Thế giới nghệ thuật thơ lưu trọng lư trước cách mạng

Cáitôi trữ tình luôn nằm ở bình diện thứ nhất với những câu thơ định nghĩa : “Tôi là thi sĩ của thơng yêu” “Tôi chỉ là ngời mơ ớc thôi” “Tôi chỉ là một khách tình si” “Tôi là một kẻ

mục lục

Trang

Mở đầu 1

Chơng 1: Cái tôi trữ tình trong thơ Lu Trọng L 5

1.1 Khái niệm cái tôi và cái tôi trữ tình 5

1.2 Cái tôi trữ tình trong thơ mới 6

1.3 Cái tôi trữ tình trong thơ Lu Trọng L 8

1.3.1 Cái tôi mộng tởng 8

1.3.2 Cái tôi sầu buồn 18

1.4 Lu Trọng L – cái tôi trữ tình tiêu biểu cho thơ mới thời kỳ đầu 27

Chơng 2: Hình tợng thế giới trong thơ Lu Trọng L 29

2.1 Hình tợng ngời em 30

2.2 Hình tợng ngời giang hồ 34

2.3 Hình tợng thiên nhiên 37

2.4 Không gian, thời gian 41

Chơng 3: Hình thức nghệ thuật thơ Lu Trọng L 48

3.1 Thể loại thơ 48

3.2 Ngôn ngữ thơ 55

3.3 Nhạc điệu trong thơ 58

3.4 Biện pháp tu từ 62

Kết luận 65

Tài liệu tham khảo 67

Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

Phong trào thơ mới là hiện tợng thơ lớn nhất trong nửa đầu thế kỷ XX

đã đa thơ ca Việt Nam bớc vào thời kỳ hiện đại, tạo nên ảnh hởng sâu rộng đối với sự phát triển thơ ca dân tộc

Thơ mới là thơ của thời đại cái tôi cá nhân, chịu ảnh hởng sâu sắc củanền văn học nghệ thuật thế giới Vì thế mỗi tác giả là một thế giới riêng củacái tôi cá nhân trong vờn hoa muôn màu sắc của thi ca Việt Nam Mỗi mộtngòi bút, mỗi một giọng thơ, mỗi tác giả là cả một thế giới rộng lớn mà ngời

đọc cần đi sâu tìm hiểu và khám phá thế giới đó

Với việc tự xây dựng cho mình một tháp ngà nghệ thuật riêng biệt, cácnhà thơ mới đã tạo nên những “tháp thơ” mang đậm phong cách và thể hiệnthế giới cái tôi thật đa dạng của mình Những “tháp thơ” này thật sự hấp dẫnbạn đọc, đáng là đối tợng của một sự nghiên cứu chuyên sâu có hệ thống

Cho đến nay những giá trị phong phú của thơ mới về nội dung và nghệthuật đã đợc khám phá và khẳng định Những thế giới nghệ thuật của các nhàthơ cũng đã đợc nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến trong các bài nghiên cứucủa mình Lu Trọng L cũng là một cây bút tiêu biểu trong phong trào thơ mớigiai đoạn đầu Bằng những sáng tác của mình ông đã làm hiện lên trớc mắtngời đọc một thế giới nghệ thuật phong phú, đa dạng, mang đậm phong cách

Lu Trọng L Thế giới nghệ thuật đó còn biết bao bí ẩn cần đợc khám phá để ta

có thể hiểu hơn về hồn thơ Lu Trọng L

Đi sâu vào nghiên cứu đề tài này chúng tôi hi vọng sẽ khám phá đợc thếgiới nghệ thuật đầy bí ẩn đó, một thế giới bao trùm mông lung trong mơmộng, buồn sầu, những hình ảnh cứ chập chờn h thực, dòng thời gian chảytrôi vô định, không gian mờ nhoè…một thế giới vừa thực vừa ảo khó phân

định rạch ròi Qua đề tài này chúng tôi hi vọng sẽ đóng góp công sức nhỏ bécủa mình vào việc khám phá thế giới nghệ thuật thơ Lu Trọng L

2 Lịch sử vấn đề

Là một cây bút khá tiêu biểu trong giai đoạn đầu của phong trào thơmới, Lu Trọng L cũng đã đợc rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Về nhà thơnày cũng đã có rất nhiều bài viết, những công trình nghiên cứu của các nhànghiên cứu lớn nh Hoài Thanh, Hà Minh Đức, Vũ Ngọc Phan, Lê Đình Kỵ…Nhng hầu hết các công trình này chỉ đi sâu tìm hiểu một khía cạnh nào đó củathế giới nghệ thuật thơ Lu Trọng L nh cái tôi trữ tình và nhấn mạnh khía cạnhnhạc điệu trong thơ Lu Trọng L, cha có một công trình nghiên cứu nào nghiêncứu một cách khái quát về thế giới nghệ thuật thơ Lu Trọng L

Trong “Thi nhân Việt Nam” Hoài Thanh đã khái quát rất chính xác vềcái tôi trữ tình Lu Trọng L trong hai chữ “ mơ màng nh Lu Trọng L” Ôngkhẳng định “ Mộng! Đó mới là quê hơng của L” Bài viết chỉ nghiêng về tìm

hiểu thế giới mộng của cái tôi Lu Trọng L mà cha khái quát về thế giới nghệthuật nhà thơ.

Vũ Ngọc Phan trong bài viết “ Lu Trọng L” cũng tìm hiểu hồn thơ LuTrọng L ở khía cạnh tình và mộng Nhà nghiên cứu đã đi sâu tìm hiểu nhữngrung động nhẹ nhàng, tinh tế của hồn thơ và hoà nó vào cái mơ mộng muônthở của thi nhân Ông khái quát “ Lu Trọng L là một thi sĩ đa tình và mơmộng”

Hà Minh Đức cũng chỉ khái quát đợc cái mộng, cái mơ, cái tình của Lutrọng L để thấy đợc sự phát triển của cái tôi Lu Trọng L trong giai đoạn sau.Thế giới nghệ thuật thơ Lu Trọng L trớc cách mạng không phải là cái mà bàinghiên cứu hớng đến

Lê Đình Kỵ đã có những khám phá khá mới mẻ về dòng cảm xúc củahồn thơ mơ màng chìm đắm trong tình yêu, nhng đó cũng chỉ là một khíacạnh của thế giới nghệ thuật

Hoàng Trung Thông với bài viết “ Nghĩ về nhà thơ Lu Trọng L” cũngchỉ là những cảm nhận của tác giả về nhà thơ, trong đó Lu Trọng L đợc kháiquát trong “ say mê yêu, say mê viết, say mê mộng”

“Một nhà thơ mới rất chú trọng về âm điệu : Lu Trọng L”, trong bàiviết này Lê Tràng Kiều đã phân tích khá rõ nét đặc sắc của nhà thơ đó là âm

điệu Đây là một nét mới khác biệt để tạo nên thế giới nghệ thuật thơ LuTrọng L rất khác biệt với các nhà thơ khác

Nguyễn Văn Long cũng chỉ khái quát Lu Trọng L trong hai chữ tình vàmộng “ thế giới thơ của Tiếng thu là thế giới của tình và mộng” Tình LuTrọng L là tình day dứt miên man trong thế giới mộng, cứ mơ màng, day dứttrong những mối tình tởng tợng để rồi tan vỡ và lại đau khổ

Nguyễn Xuân Nam, Nguyễn Tấn Long, Nguyễn Hữu Trọng và nhànghiên cứu Thiếu Mai cũng đã có những bài viết về Lu Trọng L, nhng hầu hếtchỉ phân tích tìm hiểu ở những khía cạnh riêng biệt và nhấn mạnh thế giớimộng ảo của Lu Trọng L

Những tác phẩm của Lu Trọng L cũng đã đi sâu vào lòng ngời đọc bởicái mới mẻ, độc đáo Nhiều nhà nghiên cứu cũng đã có những bài viết về tácphẩm này

- Thi sĩ Lu Trọng L với Tiếng Thu - Kiều Thanh Quế

- Lu Trọng L và Tiếng Thu - Ngô Văn Phú

- Bài kết thúc tập thơ Tiếng Thu - Lu Trọng L

- Tiếng Thu, thơ nhạc của Lu Trọng L - Đỗ Đức Hiểu

- Bài thơ Nắng mới – Vũ Quần Phơng

Những bài viết, bài nghiên cứu về thơ Lu Trọng L cũng nh những tácphẩm của Lu Trọng L thì rất nhiều nhng chỉ đem đến cho bạn đọc những hiểubiết riêng lẻ về từng khía cạnh khác nhau của thế giới nghệ thuật phong phú

Lu Trọng L

Quá trình nghiên cứu Lu Trọng L đã có từ rất lâu và sẽ con kéo dài bởithế giới nghệ thuật thơ Lu Trọng L trớc cách mạng còn rất nhiều vấn đề mà tacòn cần phải nghiên cứu.Sẽ còn rất nhiều bài viết, bài nghiên cứu tìm hiểu thếgiới nghệ thuật thơ Lu Trọng L để bạn đọc có thể hiểu rõ hơn về nhà thơ tiêubiểu này

3 Mục đích yêu cầu

1 Thấy đợc cái tôi trữ tình đầy mộng ảo và sầu buồn của nhà thơ LuTrọng L, chính cái tôi trữ tình này đã chi phối toàn bộ thế giới nghệ thuật củanhà thơ

2 Tìm hiểu và phát hiện ra thế giới hình tợng mà nhà thơ đã khắc hoạtrong các sáng tác của mình

3 Khám phá các hình thức nghệ thuật mà Lu Trọng L đã sử dụng trongtác phẩm Thấy đợc cái độc đáo riêng biệt của các hình thức nghệ thuật mànhà thơ đã sử dụng

4 Qua sự tìm hiểu ta có thể khái quát đợc những nét chung, cơ bản củathế giới nghệ thuật thơ Lu Trọng L

1.1 Khái niệm cái tôi và cái tôi trữ tình.

1.1.1 khái niệm cái tôi.

