Thạch hà trong phong trào cách mạng 1930 1931 và xô viết nghệ tĩnh

Những tháng cuối năm 1930, phong trào đã phát triển đến đỉnhcao, đánh dấu sự ra đời của chính quyền Xô Viết ở 46 làng, xã trong toànhuyện.Mặc dù bị kẻ thù đàn áp, khủng bố khắc nghiệt nh

Lời cảm ơn

Để hoàn thành tốt đề tài khoá luận tốt nghiệp này, tôi đã nhận đợc sựhớng dẫn nhiệt tình của thầy giáo, Lê Đức Thảo, cùng các thầy cô giáo trongkhoa Lịch sử Qua đây cho tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô

đã giúp chúng tôi hoàn thành tốt đề tài này

Vì yếu tố khách quan và chủ quan, bản thân mới bớc đầu làm quen vớicông tác nghiên cứu khoa học, nên chắc chắn quá trình thực hiện đề tàikhông thể không mắc phải những thiếu sót vì vậy chúng tôi mong đợc sựcảm thông, chỉ bảo của các thầy cô và bạn bè

nh ở Nghệ – Tĩnh nói chung và Thạch Hà nói riêng Riêng ở Thạch Hà,

phong trào cách mạng chính thức bùng nổ với những hoạt động kỷ niệmngày quốc tế lao động (1/5/1930) và kéo dài đến năm 1932 mới bị kẻ thùdập tắt Những tháng cuối năm 1930, phong trào đã phát triển đến đỉnhcao, đánh dấu sự ra đời của chính quyền Xô Viết ở 46 làng, xã trong toànhuyện.

Mặc dù bị kẻ thù đàn áp, khủng bố khắc nghiệt nhng phong tràocách mạng 1930 – 1931 ở Thạch Hà thực sự là trờng học rèn luyện toàndiện cả về lập trờng t tởng, cả về phơng pháp tổ chức, phơng pháp đấutranh cho Đảng viên, quần chúng, tạo điều kiện cho Đảng bộ Thạch Hàtiếp tục tập hợp, tổ chức xây dựng và phát triển lực lợng cho các giai đoạnphát triển tiếp theo của cách mạng Chính vì vậy, phong trào cách mạng

1930 – 1931 không chỉ làm nên sự nghiệp vẻ vang ngay từ khi Đảng bộhuyện mới ra đời mà còn để lại những kinh nghiệm quý giá cho toàn bộ sựnghiệp lãnh đạo cách mạng của Đảng bộ Hà Tĩnh Trớc hết đó là kinhnghiệm về vận động tổ chức và phát huy năng lực cách mạng to lớn củaquần chúng nhân dân, chủ yếu là nông dân, xây dựng khối liên minh côngnông vững chắc do giai cấp công nhân lãnh đạo Thắng lợi to lớn nhất vàcũng là kinh nghiệm chủ yếu nhất của phong trào Xô Viết Thạch Hà làngay từ khi mới ra đời dới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, Đảng bộ huyện

đã phát động đợc quần chúng nhân dân vùng lên đấu tranh chống đế quốc

và phong kiến

Phong trào cách mạng 1930 – 1931 ở Thạch Hà đã khẳng định đ ợckhí thế và sức mạnh quật khởi của nông dân khi đợc Đảng giáo dục vàlãnh đạo Từ truyền thống yêu nớc nồng nàn đã ăn sâu bám rễ trong quầnchúng nhân dân trên cơ sở đờng lối của Đảng trong những giai đoạn cáchmạng tiếp theo Đảng bộ Thạch Hà luôn coi nông nghiệp và nông thôn làhàng đầu từ đó có những chủ trơng chính sách và giải pháp cụ thể tậptrung Phát triển kinh tế nông nghiệp và giải quyết đúng đắn vấn đề nôngdân, củng cố khối liên minh công nông và do đó đã tạo nên động lực tolớn góp phần đa sự nghiệp cách mạng của cả tỉnh đi từ thắng lợi này đếnthắng lợi khác

Hơn 74 năm đã trôi qua, thời gian rồi sẽ qua đi, song những thànhquả và bài học kinh nghiệm từ sự lãnh đạo của Đảng bộ Thạch Hà trong

những năm 1930 – 1931 mà đỉnh cao là phong trào Xô Viết vẫn mãi mãikhông bao giờ phai mờ, tiếp tục góp phần soi sáng những chặng đ ờng đilên của phong trào cách mạng trong những năm tiếp theo Thạch Hà cũng

là mảnh đất có truyền thống văn hoá lâu đời, là nguồn cảm hứng vô tậncho biết bao nhà văn, nhà thơ và nhạc sĩ viết, dựng kịch.Đặc biệt về phongtrào Xô Viết ở Thạch Hà đã có rất nhiều tác phẩm đóng góp vào kho t liệucách mạng của tỉnh Hà Tĩnh làm sống lại những ký ức đẹp đẽ và đã có tácdụng giáo dục truyền thống đấu tranh cho các thế hệ sau này Những

