Việt minh thanh hoá trong thời kỳ cách mạng tháng tám (1943 1945)

Đợc thành lập năm 1943, cùng với Đảng bộ Thanh Hoá, Việt MinhThanh Hoá không chỉ đóng vai trò quan trọng trong qúa trình tập hợp lực lợng và vận động quần chúng nhân dân trong tỉnh nổi d

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh

Lời cảm ơn

Đợc sự giúp đỡ của tập thể thầy, cô giáo trong Khoa Lịch sử, khoa Đào tạo Sau đại học Trờng Đại học Vinh, sự hớng dẫn tận tình của Tiến sĩ Trần Văn Thức, cùng với sự động viên của gia đình, bạn

bè và ngời thân, tôi đã hoàn thành luận văn này Xin chân thành bày

tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới toàn thể các thầy cô giáo trong và ngoài khoa, đặc biệt là Tiến sĩ Trần Văn Thức, ngời đã trực tiếp hớng dẫn tôi trong quá trình tiến hành nghiên cứu Kính gửi tới toàn thể thầy cô giáo, gia đình và bạn bè, lời chúc sức khoẻ, hạnh phúc và thành đạt.

Vinh, ngày 20-11-2007

Tác giả

Trơng Thị Hiền

Mục lục

Trang

Chơng 1 : Bối cảnh lịch sử dẫn đến sự ra đời của Việt Minh Thanh Hóa 7

1.1 Tình hình Việt Nam sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ 7

1.1.1 Sự phát triển của cách mạng Việt Nam trong những năm 1939 – 1941 7

1.1.2 Mặt trận Việt Minh ra đời 91.2 Tình hình Thanh Hoá trớc khi Việt Minh Thanh Hoá ra đời 13

1.2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên và truyền thống cách mạng của Thanh Hoá 131.2.1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên 131.2.1.2 Truyền thống yêu nớc và cách mạng của nhân dân Thanh Hoá 16

1.2.2 Tình hình Thanh Hoá trong những năm 1939 - 1941 191.2.2.1 Chính sách cai trị và bóc lột của Pháp, Nhật ở Thanh Hoá 191.2.2.2 Sự phát triển của phong trào cách mạng Thanh Hoá trong

Chơng 2 : Sự RA đời và hoạt động của Việt minh Thanh Hóa trong thời

2.1.1 Qúa trình chuẩn bị thành lập Việt Minh ở Thanh Hóa 31

2.1.2 Việt Minh Thanh Hóa ra đời 352.2 Qúa trình hoạt động của Việt Minh Thanh Hóa trong thời kỳ Cách mạng

2.2.1 Qúa trình xây dựng cơ sở của Việt Minh Thanh Hoá 36

2.2.2 Việt Minh Thanh Hoá với quá trình chuẩn bị lực lợng, tiến tới khởi nghĩa

3.1.2 Vai trò trong việc bảo vệ thành quả cách mạng 783.2 Đóng góp của Việt Minh Thanh Hóa đối với phong trào cách mạng cả nớc 83

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hoá năm 1945 là mộttrong những sự kiện nổi bật trong lịch sử Thanh Hoá nói riêng và lịch sử cáchmạng Việt Nam nói chung Đó là kết quả của quá trình vận động cách mạng ởThanh Hoá trong những năm 1939 – 1945, trong đó, sự ra đời và tham gialãnh đạo cách mạng của Việt Minh Thanh Hoá là một trong những nhân tốmang tính then chốt đa đến thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ởThanh Hoá Vì vậy, tìm hiểu về quá trình ra đời và hoạt động của Việt MinhThanh Hoá trong thời kỳ Cách mạng tháng Tám sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn

về cuộc vận động giải phóng dân tộc ở Thanh Hoá cũng nh cuộc Tổng khởinghĩa tháng Tám năm 1945

Đợc thành lập năm 1943, cùng với Đảng bộ Thanh Hoá, Việt MinhThanh Hoá không chỉ đóng vai trò quan trọng trong qúa trình tập hợp lực lợng

và vận động quần chúng nhân dân trong tỉnh nổi dậy giành chính quyền, màcòn đóng vai trò to lớn trong việc bảo vệ những thành quả cách mạng Điều đó

đã góp phần thúc đẩy cuộc vận động giải phóng dân tộc ở Thanh Hoá diễn ranhanh chóng và đa Thanh Hoá trở thành địa phơng giành đợc chính quyền ởcấp huyện sớm so với cả nớc Do vậy, việc tìm hiểu về vai trò và những đónggóp của Việt Minh đối với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám ở Thanh Hoá

là vấn đề có ý nghĩa khoa học trong việc làm sáng rõ hơn về quá trình vận

động cách mạng ở Thanh Hoá trong thời kỳ 1939 - 1945

Bên cạnh đó, tìm hiểu về những hoạt động của Việt Minh Thanh Hoátrong thời kỳ Cách mạng tháng Tám không chỉ cho phép chúng ta làm rõ quátrình vận động cách mạng ở Thanh Hoá, mà còn giúp chúng ta thấy rõ hơn vaitrò của Tổng bộ Việt Minh đối với cách mạng cả nớc nói chung và sự pháttriển của phong trào cách mạng ở các địa phơng nói riêng Tuy nhiên cho đếnnay, khi nói về quá trình vận động của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ởThanh Hoá thì vai trò của Mặt trận Việt Minh cha đợc nghiên cứu, đánh giámột cách thoả đáng Vì vậy, việc tìm hiểu về quá trình ra đời và hoạt động củaViệt Minh Thanh Hoá trong thời kỳ Cách mạng tháng Tám là việc làm cầnthiết và có ý nghĩa khoa học cũng nh ý nghĩa thực tiễn cao

Tìm hiểu về những đóng góp của Việt Minh đối với cuộc khởi nghĩagiành chính quyền ở Thanh Hoá trong thời kỳ Cách mạng tháng Tám, chúng ta

còn có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá và bổ ích trong công cuộcxây dựng và phát triển hôm nay Những bài học kinh nghiệm về việc phát huysức mạnh của quần chúng, về xây dựng khối đoàn kết toàn dân, về sự kết hợplinh hoạt giữa Đảng và Mặt trận trong quá trình lãnh đạo cách mạng… là lànhững vấn đề có ý nghĩa thiết thực trong công cuộc xây dựng và bảo vệ quê h-

ơng, Tổ quốc Trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta đang bớc vào thời kỳ hộinhập thì những vấn đề đó lại càng có giá trị to lớn trong việc phát huy sức mạnhcủa khối đại đoàn kết toàn dân Tất cả những điều đó đã cho thấy tính cấp thiếtcủa việc nghiên cứu về Việt Minh Thanh Hoá trong thời kỳ Cách mạng thángTám

Với ý nghĩa khoa học và thực tiễn nêu trên, chúng tôi chọn vấn đề “Việt Minh Thanh Hoá trong thời kỳ Cách mạng tháng Tám (1943 - 1945)” làm đề

tài luận văn Thạc sỹ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Có thể nói, cuộc vận động cách mạng giải phóng dân tộc ở Thanh Hoátrong những năm 1939 - 1945 là một trong những vấn đề thu hút sự quan tâmcủa các nhà nghiên cứu trong cả nớc, trong đó có quá trình ra đời và hoạt độngcủa Việt Minh Thanh Hoá Khi đề cập đến vấn đề này, các nhà nghiên cứu đãtuỳ theo cách tiếp cận của mình để đa ra những đánh giá, nhận định, cũng nhnhững vấn đề đặt ra cần đợc tiếp tục nghiên cứu

Về quá trình ra đời và hoạt động của Việt Minh Thanh Hoá đã đợc đề

cập trong các tác phẩm nh: Lịch sử Thanh Hoá, tập V (1930 - 1945) của Ban

Nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội,

1996; Khởi nghĩa tháng Tám ở Thanh Hoá, do Ban Tuyên huấn Tỉnh uỷ Thanh Hoá biên soạn, Nxb Thanh Hoá, 1985; Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá, tập 1 (1930 - 1954) của Ban Nghiên cứu và biên soạn lịch sử Tỉnh uỷ Thanh Hoá,

Nxb Thanh Hoá, 2000… là

Các công trình nghiên cứu trên đã phần nào đề cập đến bối cảnh ra đời

và những hoạt động của Việt Minh Thanh Hoá trong thời kỳ Cách mạng thángTám Đặc biệt, một vài tác phẩm đã đi sâu phân tích về chủ trơng, biện phápcủa Tỉnh bộ Việt Minh trong quá trình chuẩn bị lực lợng tiến tới khởi nghĩagiành chính quyền trên phạm vi toàn tỉnh Qua các tác phẩm này chúng ta cóthể hiểu rõ hơn về quá trình ra đời và hoạt động của Việt Minh Thanh Hoátrong thời kỳ Cách mạng tháng Tám

Về vai trò của Việt Minh đối với cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở

Thanh Hoá đã đợc đề cập trong các công trình nghiên cứu nh: Lịch sử Đảng

bộ tỉnh Thanh Hoá (sơ thảo), tập 1(1930 - 1954) do Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Thanh Hoá biên soạn, Nxb Thanh Hoá, 1991; 50 năm hoạt động của Đảng bộ

Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Thanh Hoá (1930 - 1980) của Ban Nghiên cứu

lịch sử Đảng Tỉnh uỷ Thanh Hoá, Nxb Thanh Hoá, 1980… là

Các công trình nghiên cứu đó đã ít nhiều đề cập đến vai trò của ViệtMinh Thanh Hoá đối với phong trào cách mạng trong tỉnh Bên cạnh đó, thôngqua sự phân tích, đánh giá của các nhà nghiên cứu, chúng ta có thể thấy rõ hơn

về những đóng góp của Việt Minh Thanh Hoá đối với sự phát triển của phongtrào cách mạng cả nớc

Ngoài ra còn có các bài viết, công trình nghiên cứu đi sâu tìm hiểu vềquá trình xây dựng cơ sở của Việt Minh ở các cấp huyện, xã trong toàn tỉnh

nh: Khởi nghĩa tháng 7 - 1945 ở Hoằng Hoá do Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Thanh Hoá biên soạn, Nxb Thanh Hoá, 1977; Đảng bộ và phong trào cách mạng huyện Tĩnh Gia, tập 1(1930 - 1954) của Ban Chấp hành huyện uỷ Tĩnh Gia, Nxb Thanh Hoá, 1991; Lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân và

Đảng bộ huyện Quảng Xơng, Nxb Thanh Hoá, 1992; Lịch sử Đảng bộ huyện

Đông Sơn, do Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Đông Sơn biên soạn, Nxb Thanh Hoá, 2000; Lịch sử Đảng bộ huyện Yên Định, tập 1(1930 - 1975) của Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Yên Định, Nxb Chính trị Quốc gia, 1975; Lịch sử

Đảng bộ huyện Vĩnh Lộc do Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Vĩnh Lộc biên

soạn, Nxb Thanh Hoá, 2004… là Nhìn chung, các tác phẩm này đã phần nào nêubật đợc những đóng góp của Việt Minh đối với sự phát triển của phong tràocách mạng ở các huyện trong tỉnh

Nh vậy, đã có một số công trình nghiên cứu đề cập đến những khía cạnhkhác nhau có liên quan trực tiếp đến đề tài mà chúng tôi nghiên cứu Đó chính

là nguồn t liệu quý giá, bổ ích cho chúng tôi khi tiến hành đề tài nghiên cứucủa mình Tuy nhiên theo chúng tôi, cho đến nay vẫn cha có công trình nàochuyên nghiên cứu một cách đầy đủ và hệ thống về Việt Minh Thanh Hoátrong thời kỳ Cách mạng tháng Tám Thực hiện đề tài này, chúng tôi mongmuốn góp phần vào việc tìm hiểu một cách toàn diện hơn về sự ra đời, hoạt

động và những đóng góp của Việt Minh Thanh Hoá đối với cuộc vận động cáchmạng giải phóng dân tộc ở Thanh Hoá trong những năm 1943 - 1945

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích:

Thực hiện đề tài này, chúng tôi mong muốn làm sáng rõ hơn về quátrình ra đời và hoạt động của Việt Minh Thanh Hoá trong thời kỳ Cách mạngtháng Tám, nhất là quá trình ra đời và hoạt động của Việt Minh ở các huyệntrong tỉnh Bên cạnh đó, chúng tôi đi sâu phân tích về vai trò của Tỉnh bộ ViệtMinh đối với cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hoá cũng nh những

đóng góp của Việt Minh Thanh Hoá đối với thắng lợi của cuộc Tổng khởinghĩa tháng Tám năm 1945

3.2 Nhiệm vụ:

Trên cơ sở su tầm, tập hợp, xử lý các nguồn t liệu, chúng tôi tập trunglàm rõ bối cảnh ra đời của Việt Minh Thanh Hoá, phân tích và đánh giá mộtcách khách quan, khoa học về quá trình hoạt động của Việt Minh, nhất là việc

đề ra chủ trơng, biện pháp tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền

Thông qua việc phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử, chúng tôi làmnổi bật vai trò của Tỉnh bộ Việt Minh trong cuộc khởi nghĩa giành chínhquyền ở Thanh Hoá

Qua việc tìm hiểu về hoạt động của Việt Minh Thanh Hoá, chúng tôi sẽlàm rõ hơn vai trò của Tổng bộ Việt Minh đối với sự phát triển của phong tràocách mạng ở Thanh Hoá nói riêng và cả nớc nói chung

4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu của đề tài là sự ra đời và hoạt động của Việt MinhThanh Hoá trong thời kỳ Cách mạng tháng Tám, trong đó trọng tâm là đi sâulàm rõ về quá trình xây dựng cơ sở của Việt Minh ở các huyện trong tỉnh, vềnhững chủ trơng và biện pháp của Tỉnh bộ Việt Minh trong cuộc khởi nghĩagiành chính quyền ở Thanh Hoá

Thời gian hoạt động của Việt Minh Thanh Hoá mà chúng tôi đề cậptrong đề tài đợc tính từ khi tiến hành thành lập Tỉnh bộ Việt Minh Thanh Hoá(15 - 3 - 1943) đến khi cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cấp tỉnh ở ThanhHoá giành thắng lợi (23 - 8 - 1945)