“Cái tôi” là một khái niệm triết học, nó đánh dấu ý thức đầu tiên củacon ngời về bản thể tồn tại của chính mình, để nhận ra mình là một con ngờikhác với tự nhiên và khác với những ngời khác

Các nhà triết học duy tâm nh : R.Đề Các, I G Phichrê, G.Hêghen, đếnchủ nghĩa Phrớt, chủ nghĩa hiện sinh đều khẳng định cái tôi là phơng diệntrung tâm của tâm hồn con ngời, là cốt lõi của ý thức

Triết học duy vật của chủ nghĩa Mác – Lê Nin lại khẳng định “cái tôi”

là trung tâm tinh thần của con ngời có quan hệ tích cực đối với thế giới, đốivới bản thân mình Triết học Mác đã xác định giá trị con ngời cá nhân từ bảnthân con ngời với t cách là chủ thể và khách thể của các mối quan hệ Mácviết “ Sự giàu có thực sự về mặt tinh thần của cá nhân hoàn toàn phụ thuộc vào

sự giàu có của quan hệ hiện thực của họ”, chỉ có con ngời độc lập kiểm soátnhững hành vi của mình và có khả năng thể hiện tính chủ động toàn diện mới

có cái tôi của mình

Cái tôi chính là cấu trúc phần tự giác, tự ý thức của nhân cách Có thểcoi đó là trung tâm tinh thần, ý nghĩa điều chỉnh dự báo của nhân cách mangtính định hớng về động cơ, niềm tin, lợi ích, thế giới quan, là cơ sở hình thànhnhững tình cảm xã hội của con ngời và xác định mặt cá tính của nhân cách

Nh vậy, triết học Mác –Lê Nin đã thấy đợc vai trò tích cực của cái tôi

Đó là một khái niệm về cấu trúc nhân cách mang tính phổ quát Hiện tợng cáitôi vừa mang tính xã hội – lịch sử, vừa phân biệt cái độc đáo và khẳng địnhtính tích cực của nhân cách cá nhân

Quan niệm về “cái tôi” triết học và khoa học nhân văn hoặc đóng vaitrò phạm trù, hoặc có mối liên hệ chi phối, quen thộc với cái tôi trữ tình trongthơ ở các thời đại

1.1.2 Khái niệm cái tôi trữ tình.

Cái tôi trữ tình là sự thể hiện một cách nhận thức và cảm xúc đối với thếgiới và con ngời thông qua lăng kính cá nhân của chủ thể và thông qua việc tổchức các phơng tiện của thơ trữ tình tạo ra một thế giới tinh thần riêng biệt,

độc đáo mang tính thẩm mỹ nhằm tác động đến ngời đọc

Bản chất của cái tôi trữ tình là một khái niệm tổng hòa nhiều yếu tố hội

tụ theo quy luật nghệ thuật, bao gồm cả ba phơng diện : Bản chất chủ quan cánhân, đây là mối liên hệ giữa tác giả với cái tôi trữ tình đợc thể hiện trong tácphẩm; Bản chất xã hội của cái tôi trữ tình là mối quan hệ của cái tôi trữ tình và

cái ta cộng đồng; Bản chất thẩm mỹ cái tôi trữ tình là trung tâm sáng tạo và tổchức văn bản.

Cả ba phơng diện cá nhân – xã hội – thẩm mỹ đều nằm trong hìnhthức thể loại trữ tình Cái tôi trữ tình khác về chất so với cái tôi nhà thơ, đó là

sự khác nhau giữa cuộc đời và nghệ thuật, giữa chủ nghĩa tự nhiên và chủnghĩa hiện thực, giữa nguyên mẫu và điển hình, giữa “ gốc rễ” và “cành lá”nảy nở sinh động của nó Cái tôi trữ tình không chỉ là cái tôi nhà thơ, nó còn

là cái tôi thứ hai hoặc cái tôi đợc khách thể hóa, đợc thăng hoa trong nghệthuật và bằng nghệ thuật

Cái tôi trữ tình có quan hệ chặt chẽ với cái tôi nhà thơ nhng từ cái tôinhà thơ đến cái tôi trữ tình còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác

1.2 Cái tôi trữ tình trong thơ mới

Bản chất của thơ lãng mạn là tiếng nói của cái tôi cá nhân Kiểu nhà thơlãng mạn song hành với sự tự ý thức của cá nhân nh là một cá thể độc đáo,riêng biệt Thơ lãng mạn là thơ của tâm hồn, tâm hồn ấy đã thoát ra khỏi tínhquy phạm và nó đã bộc lộ hết mình, để “tâm hồn tiếp xúc trực tiếp với ngoạigiới” Cái tôi trữ tình vợt lên hoàn cảnh bằng những tởng tợng khác thờng,bằng mộng ảo, hoài niệm hoặc bằng tôn giáo, lịch sử, truyền thuyết chỉ vớimục đích là khẳng định mình, khẳng định sự tự do của mình

Hoài Thanh trong “Thi nhân Việt Nam” viết “ Ngày thứ nhất…chữ tôixuất hiện trên thi đàn Việt Nam, nó thật bỡ ngỡ Nó nh lạc loài nơi đất khách.Bởi nó mang theo một quan niệm cha từng có ở xứ này : quan niệm cánhân”:“Đời chúng ta nằm trong vòng chữ tôi, mất chiều rộng ta đi tìm chiềusâu”

Lê Đình Kỵ cũng khẳng định “ thơ mới là thơ của cái tôi” Cái tôi trữtình đã xng danh và biểu hiện mình một cách trực tiếp qua các đại từ “ tôi”

“ta” “anh”.Nó đề cao trạng thái, địa vị của cái tôi cá nhân

“Ta là một là riêng là thứ nhất”

Trong thơ mới cái tôi bộc lộ mình rõ nét hơn và hầu khắp trong thơ Cáitôi trữ tình luôn nằm ở bình diện thứ nhất với những câu thơ định nghĩa :

“Tôi là thi sĩ của thơng yêu”

“Tôi chỉ là ngời mơ ớc thôi”

“Tôi chỉ là một khách tình si”

“Tôi là một kẻ mơ màng

Yêu sống trong đời giản dị bình thờng”

Cái tôi trữ tình trong thơ mới thỏa sức tung hoành khẳng định giang sơn

và thế giới riêng của mình, những cá tính riêng biệt và t thế của cái tôi trữ tình

đợc bộc lộ rõ nét :

“Tôi là con chim đến từ núi lạ

Ngứa cổ hót chơi !”

( Xuân Diệu )

Không những thế cái tôi trữ tình còn là trung tâm cảm hứng, giãi bày,thể hiện và tự bộc lộ mình :

“Tôi muốn đi bên cạnh cuộc đời

Trăm năm theo dõi đám mây trôi”

Cái tôi trữ tình trong thơ mới còn là cái tôi luôn thể hiện nỗi buồn, sự cô

đơn một cách trực tiếp :

“Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn”

Lu Trọng L trong “Tiếng thu” cũng đã thể hiện rõ cái tôi của mình mộtcách độc đáo và thật đặc sắc, hiên ngang cùng tháp Chàm vững chắc của Chếlan Viên, sánh ngang cùng nỗi sầu vũ trụ của Huy Cận…Cái tôi trữ tình LuTrọng L là một thế giới của những đắm say mơ màng và nỗi buồn sầu khôngduyên cớ

“Sóng cây gió gợn giời bao la sầu”

Cái tôi trữ tình trong thơ mới còn là một cái tôi thoát ly cuộc sống hiệnthực Điều này cũng do hoàn cảnh lịch sử thời kỳ đó Tầng lớp trí thức tiểu tsản muốn thoát khỏi hiện thực xã hội nhng họ không biết đi về đâu, họ tìmcách đa mình vào một thế giới của riêng mình Chế Lan Viên đã cuốn mìnhvào thế giới Chàm u linh với những ma hời và một thế giới xa xăm cuối chân trời : “Hãy cho tôi một tinh cầu giá lạnh

Một vì sao trơ trọi cuối trời xa”

Thế lữ thì lai mơ về một chốn bồng lai tiên cảnh :

“Trời cao xanh ngắt.- Ô kìa

Hai con hạc trắng bay về Bồng Lai”

Hay Vũ Hoàng Chơng chìm đắm trong thế giới của say :

“Say đi em! Say đi em!

Say cho lả lơi ánh đèn”

Lu Trọng L thì lại chìm đắm trong những giấc mộng tình ái và giấc mơgiang hồ để rồi lại “giật mình” chìm trong những nỗi sầu :

“Tình ái hay đâu mộng cuối trời”

Nh vậy cái tôi trữ tình trong thơ mới là một thế giới đầy những đờngnét, hình ảnh của cái tôi nhà thơ Nó tạo nên đợc những tháp ngà nghệ thuậtcao vút và là đối tợng của các nhà nghiên cứu

1.3 Cái tôi trữ tình trong thơ Lu Trọng L

Cái tôi trữ tình trong thơ Lu Trọng L trớc cách mạng có thể nói là mộtthế giới riêng biệt, đó là thế giới của mộng – sầu – yêu hay nói một cáchkhác nó là thứ khí quyển dày đặc bao bọc toàn bộ thi phẩm của ông

vỡ tan và biến mất

Thế giới “mộng” của “Tiếng thu” đợc lan tỏa từ tâm hồn sơng khóiphiêu lãng của Lu Trọng L Hoài Thanh đã hoàn toàn đúng khi cố định ấn t-ợng chung của mình về thơ Lu Trọng L ở hai chữ “mơ màng nh Lu Trọng L”

Ông cũng đã từng khẳng định “mộng” đó mới là quê hơng của L

Thế giới mộng trong “Tiếng thu” thể hiện khá rõ cái tôi mơ mộng của

Lu trọng L Thi nhân đi giữa cõi thu mộng từng bớc sợ sệt, ngại ngùng nh lo

đạp phải những linh thiêng của trời đất rắc xuống Chính vì thế nó rất khác vớithế giới mộng của Hàn mặc Tử, “mộng” của Lu Trọng L rất ít hành động,

động tác nhà thơ luôn trong trạng thái mơ màng, không biết mình đang sống

ở không gian nào :

“Ta mơ trong đời hay trong mộng”

Bởi thế mọi cử chỉ cũng trở nên đầy bâng khuâng, dè dặt, sẽ sàng : “Muốn ca nàng chỉ lặng thầm ca

Ngại ngùng sợ gió chim xao động”

Cái nhìn của Lu Trọng L là cái nhìn trong suốt đẩy sự vật hiện tợng đếnbến bờ huyền diệu, thơ mộng Đôi mắt thi nhân không phải là đôi mắt của ng-

ời trần gian nữa mà thi nhãn của ngời thơ đi bên lề cuộc đời, nhìn cuộc sốngnày qua một lớp khói sơng huyền ảo Ông lúc nào cũng cảm thấy mình đangtrên con thuyền mộng trôi quá dải Ngân hà, bập bềnh trên mây bạc, xungquanh là mầu xanh lồng lộng và khắp trời nh đầy ánh sao, con thuyền tâm hồn

Lu Trọng L cứ trôi mãi không bến đỗ

Cái tôi mộng tởng Lu Trọng L không chỉ là những “giấc mộng”, “giấcmơ” mà còn là “gối mộng” “thuyền mộng” “cõi mơ” “đóa mộng đầu”…Dớibút thơ Lu Trọng L “mộng” đã có thêm những hàm nghĩa mới Có khi là một

ẩn ức, một ám ảnh không sao giải thoát nổi :

“Đã qua rồi cơn mộng

Đừng vỗ nữa tình ơi”

Có lúc lại là một trạng thái êm nhẹ, lơ lửng

“Trên trời chiếc nhạn êm nh mộng

Lơ lửng âm thầm nhẹ cánh bay”

Khi lại là một cõi u tình lồng lộng

“Dới chân không nghe chèo vỗ sóng

Thuyền bơi trong cõi mơ lồng lộng”

Chất “mộng” trong “Tiếng thu” thoát thai từ hồn thơ bảng lảng, chậpchờn Lu Trọng L, vì vậy có những bài thơ rất mộng nhng không dùng đến chữmộng nào (Tiếng thu) có những hình ảnh thơ sắc nét, hiện thực nhng vẫn làhình ảnh của cõi mộng (Nắng mới) có những đờng nét trở nên sơng khói mờ

ảo trong con mắt đa tình kỳ diệu của thi nhân (Trăng lên) “Mộng” đã nhậpvào linh hồn câu chữ, huyền ảo hóa những dòng thơ trong nỗi sầu buồn mênhmang và cái say sa chếnh choáng

Lu Trọng L không chờ có cảnh đẹp nh mộng hay có giấc chiêm bao rồimới có thơ “mộng” Các nhà thơ khác có khi mộng, có khi tỉnh và mộng mộtcách có điều kiện Vì vậy mỗi khi họ nói đến chữ “mộng” tức khắc ngời tanghĩ đến những ý cảnh mới, những tâm trạng khác với lúc thờng Lu Trọng Lkhông thế, ông bao giờ cũng viết với tâm thức của kẻ đang mộng NguyễnVăn Long đã cảm nhận khá sâu sắc “cái tôi trữ tình trong thơ Lu Trọng L hầu

nh rất ít mối liên hệ với thực tại, mất khả năng nhận thức cuộc sống hiện thực

mà luôn luôn chìm đắm trong thế giới mộng tởng”

Đối với Lu Trọng L, thế giới mộng không phải là một cõi tách biệt vớicõi sống mà chính là môi trờng sống của hồn thơ thi nhân Nếu Đinh Hùngnhập mộng phải bằng hút thuốc phiện thì Lu Trọng L cha bao giờ biết đếnkhái niệm “nhập mộng” Vì chỉ ở trong mộng nhân vật trữ tình mới thật sựsống cuộc sống của chính mình

Đến với cái tôi trữ tình Lu Trọng L là đến với thế giới của mộng tởng.Mộng tràn vào, xuyên thấm trong suốt thi phẩm của ông Trong 52 thi phẩmtập “Tiếng thu” bao trùm lên đó là một không gian chập chờn mộng ảo, thờigian bị xóa nhòe trong làn sơng khói mông lung xa thẳm Với trái tim mộng

ảo Lu Trọng L đã kiến tạo nên trong “Tiếng thu” một thế giới “mộng” riêngcủa mình, một thế giới rất khác biệt với các nhà thơ khác cùng thời

Hàn Mặc Tử cũng là những giấc mộng nhng đó là những giấc mộng

điên loạn của con ngời đang bị cuộc sống chối bỏ Một cái tôi mộng ảo đầy

đau thơng, muốn níu kéo lại cuộc sống nhng đành bất lực.Cái tôi trữ tình luôntrong trạng thái của sự đổ vỡ, chia li:

“Hôm nay có một nửa trăng thôi

Một nửa trăng kia ai cắn vỡ rồi”

Hay những giấc mộng tình cuồng nhiệt của Xuân Diệu:

“Một trời mơ đang cầu nguyện trong tôi

Chờ một tiếng để bừng nên hạnh phúc”

Còn thế giới mộng ảo của Lu Trọng L là những giấc mộng nhẹ nhàng,tinh tế, trong suốt và mang nặng cái tình của Lu Trọng L Với ông thế giớiluôn là những giấc”chiêm bao”

“Hôm qua bạn ạ ta chiêm bao”

Hay là những “giấc mơ tàn”

“Bên bờ trơ lại giấc mơ tàn”

Và những “giấc mộng đầu”:

“Dan díu cùng nhau giấc mộng đầu”

Lu Trọng L luôn trong trạng thái mộng và đôi khi chính nhà thơ cũngkhông biết mình đang mộng hay đã tỉnh :

“Không biết ta mơ hay đã tỉnh”

Lu Trọng L không “nhập mộng”, không chỉ “mơ” mới “mộng” mà ngaytrong cuộc đời ông cũng “mộng” Cũng từ những kỉ niệm tơi sáng về ngời mẹ

đã khuất Lu Trọng L đã xây dựng lại một thế giới mộng ảo về ngời mẹ đãkhuất Nhà thơ sống mơ màng giữa hiện tại và quá khứ mà không thể phân