5 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

5.1 Nguồn tài liệu:

Để thực hiện đề tài nghiên cứu của mình, chúng tôi đã dựa trên nhữngtài liệu lu trữ nh: Báo Đuổi giặc nớc, Báo Khởi nghĩa - cơ quan ngôn luận củaTỉnh bộ Việt Minh Thanh Hoá, các chỉ thị của Việt Minh Thanh Hoá, Hồi kýcủa các nhà cách mạng đợc lu trữ tại Ban Nghiên cứu lịch sử Đảng tỉnh ThanhHoá Tài liệu là các sách của Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Nhà xuất bảnThanh Hoá, Nhà xuất bản Thanh Niên… là Đặc biệt, chúng tôi đã khai thác đợcnhững nguồn t liệu quý giá từ Tỉnh uỷ Thanh Hoá, Ban nghiên cứu lịch sử ĐảngThanh Hoá Nguồn tài liệu mà chúng tôi sử dụng đợc viết bằng tiếng Việt

5.2 Phơng pháp nghiên cứu:

Với đặc trng của khoa học lịch sử cũng nh yêu cầu của đề tài nghiêncứu, trong quá trình thực hiện đề tài chúng tôi đã sử dụng các phơng pháp nh:Phơng pháp duy vật lịch sử, phơng pháp lịch sử và phơng pháp lôgíc… là

Ngoài ra, chúng tôi còn tiến hành điều tra, phỏng vấn những ngời đãtrực tiếp tham gia hoạt động trong Việt Minh Thanh Hoá và những cán bộ lãothành đã tham gia trong cuộc khởi nghĩa giành chính quyền hiện đang sốngtrên địa bàn Thanh Hoá

6 Đóng góp của luận văn

Dựa trên những tài liệu có đợc, luận văn đã khắc hoạ lại quá trình ra đời

và hoạt động của Việt Minh Thanh Hoá trong thời kỳ Cách mạng tháng Támmột cách toàn diện và hệ thống

Luận văn đã làm nổi bật vai trò to lớn của Việt Minh đối với thắng lợicủa Cách mạng tháng Tám ở Thanh Hoá nói riêng và đối với cách mạng cả n -

ớc nói chung

Với những kết quả đạt đợc, luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảocho việc nghiên cứu và giảng dạy về lịch sử Thanh Hoá thời kỳ 1930 - 1945

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Nội dung

của luận văn gồm ba chơng:

Chơng 1: Bối cảnh lịch sử dẫn đến sự ra đời của Việt Minh Thanh Hóa

Chơng 2: Sự ra đời và hoạt động của Việt Minh Thanh Hóa trong thời kỳ Cách mạng tháng Tám (1943 - 1945)

Chơng 3:Vai trò của Việt Minh Thanh Hóa trong Cách mạng tháng Tám

Nội dung

Chơng 1: Bối cảnh lịch sử dẫn đến sự ra đời của

Việt Minh Thanh Hóa

1.1 Tình hình Việt Nam sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ 1.1.1 Sự phát triển của cách mạng Việt Nam trong những năm 1939 – 1941

Trớc Chiến tranh thế giới thứ hai, cách mạng Việt Nam dới sự lãnh đạocủa Đảng Cộng sản Đông Dơng đã tiến triển qua thời kỳ đầu của cuộc vận

động cách mạng dân tộc dân chủ (1930 – 1935) và thời kỳ vận động Mặt trậndân chủ Đông Dơng (1936 - 1939) Tháng 9 - 1939, Chiến tranh thế giới thứhai bùng nổ, nớc Pháp sớm bị lôi cuốn vào cuộc chiến Sự thất bại nhanhchóng của nớc Pháp trong Chiến tranh thế giới thứ hai đã tác động mạnh mẽ

đến các nớc thuộc địa của Pháp, trong đó có Việt Nam Trong bối cảnh đó,

Đảng Cộng sản Đông Dơng đã kịp thời chuyển hớng chỉ đạo chiến lợc cáchmạng cho phù hợp với sự chuyển biến của tình hình mới

Tháng 11 – 1939, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ơng Đảng đợc triệutập tại Bà Điểm (Hoóc Môn – Gia Định) Sau khi phân tích tình hình thế giới

và Đông Dơng, Hội nghị xác định mục tiêu cơ bản trớc mắt của cách mạng

Đông Dơng là đánh đổ đế quốc và tay sai làm cho Đông Dơng hoàn toàn độc

lập Hội nghị đã nhấn mạnh: “Bớc đờng sinh tồn của các dân tộc Đông Dơng không còn có con đờng nào khác hơn là con đờng đánh đổ đế quốc Pháp, chống tất cả ách ngoại xâm vô luận da trắng hay da vàng để tranh lấy giải phóng độc lập” [14; 55 - 56].

Để thực hiện nhiệm vụ cơ bản của cách mạng là đánh đổ đế quốc, Hộinghị chủ trơng tạm gác khẩu hiệu “Cách mạng ruộng đất”, thay bằng các khẩuhiệu chống địa tô cao, chống cho vay nặng lãi, tịch thu ruộng đất của bọn đếquốc và địa chủ phản bội quyền lợi dân tộc đem chia cho dân cày nghèo Hộinghị cũng đề ra chủ trơng thành lập Mặt trận thống nhất dân tộc phản đế ĐôngDơng thay cho Mặt trận dân chủ Đông Dơng nhằm tập hợp rộng rãi lực lợngcho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

Năm 1940, phát xít Nhật xâm chiếm Đông Dơng, thực dân Pháp nhanhchóng quỳ gối dâng nớc ta cho Nhật Trớc tình hình đó, Đảng Cộng sản ĐôngDơng đã xác định kẻ thù chủ yếu trớc mắt của nhân dân ta là đế quốc, phát xítPháp – Nhật và bè lũ tay sai của chúng, đồng thời đề ra chủ trơng tiến lên khởinghĩa vũ trang để giành độc lập cho dân tộc Dới sự chỉ đạo của Đảng, nhân dân

ta từ Bắc chí Nam không ngừng nổi dậy đánh Pháp, đuổi Nhật

Ngày 27 - 9 - 1940, nhân dân Bắc Sơn dới sự lãnh đạo của Đảng bộ địa

ph-ơng nổi dậy tớc vũ khí của tàn quân Pháp Tuy bị đàn áp đẫm máu, nhng khởinghĩa Bắc Sơn đã mở đầu cho một thời kỳ mới của cách mạng Việt Nam: Thời kỳkết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, chuẩn bị tiến tới khởi nghĩagiành chính quyền Sau khi thất bại, quân khởi nghĩa Bắc Sơn đã rút vào rừng hoạt

động, tổ chức thành đội du kích đầu tiên ở Việt Nam do Đảng lãnh đạo

Trong khi đó, ở Nam Kỳ nhân dân ta cũng tiến hành những cuộc đấutranh chống lại sự đàn áp của thực dân Pháp và tay sai Ngày 23 - 11 - 1940cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ bùng nổ Mặc dù nhân dân các tỉnh Nam Bộ chiến

đấu rất anh dũng nhng vì điều kiện cha chín muồi nên cuộc khởi nghĩa đã bịthực dân Pháp đàn áp dã man Có thể nói, Khởi nghĩa Nam Kỳ là đòn tấn côngtrực diện của nhân dân ta vào kẻ thù, đồng thời để lại những bài học bổ íchcho cách mạng Việt Nam

Ngày 13 - 1 - 1941, dới sự chỉ huy của Đội Cung, binh lính đồn chợRạng (Thanh Chơng - Nghệ An) nổi dậy đánh chiếm các đồn chợ Rạng, ĐôLơng rồi tiến về Vinh định phối hợp với binh lính ở đây chiếm thành Cuộckhởi nghĩa không có sự tham gia của đông đảo quần chúng nên việc cha thànhthì ngày 14 - 1 cả toán nghĩa quân đều bị bắt, cuộc khởi nghĩa thất bại

Có thể nói, các cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ, Đô Lơng tuy thất bại

nhng đó là tiếng súng báo hiệu cho cuộc khởi nghĩa toàn quốc, là b“ ớc đầu

đấu tranh bằng vũ lực của các dân tộc Đông Dơng” [14;191].

Tháng 2 - 1941, trớc sự chuyển biến của tình hình thế giới và sự pháttriển mạnh mẽ của cách mạng Việt Nam, lãnh tụ Nguyễn ái Quốc đã trở về nớc

để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Tháng 5 – 1941, Nguyễn ái Quốc triệu tập

và chủ trì Hội nghị lần thứ Tám của Trung ơng Đảng tại Pắc Bó (Cao Bằng).Trên cơ sở phân tích sâu sắc tình hình quốc tế và trong nớc, Hội nghị xác địnhcuộc cách mạng trớc mắt của nhân dân Việt Nam là cách mạng giải phóng dân

tộc Hội nghị chỉ rõ: “Trong lúc này, nếu không giải quyết đợc vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi đợc độc lập tự do cho toàn thể dân tộc thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại đợc”[14;196]

Căn cứ vào chủ trơng và nhiệm vụ cách mạng mới, Hội nghị Trung ơnglần thứ Tám đã quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam độc lập Đồng Minhnhằm đoàn kết rộng rãi các tầng lớp, giai cấp trong một mặt trận chung chống

đế quốc, phong kiến Bên cạnh đó, Hội nghị còn đề ra chủ trơng đúng đắn làphải xúc tiến ngay công tác chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa vũ trang giànhthắng lợi, coi đó là nhiệm vụ trọng tâm của Đảng và nhân dân ta.

1.1.2 Mặt trận Việt Minh ra đời

Từ ngày 10 đến 19 tháng 5 năm 1941, Hội nghị Ban Chấp hành Trung

-ơng lần thứ Tám đợc tiến hành tại Pắc Bó (Cao Bằng) dới sự chủ trì của Nguyễn

ái Quốc Tham dự Hội nghị có các đồng chí trong Ban Chấp hành Trung ơng,

đại biểu của Xứ uỷ Bắc Kỳ, Trung Kỳ và một số đại biểu hoạt động ở nớcngoài Từ những phân tích khách quan và khoa học, Hội nghị đã đa ra nhữngnhận định về sự chuyển biến của tình hình thế giới và sự phát triển của cáchmạng Đông Dơng

Về tình hình thế giới, Hội nghị nhận định, phe phát xít nhất định sẽ thấtbại, phe Đồng minh chống phát xít nhất định sẽ giành đợc thắng lợi Chủ nghĩa

đế quốc sẽ suy yếu và phong trào cách mạng thế giới sẽ phát triển mạnh mẽ

Về tình hình Đông Dơng, Hội nghị cho rằng từ khi Nhật nhảy vào xâmchiếm Đông Dơng, mọi hoạt động kinh tế ở Đông Dơng đều bị chiến tranhhoá, bộ máy cai trị đều bị phát xít hoá Chính sách đó của Pháp, Nhật cànglàm tăng mâu thuẫn giữa các dân tộc Đông Dơng với chúng Nhiệm vụ đánhPháp, đuổi Nhật không phải là nhiệm vụ riêng của giai cấp công nhân, nôngdân mà là nhiệm vụ chung của toàn thể nhân dân Đông Dơng

Xuất phát từ nhận định trên, Hội nghị Trung ơng lần thứ Tám khẳng

định “cuộc cách mạng Đông Dơng hiện tại không phải là cuộc cách mạng t sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết hai vấn đề phản đế và điền

một cuộc cách mạng dân tộc giải phóng” [14;203] Vì vậy, để phân hoá hơn

nữa hàng ngũ của giai cấp địa chủ, Hội nghị chủ trơng tạm gác khẩu hiệu

đánh đổ địa chủ, chia ruộng đất cho dân cày

ruộng đất của bọn đế quốc và Việt gian chia cho dân cày nghèo”, chia lại

ruộng đất công, giảm tô, giảm tức, tiến tới thực hiện ngời cày có ruộng

Bên cạnh đó, căn cứ vào đặc điểm của xứ Đông Dơng thuộc địa và hoàncảnh thế giới mới, Nguyễn ái Quốc và Trung ơng Đảng chủ trơng giải quyếtvấn đề dân tộc không phải chung trên toàn Đông Dơng mà trong khuôn khổtừng nớc Đông Dơng Do vậy, Hội nghị Trung ơng lần thứ Tám đã đề ra chủ

trơng thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất riêng cho mỗi nớc Việt Nam, Lào,Cămpuchia.

Sau khi phân tích tình hình cách mạng cũng nh sự chuyển biến về t tởng

và thái độ của các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Việt Nam, Hội nghị Trung

-ơng lần thứ Tám đề ra chủ tr-ơng thành lập một tổ chức nhằm đoàn kết tất thảynhững ngời Việt Nam yêu nớc vào trong một mặt trận chung chống đế quốc.Trên cơ sở đó, Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Mặt trận ViệtMinh) đã ra đời

Ngày 25 - 10 - 1941, Tổng bộ Việt Minh chính thức công bố Tuyên

ngôn, Chơng trình, Điều lệ, nói rõ tôn chỉ, mục đích của Việt Minh là: “Liên hiệp tất cả các tầng lớp nhân dân, các đảng phái cách mạng, các đoàn thể dân chúng yêu nớc đang cùng nhau đánh đuổi Nhật - Pháp, làm cho Việt Nam hoàn toàn độc lập, dựng lên một nớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”

[14;448] Tôn chỉ của Mặt trận cũng quy định điều kiện để gia nhập Việt

Minh là: “Việt Minh kết nạp từng đoàn thể, không cứ đảng phái, đoàn thể nào của ngời Việt Nam hay của các dân tộc thiểu số sống trong nớc Việt Nam, không phân biệt giai cấp, tôn giáo và xu hớng chính trị, hễ thừa nhận mục

đích, tôn chỉ và chơng trình của Việt Minh và đợc Tổng bộ Việt Minh thông qua, thời đợc gia nhập Việt Minh” [14;448].

Hệ thống tổ chức của Mặt trận Việt Minh bao gồm: Việt Minh toànquốc có Tổng bộ; Việt Minh các cấp có kỳ bộ, tỉnh bộ, huyện bộ, mỗi cấp cóBan chấp uỷ Việt Minh của cấp ấy ở các xã có Ban Chấp hành Việt Minh docác đoàn thể Việt Minh ở làng hay xã cử ra Phơng pháp tổ chức các hội quầnchúng rất mềm dẻo, thích hợp từng lúc, từng nơi Bên cạnh những đoàn thểcứu quốc có tính chất chính trị, cách mạng rõ rệt nh: Hội nông dân cứu quốc,Hội thanh niên cứu quốc, Hội phụ nữ cứu quốc… là, còn có những đoàn thểkhông có điều lệ, hoạt động công khai, bán công khai nh: Hội cứu tế thấtnghiệp, Hội tơng tế, Hội hiếu hỉ, phờng bạn nhóm học chữ quốc ngữ, nhóm

đọc sách… là Đó là những bậc thang đa quần chúng từng bớc lên các tổ chứccứu quốc

Cùng với việc công bố Tuyên ngôn và Điều lệ, Chơng trình cứu nớc của

Việt Minh đợc xác định cụ thể là “cốt thực hiện hai điều mà toàn thể đồng bào mong ớc: một là làm cho nớc Việt Nam đợc hoàn toàn độc lập; hai là làm cho dân Việt Nam đợc sung sớng, tự do” [14;446].

Chơng trình của Việt Minh bao gồm 44 điểm, là một hệ thống các chínhsách về chính trị, kinh tế, văn hoá và những chính sách cụ thể đối với các tầnglớp công nhân, nông dân, binh lính, công chức, học sinh, phụ nữ, thiếu nhi,ngời già và những ngời tàn tật, t sản, địa chủ, nhà buôn Chơng trình này vềsau đợc đúc kết lại thành 10 chính sách lớn của Mặt trận Việt Minh Khu giảiphóng Việt Bắc là nơi đầu tiên thực hiện 10 chính sách đó.

Trong suốt quá trình vận động cách mạng từ Hội nghị lần thứ Tám củaBan Chấp hành Trung ơng Đảng đến ngày cách mạng giành thắng lợi, nhữngchủ trơng, nghị quyết của Đảng nhằm xây dựng lực lợng cách mạng đều đợcquán triệt trong các văn kiện của Mặt trận Việt Minh Trong thực tiễn hoạt

động cách mạng từ khi Mặt trận Việt Minh ra đời, toàn bộ phong trào chốngphát xít Pháp - Nhật của nhân dân ta đều mang tên là phong trào Việt Minh

Điều đó biểu thị cho lòng yêu nớc, ý chí quật cờng của dân tộc ta quyết tâm

đánh đuổi quân xâm lợc giành lại độc lập tự do cho Tổ quốc Mặt trận ViệtMinh ra đời là một trong những nhân tố cơ bản bảo đảm cho Cách mạng thángTám giành thắng lợi

Sau khi Mặt trận Việt Minh đợc thành lập, nhân dân ta ra sức xây dựnglực lợng cách mạng, gấp rút chuẩn bị sẵn sàng những điều kiện để tiến lênkhởi nghĩa giành chính quyền khi thời cơ đến Một trong những nhiệm vụ cấpbách của cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ là vận động quần chúng vào cácHội cứu quốc của Việt Minh ở nhiều tỉnh miền Bắc và một số tỉnh miềnTrung hầu hết các “Hội phản đế” đều chuyển thành các “Hội cứu quốc” Bêncạnh đó, nhiều tổ chức “Hội cứu quốc” nh: Hội Công nhân cứu quốc, HộiNông dân cứu quốc, Hội Quân nhân cứu quốc, Hội Phụ nữ cứu quốc cũng đ-

ợc thành lập ở hầu khắp các địa phơng Đó chính là cơ sở ban đầu cho việchình thành tổ chức của Việt Minh ở các tỉnh trong cả nớc

Có thể nói, sự ra đời của Mặt trận Việt Minh là một bớc phát triển quantrọng của cách mạng Việt Nam trong cuộc vận động giải phóng dân tộc thời

kỳ 1939 - 1945 Đó cũng là một trong những nhân tố thúc đẩy sự phát triểncủa lực lợng chính trị ở Việt Nam

Cùng với lực lợng chính trị, các cuộc đấu tranh vũ trang dới sự lãnh đạocủa Đảng cũng có bớc phát triển nhanh chóng Từ những đội du kích đầu tiên

ở vùng Bắc Sơn – Vũ Nhai, lực lợng vũ trang cách mạng dần đợc hình thành

và lớn mạnh ở hầu khắp các địa phơng Bên cạnh đó, các căn cứ địa đầu tiên

của cách mạng Việt Nam cũng đợc hình thành đã cho thấy bớc trởng thànhnhanh chóng của lực lợng cách mạng Việt Nam.

Nh vậy, chỉ trong một thời gian ngắn kể từ sau khi Chiến tranh thế giớithứ hai bùng nổ, cách mạng Việt Nam đã có bớc phát triển nhanh chóng cả về

tổ chức và lực lợng Sự phát triển của cách mạng Việt Nam, nhất là sự ra đờicủa Mặt trận Việt Minh là tiền đề quan trọng cho sự ra đời của Việt Minh cáccấp ở các địa phơng trong cả nớc

1.2 Tình hình Thanh Hoá trớc khi Việt Minh Thanh Hoá ra đời 1.2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên và truyền thống cách mạng của Thanh Hoá

1.2.1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

Thanh Hoá là một tỉnh nằm ở khu vực Bắc Trung Bộ của Việt Nam Đây

là địa bàn trung gian giữa Bắc Bộ và Trung Bộ Địa hình Thanh Hoá trải dài từ

19 33’ - 20 30’ vĩ độ Bắc và 104 - 106 30’ kinh độ Đông Phía Bắc ThanhHoá giáp các tỉnh Sơn La, Hoà Bình, Ninh Bình với đờng ranh giới dài 175km; Phía Nam và Tây nam giáp tỉnh Nghệ An với đờng ranh giới dài hơn 160km; Phía Tây nối liền với tỉnh Hủa Phăn của nớc Cộng hoà Dân chủ nhân dânLào với đờng biên giới kéo dài 192 km; Phía Đông giáp biển Đông với đờng

bờ biển dài hơn 120 km chạy theo chiều từ Tây Bắc sang Đông Nam

Thanh Hoá có mạng lới giao thông phát triển khá hoàn chỉnh Hệ thốngsông ngòi dày đặc bắt nguồn từ miền núi chảy theo hớng Đông Nam đổ rabiển Trong đó có 5 hệ thống sông chính là: Sông Hoạt, sông Mã, sông Chu,sông Yên, sông Trang Hệ thống sông ngòi của Tỉnh không những bù đắp phù

sa tạo ra vùng châu thổ rộng lớn mà còn là nguồn nớc chủ yếu phục vụ sảnxuất và đời sống, đồng thời là hệ thống giao thông đờng thuỷ nối liền cácvùng trong tỉnh và các tỉnh lân cận Bên cạnh đó, đờng xe lửa xuyên Việt vàQuốc lộ 1A gần nh song song với nhau đi qua phía Đông của Tỉnh Ngoài ra,các tuyến đờng 59, 15 đi từ phía Bắc, Tây Bắc bộ về phía Nam vào Nghệ Tĩnh,

đờng 217 đi Na Mèo đến tỉnh lỵ Hủa Phăn nớc Lào

Diện tích tự nhiên của Thanh Hoá khoảng 11.168 km Đây là địa bàn có² Đây là địa bàn có

đủ các vùng rừng núi, trung du, đồng bằng và thềm lục địa Mỗi một vùng cónhững thế mạnh khác nhau, có khả năng hỗ trợ và liên kết với nhau để xây dựng

và phát triển một nền kinh tế nông - lâm - ng nghiệp tơng đối hoàn chỉnh

Miền núi Thanh Hoá chiếm 3/4 đất đai tự nhiên toàn tỉnh và có địa hìnhtơng đối đa dạng Phía Đông Bắc là những dãy núi đá vôi thấp, phía Tây và

Tây Bắc là những dãy núi tinh thạch, gồm 2 dãy chính: trung lu sông Mã vàtrung lu sông Chu Trung lu sông Chu có 2 dãy núi cao nhất tỉnh là TaLeo cao1560m và PùRinh cao 1291m và là vùng núi cao, dốc đứng, vực thẳm, rừngrậm, khe suối chằng chịt, địa thế rất hiểm trở Phía Tây Nam là vùng đồi thấpchạy ra đến tận biển Rừng núi Thanh Hoá có nhiều lâm, khoáng sản và chimthú quý hiếm Cách đây 11 ngàn năm, hệ sinh thái của rừng đã ổn định Hệthực vật có khoảng 1.569 loài, trong đó có 225 loài cho quả, 137 loài cho bột,

423 loài cho dợc liệu, 400 loài cho gỗ Động vật có 64 loài thú, 33 loài bò sát,

137 loài chim và hàng trăm loài côn trùng quý ở Thanh Hoá đã phát hiện đợc

185 điểm có khoáng sản và đợc chia làm 4 nhóm: kim loại đen, kim loại màu,khoáng chất làm phân bón, khoáng chất làm nguyên liệu

Vùng trung du chạy theo hình vòng cung giáp giữa các huyện đồngbằng với huyện miền núi, đất đai màu mỡ, địa hình tơng đối bằng phẳng, có

độ dốc thấp thích hợp cho việc trồng cây công nghiệp, cây ăn quả và phát triểnchăn nuôi đại gia súc Đan xen và kế tiếp vùng trung du là đồng bằng Đồngbằng Thanh Hoá có diện tích 2900km , là đồng bằng rộng nhất của các tỉnh² Đây là địa bàn cómiền Trung và là đồng bằng lớn thứ 3 của cả nớc sau đồng bằng sông Cửu Long

và đồng bằng Bắc Bộ Đồng bằng Thanh Hoá có đầy đủ tính chất của đồng bằngchâu thổ, do phù sa sông Mã, sông Chu… là tạo thành Nhìn chung, đất đai ở vùng

đồng bằng Thanh Hoá khá màu mỡ, phì nhiêu rất thuận lợi cho việc sản xuấtnông nghiệp, thâm canh cây lúa nớc và các loại hoa màu, rau quả

Bờ biển Thanh Hoá dài 102 km, có nhiều cửa lạch (lạch Sung, lạch ờng, lạch Trào, lạch Ghép, lạch Bang) Vùng thềm lục địa rộng lớn và cónhiều hải đảo (đảo Nẹ, đảo Mê… là) Biển là kho tài nguyên vô giá về khoángsản, hải sản, danh lam thắng cảnh, mở ra khả năng to lớn trong việc phát triểncác ngành công nghiệp, khai thác hải sản, du lịch, dịch vụ Biển còn có vị tríchiến lợc cực kỳ quan trọng trong việc bảo vệ an ninh quốc phòng trong tỉnhcũng nh trong cả nớc

Tr-Thanh Hoá nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, vừa có những nétgiống miền Bắc, vừa có những nét giống miền Trung, tạo ra những đặc thùriêng của khí hậu nơi đây Mùa đông lạnh, ít ma, có sơng giá, sơng muối Mùa

hè nóng, ma nhiều, có gió Tây khô nóng ở Thanh Hoá có hai mùa gió thịnhhành: gió Bắc và Đông Bắc vào mùa đông, gió Tây và Tây Nam vào mùa hè

Do sự xâm nhập mạnh của khí hậu cực đới lạnh khô vào mùa đông nên nhiệt

độ của Thanh Hoá vào mùa này thấp hơn các khu vực khác có cùng vĩ độ tới

4 C Với địa hình đa dạng và phức tạp nên Thanh Hoá có những vùng tiểu khíhậu riêng biệt

Địa hình Thanh Hoá đa dạng và hiểm trở Đồng bằng có thế dựa vữngchắc vào trung du, miền núi Hai tuyến tiếp giáp: Hà Nam ở phía Bắc và Nghệ

An ở phía Nam đều có các dãy núi, đồi kéo dài từ tây ra tận biển tạo thành thế

“tay ngai” ôm lấy đồng bằng Vùng biển gần và ven biển có các đảo: Hòn Mê,Hòn Nẹ, Hòn Bò, Nghi Sơn và các khu vực cửa lạch hình thành thế án ngữ chechắn cho đồng bằng Đây là địa hình thuận lợi cho việc cô đọng lực lợng “tiến

có thể đánh, lui có thể giữ” nh các nhà quân sự đã từng đánh giá

Với vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên nói trên, Thanh Hoá là một trongnhững địa bàn trọng yếu của nớc ta Nơi đây từng là địa bàn của những cuộckhởi nghĩa lớn trong quá trình chống ngoại xâm của dân tộc Trong công cuộcxây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Thanh Hoá luôn là hậu phơng, là căn cứ địa cáchmạng góp phần làm nên chiến công của cả nớc

1.2.1.2 Truyền thống yêu nớc và cách mạng của nhân dân Thanh Hoá

Là một tỉnh có vị trí chiến lợc quan trọng nên ngay từ buổi đầu củacông cuộc dựng nớc và giữ nớc, nhân dân Thanh Hoá đã liên tục phải chốngchọi với sự xâm lợc của các thế lực bên ngoài Tuy nhiên, với tinh thần xảthân vì độc lập tự do của Tổ quốc, nhân dân Thanh Hoá đã góp phần cùngnhân dân cả nớc đẩy lùi những cuộc tấn công xâm lợc của địch Chính tinhthần bất khuất trong đấu tranh chống ngoại xâm, ý chí bền gan chịu đựng giankhổ trong công cuộc xây dựng quê hơng, đất nớc đã góp phần hình thành nêntruyền thống yêu nớc và cách mạng của ngời dân xứ Thanh

Ngay từ năm 40, khi Trng Trắc và Trng Nhị dựng cờ khởi nghĩa lật đổThái thú Giao Chỉ là Tô Định, các thủ lĩnh Cửu Chân (Thanh Hoá) nh Lê ThịHoa, Hải Diệu, Đào Kỳ, Chu Bá… là đã chiêu mộ nghĩa quân hởng ứng cuộckhởi nghĩa của hai Bà Sau khi cuộc khởi nghĩa của hai bà Trng thất bại, nhândân Thanh Hoá vẫn tiếp tục cuộc chiến đấu dới sự lãnh đạo của Chu Bá và nữtớng Lê Hoa Tại căn cứ Thanh Hoá đã diễn ra các cuộc chiến đấu oanh liệtgiữa nghĩa quân và binh lính của Mã Viện ở Thần Phù (Nga Sơn), Tam Quy(Hà Trung), Núi Trinh (Thiệu Hoá)