định rạch ròi đợc:

“Lòng rợu theo thời dĩ vãng

Chập chờn sống lại những ngay không

Đối với Lu Trọng L mỗi sự vật, hiện tợng hiện hữu của thế giới đều ẩnchứa một linh hồn vô hình, và nhà thơ bao giờ cũng nhìn sâu vào bên trong,vào chiều sâu vô hình ấy Chính vì vậy thế giới nhà thơ Lu trọng L không cónhững đờng nét minh bạch rõ ràng, những sắc hình muôn vẻ của thế giới sựsống đa dạng, phong phú ngoài kia Cái nhìn mộng ảo của nhà thơ đã xây cấtnên một thế giới huyền vi kì diệu

Đến với thế giới mộng ảo của cái tôi trữ tình Lu trọng L là ta đến vớinhững giấc mộng của thi nhân – những giấc mộng tình yêu và những giấcmộng giang hồ

1.3.1.1 Giấc mộng tình yêu

Thế giới mộng ảo của Lu Trọng L ngan ngát hơng tình ái Đây cũng làgiấc mộng êm ái nhất của thi nhân.Tình yêu trong thơ Lu Trọng L là tình yêucủa những mộng tởng, đắm say, mơ màng nhng cũng lắm tàn phai rơi rụng

Có thể thấy kết cấu chung của những chuyện tình trong “Tiếng thu” bao giờcũng đi từ đắm say đến tan vỡ, đi từ thực đến mộng, trong giấc mộng tình yêu

“ vời vợi “ không cùng :

“Mùa đông đến đón ở bên sông

Vội vã cô em đi lấy chồng”

Lòng lạnh giá thi sĩ đứng ở bên này sông vẫn không thôi xây mộng ớc “Anh là chim Ô thớc

Sẽ bắc cầu nguyện ớc

Một đêm một lần qua”

Bằng những giấc mộng tình thi sĩ đã xây cây cầu ấy bằng thơ

Tình yêu bao giờ cũng là đề tài muôn thuở hấp dẫn các thi nhân hớngngòi bút của mình vào để khám phá biết bao điều mới lạ, những cảm xúcmãnh liệt hay chỉ là một chút rung động trong cõi lòng Các nhà thơ mới hầu

nh ai cũng có mảng thơ viết về đề tài tình yêu nhng không ai có thể có mộtgiấc mơ ái tình ngan ngát hơng thơm và cũng đầy những ảo mộng sầu đau nh

Lu Trọng L Xuân Diệu lao vào tìm kiếm những cuồng nhiệt cháy bỏng, muốnhởng thụ tình yêu một cách trực tiếp và mãnh liệt :

“Van em em hãy giữ nguyên quê mùa

Nh hôm em đi lễ chùa

Cứ ăn mặc thế cho vừa lòng anh”

Còn Lu Trọng L thì lại mơ màng với những giấc mơ tình ái, vì chỉ trongnhững giấc mộng của mình thi nhân mới có thể đến đợc với ngời tình củamình – một ngời tình luôn đến trong những giấc chiêm bao mộng tởng hằng

đêm của thi nhân

“Nhớ em trong ánh trăng mờ”

Đi vào những giấc mộng của thi nhân ta sẽ thấy đợc một giấc mộng tình

ái đầy những mơ màng, đắm say của ngời thơ

“Tình nh nớc biển trong xanh

mang trong dạ Tình Lu Trọng L là thế đó, nó có những đắm say, những mơmàng nhng nó cũng có những nỗi buồn :

“Cha biết tên nàng biết tuổi nàng

Mà sầu trong dạ đã mang mang

Tình yêu nh bang trăng hiu quạnh

Lạnh lẽo đêm trờng giãi gió sơng”

(Một chút tình)

Lu Trọng L cũng có những giấc mộng tình yêu thật trong sáng, nhẹnhàng, tình yêu đó chỉ dừng lại ở những rung động nhẹ nhàng rất thanh cao,trong sáng đến mức một lời thốt ra thôi cũng nghe nh bâng quơ nhng lại ẩnchứa biết bao tình ý Tình yêu ở đây vẫn mang cái e ấp tình tứ của buổi đầu sơngộ, để tất cả nh một “bông hoa phong kín ý yêu đơng”, một tình yêu vừachớm nở :

“ủa sao má đỏ hây hây

ái ân đã đến tự ngày nào em?”

(Suối mây)

Gắn liền với giấc mơ tình ái là hình ảnh ngời em – nhân vật tình nơng.Ngời em ấy đã trở thành cội nguồn giấc mơ tình yêu của thi nhân Đối tợng h-ớng tới của hồn thơ là những bản tình ca êm dịu nhng tất cả chỉ là mộng tởng : “Thơ ta cũng giống tình nàng vậy

Mộng, mộng mà thôi, mộng hão hờ”

(Hôm qua)

Ngời em đó cũng chỉ là mộng nên ta có thể biết nàng nhng ta khôngthấy nàng, mà ta chớ nên tìm nàng làm chi bởi đó chỉ là hình ảnh mờ nhạt saumột làn sơng mờ ảo che phủ của mộng, ta thấy trớc mắt đó nhng lại dờng nh

xa xôi lắm

“ Đằng xa bỗng thấy đò em lại

Sông lặng em bơi nhẹ mái chèo

Trong giấc mơ tình ái của mình thi nhân lang thang đi tìm những ngọt ngàocủa hơng tình ái, để thấy đợc hình ảnh nhẹ nhàng, thấp thoáng của ngời em :

Lắng nghe trăng giãi bên thềm …ái ân”

Lu trọng L tìm đến những giấc mộng tình cũng nh muốn sởi ấm trái timmộng ảo đầy phiêu du mà thi nhân đã trót mang :

“Cậy em đan hộ tấm tình yêu

Để về mang ủ lòng anh lạnh”

(Đan áo)

Thi nhân tìm đến với mộng tình cũng mong tìm đợc những câu tình tứ “Em có bao giờ nói với anh

Những câu tình tứ thủa ngày xanh”

(Khi thu rụng lá)

Trong thơ Lu Trọng L ngời đọc đặc biệt ấn tợng với những “đoá mộng

đầu” xuất hiện không chỉ một lần ở “Tiếng thu” “Đoá mộng đầu” ấy mang

vẻ đẹp ngây thơ, hơng thơm tinh khiết, thiêng liêng của một tình yêu vừa hé

mở Nhân vật trữ tình khao khát hái mộng ru mình vào những cuộc tình đẹp

nh mộng ảo :

“Chờ anh dới gốc sim già nhé

Em hái đa anh đoá mộng đầu”

(Một chút tình)

Tình yêu của Lu Trọng L là thế đó, bởi nhà thơ đang sống trong mộng

và mộng luôn là bầu không khí để thi nhân có thể thở đợc, sống đợc trong đó

Lu Trọng L mơ nhiều những giấc mơ tình ái riêng của mình, mang đậm cái tôitrữ tình của thi nhân khiến ngời đọc không thể nhầm lẫn Khi đọc thơ LuTrọng L ta cũng cảm thấy giấc mộng tình yêu của L cũng đầy đủ những cungbậc tình yêu nhng nó lại chìm đắm trong thế giới mơ màng Nó có những đắmsay nhng cũng lại rất nhẹ nhàng tinh tế, có những ớc mong, những kỉ niệm êm

đềm tơi vui nhng lại cũng có những “ giật mình” và những nỗi sầu mộng 1.3.1.2 Giấc mộng giang hồ

“Sống ở thế kỷ XX, ngày ngày nện gót giầy trên các con đờng Hà Nội,

mà ngời cứ mơ màng thấy mình gò ngựa ở những chốn xa xăm nào” LuTrọng L là thế đó, luôn sống trong những giấc mộng theo chân ngời lữ khách

để dấn thân vào nơi “cát bụi” Đó chính là giấc mộng đợc phiêu du giang hồcủa thi nhân

Tâm hồn nhạy cảm của cái tôi Lu Trọng L luôn chìm đắm trong mộngtởng Hồn thơ thi sĩ phiêu diêu trong những giấc mộng giang hồ và những giấcmơ tình ái, những cuộc tình trong mộng đứt – nối liên tiếp nhau theo gótchân ngời lữ khách Giấc mộng giang hồ đa thi nhân thăng hoa đến những bến

bờ xứ lạ, nó là hiện thân cho khát vọng vợt ra khỏi những gò ép, bó buộc củacuộc sống tầm thờng vơn tới thế giới lãng mạn bay bổng.