Năm 156, Chu Đạt ngời huyện C Phong (nay là Triệu Sơn) đã chiêu

mộ nghĩa quân đánh chiếm huyện sở, tấn công T Phố, giết chết Thái thú nhà

Đông Hán (Trung Quốc), giành lại quyền cai quản Cửu Chân trong vòng 4năm (156 - 160)

Dới ách thống trị của nhà Ngô, không chịu làm kiếp ngựa trâu, năm

248, Triệu Thị Trinh quê ở Sơn Trung xã Hợp Thành, Triệu Sơn cùng anh trai

là Triệu Quốc Đạt chiêu mộ binh mã, xây dựng lực lợng chống lại sự xâm lợccủa quân Ngô Nghĩa quân đã làm chủ đợc các quận: Cửu Chân, Cửu Đức,Nhật Nam (Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh) trong một thời gian

Nối tiếp truyền thống yêu nớc của các thế hệ đi trớc, đầu thế kỷ X,

D-ơng Đình Nghệ quê ở thôn DD-ơng Xá, xã Thiệu Khánh, huyện Đông Sơn đã tậphợp 3.000 ngời xây dựng căn cứ tại T Phố Năm 931, nghĩa quân tấn công tiêudiệt Thứ sử Trung Quốc là Lý Tiến, đánh bại viện binh của quân Nam Hán,giành lại quyền độc lập tự chủ, chấm dứt ách đô hộ hàng ngàn năm của phongkiến phơng Bắc Dơng Đình Nghệ tự xng là Tiết độ sứ, giành quyền lãnh đạo

đất nớc, mở đầu nền độc lập dân tộc

Cuối thế kỷ X, Lê Hoàn (ở Xuân Lập – Thọ Xuân) cùng Đinh Bộ Lĩnhdẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nớc, lập nên triều Đinh Sau khi Đinh BộLĩnh qua đời, Lê Hoàn tiến hành trấn áp các thế lực chống đối của Nguyễn Bặc

và Đinh Điền, đánh tan quân xâm lợc nhà Tống trên sông Bạch Đằng vào năm

981 và quân Chiêm Thành vào năm 982, lập nên triều tiền Lê (981 - 1009)

Đến thế kỷ XIII, trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông của nhàTrần, Thanh Hoá trở thành căn cứ và là hậu phơng vững chắc góp phần vàochiến công của cả nớc Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứhai, quân dân Thanh Hoá cùng với quân đội nhà Trần chặn đánh quân của Toa

Đô từ phía Nam tiến ra, tạo điều kiện cho triều đình nhà Trần từ Yên Trờngtiến vào Thanh Hoá xây dựng Thanh Hoá thành căn cứ Tháng 5 - 1285, quân

đội nhà Trần từ Thanh Hoá tiến ra Bắc giải phóng đất nớc

Đầu thế kỷ XV, lấy cớ “diệt Hồ phù Trần”, quân Minh kéo vào xâm lợcnớc ta Chính sách cai trị tàn bạo của giặc Minh làm cho đời sống của nhândân ta vô cùng khổ cực Trớc tình hình đó, năm 1418 Lê Lợi đứng ra chiêu mộnhân tài cả nớc phất cờ khởi nghĩa ở đất Lam Sơn huyện Lơng Giang (nay làThọ Xuân) Đợc sự hởng ứng đông đảo của nhân dân, từ cuộc khởi nghĩa ởmột địa phơng đã phát triển thành cuộc chiến trang giải phóng dân tộc trên

phạm vi cả nớc Trải qua 10 năm chiến đấu gian khổ, nhân dân ta đã quét sạchquân xâm lợc, giành thắng lợi vẻ vang Đất nớc đợc giải phóng, non sông thu

về một mối, quốc gia hng thịnh, nền độc lập dân tộc đợc giữ vững trong suốt 3thế kỷ

Vào cuối thế kỷ XVIII, nhà Lê suy tàn, đất nớc rơi vào cảnh “nồi da nấuthịt” do sự phân tranh quyền lực giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh –Nguyễn Lấy cớ “Phù Lê”, 20 vạn quân Thanh kéo vào xâm lợc nớc ta ThanhHoá lại một lần nữa đóng vai trò là căn cứ, hậu phơng chống quân Thanh Khithời cơ đến, tại Thanh Hoá quân Tây Sơn dới sự chỉ huy của Quang Trung –Nguyễn Huệ đã tiến quân ra Bắc tiêu diệt 20 vạn quân Thanh

Năm 1858, thực dân Pháp chính thức nổ súng xâm lợc nớc ta Nhân dân

ta từ Nam chí Bắc đã dũng cảm đứng lên đánh đuổi thực dân Pháp Hởng ứngphong trào Cần Vơng, đồng bào các dân tộc trong tỉnh dới sự lãnh đạo của các

sỹ phu yêu nớc hăng hái tham gia các cuộc khởi nghĩa Ba Đình do PhạmBành, Đinh Công Tráng lãnh đạo; khởi nghĩa Hùng Lĩnh do Tống Duy Tân,Cao Điển chỉ huy; cuộc khởi nghĩa của Hà Văn Mao, Cầm Bá Thớc ở miềnnúi Thanh Hoá Tại các căn cứ Ba Đình, Hùng Lĩnh, Mã Cao, nghĩa quânThanh Hoá đã giáng cho giặc Pháp những đòn chí mạng, lập nên nhiều chiếncông ghi vào lịch sử kháng chiến chống Pháp cuối thế kỷ XIX

Kế tục truyền thống yêu nớc của ông cha, bớc vào thời đại mới – thời

đại cách mạng vô sản, những thanh niên yêu nớc Thanh Hoá tiêu biểu nh LêHữu Lập đã sớm giác ngộ, tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin, đi theo con đờngcách mạng của Nguyễn ái Quốc Những ngời con của xứ Thanh hăng háitham gia các tổ chức yêu nớc nh: Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên, TânViệt cách mạng Đảng… là Họ đã cùng với các đồng chí trong cả nớc tích cực

đẩy mạnh quá trình thành lập một tổ chức Đảng thống nhất

Ngày 29 - 7 - 1930, Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Thanh Hoá

đợc thành lập và đứng ra đảm nhận sự mệnh lãnh đạo phong trào cách mạngtrong tỉnh Sự ra đời của Đảng bộ Thanh Hoá đánh dấu bớc phát triển mới củaphong trào cách mạng Thanh Hoá

Dới sự chỉ đạo của Đảng bộ Thanh Hoá, phong trào cách mạng ở ThanhHoá đã trải qua những cuộc tập dợt đầu tiên trong cao trào cách mạng 1930 -

1931 và cuộc vận động dân chủ 1936 - 1939 Từ những cuộc tập dợt ban đầu

đó, nhiều chi bộ Đảng và các tổ chức cứu nớc của quần chúng nhân dân Thanh

Hoá đợc thành lập ở hầu khắp các địa phơng trong tỉnh Đó chính là bớc chuẩn

bị ban đầu cho sự ra đời của Việt Minh Thanh Hoá sau này

1.2.2 Tình hình Thanh Hoá trong những năm 1939 - 1941

1.2.2.1 Chính sách cai trị và bóc lột của Pháp, Nhật ở Thanh Hoá

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, nớc Pháp nhanh chóng bịthất bại và chịu sự tàn phá nặng nề Vì vậy, để giảm bớt những khó khăn từtrong nớc và đáp ứng nhu cầu của cuộc chiến, giới cầm quyền Pháp đã tìmmọi cách để trút gánh nặng đó lên nhân dân các nớc thuộc địa ở Việt Nam,thực dân Pháp thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng, ra sức bắt ngời cớp củaphục vụ cho cuộc chiến tranh đế quốc của chúng Là một tỉnh ở Trung kỳthuộc xứ “Bảo hộ”, Thanh Hoá cũng không tránh khỏi thảm trạng ấy

Cũng nh các tỉnh khác trong cả nớc, thực dân Pháp tiến hành hàng loạtcác vụ khủng bố, tàn sát nhằm tiêu diệt các lực lợng cách mạng của nhân dânThanh Hoá Bên cạnh đó, để dễ bề cai trị nhân dân ta, thực dân Pháp còn tăngcờng bộ máy quản lý xuống tận làng xã, tăng thêm mạng lới mật thám, cảnhsát, lính khố xanh đi dò la, tuần hành, lập thêm các đội tuần canh ở nôngthôn Ngoài ra, chúng còn sử dụng bọn cơ hội, bọn phản cách mạng để tuyêntruyền, lừa bịp nhân dân nhằm chia rẽ giữa Đảng và quần chúng, ra sức đầu

độc thanh niên bằng sách báo, phim ảnh phản động, cờ bạc, thuốc phiện để

mê hoặc thanh thiếu niên

Chính sách nói trên của thực dân Pháp làm cho nhân dân Thanh Hoángày càng cực khổ Những quyền lợi dân sinh, dân chủ mà nhân dân ThanhHoá đã giành đợc trong thời kỳ 1936 – 1939 đã bị chúng thủ tiêu, các cơ sởcách mạng bị tổn thất nặng nề

Trong lúc nhân dân Thanh Hoá đang chịu sự đàn áp, khủng bố của thựcdân Pháp thì tháng 9 - 1940, phát xít Nhật xâm chiếm Đông Dơng Từ đâycùng với nhân dân cả nớc, nhân dân Thanh Hoá phải chịu hai tầng áp bức, bóclột của Pháp – Nhật Để phục vụ cho mục đích xâm lợc của chúng, cả Pháp

và Nhật đều tích cực lôi kéo các phần tử phản cách mạng để lập ra hàng loạtcác tổ chức chính trị thân Pháp, thân Nhật

ở Thanh Hoá, các tổ chức thân Nhật ra đời nhằm đáp ứng những nhucầu về kinh tế, chính trị và quân sự cho phát xít Nhật Chúng ra sức tuyêntruyền t tởng “Đại Đông á”, gây nên tâm lý thân Nhật, sợ Nhật, phục Nhật

trong nhân dân Mục đích của chúng là nhằm đè bẹp phong trào cách mạngcủa quần chúng nhân dân Những thủ đoạn của Pháp, Nhật đã tạo nên bầukhông khí chính trị nghẹt thở trên đất Thanh Hoá Tuy nhiên, những âm mu,thủ đoạn của chúng không những không thể làm nhụt ý chí chiến đấu củanhân dân ta, mà trái lại càng làm tăng thêm sự căm phẫn của nhân dân ThanhHoá đối với bọn thực dân, phát xít.

Cùng với việc tăng cờng bộ máy cai trị, thực dân Pháp còn ra sức thihành “chính sách kinh tế thời chiến” nhằm phục vụ cho cuộc chiến tranh đếquốc của chúng Trớc tình hình đó, nhân dân Thanh Hoá phải gánh chịunhững khoản thuế mới mà chúng gọi là “đảm phụ chiến tranh” Hơn nữa, đểvơ vét ngày càng nhiều hơn, thực dân Pháp còn đánh thuế cả vào vé tàu, vé xe

và các loại hàng tiêu dùng nh bao diêm, giấy viết, tem th Các phơng tiện giaothông vận tải nh ô tô, xe ngựa, thuyền bè của t nhân cũng bị trng thu, trngdụng Công nhân tại các đồn điền, xí nghiệp đều phải tăng giờ làm, giảm tiềnlơng Các đại lý thu mua nông sản ra đời nhằm vơ vét thóc gạo, bông của nôngdân với giá rẻ mạt Các trờng học bị thu hẹp, đời sống của giáo viên gặp rấtnhiều khó khăn Thanh niên trai tráng, khoẻ mạnh bị đa sang Pháp làm bia đỡ

đạn cho bọn thực dân đế quốc Chính quyền thực dân phản động đã ra sức cớp

đoạt của cải tài sản của nhân dân Chúng tăng cờng phát hành giấy bạc, kiểmsoát gắt gao sản xuất, phân phối, ấn định giá cả độc đoán

Chính quyền thực dân không chỉ bòn rút của cải, sức lao động của quầnchúng mà còn tìm mọi biện pháp tận dụng khai thác tài sản trong lòng đất đểphục vụ cho nhu cầu của chính quốc Với chính sách “kinh tế chỉ huy” chúngcho phép các chủ doanh nghiệp bản xứ và nớc ngoài đợc phép khai thác cácloại khoáng sản trên đất Thanh Hoá Từ tháng 8 - 1940 đến tháng 12 - 1942,chúng đã cấp đăng ký cho khai thác mỏ ở 15 địa điểm Riêng mỏ phốt phátcủa Công ty phốt phát Thanh Hoá với số vốn 80.000 đồng, đợc thực dân Phápcho phép khai thác ở 11 địa điểm thuộc các huyện Nga Sơn, Hoằng Hoá, ThọXuân, Yên Định, Cẩm Thuỷ Đặc biệt dới áp lực của Nhật, tháng 5 – 1942một công ty hợp doanh của t bản Pháp và Nhật đợc thành lập để khai thácCrôm – một khoáng sản quý hiếm và có trữ lợng lớn ở Thanh Hoá

Chính sách cai trị và bóc lột của Pháp – Nhật khiến cho đời sống củacác tầng lớp nhân dân Thanh Hoá rất bấp bênh Những nhà t sản kinh doanhnghề gốm bị phá sản, các nhà t sản thuộc ngành giao thông vận tải cũng bị

mất phơng tiện kinh doanh Trong giai cấp địa chủ cũng có sự phân hoá, bọn

đại địa chủ, quan lại cỡ lớn lợi dụng thời cơ tăng cờng bóc lột nhân dân, cònmột số địa chủ nhỏ và vừa bị chèn ép, thất thế, thậm chí có ngời bị phá sản

Đời sống của giai cấp công nhân, nông dân ngày càng trở nên điêu đứng cùngcực Chính sách cai trị và bóc lột của đế quốc và bè lũ tay sai đã làm cho cáctầng lớp nhân dân bất bình với chế độ hiện hành

Trớc chính sách cai trị, bóc lột của thực dân Pháp và phát xít Nhật, dới

sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Thanh Hoá đã cùng với nhân dân cả nớc biểuthị quyết tâm đấu tranh đánh đuổi quân xâm lợc giành lại độc lập tự do cho Tổquốc

Nh vậy, sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, thực dân Phápkhông những tớc bỏ những quyền lợi dân sinh tối thiểu mà nhân dân ThanhHoá giành đợc trong thời kỳ 1936 – 1939, mà chúng còn cấu kết với phát xítNhật tăng cờng vơ vét của cải, tài nguyên của nhân dân Thanh Hoá phục vụcho cuộc chiến tranh của chúng Điều đó đã đẩy nhân dân Thanh Hoá vàocảnh sống cùng cực Vì vậy những luận điệu lừa bịp mà thực dân Pháp và phátxít Nhật rêu rao vẫn không che đậy đợc bộ mặt tàn ác của bọn thực dân, phátxít Nhân dân Thanh Hoá càng hiểu rõ hơn những dã tâm của kẻ thù và kiênquyết đấu tranh chống lại mọi âm mu, thủ đoạn của chúng

1.2.2.2 Sự phát triển của phong trào cách mạng Thanh Hoá trong những năm 1939 – 1941

Với âm mu vơ vét ngày càng nhiều của cải để cung cấp cho chiến tranh,sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, thực dân Pháp đã cấu kết chặt chẽvới bọn phong kiến phản động để tiến hành đàn áp, khủng bố phong trào đấutranh của nhân dân ta Đặc biệt, chúng còn tiến hành nhiều cuộc tàn sát đẫm máu

đối với các cơ sở cách mạng nhằm tiêu diệt Đảng Cộng sản Đông Dơng

ở Thanh Hoá, thực dân Pháp tăng cờng khủng bố, bắt bớ, giam cầm tấtcả những ai bị chúng cho là “hoạt động chống lại nhà nớc” nhằm xoá bỏ các

tổ chức cộng sản hoặc những tổ chức có xu hớng tiến bộ Do đó, từ cuối năm

1939 đến đầu năm 1940, phong trào cách mạng ở Thanh Hoá gặp rất nhiềukhó khăn Bộ máy lãnh đạo của tỉnh Đảng bộ trên thực tế không còn tồn tại,nhiều chi bộ Đảng bị tan vỡ, nhiều đảng viên, cán bộ bị chúng bắt bớ giamcầm, nhiều cơ sở cách mạng ở các huyện Thọ Xuân, Thiệu Hoá, Yên Định,

Đông Sơn, Hoằng Hoá… là bị tàn phá Nhà lao Thanh Hoá chật ních các đảngviên cộng sản và quần chúng cách mạng

Trớc sự khủng bố ác liệt của kẻ thù, một số cán bộ, đảng viên của Đảng

bộ Thanh Hoá đã chuyển từ đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ sang đấu tranh để

đánh đổ chính quyền của thực dân và tay sai; từ hoạt động công khai sanghoạt động bí mật và bất hợp pháp Trong điều kiện hoạt động bí mật, các cán

bộ, đảng viên vẫn tích cực tổ chức, hớng dẫn quần chúng chống khủng bố, bảo

vệ và duy trì các cơ sở cách mạng ở địa phơng, tích cực chắp nối liên lạc vớiTrung ơng Nhờ có sự chuẩn bị tốt và phơng pháp hoạt động linh hoạt, một sốcơ sở Đảng trong tỉnh vẫn tồn tại nh: cơ sở Thiệu Hoá - Yên Định – VĩnhLộc; cơ sở Thọ Xuân; cơ sở Thị xã Thanh Hoá - Hoằng Hoá - Hậu Lộc Cácchi bộ đảng này tuy cha bắt đợc liên lạc với cấp trên nhng đã đề ra đợc nhiềubiện pháp hoạt động thích hợp để bảo vệ lực lợng, duy trì các tổ chức quầnchúng, tăng cờng công tác tuyên truyền, thành lập và củng cố các ban vận

động cứu quốc ở các địa phơng

Tháng 4 - 1940, để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cấp bách của cách mạng

và thống nhất sự lãnh đạo của Đảng, Hội nghị thành lập Tỉnh uỷ lâm thời đợc

tổ chức tại làng Phù Hng (Yên Định) Hội nghị có sự tham gia của nhiều đảngviên ở các huyện Thiệu Hoá, Yên Định, Vĩnh Lộc, Thạch Thành Tại Hộinghị, đồng chí Lê Huy Toán đợc cử làm Bí th Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá.Cùng lúc đó ở Thị xã Thanh Hoá, Hoằng Hoá, Hậu Lộc các đồng chí Lu VănBân, Phạm Đức Nhuận, Lê Tất Đắc vừa ra tù liền đẩy mạnh hoạt động xâydựng các cơ sở cách mạng

Từ đầu năm 1940, nhằm củng cố cơ sở của Đảng ở Thanh Hoá, Trung

-ơng Đảng cử đồng chí Đào Duy Dếnh - phái viên của Xứ uỷ Trung Kỳ bí mật

về cơ sở Hoằng Hoá, Hậu Lộc truyền đạt lại tinh thần Nghị quyết VI củaTrung ơng Đảng và giao cho Đảng bộ Thanh Hoá một số tài liệu của Trung -

ơng về việc xây dựng và phát triển các cơ sở Đảng Từ khi tiếp nhận đợc tinhthần Nghị quyết VI của Trung ơng, các đồng chí hoạt động ở các cơ sở liềntích cực tuyên truyền, vận động thành lập “Hội phản đế cứu quốc” từ làng,tổng tiến lên toàn huyện và tỉnh Chỉ trong vòng 6 tháng đầu năm 1940, hầuhết các huyện, phủ trong tỉnh đã có Hội phản đế Tại cơ sở ở Thọ Xuân, đồngchí Nguyễn Văn Cúc (Nguyễn Văn Linh) đã soạn thảo tài liệu “Những điềucần biết của ngời cộng sản Đông Dơng”, trình bày một cách khái quát về nội

dung cơ bản của Nghị quyết lần thứ VI, bí mật gửi đến các cơ sở Đảng và cácHội phản đế cứu quốc Việc phổ biến tài liệu “Những điều cần biết của ngờicộng sản Đông Dơng” và Điều lệ Hội phản đế cứu quốc có tác dụng nâng cao

t tởng của cán bộ, đảng viên và quần chúng cách mạng trong tình hình mới,tạo điều kiện cho việc thống nhất t tởng và hành động của toàn Đảng bộ

Cho đến cuối năm 1940, phong trào cách mạng Thanh Hoá bớc đầu đợckhôi phục, song còn gặp nhiều khó khăn do sự khủng bố của kẻ thù và sựthiếu kinh nghiệm của Đảng trong việc chuyển từ hoạt động công khai sanghoạt động bí mật Bên cạnh đó, nhiều cán bộ đảng viên còn lúng túng về ph-

ơng thức hoạt động trong điều kiện mới, nhất là còn thiếu sự chỉ đạo thốngnhất của Tỉnh uỷ Trớc tình hình đó, Xứ uỷ Trung Kỳ cử đồng chí Bùi San raThanh Hoá, bí mật gặp gỡ các đồng chí lãnh đạo từng khu vực, tiến hànhthành lập một Tỉnh uỷ thống nhất Tháng 11 – 1940, dới sự chủ trì của đồngchí Bùi San, Hội nghị thành lập Tỉnh uỷ Thanh Hoá đợc triệu tập tại ThuầnHậu (Thọ Xuân) Hội nghị đã bầu ra Ban cán sự của Tỉnh Đảng bộ do đồngchí Trần Hoạt làm Bí th Tờ báo “Tự do” đợc Hội nghị lấy làm cơ quan ngônluận của Mặt trận phản đế cứu quốc Thanh Hoá Hội nghị Thuần Hậu có ýnghĩa to lớn trong việc thống nhất về tổ chức và t tởng trong Đảng, thúc đẩyphong trào cách mạng Thanh Hoá phát triển lên một bớc mới

Giữa lúc phong trào cách mạng Thanh Hoá đang dần đợc phục hồi, thìmùa thu năm 1940, phát xít Nhật xâm chiếm Đông Dơng, thực dân Pháp từngbớc câu kết với Nhật để đàn áp nhân dân ta Từ đây nhân dân ta phải chịu cảnh

“một cổ hai tròng” dới ách áp bức của Pháp – Nhật

Trớc tình hình đó, để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới của cách mạng,tháng 11 – 1940, Ban Chấp hành Trung ơng Đảng đã triệu tập Hội nghị tại

Đình Bảng (Bắc Ninh), kịp thời đề ra những chủ trơng mới Hội Nghị xác định

kẻ thù chủ yếu của nhân dân ta hiện tại là phát xít Nhật – Pháp; nhiệm vụ

tr-ớc mắt của nhân dân ta là chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang đánh đổ phát xít Nhật– Pháp, giành chính quyền về tay nhân dân

Thực hiện chủ trơng của Trung ơng Đảng lần thứ VII, tháng 12 –

1940, Xứ uỷ Trung kỳ đã triệu tập Hội nghị liên tỉnh uỷ Thanh – Nghệ –Tĩnh, quyết định một số chủ trơng công tác cho cả ba Đảng bộ: Thanh Hoá,Nghệ An, Hà Tĩnh

Đợc sự soi sáng của Nghị quyết Trung ơng lần thứ VII, cùng với nỗ lựccủa các đồng chí cán bộ, đảng viên ở các cơ sở, phong trào phản đế cứu quốc

ở Thanh Hoá đã phát triển mạnh, đặc biệt là ở các huyện Thiệu Hoá, ThọXuân, Yên Định Số hội viên các Hội phản đế cứu quốc trong toàn tỉnh lên tới

4000 ngời Nhiều cuộc đấu tranh cách mạng của quần chúng nổ ra ở ThọXuân, Yên Định, Thiệu Hoá, Vĩnh Lộc, Hà Trung, Hậu Lộc… là đòi chia lạicông điền, công thổ, xoá bỏ lao dịch, phản đối “Lạc quyên”, “Quốc trái”, vạchtrần bộ mặt của bọn hào lý tham nhũng của công, sách nhiễu nhân dân

Song song với các cuộc đấu tranh về kinh tế và chính trị, Đảng bộThanh Hoá đẩy mạnh việc xây dựng lực lợng vũ trang Nhiều làng, tổng đã tổchức ra các đội tự vệ phản đế cứu quốc Phong trào quần chúng ủng hộ tự vệphản đế cứu quốc cũng diễn ra sôi nổi Nhiều nơi, các đoàn thể cứu quốc đã

có sáng kiến tổ chức phong trào “chăn nuôi cứu quốc”, “trồng cây cứu quốc”

để lấy tiền mua sắm vũ khí cho tự vệ Những hoạt động nói trên đã thể hiện sựthống nhất giữa Đảng bộ với quần chúng cách mạng, mở đầu cho một giai

đoạn mới trong phong trào đấu tranh chống phát xít Nhật – Pháp

Đầu năm 1941, phong trào phản đế cứu quốc ở Thanh Hoá ngày càngphát triển mạnh Thông qua phong trào này, và nhất là khi nhận đợc “Thôngcáo khẩn cấp” của Ban Thờng vụ Trung ơng Đảng về hởng ứng các cuộc khởinghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ, Đảng bộ Thanh Hoá đã đẩy mạnh hoạt động để phốihợp hành động với phong trào cả nớc Phong trào cách mạng ở Thanh Hoádiễn ra với nhiều hình thức phong phú Các cuộc mít tinh, biểu tình diễn raliên tiếp ở các huyện Thọ Xuân, Thiệu Hoá, Yên Định… là đã cổ vũ mạnh mẽphong trào đấu tranh trong toàn tỉnh Nhân dân Thanh Hoá cùng với nhân dâncả nớc đứng lên đấu tranh để lật đổ ách thống trị của bọn thực dân phong kiến,giành lại độc lập tự do cho Tổ quốc

Tháng 2 – 1941, Hội nghị đại biểu Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá đợc triệutập tại làng Phong Cốc (Thọ Xuân) Hội nghị đã phân tích, đánh giá tình hìnhcách mạng trong những năm qua, đồng thời đa ra những chủ trơng mới nh:chú trọng xây dựng căn cứ địa cách mạng vùng ven rừng núi từ Nông Cống,

Nh Xuân lên Thiệu Hoá, Thọ Xuân, Yên Định, Vĩnh Lộc, Thạch Thành, HàTrung nhằm mở rộng phong trào cách mạng tới các huyện miền núi để cùngvới phong trào miền xuôi tạo nên địa bàn hoạt động rộng lớn cho cách mạng;thành lập các đội tự vệ chiến đấu và các tiểu tổ du kích, chuẩn bị lực l ợng

chính trị hùng hậu nhằm phát động phong trào chống thuế vụ hè 1941; xâydựng cơ sở Đảng ở những nơi phong trào còn yếu Hội nghị đã bầu ra BanChấp hành Đảng bộ tỉnh do đồng chí Trần Hoạt làm bí th

Sau Hội nghị Phong Cốc, phong trào phản đế cứu quốc dâng cao, nhất là

ở các vùng thuộc hai triền sông Chu, sông Mã và vùng đồi núi Thạch Thành,

Hà Trung Phong trào xây dựng lực lợng vũ trang cũng phát triển nhanhchóng Tại làng Long Linh ngoại (Thiệu Hoá), đội tự vệ phản đế cứu quốc cótới 83 đội viên, đợc phiên chế thành hai trung đội: trung đội chiến đấu vàtrung đội bảo vệ, cảnh giới ở Thọ Xuân có 83 làng trong tổng số 200 làng có

tổ chức tự vệ phản đế cứu quốc Phong trào nông dân ủng hộ tự vệ, du kíchcũng ngày càng phát triển Tự vệ, du kích đợc trang bị những phơng tiện chiến