Thi nhân thờng mơ thấy mình tha hơng đặt chân đến những chốn mênhmông, khi gò ngựa bên sông dới gốc đào (Hôm qua), khi dừng chân bớc cô

đơn trong chiều đông hoang lạnh (Lá mồng tơi), khi ở bến Ngân sơn cùng tiênnữ (Túp lều cỏ) Ngời thơ cứ phiêu du mãi trong chiếc thuyền mộng bơi trongkhông gian :

“Thẳm xa xa thẳm một màu lơ

Thuyền trôi đã quá dải Ngân Hà”

Nh vậy, nhà thơ không chỉ phiêu du bằng tởng tợng mà còn tởng tợngmình phiêu du vào cõi mộng Ngời khách chinh phu ấy chỉ trọ ở cuộc đời trầnthế và luôn muốn ra đi đến một thế giới khác, kiếm tìm một chân trời khácthoả ớc mộng ra đi của mình

Giấc mộng giang hồ là giấc mộng phiêu du của thi nhân Nhà thơ nhmuốn thoát khỏi cái thực tại chật hẹp đầy nhỏ bé và níu kéo gia đình để có thểthoả chí nơi những miền xa, dấn thân vào cuộc đời phiêu lãng :

“ Thôi rồi ra chốn nớc non

Lồng son lại để sổ con chim trời

Thú hồ bể quyến mời du tử

Niềm thê nhi khôn giữ đợc ngời”

(Giang hồ)

“Con chim trời” ấy muốn đợc vẫy vùng trong một bầu trời tự do khoáng

đạt, một chốn nớc non nghìn dặm thoả chí tung hoành Nhà thơ coi đó là cái

“nghiệp” đã mang vào mình Giấc mộng ra đi luôn thôi thúc thi nhân, trongnhững cơn mộng đắm say nhất của mình ngời thơ cũng thấy mình đang trongcuộc hành trình của một lữ khách

“Cảnh xa xe ngựa một chiều đông”

“Gò ngựa bên sông dới gốc đào”

Ngay trong giấc mộng tình, chí giang hồ cũng thấp thoáng với những

“chốn bụi hồng”, những cảnh gò lng ngựa trên những chặng đờng xa haynhững cảnh trời non nớc hùng vĩ gọi mời Có thể nói giấc mộng giang hồ làkhao khát đơc ra đi, khao khát đợc bay lợn theo những cánh chim, phiêu dutrong những làn mây hay những cảnh gò ngựa nơi miền xa thẳm

“Cuộc đời phiêu lu” “tiếng gọi nơi hồ hải” hay “cảnh phong trần” luôn

là những hình ảnh đợc Lu Trọng L sử dụng để nói lên ớc mộng đợc làm một lữkhách tha hơng nơi chân trời góc bể

“ Đôi phen nhớ cảnh phong trần…

.Tởng nghe tiếng gọi nơi hồ hải…

…Chẳng bao giờ nghĩ đến đời phiêu lu”

“Biết sao trái đợc tính trời

Giang hồ ấy cốt trọn đời phiêu linh”

“Anh trẻ anh về nơi gió bụi

.Giữa nơi cát bụi anh lăn lộn”

(Túp lều cỏ)

Mộng giang hồ của thi nhân là một giấc mơ dài đầy những niềm đam

mê khao khát nhng ta cũng có thể hiểu đó là một giấc mơ mà thôi bởi con

ng-ời mơ màng nơi gò ngựa xa thẳm đó cũng chỉ suốt đng-ời mơ ớc mình trên mộtchuyến đi xa

1.3.2 Cái tôi sầu buồn

Mộng trong thơ Lu Trọng L bao giờ cũng gắn với sầu và buồn Sầu làthứ tình cảm có tính chất nhân loại muôn thở Với các nhà thơ lãng mạn cáibuồn là một phạm trù thẩm mỹ Amusset khẳng định “Chẳng có gì làm ta caolớn hơn những nỗi đau khổ lớn” Thi sĩ lãng mạn quan niệm buồn là âm điệuthích hợp nhất của thi ca “Tiếng thu” không phải là cung đàn lạc điệu của bản

“nhạc sầu” thơ lãng mạn Việt Nam 1930-1945, có điều cung đàn “Tiếng thu”tơng đối khác lạ với các cung đàn khác Nếu Huy Cận gieo nỗi sầu trongnhững vần thơ ảo não, Chế lan Viên thê thiếp trong tiếng khóc Chàm, HànMặc Tử rên xiết quằn quại trong nỗi đau thơng tởng chừng nh tan vỡ cả xáchồn thì nỗi buồn trong thơ Lu Trọng L chỉ là nỗi sầu mộng vừa vơng vấn vừa

tê tái

Vậy mà chính Lu Trọng L lại là ngời nói trực tiếp đến nỗi sầu buồnnhiều hơn cả Trong 52 thi phẩm của tập “Tiếng thu” có đến 23 bài nói đếnchữ “sầu” chữ “buồn”(51 lần chiếm 44%)

Với cái tôi mơ màng dễ rung động nhng những rung động ấy cũng dễtan nếu ta không thật nhẹ nhàng Trong cõi mộng của mình, ngời thơ luônkhao khát đến một tình yêu, khao khát đợc ra đi, khao khát đợc hoà mình vàocùng mây ngàn gió núi nh những cánh chim Nhng đó chỉ là ớc muốn, tìnhyêu dù đẹp nhng cũng chỉ là mơ, khao khát ra đi không thành Vì thế đó cũngchỉ là giấc mộng muôn thở của thi nhân, cái buồn cái sầu đã tràn vào thơ nhthế đó

Đối với thi nhân cuộc sống chỉ là mộng và mộng, mộng và sầu Cáimộng của ông khác với cái mộng của thơ truyền thống ở chữ sầu này Và th-ờng xuyên nhất là nỗi sầu tỉnh mộng Có cái gì đó bàng hoàng trống trải khigiấc mộng tan :

“Giật mình ta thấy bồ hôi lạnh

Mộng đẹp bên chăn biến mất rồi”

Sau khi triền miên trong những cơn mơ, tỉnh dậy thi nhân chỉ thấy vệthoen rơi của nớc mắt mặn đắng u buồn Trong “Tiếng thu” nhân vật trữ tìnhthờng xuyên giật mình : “giật mình nhớ ra”, “giật mình ẵm phải cái khônggian” và tiếp đó là cảm giác trĩu nặng của sầu đau, bẽ bàng Điều đó cũngchứng tỏ thi sĩ luôn sống trong mộng và nỗi sầu buồn

Nỗi sầu từ lòng ngời toả lan ra thế giới xung quanh :

“Nàng đi ôm nỗi sầu vô hạn vô hạn sầu tràn khắp cỏ cây"

“hiu hiu mộng tàn”, đã thấy :

“ Dới nớc lâu đài tan tác vỡ

Bên bờ trơ lại giấc mơ tàn”

Thế giới mộng cũng héo rũ, ảo mờ :

“ Đã héo lắm nụ cời trong mộng

Đã mờ mờ lắm bóng thân yêu”

(Thú đau thơng)

Nỗi sầu cứ lan bàng bạc trong mọi ngõ ngách tâm hồn thi sĩ Vì thếtrong cái nhìn của mình tiên cảnh trong thơ Lu Trọng L không phải là cõithanh sáng huy hoàng, hoan lạc Thi sĩ đem nỗi sầu trần ai lên tiên cảnh, biến

Li Tao thành ngời cô phụ :

“Ngồi bến Hoa Giang khóc trăng sầu

Một mình ta tuôn thầm giọt lệ’

(Hồn nghệ sĩ)

khiến Quý phi thẫn thờ sụt sùi :

“Nửa vạt sầu che vội mặt hoa”

Lu Trọng L trở lại ngày xa xua hết bóng chim câu trắng của niềm vui vàhạnh phúc, đẩy nàng tiên nữ mơ mộng đến với nỗi sầu đau kì lạ :

Trở lại với cõi trần, ngời thơ lại gặp ngay nỗi “sầu mây trắng”

“ Vài chàng trai trẻ sầu biêng biếc

Mộng nở trong lòng sắc đỏ hoe”

(Mây trắng)

Mây trắng trong thơ Thôi Hiệu xa bay chơi vơi giữa hiện tại và quá khứ,

nó là cái vô cùng đối lập với cái nhỏ bé hữu hạn của con ngời Chàng trai trẻ– nhân vật trữ tình của bài thơ nhìn mây trắng nh hiện hữu của thu buồn, mâytrắng bay về kéo nỗi buồn ngày xa trở lại khiến tấm lòng son trẻ “sầu biêngbiếc” nỗi sầu ánh lên lấp lánh h thực nh một điều hiện hữu mà khó hiểu khónắm bắt Từ đó mà giấc mộng trai trẻ mang sắc lệ “đỏ hoe” Nỗi bi thu của LuTrọng L không phải là đôi mắt buồn đăm đăm hớng về cố hơng mà là nỗi sầumây trắng nhập mộng vào cái sầu biêng biếc và giấc mộng đỏ hoe của lòngngời tạo nên một dấu ấn đặc biệt kì lạ Chỉ bằng con mắt mộng của nhà thơmới thấy đợc nỗi sầu có màu “biêng biếc” nh thế Âm hởng của tâm trạng sầubuồn man mác khắp thế giới “Tiếng thu”, ngời cô phụ thổi “tiếng vi vu”, ngờitrai trẻ “sầu biêng biếc”, ngời tiên “sầu ứa lệ”, ngời thơ “mang mang nỗi sầunghìn dặm”, trời đất “vô hạn sầu”, trăng gió cũng sầu, cỏ cây ủ rũ

a “Sầu ở Lu Trọng L cũng chỉ bó hẹp ở sầu tình (trong “Tiếng thu”