đấu cần thiết nh giáo, mác, kiếm, dao cùng các đồ dùng quần áo, thuốc men.Các bà mẹ, các phụ lão động viên con em tham gia phong trào luyện tập quân

sự đuổi giặc cứu nớc

Cùng với việc xây dựng lực lợng vũ trang lớn mạnh, Đảng bộ ThanhHoá đã phát động phong trào chống thuế nhằm giải quyết khó khăn cho quầnchúng, tăng cờng khí thế đấu tranh trong nhân dân Phong trào đấu tranh diễn

ra dới nhiều hình thức đã gây cho kẻ thù không ít những khó khăn tổn thất.Chính vì vậy mà chúng gọi phong trào đấu tranh của quần chúng là “phongtrào chống Chính phủ” Để đối phó với phong trào đấu tranh của quần chúng,thực dân Pháp và phát xít Nhật đã cấu kết với bọn tay sai ra sức truy tìm, đánhphá các cơ sở cách mạng hòng dập tắt phong trào Trớc tình hình đó, Đảng bộchủ trơng vừa tiến hành đấu tranh chính trị vừa tiến hành những hoạt động vũtrang chống khủng bố, bảo vệ cơ sở, bảo vệ cán bộ đồng thời xúc tiến xâydựng những căn cứ vững chắc làm nơi huấn luyện chính trị, quân sự cho một

số cán bộ, du kích nhằm tạo đội ngũ cốt cán cho công cuộc vũ trang bạo độngsau này

Cuối tháng 6 - 1941, Đại hội đại biểu Mặt trận phản đế cứu quốc ThanhHoá đợc triệu tập tại Lu Xá (Thọ Xuân) Đại hội thông qua chơng trình hành

Sau một thời gian nắm bắt tình hình, củng cố và xây dựng phong trào cơ

sở, Tỉnh ủy đã chọn làng Ngọc Trạo (Thạch Thành) - nơi có địa hình tơng đốicơ động, có phong trào cách mạng của quần chúng phát triển làm địa điểmxây dựng chiến khu Nhiều cán bộ, tự vệ, du kích ở cơ sở đợc lựa chọn vềNgọc Trạo chuẩn bị công tác tổ chức, hậu cần cho chiến khu Ban lãnh đạochiến khu đợc thành lập tại Ngọc Trạo Các Hội phản đế cứu quốc ở NgọcTrạo và các làng xung quanh đợc chăm lo xây dựng lớn mạnh

Đêm 19 - 9 - 1941, tại Hang Treo, đội du kích Ngọc Trạo đợc thành lập

Đây là đơn vị bán vũ trang vừa có nhiệm vụ sản xuất vừa xây dựng và chiến

đấu Đội du kích Ngọc Trạo ra đời là bớc phát triển mới của lực lợng vũ trangnhân dân Thanh Hoá Chính vì vậy, nhân dân Ngọc Trạo và quần chúng khắpcác cơ sở cách mạng đã vợt qua muôn vàn khó khăn, ngày đêm tiếp sức ngời,sức của cho chiến khu

Chiến khu Ngọc Trạo ngày càng lớn mạnh làm cho kẻ thù vô cùnghoang mang lo sợ Vì vậy, thực dân Pháp phái những tên thực dân khét tiếngtàn bạo, có nhiều kinh nghiệm đàn áp, khủng bố phong trào cách mạng, chỉhuy cuộc càn quét tấn công chiến khu Ngày 16 – 10 – 1941 bọn địch pháthiện đợc chiến khu, chúng lập tức tập trung toàn bộ lực lợng về vùng ThạchThành, Hà Trung bao vây đội du kích Ngọc Trạo Rạng sáng ngày 19 – 10– 1941, lợi dụng sơng mù dày đặc quân địch đột nhập vào chiến khu và tấncông du kích Với tinh thần chiến đấu ngoan cờng, đội du kích đã đẩy lùi đợc

sự tấn công của địch Nhận thấy so sánh lực lợng cha cho phép đội du kíchNgọc Trạo duy trì tập trung lâu dài nên Ban lãnh đạo chiến khu quyết định kịpthời chuyển toàn bộ lực lợng về làng Cẩm Bào, phiên chế thành những đơn vịnhỏ và chuyển hớng hoạt động

Sau khi chiến khu Ngọc Trạo bị vỡ, kẻ địch đã dốc toàn bộ lực lợng taysai của chúng từ Huế trở ra để đàn áp phong trào cách mạng Thanh Hoá Đảng

bộ và nhân dân Thanh Hoá phải đơng đầu với cuộc khủng bố ác liệt cha từng

có trong lịch sử cách mạng tỉnh nhà Nhiều làng bản có phong trào du kíchNgọc Trạo bị triệt hạ Nhiều cơ sở cách mạng bị đánh phá, hàng ngàn cán bộ

đảng viên, tự vệ du kích bị bắt và bị tra tấn dã man Trong những ngày vôcùng khó khăn gian khổ ấy, quần chúng nhân dân trong tỉnh vẫn nêu cao tinhthần “sống cùng Đảng, chết không rời Đảng”, đấu tranh chống khủng bố, bảo

vệ phong trào, bảo vệ cơ sở Một số cán bộ đảng viên còn lại ở Thọ Xuân

đứng ra tổ chức quần chúng rải truyền đơn trên đoạn đờng Cầu Quan – Chuối

và treo cờ đỏ sao vàng trên một ngọn tre ở làng Vân Đồn (Nông Cống) Đó lànhững ngọn lửa cách mạng đang đợc nhen nhóm chuẩn bị thiêu cháy chínhquyền phản động của bọn cớp nớc và lũ bán nớc

Có thể nói, sự phát triển của phong trào cách mạng Thanh Hoá trongnhững năm 1939 - 1941, nhất là sự ra đời và hoạt động của Hội phản đế cứuquốc và các cơ sở Đảng ở các địa phơng, một mặt đã cho thấy bớc phát triểncủa phong trào cách mạng Thanh Hoá, mặt khác là điều kiện thuận lợi cho sự

ra đời của Việt Minh Thanh Hoá vào năm 1943

Tiểu kết:

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ và phát xít Nhật nhảy vàoxâm chiếm Đông Dơng, cũng nh các nơi khác trong cả nớc, nhân dân ThanhHoá phải gánh chịu những hậu quả nặng nề từ chính sách cai trị, bóc lột củathực dân Pháp và phát xít Nhật Tuy nhiên, chính sách cai trị của bọn Pháp -Nhật không thể làm nhụt ý chí đấu tranh của nhân dân Thanh Hoá Dới sựlãnh đạo của chi bộ Đảng ở Thanh Hoá, phong trào đấu tranh của nhân dânThanh Hoá chống lại chính sách vơ vét và bóc lột của kẻ thù diễn ra ở khắpnơi trong tỉnh

Sự phát triển của phong trào cách mạng ở Thanh Hoá trong những năm

1939 - 1941, đã dẫn đến sự ra đời của chiến khu Ngọc Trạo (Thạch Thành) với

đội du kích có tính chất bán vũ trang là cơ sở cho sự phát triển của lực lợng vũtrang Thanh Hoá sau này Bên cạnh đó, từ trong phong trào đấu tranh của quầnchúng, các tổ chức cứu nớc nh “Ban liên lạc cách mạng Thanh Hoá”, “ThanhHoá ái quốc hội” cũng đợc hình thành là tiền đề cho việc thành lập các tổ chứccách mạng cao hơn của nhân dân Thanh Hoá trong giai đoạn sau

Cùng với sự phát triển của phong trào cách mạng Thanh Hoá, sự pháttriển của phong trào cách mạng Việt Nam trong những năm 1939 - 1941, nhất

là sự ra đời của Mặt trận Việt Minh vào tháng 5 - 1941, là những nhân tố có tác

động trực tiếp đến sự ra đời của Việt Minh Thanh Hoá Ngay sau khi ra đời,Mặt trận Việt Minh đã tích cực chỉ đạo việc xây dựng các tổ chức của ViệtMinh ở hầu khắp các địa phơng trong cả nớc Đó chính là điều kiện khách quanthuận lợi để Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá quyết định chuyển “Thanh Hoá áiquốc hội” thành Việt Minh Thanh Hoá vào đầu năm 1943

Nh vậy, sự phát triển của phong trào cách mạng cả nớc cũng nh phongtrào cách mạng ở Thanh Hoá trong những năm 1939 - 1941 là những nhân tốchủ quan và khách quan dẫn đến sự ra đời của Việt Minh Thanh Hoá vào đầunăm 1943

Chơng 2: Sự RA đời và hoạt động của Việt minh Thanh Hóa

trong thời kỳ cách mạng tháng tám

2.1 Sự ra đời của Việt Minh Thanh Hóa

2.1.1 Qúa trình chuẩn bị thành lập Việt Minh ở Thanh Hóa

Đầu năm 1942, sau khi chiến khu Ngọc Trạo bị tan vỡ, phong trào cáchmạng của nhân dân Thanh Hoá gặp rất nhiều khó khăn Thực dân Pháp và

phát xít Nhật tiến hành “khủng bố trắng” trên phạm vi toàn tỉnh nhằm tiêu diệtcác chiến sĩ cộng sản những cơ sở cách mạng Hàng trăm cán bộ, đảng viên bịbắt và bị tra tấn dã man, nhiều làng mạc, thôn xóm bị triệt hạ, tài sản bị tớc

đoạt Bên cạnh đó, bọn phát xít, thực dân và bè lũ tay sai của chúng còn đalính về lập đồn bốt ở những điểm then chốt để khống chế phong trào cáchmạng, ngăn chặn mọi con đờng liên lạc của các cơ sở cách mạng trong tỉnhcũng nh giữa Thanh Hoá với Trung ơng Hành động khủng bố tàn bạo của

địch làm cho đời sống nhân dân Thanh Hoá vô cùng điêu đứng, khổ cực Thếnhng, sự tàn bạo của chúng không thể làm nhụt tinh thần “sống cùng Đảng,chết không rời Đảng” của cán bộ, đảng viên và nhân dân Thanh Hoá Một sốcán bộ đợc quần chúng bảo vệ, che chở, thoát khỏi sự lùng bắt của chínhquyền thực dân, phong kiến vẫn kiên cờng bám trụ ở vùng Thọ Xuân, ThiệuHóa… là Từ đây, các cán bộ của Đảng tích cực tìm cách liên lạc sang vùng Yên

Định, chắp nối lại cơ sở và gây dựng phong trào

Ngay khi biết đợc các cơ sở cách mạng của Đảng ở Thanh Hoá đang

đ-ợc phục hồi, thực dân Pháp và tay sai liền tiến hành những cuộc đàn áp, khủng

bố để hòng dập tắt phong trào một lần nữa Tháng 2 – 1942, trớc sự khủng bốcủa địch, Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá phải giải tán để bảo vệ lực lợng, chuẩn

bị cho quá trình khôi phục phong trào cách mạng về sau

Giữa lúc phong trào cách mạng Thanh Hoá đang gặp những khó khăn

và tổn thất to lớn, thì đầu năm 1942, các đồng chí Lê Tất Đắc, Trịnh Ngọc

Điệt, Hoàng Xung Phong sau khi vợt ngục thoát khỏi nhà lao Buôn Mê Thuột

và trại tập trung Lê Hi, lần lợt trở về Thanh Hoá, tìm cách liên lạc với các

đồng chí ở địa phơng để gây dựng lại phong trào cách mạng Đợc sự che chở,bảo vệ của nhân dân, các đồng chí nhanh chóng đi về cơ sở nắm bắt tình hình

và liên lạc với các đảng viên còn lại

Tháng 5 - 1942, trong khi cơ quan lãnh đạo của Đảng bộ Thanh Hoá đã

tự giải tán, Thanh Hoá lại cha bắt đợc liên lạc với Trung ơng, các đồng chí LêTất Đắc, Trịnh Ngọc Điệt, Hoàng Xung Phong… là đã tổ chức Hội nghị thànhlập “Ban liên lạc” tại nhà đồng chí Phan Cựu Số ở làng Thợng, huyện Nga Sơnnhằm chắp nối liên lạc với các cơ sở cũ để tập hợp, tổ chức và tập trung sựthống nhất lãnh đạo, tiến tới thành lập Ban Chấp hành Tỉnh uỷ Sau Hội nghị,các đồng chí trong “Ban liên lạc” nhanh chóng toả về các vùng Thọ Xuân,Thiệu Hoá, Yên Định, Vĩnh Lộc, Hà Trung, Hoằng Hoá… là làm nhiệm vụ liên

lạc với các cơ sở cách mạng và phát động phong trào quần chúng tiếp tục đoànkết đấu tranh chống Nhật - Pháp.

Tháng 7 – 1942, để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới và kịp thời chỉ

đạo phong trào cách mạng trong tỉnh, Hội nghị “Ban liên lạc cách mạngThanh Hoá” đựơc tổ chức tại nhà đồng chí Phan Cựu Số ở làng Thợng, huyệnNga Sơn Hội nghị đã quyết định giải thể “Ban liên lạc” và thành lập Tỉnh uỷlâm thời do đồng chí Lê Tất Đắc làm Bí th Bên cạnh đó, Hội nghị cũng thông

qua một số chủ trơng công tác mới, trong đó nhấn mạnh việc “thành lập một hình thức mặt trận lấy tên là Thanh Hoá “ ái quốc hội , ra tờ báo Đuổi giặc” “

nớc , tìm cách bắt liên lạc với Trung ” ơng”[22;100].