“nắng mới” là bài duy nhất không phải nói chuyện tình yêu), ở nhiều nhà thơkhác nguyên nhân sầu tình có thể thấy rất rõ hoặc do phụ bạc, hoặc do xa cách

về không gian, do duyên kiếp Nhng ở Lu Trọng L nỗi sầu phần lớn là không

có nguyên cớ rõ ràng, dù đôi khi nhà thơ cũng dựng lên sự đối lập giữa “ngàyấy” và “hôm nay”, giữa “mộng” và “tỉnh” và một đôi lần nhắc đến tình huốngngời yêu đi lấy chồng

“Cha biết tên nàng biết tuổi nàng

Mà sầu trong dạ đã mang mang”

(Một chút tình)

“ Ai bảo em là giai nhân

Cho đời anh đau khổ”

(Một mùa đông)

“Sầu” đi đôi với yêu, cũng nh “sầu” đi đôi với “mộng”.Cũng chính từ

“yêu”, “sầu”, “mộng” mà ở thi nhân có sự say sa chếnh choáng trong mắt thinhân hình ảnh thực của thế giới nh nhoè đi, các đờng nét trở nên huyền hồ h

ảo, Lu Trọng L say sa trong màu tuyệt diệu :

“ Cho mắt đẹp nữa lúc mơ màng”

(Lại uống)

Trong cơn say sa tình ái đến ngây ngất, ru hồn thi nhân lạc bớc vào cõimộng thì liền sau đó là những cái “giật mình” kéo thi nhân trở lại với nỗi sầu :

“Giang tay ta đón nàng vào dạ

Giật mình ẵm phải cái không gian”

Nỗi sầu tình ái lớn nhất mà thi nhân mang trong mình đó là không thểsống mãi trong những giấc mơ tình ái ngọt ngào mà luôn bị bừng tỉnh ngaytrong những cơn mộng đẹp nhất, để lại những vệt nớc mắt hoen rơi vì mộng

đẹp đã biến mất Đau khổ biết bao khi Lu Trọng L đã sống trong mộng chỉ để

đợc gần gũi, đợc hởng hơng vị ngọt ngào của ngời tình trong cổ tích thì thinhân lại phải đối mặt với những sự chia ly và những giọt nớc mắt hoen rơi

Nỗi sầu vì sự xa cách, chia li, đổ vỡ ngay khi tình yêu đang trong giai

đoạn hơng nồng ngan ngát, không phải chỉ riêng mình Lu Trọng L mới có mà

đó là nỗi sầu chung của các nhà thơ khi đến với những mối tình đắm say.Xuân Diệu- nhà thơ của tình yêu luôn luôn muốn hởng thụ một cách mãnh liệtthì thi sĩ cũng luôn sợ hãi về sự tan vỡ :

“ Dẫu tin tởng : chung một đời, một mộng

“ Hôm nay ngồi ngóng ở bên song

Đợc tin ai mới lấy chồng

Cời cha dứt câu, tình đã vội ”

(Tình điên)

Tình yêu trong thơ Lu trọng L là một tình yêu thầm kín, mơ mộng, yêuthơng nhng không bao giờ dám thổ lộ để rồi vì một lẽ này hay một lý do khác,ngời yêu xa vắng, thi nhân thở than, hối tiếc ngàn đời :

Và khi tình yêu không trọn vẹn, thi nhân chỉ còn mong ngời yêu là cô

em gái để an ủi cõi lòng :

“Em chỉ là ngời em gái thôi,

Ngời em sầu mộng của muôn đời

Tình em nh tuyết giăng đầu núi

Vằng vặc muôn thu nét tuyệt vời”

Tuy nói thế nhng thi nhân vẫn âm thầm đau khổ với chính mình, nỗibuồn ở nội tâm dằn vặt, khi phải nhớ lại những kỉ niệm xa :

“ Ngày một, ngày hai cách biệt nhau

Chẳng đợc cùng em kê gối sầu”

Không chỉ phải đối mặt với nỗi sầu tỉnh mộng mà giờ đây thi nhân cònphải đối mặt với sự xa cách vời vợi, đó là sự chia li tan tác của “kẻ ra non nớc,ngời thành thị” cắt đứt giấc mộng thi nhân :

“ Mùa đông đến đón ở bên sông

Vội vã cô em đi lấy chồng”

(Khi thu rụng lá)

Giấc mộng ái tình đành giang dở để lại một nỗi sầu lu luyến :

“Em có nhớ chăng ngày hạ thắm

Tình anh lu luyến một bên lòng”

(Khi thu rụng lá)

Hình ảnh trong giấc mơ thi nhân không còn tơi vui nữa mà nó đã là hình

ảnh hoang vắng nh cõi lòng thi nhân “cây trơ”,“dậu đổ”,“mồng tơi héo” Nỗi

sầu đã thấm sâu vào trong cõi mộng thi nhân, mơ là đó, nhng cuối cùng cũngchỉ co lại là một chữ “sầu” :

“Ta còn thấy bóng kẻ thơ ngây

Trờng tình thất vọng trở về đây

Ôm khối tình đau trách đời tẻ”

(Bâng khuâng)

Trong giấc mộng tìm đến với “trờng tình” Lu Trọng L chỉ gom lạinhững nỗi thất vọng dài, ôm trong mình nỗi niềm trách móc cuộc đời tẻ nhạtvới ông Những giấc mộng tình tan vỡ để lại niềm trống trải bâng khuâng nơicõi lòng thi nhân :

b Thi nhân không chỉ sầu trong giấc mơ tình ái mà thi nhân còn sầu

ngay giữa cuộc đời này Sống trong thế giới nhng dờng nh Lu Trọng L khôngthấy mình tồn tại ở thế giới, ông cứ gò mình vào một nơi xa xăm , mờ ảo củacõi mộng để rồi ngay trong cõi mộng ông lại cũng cảm thấy mình xa lạ và sầungay trong cõi mộng

Nỗi sầugiữa cuộc đời của thi nhân thì không có gì là lạ, bởi ông dùhàng ngày nện gót giầy trên các phố phờng Hà Nội nhng ông lại cảm thấymình nh đang ở một thế giới nào đó :

“ Đã thấy đầu non một cảnh tiên

Nhà cỏ ba gian vờn một khoảnh

Có hồng có táo có đào tiên”

Sầu giữa cuộc đời là nỗi sầu cô đơn trống trải, giữa bao thanh sắc cuộcsống, những nhịp thở dồn dập, gấp gáp của cuộc đời Lu Trọng L vẫn thấymình nh một ngời khách trọ bên lề cuộc đời Cõi mơ là thi nhân hớng tới lạicũng là những nỗi sầu, nỗi buồn của sự tỉnh mộng Lu Trọng L chỉ còn biết cứmơ màng ở cả hai thế giới, buồn sầu ở cả hai thế giới và là khách trọ ở cả haithế giới.