Trong khi phong trào cách mạng Thanh Hoá đang dần đợc phục hồi thìcuối tháng 7 - 1942, đồng chí Tố Hữu sau khi vợt trại tập trung Đắc Lây, bí mật

về Thanh Hoá và đợc bổ sung vào đội ngũ cán bộ lãnh đạo Tỉnh uỷ lâm thời

Tháng 9 – 1942, để huy động phụ nữ tham gia phong trào cứu nớc,theo sáng kiến của đồng chí Lê Tất Đắc, Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá quyết

định ra tờ báo “Gái ra trận” Nếu nh báo “Đuổi giặc nớc” lấy tên theo ba chữ

đầu trong câu thơ vịnh bà Trng: Đuổi giặc n“ ớc, trả thù chồng, ngàn năm nhi

giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh với mục đích là cho dễ nhớ và có khí thế

””[32; 69] Có thể nói, cùng với báo “Đuổi giặc nớc”, báo “Gái ra trận” ra đời

có tác dụng kêu gọi, động viên đông đảo quần chúng tham gia các phong trào

đấu tranh cách mạng do Đảng tổ chức và lãnh đạo Từ đây phong trào cáchmạng ở Thanh Hoá dần đợc phục hồi và phát triển

Để xúc tiến việc thành lập một tổ chức nhằm đoàn kết rộng rãi các tầnglớp nhân dân Thanh Hoá trong mặt trận chung chống thực dân, phát xít, các

đồng chí trong Ban Chấp hành Tỉnh uỷ đã soạn thảo Điều lệ của “Thanh Hoá

ái quốc hội” và tổ chức in báo “Đuổi giặc nớc” Điều lệ của “Thanh Hoá áiquốc hội” đề cập tôn chỉ, mục đích, điều kiện vào Hội, quyền lợi và nhiệm vụcủa hội viên, nguyên tắc tổ chức của Hội… là Mục đích của “Thanh Hoá ái

quốc hội” là nhằm đoàn kết tất cả các phần tử cách mạng, ái hữu liên minh“

với tất cả các đảng phái cách mạng, tham gia vào mặt trận giải phóng dân tộc, đánh đuổi đế quốc Pháp – Nhật, tiêu trừ Việt gian, vua quan phản quyền lợi dân tộc, khôi phục nền độc lập hoàn toàn cho Tổ quốc Việt Nam”[32;50]

Ngay sau khi thành lập, “Thanh Hoá ái quốc hội” đã thu hút đông đảocác tầng lớp nhân dân vào mặt trận thống nhất chống đế quốc, phát xít, kế tụcxứng đáng vai trò của Mặt trận phản đế cứu quốc Cùng với báo “Đuổi giặc n-ớc” và báo “Gái ra trận”, Điều lệ của “Thanh Hoá ái quốc hội” đợc phổ biến

ở hầu khắp các cơ sở cách mạng trong tỉnh, nhờ đó các cơ sở của Hội cũngnhanh chóng đợc thành lập ở các địa phơng nh Thọ Xuân, Đông Sơn, ThiệuHoá, Vĩnh Lộc, Hà Trung, Nga Sơn, Hoằng Hoá… là Từ đây phong trào cáchmạng trong tỉnh dần đợc phục hồi và phát triển

Giữa năm 1942, dới sự lãnh đạo của Tỉnh uỷ lâm thời, phong trào cáchmạng của nhân dân Thanh Hoá dần đợc phục hồi và phát triển Thông qua cáccơ sở của “Thanh Hoá ái quốc Hội” ở các làng, tổng, phủ, huyện, phong trào

đấu tranh của quần chúng ngày càng lan rộng Những cuộc đấu tranh của cáctầng lớp nhân dân diễn ra mạnh mẽ một mặt vạch rõ những âm mu và thủ

đoạn của Pháp, Nhật cùng bè lũ tay sai của chúng, mặt khác tạo điều kiệnthuận lợi cho quá trình liên lạc thống nhất tổ chức lãnh đạo, đồng thời lànhững cơ sở vững chắc để đa các tài liệu tuyên truyền của Đảng nh báo “Đuổigiặc nớc”, báo “Gái ra trận” đến với quần chúng nhân dân

Trớc sự lớn mạnh của phong trào cách mạng trong tỉnh, “Thanh Hoá áiquốc hội” liền đẩy mạnh hơn nữa việc tuyên truyền những chủ trơng của Tỉnh

uỷ lâm thời về việc tổ chức và tập hợp quần chúng đấu tranh Trong thời gian

từ cuối năm 1942 đến đầu năm 1943, báo “Đuổi giặc nớc” - cơ quan ngônluận của “Thanh Hoá ái quốc hội” ra đợc 4 số và đợc truyền đến hầu hết cáccơ sở cách mạng trong tỉnh Cũng trong thời gian này, mặc dù Trung ơng

Đảng và Tổng bộ Việt Minh đã có chủ trơng phát triển cơ sở của Việt Minh ởcác địa phơng trong cả nớc, nhng do Thanh Hoá cha bắt đợc liên lạc với Trung

ơng và cha nhận đợc bản Chơng trình của Mặt trận Việt Minh nên cha thểthành lập đợc tổ chức của Mặt trận Việt Minh ở Thanh Hoá Chính vì vậy, các

đồng chí trong Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá đa ra chủ trơng là cha thành lập tổchức Mặt trận Việt Minh, mà sẽ phát triển “Thanh Hoá ái quốc hội” làm tổchức có tính chất quá độ cho việc thành lập tổ chức của Mặt trận Việt Minh ởThanh Hoá Trong bối cảnh đó, tờ “Đuổi giặc nớc” không chỉ có tác dụng cổ vũ

phong trào đấu tranh của quần chúng, mà còn đóng vai trò “làm phơng tiện cổ

động, tuyên truyền cho việc thành lập Mặt trận Việt Minh”[12; 60] Đó chính là

bớc chuẩn bị về t tởng cho sự ra đời của Việt Minh Thanh Hoá

2.1.2 Việt Minh Thanh Hóa ra đời

Từ giữa năm 1942, cùng với việc lãnh đạo các cuộc đấu tranh của quầnchúng, Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá đã tích cực tìm cách bắt liên lạc với Trung

ơng Cuối năm 1942, thông qua đồng chí Lê Hữu Kiều, Tỉnh uỷ lâm thờiThanh Hoá bắt liên lạc đợc với Thành uỷ Hà Nội và nhận đợc bản Chơng trình

của Mặt trận Việt Minh Từ đó các đồng chí trong Tỉnh uỷ lâm thời liền “khẩn trơng chuẩn bị chuyển phong trào trong tỉnh sang Việt Minh”[32;72].

Đầu năm 1943, Thanh Hoá bắt liên lạc đợc với Trung ơng và đợc Trung

ơng công nhận Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá là cơ quan lãnh đạo chính thứccủa Đảng ở Thanh Hoá Trong lần gặp với đại diện Trung ơng Đảng ở Hà Nội,

đồng chí Lê Tất Đắc - Bí th Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá nhận đợc Nghị quyếtcủa Hội nghị Trung ơng lần thứ Tám về việc phát triển phong trào cách mạng

ở các địa phơng trong cả nớc

Tháng 2 - 1943, sau khi đợc Trung ơng công nhận và giao nhiệm vụ,Hội nghị Ban Chấp hành Tỉnh uỷ lâm thời Thanh Hoá đợc tiến hành tại làngThợng (nay thuộc xã Nga Thắng huyện Nga Sơn) Tại Hội nghị, đồng chí LêTất Đắc đã báo cáo kết quả việc gặp Trung ơng và truyền đạt các nội dung,nhiệm vụ mới mà Trung ơng Đảng giao cho Đảng bộ Thanh Hoá Hội nghịcũng đa ra chủ trơng là phải nhanh chóng thành lập cơ sở của Mặt trận ViệtMinh ở Thanh Hoá

Ngày 15 - 3 - 1943, Hội nghị thành lập Mặt trận Việt Minh Thanh Hoá

đợc tổ chức tại nhà ông Mục Chế, làng Quang Biểu (Vĩnh Lộc) Hội nghị nhận

định “phong trào Thanh Hoá “ ái quốc hội đang phát triển đúng h” ớng là cơ

sở cho sự phát triển của phong trào cách mạng trong tỉnh”[32; 75] Trên cơ sở

đó, “Tỉnh uỷ quyết định chuyển Thanh Hoá “ ái quốc hội thành Mặt trận Việt”

Minh Thanh Hoá”[32; 75]

Việt Minh Thanh Hoá ra đời lấy tôn chỉ, mục đích, chơng trình, điều lệcủa Tổng bộ Việt Minh làm tôn chỉ, mục đích và chơng trình hành động củamình Mục đích của việc thành lập Việt Minh ở Thanh Hoá là nhằm “liên hiệptất cả các tầng lớp nhân dân, các đảng phái cách mạng, các đoàn thể dânchúng yêu nớc trong tỉnh, cùng nhau đánh đuổi Nhật - Pháp”[32; 75]

Về hệ thống tổ chức của Việt Minh Thanh Hoá, ở cấp tỉnh có Ban ChấpTỉnh bộ Việt Minh, ở cấp huyện có Ban chấp uỷ Việt Minh cấp huyện, cáclàng xã có Ban chấp hành Việt Minh cấp xã… là

Sau khi đợc thành lập, Tỉnh bộ Việt Minh Thanh Hoá quyết định lấy tờbáo “Đuổi giặc nớc” làm cơ quan ngôn luận nhằm truyền đạt các chỉ thị, nghịquyết đến nhân dân Bên cạnh đó, Tỉnh bộ Việt Minh cũng nhanh chóng tiếnhành xây dựng cơ sở Việt Minh ở các cấp huyện, xã trong toàn tỉnh

Sự ra đời của Việt Minh Thanh Hoá một mặt phản ánh sự trởng thànhcủa lực lợng cách mạng ở Thanh Hoá, mặt khác còn là sự quán triệt chủ trơngcủa Tổng bộ Việt Minh trong việc phát triển cơ sở ở các địa phơng Bên cạnh

đó, Việt Minh Thanh Hoá ra đời đã đáp ứng đúng yêu cầu và nguyện vọng của

đông đảo nhân dân Thanh Hoá trong việc đoàn kết đấu tranh chống kẻ thù,

đồng thời là một trong những nhân tố quan trọng có tác dụng thúc đẩy phongtrào cách mạng Thanh Hoá bớc sang giai đoạn mới

2.2 Qúa trình hoạt động của Việt Minh Thanh Hóa trong thời kỳ Cách mạng tháng Tám (1943 - 1945)

2.2.1 Qúa trình xây dựng cơ sở của Việt Minh Thanh Hoá

Sau khi Việt Minh Thanh Hoá đợc thành lập, các đồng chí trong Tỉnh

uỷ và Tỉnh bộ Việt Minh đợc phân công trực tiếp về các địa phơng trong tỉnh

để củng cố phong trào đấu tranh của quần chúng và tổ chức xây dựng cơ sởcủa Việt Minh ở các cấp Từ cơ sở in ấn tại nhà mẹ Tơm, nhiều tài liệu tuyêntruyền, kêu gọi các tầng lớp nhân dân tham gia Việt Minh đợc phân phát racác huyện trong tỉnh

Dới sự lãnh đạo của Đảng bộ Thanh Hoá, đến giữa năm 1943, Tỉnh bộ ViệtMinh đã kết nạp đợc 500 hội viên Cũng trong thời gian này, tổ chức Đảng ở cáccơ sở đã dần đợc phục hồi và phát triển, đủ sức đáp ứng nhiệm vụ lãnh đạo cáchmạng trong giai đoạn mới Có thể nói, trong quá trình vận động cách mạng giải

phóng dân tộc ở Thanh Hoá, Đảng bộ Thanh Hoá và Tỉnh bộ Việt Minh trở“

thành một bộ chỉ huy duy nhất tổ chức và lãnh đạo phong trào đuổi giặc cứu n“ ”

-ớc, gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền”[18; 164].

Dới sự lãnh đạo của Tỉnh bộ Việt Minh, phong trào đấu tranh của quầnchúng ngày càng lên cao, quần chúng nhân dân tham gia vào các đoàn thể cứuquốc của Việt Minh ngày càng đông Từ trong phong trào đấu tranh của quầnchúng, vai trò và vị thế của Tỉnh bộ Việt Minh ngày càng đợc củng cố, tạo điềukiện cho quá trình xây dựng cơ sở của Việt Minh ở các cấp Trên cơ sở các tổchức của “Thanh Hoá ái quốc hội”, các tổ chức của Việt Minh bắt đầu hìnhthành và phát triển ở hầu hết các huyện trung du, đồng bằng ven biển

Tháng 4 – 1943, Việt Minh huyện Hà Trung đợc thành lập do đồng chíNguyễn Văn Huệ phụ trách Dới sự chỉ đạo của Tỉnh bộ Việt Minh ThanhHoá, Việt Minh huyện Hà Trung có nhiệm vụ tổ chức, lãnh đạo nhân dântrong huyện đấu tranh chống lại sự áp bức, bóc lột của thực dân Pháp và phátxít Nhật Trạm liên lạc giữa Việt Minh huyện và tỉnh đợc đặt ở chợ Láng (naythuộc xã Hà Vân), đồng chí Hoàng Văn Đạo đợc cử làm liên lạc viên.

Sau khi thành lập, Việt Minh Hà Trung tập hợp đợc đông đảo quầnchúng vào các tổ chức cứu quốc nh Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc… là

Từ đó, ảnh hởng và uy tín của Việt Minh ngày càng đợc nâng cao Nhân dântrong huyện, trong đó có cả những nhà tu hành đã tham gia che giấu cán bộ,bảo vệ những cơ sở của Việt Minh Các nhà s đã biến nhà chùa thành cơ sởcách mạng để cán bộ đi lại hoạt động, in ấn tài liệu và bản thân họ cũng trởthành những cán bộ của Việt Minh Đó chính là điều kiện thuận lợi để pháttriển cơ sở của Việt Minh xuống đến tận các làng, xã trong huyện Cho đếncuối năm 1943, hầu hết các xã trong huyện Hà Trung đã có cơ sở của ViệtMinh Điều đó đã thúc đẩy phong trào cách mạng ở Hà Trung nói riêng vàThanh Hoá nói chung phát triển lên một bớc mới

ở Hậu Lộc, phong trào trào đấu tranh của quần chúng cũng trở nên sôi

động, khẩn trơng Từ cơ sở in ấn tại nhà mẹ Tơm, nhiều tài liệu tuyên truyềnkêu gọi các tầng lớp nhân dân tham gia Việt Minh cứu nớc, cứu nhà đợc phânphát ra toàn huyện ở các tổng Xuân Trờng, Xen Cừ, Do Trờng, nhiều làng đãlôi cuốn đợc đông đảo quần chúng vào các đoàn thể cứu quốc Trớc sự lớnmạnh của phong trào, bọn hơng lý không dám phù thu lạm bổ, không dám bắtdân phục dịch, cớp bóc nh trớc đây Các đội tự vệ cứu quốc cũng đợc thànhlập và ngày càng phát triển mạnh làm nòng cốt cho các phong trào đấu tranhcủa quần chúng

Tháng 7 – 1943, đồng chí Hoàng Tiến Trình đứng ra tổ chức Hội nghị

đại biểu Việt Minh ở các tổng trong huyện Hậu Lộc để nghe phổ biến Chơngtrình và Điều lệ của Việt Minh Hội nghị đã bàn biện pháp mở rộng phongtrào đấu tranh trong huyện và cử ra Ban Chấp hành huyện uỷ do đồng chí

Đinh Trơng Phợng làm Bí th Tháng 10 – 1943, đồng chí Đinh Chơng Lân từnhà tù Buôn Mê Thuột trở về đợc bổ sung vào Tỉnh uỷ và thay đồng chíHoàng Tiến Trình phụ trách các huyện Hậu Lộc, Hoằng Hoá Cũng trong thờigian này cơ sở của Việt Minh đợc mở rộng và phát triển ở hầu khắp các làng,

xã trong huyện Hậu Lộc Từ Hanh Cát, Hanh Cù (Đa Lộc) cơ sở Việt Minh đãphát triển sang Phú Lơng, Yên Hoà, Phú Nhi (Hng Lộc) rồi sang các làngthuộc xã Minh Lộc, Ng Lộc, Hải Lộc, Hoà Lộc, Phú Lộc… là Việt Minh tronghuyện cũng thành lập các đội tự vệ và giao thông liên lạc để huy động quầnchúng tham gia bảo vệ các cơ sở cách mạng Quần chúng nhân dân tham giavào các tổ chức cứu quốc của Việt Minh ngày càng đông Cho đến cuối năm

1944, các cơ sở của Việt Minh đợc thành lập ở hầu hết các làng, xã tronghuyện Hậu Lộc

Cùng với các huyện Hà Trung, Hậu Lộc, ở Hoằng Hoá, từ đầu năm

1943, đợc sự chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh bộ Việt Minh, Ban vận động ViệtMinh huyện đợc thành lập tại làng Đằng Trung (Hoằng Đạo) và kịp thời đivào thực hiện nhiệm vụ xây dựng lực lợng chính trị và lực lợng vũ trang ở cấpcơ sở Nhờ có đờng lối đúng đắn của Tỉnh bộ Việt Minh và sự chỉ đạo sát saocủa Ban vận động Việt Minh huyện nên chỉ trong một thời gian ngắn, phầnlớn các làng, tổng trong huyện đã xây dựng đợc các đoàn thể Việt Minh nhNông dân cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ lão cứuquốc… là Ban cán sự Việt Minh ở nhiều tổng, làng cũng lần lợt ra đời, nổi bậtnhất là ở các tổng: Bái Trạch, Bút Sơn, Hành Vĩ, Ngọc Chuế Cho đến giữanăm 1943, ở Hoằng Hoá đã có trên 600 hội viên Việt Minh Ban cán sự ViệtMinh ở các cơ sở tích cực tuyên truyền đờng lối, chính sách của Việt Minhnhằm vận động quần chúng đứng dậy đấu tranh chống lại ách áp bức, bóc lộtcủa bọn thực dân, phát xít Trải qua một thời gian hoạt động tích cực của Bancán sự Việt Minh, phong trào cách mạng Hoằng Hoá có những bớc chuyểnbiến rõ rệt Các cơ sở cách mạng đợc tổ chức ở nhiều tổng, làng, các đoàn thểquần chúng ngày càng phát triển vững mạnh, uy tín của Việt Minh ngày càng

đợc nâng cao Nhờ sự kết hợp giữa việc tuyên truyền, giáo dục với vận độngquần chúng đấu tranh nên lực lợng Việt Minh ngày càng đông đảo Đến cuốinăm 1943, số lợng các hội viên trong các đoàn thể của Việt Minh Hoằng Hoá

đã lên đến 1.000 ngời, các cơ sở Việt Minh đợc thành lập ở hầu hết các làng,tổng trong toàn huyện

Tháng 6 – 1943, đồng chí Tố Hữu đại diện của Tỉnh bộ Việt Minh tiếnhành triệu tập Hội nghị thành lập Việt Minh huyện Quảng xơng tại nhà Caitổng Lê Đức Bớc thôn Hoà Chung tổng Cung Thợng (Quảng Xơng) Sau khitóm tắt tình hình, mục tiêu, chính sách của Mặt trận Việt Minh và nêu những

yêu cầu đối với ngời cán bộ hoạt động bí mật, đồng chí Tố Hữu tuyên bốthành lập Ban Việt Minh huyện Quảng Xơng Hội nghị cũng đề ra một số ch-

ơng trình hoạt động cụ thể:

Một là, tuyên truyền, giác ngộ, tổ chức, huấn luyện quần chúng, phát

triển tự vệ, xây dựng lực lợng vũ trang trong làng, tổng, rèn sắm vũ khí

Hai là, quyên góp và vận động nhà giàu hiến tiền của để chống đói cho

nhân dân ở một số làng khó khăn, kiên quyết chống bắt phu, thu thuế

Ba là, bắt liên lạc với bộ phận của đồng chí Nguyễn Thành Nam ở phía

nam huyện để thống nhất lực lợng

Hội nghị thành lập Việt Minh huyện Quảng Xơng kết thúc thắng lợi Đó

là một trong những nhân tố có ý nghĩa to lớn thúc đẩy phong trào cách mạngQuảng Xơng phát triển lên một bớc mới Từ đây nhân dân Quảng Xơng khôngchỉ có một bộ tham mu lãnh đạo trực tiếp tập hợp đông đảo các tầng lớp nhândân mà còn nối đợc liên lạc với cơ quan lãnh đao cấp trên

Sau Hội nghị thành lập Việt Minh huyện Quảng Xơng, các đồng chítrong Ban chấp uỷ Việt Minh huyện khẩn trơng thực hiện các nhiệm vụ đợcgiao Việc xây dựng các đội tự vệ cứu quốc ở các làng đợc phát triển mạnh

mẽ Chỉ trong một thời gian ngắn, khắp 7 tổng trong huyện đều hình thành các

đội tự vệ Đó là lực lợng nòng cốt trong phong trào đấu tranh cách mạng củaquần chúng

Bên cạnh đó, thông qua các hình thức rải truyền đơn, treo cờ, dán ápphích… là, các đội tuyên truyền xung phong ra sức kêu gọi nhân dân ủng hộViệt Minh ở các khu vực chợ Quán (Quảng Lu), chợ Hội (Quảng Ngọc), chợVoi (Quảng Thắng)… là, Việt Minh đã tổ chức những cuộc mít tinh, tuần hànhthị uy và tích cực bảo vệ quần chúng trớc sự đàn áp của kẻ thù Những hoạt

động đó đã gây đợc tiếng vang lớn trong nhân dân, ảnh hởng và uy tín củaViệt Minh ngày càng đợc nâng cao và phát triển rộng rãi ở khắp các làng, tổngtrong cả huyện Quảng Xơng

Cùng với các huyện đồng bằng, phong trào xây dựng cơ sở Việt Minh ởcác huyện trung du, miền núi cũng có bớc phát triển nhanh chóng

Thực hiện chủ trơng của Tỉnh uỷ về việc xây dựng tổ chức Việt Minh ởcác cấp, các cơ sở “Thanh Hoá ái quốc hội” ở huyện Thiệu Hoá nhanh chóng

đợc chuyển thành các đoàn thể cứu quốc, thu hút đông đảo các tầng lớp nhândân tham gia Tại tổng Xuân Lai, các đoàn thể nh Thanh niên cứu quốc, Phụ

nữ cứu quốc, Nông dân cứu quốc, Phụ lão cứu quốc… là ra đời và phát triểnmạnh mẽ Trên cơ sở đó, tổng Xuân Lai lựa chọn những ngời dũng cảm để tổchức các đội tự vệ cứu quốc Ngay sau khi thành lập, đội tự vệ cứu quốc ởtổng Xuân Lai gồm 11 ngời liền tổ chức một cuộc mít tinh tại Mã Du thuộclàng Cựu Thôn (Thiệu Toán) để biểu dơng lực lợng, nêu cao ý chí chiến đấu,sẵn sàng đứng lên đuổi giặc cứu nớc Cuộc mít tinh đã đem lại không khí phấnkhởi, tin tởng của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Việt Minh; thúc đẩy

tự vệ khẩn trơng luyện tập, hăng hái tuyên truyền, vận động quần chúng thamgia vào các đoàn thể cứu quốc Cùng với tổng Xuân Lai, lực lợng tự vệ cáclàng, tổng khác ở Thiệu Hoá cũng đợc thành lập và xúc tiến mạnh mẽ các hoạt

động huấn luyện, làm nòng cốt cho phong trào cứu quốc

Tháng 5 - 1944, để đẩy mạnh phong trào Việt Minh, các cơ sở cứu quốctrong toàn huyện Thiệu Hoá đã tổ chức nhiều cuộc mít tinh, tuần hành nhằmnêu rõ chủ trơng và chính sách của Việt Minh Tại tổng Thử Cốc, nhân dân tổchức một cuộc mít tinh ở đồng Quỳnh để hởng ứng phong trào trong huyện.Trong cuộc mít tinh đó, đồng chí Ngô Ngọc Vũ đã kêu gọi mọi ngời hởngứng, tham gia vào các cuộc đấu tranh đang diễn ra sôi nổi khắp nơi tronghuyện Sau cuộc mít tinh, một số cán bộ Việt Minh tiến hành rải truyền đơntại các tuyến đờng liên huyện Thiệu Hoá - Cầu Vàng – Yên Định kêu gọichống bắt phu, bắt lính, chống thu thóc, thu bông, chống bán bông, bán lạccho Nhật

Thực hiện chủ trơng của Tỉnh uỷ, một số cán bộ Việt Minh ở ThiệuHoá còn tham gia rải truyền đơn ở các chợ: chợ Neo (Thọ Xuân), chợ Bản(Yên Định), chợ Na (Nông Cống), kêu gọi đồng bào chống bắt phu, bắt lính,không nộp su thuế cho Nhật, Pháp; vận động quần chúng gia nhập Việt Minhgóp phần tăng cờng ảnh hởng và uy tín Việt Minh trong tỉnh Trong khí thếcách mạng sôi nổi, đông đảo tầng lớp nhân dân Thiệu Hoá náo nức gia nhậpcác đoàn thể cứu quốc Tính đến đầu tháng 7 – 1945, toàn huyện Thiệu Hoá

có tới 5.000 hội viên Việt Minh Tại các làng Long Linh Ngoại, Căng Hạ sốngời tham gia Việt Minh đông tới trên 1.000 ngời, chiếm một phần t dân sốhai làng Tiếp đó Ban cán sự Việt Minh lần lợt đợc thành lập ở các làng, tổngtrong huyện

ở Vĩnh Lộc, sau Hội nghị thành lập Tỉnh bộ Việt Minh, đồng chí LuXuân Sinh đợc Tỉnh bộ giao nhiệm vụ tổ chức và phát triển phong trào Việt

Minh ở đây Tháng 6 – 1943, các tổng Cao Mật và Hồ Nam lần lợt thành lậpTổng uỷ Việt Minh Đồng chí Ngô Văn Khoan đợc giao nhiệm vụ đứng đầuTổng uỷ Cao Mật, đồng thời phụ trách Việt Minh vùng bắc Vĩnh Lộc, namThạch Thành Đồng chí Lu Xuân Sinh đợc giao nhiệm vụ đứng đầu Tổng uỷ

Hồ Nam, đồng thời phụ trách vùng nam Vĩnh Lộc và phát triển Việt Minhxuống vùng Hà Trung Nhiệm vụ của các đồng chí trong Tổng uỷ Việt Minh

là nhanh chóng tuyên truyền, vận động thành lập tổ chức Việt Minh ở cáclàng, tổng, giải thích cho quần chúng rõ việc chuyển các tổ chức “Thanh Hoá

ái quốc hội” thành Việt Minh

Sau khi các tổ chức Việt Minh đợc thành lập ở các tổng Cao Mật và HồNam, phong trào Việt Minh ở các làng trong tổng phát triển mạnh Tiếp theoCao Mật và Hồ Nam, các tổng khác trong huyện cũng lần lợt thành lập Tổng

uỷ Việt Minh Sự ra đời của các tổ chức Việt Minh có tác dụng thúc đẩyphong trào đấu tranh của nhân dân trong huyện ngày càng quyết liệt hơn Từchỗ hoạt động bí mật, nhân dân chuyển sang đấu tranh trực diện với kẻ thù,chĩa mũi nhọn vào bọn phong kiến cờng hào và bọn đế quốc Việt Minh đãthực sự lôi cuốn đợc đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia Các đoàn thểcứu quốc của Việt Minh ngày càng phát triển mạnh

Để chống lại chính sách bóc lột của phát xít Nhật, Việt Minh huyệnVĩnh Lộc đã kêu gọi nhân dân đứng lên đấu tranh, vạch trần những thủ đoạncớp bóc của chúng Dới sự lãnh đạo của Việt Minh, nhân dân các xã tổng CaoMật, Hồ Nam, Sóc Sơn mở đầu phong trào đấu tranh chống địch thu mua thóc,bông, lạc Tiêu biểu nhất là cuộc đấu tranh của nhân dân làng Quang Biểu tổchức quần chúng mít tinh buộc lý trởng không đợc bắt ép nhân dân bán bôngcho Nhật Tại Phúc Tờng, Việt Minh tổ chức rải truyền đơn tố cáo âm muthâm độc của phát xít Nhật, kêu gọi nhân dân không nhổ lúa trồng đay, không

đi phu cho chúng Trớc sức mạnh đoàn kết đấu tranh của nhân dân huyệnVĩnh Lộc buộc phát xít Nhật phải nhợng bộ, nhân dân đợc tự do canh tác trênmảnh đất của mình Từ trong phong trào đấu tranh của quần chúng, các đoànthể cứu quốc của Việt Minh ngày càng đợc củng cố và phát triển đều khắptrong toàn huyện

Đông Sơn là một trong những huyện có phong trào cách mạng tơng đốiphát triển, vì vậy từ khi có chủ trơng của Tỉnh bộ Việt Minh về việc thành lậpViệt Minh ở các cơ sở, các Hội cứu quốc ở đây đã nhanh chóng thu hút đợc