“Khóc chuyện thế gian cời ngặt nghẽo

Cùng cời những chuyện thế gian đau”

c Thế giới của Lu Trọng L là những nỗi sầu và nhng giấc mơ sầu nhng

dờng nh thi nhân lại thích đắm mình vào những nỗi sầu ấy Mộng để khi tỉnhmộng lại sầu nhng thi nhân không vì thế mà không mộng nữa, thi nhân lạimộng nhiều hơn, không chỉ mộng trong cuộc đời mà thi nhân còn mộng ngaytrong mộng Mộng để tìm thấy cái “thú đau thơng”

Cái “đỏ hoe” của mộng khi mây trắng bay về cũng là cái “đỏ hoe” trongmắt chàng trai trẻ Trớc mùa thu, trớc cái bao la vô tận của thời gian, khônggian, ngời trai trẻ buồn đến ứa lệ và làm nên sắc mộng lạ- “đỏ hoe”

“Vài chàng trai trẻ sầu biêng biếc

Mộng nở trong long sắc đỏ hoe”

(Mây trắng)

Mộng nhiều khi chồng chất lên nhau tạo nên những “mộng kép”

“Ta mơ trong đời hay trong mộng

Vùng cúc bên ngoài động dới sơng”

(Tình điên)

Lu Trọng L mơ ngay trong mộng, những hình ảnh chập chờn h thực cứtrùng lên nhau “vùng cúc động dới sơng” càng làm thơ thêm huyền ảo đẩyhồn thơ xuống sâu thêm một tầng mộng nữa “Mộng mà thôi! mộng hão hờ”

ba từ mộng liên tiêp đã khiến câu thơ chìm đắm trong mộng Nhng mộng đểlàm gì? để lại đợc những cái “giật mình”, những giọt nớc mắt hoen rơi, nhữnggiấc mộng tàn Nhng thi nhân đâu có tránh nỗi sầu mà còn tuyên bố :

“Hãy lịm ngời trong thú đau thơng”

Lu Trọng L dờng nh muốn đẩy mình vào trong những nỗi buồn sầu để

mà nhấm nháp nỗi sầu buồn ấy Sầu trở thành hơng vị trong cuộc sống “lạcloài” của Lu Trọng L :

“ Đêm khuya trăng động trong cây lá

Vò võ ta se mấy đoạn sầu”

Nh một ngời cần mẫn Lu Trọng L “se” lại những đoạn sầu nh muốn kếtlại tấm thảm sầu để trải lên cuộc đời mình, để nhà thơ có thể đợc đắm chìmtrong nỗi sầu đó Nỗi sầu qua Lu Trọng L đã đợc thi vị hoá, trở thành nhịp thởcủa thi nhân :

“Hãy nh chiếc sao băng băng mãi

Để lòng buồn, buồn mãi không thôi”

Hay nghe một điệu hát Lu Trọng L đã lại “sầu đa mang” trong dạ :

“Ai nghe tiếng hát chị đò đa

Mà không cảm thơng ngời quả phụ

Lu Trọng L đi lợm lặt từng nỗi buồn để ôm vào mình, nhà thơ dờng nh

“khoan khoái” đợc chìm đắm trong nỗi “sầu” mà mình nhặt đợc bên dòng đời

Nỗi sầu buồn là một “thú vui” của Lu Trọng L, với cái nhìn thi vị hoánỗi buồn nên nhà thơ luôn muốn mình đợc chìm đắm trong những nỗi sầubuồn để đợc cảm nhận nó Đó là trái tim nhân hậu của L đang mở ra để “khócvay” “sầu vay” cho cuộc đời này

1.4 Lu Trọng L – cái tôi trữ tình tiêu biểu cho thơ mới thời kỳ đầu.

“Thơ phát khởi từ trong lòng ngời ta” (Lê Quý Đôn) Đây là quy luậtsáng tạo muôn đời của thi ca.Tuy nhiên cách bộc lộ ở mỗi thời đại là khônghoàn toàn giống nhau

Trong thơ xa quan niệm cái ta cộng đồng đã chi phối hầu hết mọi mặttrong đời sống và cả thi ca “từ đời này sang đời khác, đại khái chỉ có bấynhiêu tập tục, bấy nhiêu ý nghĩ, bấy nhiêu tin tởng Cho đến những nỗi yêughét vui buồn cơ hồ cũng nằm yên trong khuôn khổ nhất định”

Nhng đến thời kỳ thơ mới cái tôi cá nhân lên tiếng đòi quyền tự do bộc

lộ mình, khẳng định cái bản ngã cá nhân mình Chữ tôi xuất hiện cùng quanniệm cá nhân, Thế Lữ cho đó là :

“Cái thuở ban đầu lu luyến ấy

Nghìn năm cha dễ mấy ai quên”

Thơ mới trong giai đoạn đầu Lu Trọng L, Phạm Huy Thông, NguyễnNhợc Pháp, Vũ Đình Liên Thế Lữ đã dắt tay ngời khách lạ ấy vào thơ để giớithiệu với bạn đọc

Lu Trọng L là ngời có công đầu tiên đa thơ mới đến với làng thơ ViệtNam và cũng là một cái tôi trữ tình khá tiêu biểu cho thơ mới thời kỳ đầu Quacái tôi trữ tình Lu Trọng L ta có thể nắm bắt đợc sự phát triển của cái tôi trữtình trong thơ mới giai đoạn đầu nhng cái tôi trữ tình Lu Trọng L vẫn mangmột nét riêng, độc đáo của Lu Trọng L

Trớc tiên cái tôi trữ tình trong thời kỳ đầu này còn mang một cảm xúctrong sáng trong cái nhìn đối với con ngời và thế giới xung quanh Cái tôi yêu

đời, ham muốn thể hiện mình, khao khát hởng thụ tự do vì thế đôi mắt cái tôitrữ tình đang còn “trong veo” trớc tất cả

“Mỗi lần nắng mới reo ngoài nội

áo đỏ ngời đa trớc dậu phơi”

Thiên nhiên đang còn nguyên màu sắc tơi vui và rộn rã trớc con mắt thinhân Điều này ta cũng có thể thấy ở các nhà thơ nh Thế Lữ, Huy Thông

“Trời trong xanh chân trời đỏ hây hây

Tiếng chim xanh nhí nhảnh ở trong cây”

(Thế Lữ)

Những rung động trong cảm xúc Lu Trọng L cũng đang ở mức độ trongsáng, nhẹ nhàng :

“ Sớm vin ngành liễu so mầu tóc

Chiều ngắt hoa lê đo nụ cời

Ngời đẹp bên sông sầu chửa biết

Bên sông ngày lợm lá bàng rơi”

Cái tôi trữ tình Lu Trọng L cũng là cái tôi luôn mang trong mình nhữngnỗi buồn sầu, nhng đó chỉ là những cảm xúc sầu buồn nhẹ nhàng, thanh thoátchứ không phải là một cái tôi sầu buồn đến da diết, ảo não nh thời kỳ sau “Dạ buồn lại thổi tiếng vi vu”

Nỗi sầu buồn trong thơ Lu Trọng L khiến ngời đọc có thể cảm nhận đợcnhng chỉ để lu lại trong lòng ngời đọc một cảm xúc bâng khuâng, dè dặt mộtnỗi sầu thoảng qua chứ không phải là một nỗi sầu ảo não nh Huy Cận :

“Một chiếc linh hồn nhỏ

Mang mang thiên cổ sầu”

Cái tôi trữ tình Lu Trọng L hầu nh đã khái quát đợc các đặc điểm pháttriển của cái tôi trữ tình giai đoạn đầu của thơ mới nhng nó lại cũng mangnhững nét đặc trng khác biệt mà chỉ có ở Lu Trọng L

Chơng 2: hình tợng thế giới trong thơ lu trọng l

Phong trào thơ mới 1932 – 1945 giải thoát cái tôi cá nhân và nó vơnlên tự khẳng định, đòi quyền làm chủ của mình, từ đó hình thành một quan hệmới giữa cá nhân nhà thơ và thế giới

Quá trình cái tôi cá nhân tự khẳng định trên t cách chủ thể trữ tình đồngthời cũng là quá trình thế giới bên ngoài, xung quanh nó đợc đẩy ra thànhkhách thể Với sự xuất hiện của nhà thơ lãng mạn, lần đầu tiên thế giới đợccảm nhận, đợc nhìn ngắm bằng kinh nghiệm, bằng đôi mắt của từng cá nhân

Thế giới của các nhà thơ đợc xây dựng bằng ngôn từ, ta cũng qua ngôn

từ gợi tả của lời bài thơ, bằng trí tởng tởng ngời đọc có thể hình dung bứctranh thế giới với hình khối và đờng nét, với màu sắc và âm thanh sống động

đợc tạo ra từ cảm xúc chủ quan của nhà thơ

Thế giới trong thơ Lu Trọng L là một thế giới đợc bao bọc trong mộngtởng, các hình ảnh, đờng nét trong thế giới đó cứ bàng bạc, thấp thoáng saumột làn sơng khói mong manh chứ không hiện lên một cách rõ nét Vì thế khi

ta tìm hiểu thế giới hình tợng thơ Lu Trọng L ta cần tìm, thấu hiểu cái hồn nhàthơ gửi gắm trong đó chứ không phải vẽ lên một bức tranh với đầy đủ đờngnét và màu sắc

Hình tợng thế giới thơ Lu Trọng L là hình tợng thế giới của cõi mơ, nómang những nét khác biệt so với thế giới của các nhà thơ mới cùng thời Thếgiới của Xuân Diệu là thế giới của màu sắc tơi tắn, hơng vị ngọt ngào và âmthanh ríu rít, rạo rực đầy sự sống mãnh liệt Còn Hàn Mặc Tử lại là thế giớicủa những khổ đau, dằn vặt và điên loạn mông lung Lu Trọng L vừa có cáirạo rực của sự sống, lại có cái mơ màng, ngơ ngác của cái tôi lạc lõng, lại cócái mông lung, vô định của cõi mơ không cùng

Đi sâu vào thế giới thơ Lu Trọng L là đi sâu vào thế giới của cõi mơ vớinhững hình ảnh, đờng nét mờ ảo, không gian phẳng lặng nh mặt hồ nớc mênh

mông lan toả, thời gian nhập nhoè, các hình tợng xuất hiện trong thơ thìkhông rõ nét mà chỉ thoảng qua trong các ớc vọng của nhà thơ.

2.1 Hình tợng ngời em

Gắn liền với giấc mơ tình ái là hình ảnh ngời em – ngời tình trongmộng của thi nhân Trong từng giấc mộng của thi nhân ta đều thấy thấpthoáng hình ảnh của một ngời con gái, hình ảnh đó không chỉ xuất hiện trongmột vài bài thơ mà nó xuất hiện ở hầu hết trong 52 thi phẩm của tập “TiếngThu” Ngời em là cội nguồn sầu mộng trong hồn thơ, hình ảnh ngời em có khi

đợc nhà thơ miêu tả nh một cô gái Chiêm Thành, ngời sơn nữ, ngời con gáiquay tơ nơi bến cũ hay ngời đã đến bến sông Ngân… Dù là ai đi nữa thì chính

họ cũng đã đem lại nguồn cảm xúc nuôi dỡng tâm hồn thi nhân, họ là nhữngbản tình ca diệu vợi u buồn gieo vào hồn thơ dễ rung động của Lu Trọng L

Hình ảnh ngời em đến trong thơ Lu Trọng L không phải bằng những ờng nét cụ thể, hữu hình, những chân dung sắc nét mà chỉ là ý niệm về mộtngời con gái đợc nhìn qua lăng kính ảo ảnh của cái tôi mơ màng Lu Trọng L.Nhà thơ gọi đó là “nàng”, “em”, “cô em”, “ngời em gái” hay “Vân nơng”…nhng tất cả chỉ là mộng tởng của cái tôi nhà thơ

đ-Hình tợng ngời em hiện lên chỉ bằng một vài nét khắc hoạ của nhà thơ,vì thế hình ảnh ngời em trong “Tiếng thu” không bao giờ hiện ra trực diện trớcmắt ngời đọc mà chỉ là một nét để ngời đọc cùng tởng tợng và ru mình vào thếgiới mộng của thi nhân:

“Lộng lẫy trong màu xiêm áo biếc

Nh nàng tiên nữ động Quỳnh Diêu”

Ta tởng nh ngời em hiện ra trớc mắt, nhng không, ta lại chỉ thấy đợc cái

“lộng lẫy” của “xiêm áo” và một vẻ đẹp rất chung chung “tiên nữ động QuỳnhDiêu”

Với hình tợng ngời em thi nhân thờng chấm phá bằng một vài nét về

“đôi mắt”, “mái tóc” kèm theo là chiếc gối, nhng những nét chấm phá ấy cũnghuyền hồ: tóc mây, mắt lệ… ba hình ảnh đó đi về trong “Tiếng Thu” và gây đ-

ợc nhiều ám ảnh nhất

“Đôi mắt em lặng buồn Nhìn thôi và chẳng nói”

“Mắt em là một giòng sông Thuyền ta bơi lặn trong dòng mắt em”

“Cho lệ em rơi, khăn anh ớt Cho mắt đẹp nữa lúc mơ màng”…

Hình ảnh đôi mắt đợc nhà thơ khắc hoạ thật sống động nh cái nhìnthẳm sâu vào cõi mộng thi nhân Tuy nhà thơ khắc hoạ rất nhiều hình ảnh đôi

mắt em nhng nó cũng không đem lại chút “thực” nào trong cõi mộng của thinhân ‘Đôi mắt” ấy không phải là một đôi mắt tơi vui mà đó luôn là hình ảnhmột “đôi mắt lặng buồn”, “mắt lệ”… Chính cái buồn ấy là khúc nhạc ngân, làdòng sông để Lu Trọng L có thể ngụp lặn trong đó

Hình ảnh “mái tóc” cũng là hình ảnh đợc Lu Trọng L khắc hoạ khánhiều khi xây dựng hình tợng em:

“Nghiêng nghiêng mái tóc hơng nồng Thời gian lặng rót một dòng buồn tênh”

đi bởi “làn tóc lơi”, “lỏng buông mái tóc”, “nghiêng nghiêng mái tóc”… đóchính là cái chập chờn huyền ảo mà cuốn hút ngời đọc

Gắn với hình tợng ngời em còn là hình ảnh chiếc “gối mộng” nữa:

“Còn đâu giờ nhung lụa

Mộng chùm trên bông Tình ấp trong gối”

“Ai bảo em là giai nhân

Cho lệ tràn đêm xuân Cho tình tràn trớc ngõ Cho mộng tràn gối chăn”…

Hình ảnh ngời em cùng những giấc mộng tình của thi nhân luôn gắn vớihình ảnh chiếc gối, đó cũng là “gối sầu”, “gối mộng” bởi những giấc mộngtình ái và hình ảnh em luôn tan biến khi nhà thơ chợt tỉnh cơn mộng, sự chia

ly của thi nhân với chiếc gối mộng là sự chia ly của thi nhân với ngời em Vìthế chiếc gối này cũng nh sự hiện hữu hình ảnh ngời em trong mộng của thinhân

“Đôi mắt”, “mái tóc”, “chiếc gối” cũng là những hình ảnh khá phổ biến

mà các nhà thơ thờng sử dụng để khắc hoạ hình ảnh ngời em nhng với LuTrọng L thì khác, ông luôn có cái nhìn riêng biệt mà ta có thể dễ dàng nhận

ra Cặp mắt lặng nhìn thăm thẳm của Lu Trọng L khác hẳn “Đôi giếng mắt đã

chứa trời vạn hộc” của Xuân Diệu hay đôi mắt đợm “một vẻ ngây thơ và ớcao” của Hàn Mặc Tử Mái tóc nghiêng nghiêng ủ mộng của ông rõ ràng khônggiống với “tóc ngời”, “tóc xanh tốt” của Xuân Diệu.

“Tóc liễu buông xanh quá mỹ miều”

Thậm chí cũng không giống mái tóc tuy đôi khi đợm màu huyền bí

nh-ng vẫn đậm tính tạo hình của Vũ Hoành-ng Chơnh-ng:

“Bồng bềnh mua chảy óng lng thon”

Chiếc gối của ông cũng vậy, hình nh nó hoen nhiều lệ tình hơn chiếcgối của Huy Cận và cũng chứng kiến nhiều phút giây giật mình thảng thốt củachủ nhân hơn

Ngoài những hình ảnh “đôi mắt”, “mái tóc”, “chiếc gối” thì Lu Trọng

L cũng khắc hoạ đến những hình ảnh “đôi má”, “đôi tay” hay thậm chí là

“giọng nói tiếng cời” của ngời em

“Mồng tơi úa đỏ đôi tay nõn Cô bé nhìn tay nhí nhảnh cời”

“Môi em đợm sặc mùi nho tơi Đôi má hồng em chúm chím nụ cời Đôi mắt em say màu sán lạn”

Hình tợng ngời em đợc nhà thơ xây dựng nh một ngời tình trong cổtích, một ngời tình để thi nhân có thể phiêu dạt tâm hồn mình tới những miền

xa xôi, ngời tình ấy tuy có xuất hiện nhng ta không nhận ra bởi hình ảnh đóchỉ thấp thoáng nh ở một miền cổ tích khác với cuộc đời thực V chính thiànhân cũng chỉ có thể nhìn thấy ngời em qua cõi mộng và chỉ có trong mộngthi nhân mới gặp đợc ngời tình của mình Hình ảnh mang đậm tính chất tâmtrạng chứ không phải là một nét đặc tả

Ngời tình cổ tích đó chính là một nét khác biệt và cũng là độc đáo của

Lu Trọng L, bởi viết về tình yêu và ngời tình trong mộng thì rất nhiều nhà thơmới đã viết nhng để tạo ra một tình yêu ảo mộng và một ngời tình cổ tích thấpthoáng ẩn hiện sau làn sơng cõi mơ thì chỉ có Lu Trọng L Trong thơ Thế Lữ ta

có thể thấy hình ảnh cô em rất thực, sống động trong thế giới của tự nhiên:

“Cô nàng váy ỡm ờ đứng trông Tóc cô gió lẳng lơ chòng Nắng vàng rỡn cặp má hồng hồng tơi”

(Bông hoa rừng)Còn hình tợng ngời em trong thơ Xuân Diệu là những nét xinh tơi, sontrẻ:

“Son trẻ trời nh mời sáu tuổi Má hồng phơn phớt mắt long lanh”