đóng góp của nhân dân Thạch Hà trong Phong trào cách mạng 1930

-1931 là một vấn đề lớn cần đợc quan tâm nghiên cứu một cách sâu rộng

và đầy đủ Vì vậy tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Thạch Hà trong phong tràocách mạng 1930 – 1931 và Xô Viết Nghệ - Tĩnh” làm công trình nghiêncứu khoá luận tốt nghiệp

2 lịch sử vấn đề.

Phong trào cách mạng 1930 – 1931 và Xô Viết Nghệ – Tĩnh là một

sự kiện điển hình Vì thế nó luôn trở thành đối tợng thu hút sự quan tâm củanhiều ngời Bởi lẽ đó từ trớc tới nay đã có nhiều công trình nghiên cứu đềcập tới đề tài trên các bình diện khác nhau Có thể kể ra đây một số côngtrình tiêu biểu nh

- Cuốn “Lịch sử Đảng bộ Hà Tĩnh”, tập 1(1930 – 1945), Nxb ChínhTrị Quốc Gia, Hà Nội 1995 Nội dung trình bày Đảng bộ Hà Tĩnh lãnh đạonhân dân đấu tranh trong cao trào cách mạng 1930 – 1931 trong đó có

điểm qua những sự kiện điển hình diễn ra ở Thạch Hà

- Cuốn “Xô Viết Nghệ Tĩnh”, NXB Nghệ An năm 2000, viết về XôViết Nghệ - Tĩnh trên các phơng diện: nguyên nhân, diễn biến, thoái trào,kết quả Trong đó cũng điểm qua phong trào ở Thạch Hà

- Cuốn “Lịch sử Đảng bộ huyện Thạch Hà”, tập 1 (1930 – 1945),Nxb Chính trị Quốc Gia, Hà Nội 1997 Đề cập tới hoạt động của Đảng bộ vànhân dân Thạch Hà trong cao trào 1930 – 1931

- Cuốn “Xô Viết Thạch Hà trong cao trào Xô Viết Nghệ – Tĩnh”(1930 – 1931), ban thờng vụ huyện uỷ Thạch Hà xuất bản 1972 Đề cập đ-ờng lối, chủ trơng của Đảng bộ huyện Thạch Hà dẫn dắt quần chúng đấutranh trong cao trào Xô Viết Nghệ – Tĩnh

Ngoài ra, trong các kỷ yếu hội thảo; tạp chí lịch sử Đảng; công trìnhnghiên cứu khoa học; văn kiện Đảng …đã đđã đa ra một số bài viết và t liệunhận xét khách quan và khoa học về Xô Viết Nghệ – Tĩnh Các công trìnhnày ít nhiều đã đề cập tới phong trào cách mạng ở Thạch Hà.

Trên cơ sở kế thừa những thành tựu của ngời đi trớc, chúng tôi di sâunghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống và khách quan hơn hoàn thànhcông trình nghiên cứu khoá luận tốt nghiệp của mình

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài.

Đối tợng chủ yếu nghiên cứu của đề tài là: Phong trào đấu tranh củanhân dân Thạch Hà trong phong trào cách mạng 1930 – 1931 và Xô ViếtNghệ - Tĩnh dới sự lãnh đạo của các cấp bộ Đảng Tuy nhiên để đi sâu tìmhiểu về Thạch Hà trong cao trào Xô Viết Nghệ – Tĩnh chúng tôi còn tìmhiểu những sự kiện lịch sử đặt trong mối quan hệ chung với các địa phơngkhác ở Nghệ – Tĩnh

Đề tài khoá luận đợc giới hạn trong phạm vi không gian huyện Thạch Hà,thời gian đợc xác định là thời kỳ năm 1930 – 1931 mà cụ thể hơn là trongphong trào cách mạng 1930-1931 và Xô Viết Nghệ – Tĩnh (5 – 1930 - 6–1931)

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.

Là đề tài thuộc về lịch sử địa phơng do vậy nguồn tài liệu có phần hạnchế Trong quá trình thu thập tài liệu chúng tôi chủ yếu khai thác và dựa vàonguồn tài liệu đợc lu trữ ở th viện Hà Tĩnh, huyện uỷ huyện Thạch Hà

Các nguồn tài liệu chủ yếu là các bản đánh máy, tài liệu chép tay, cácbài nghiên cứu của các học giả trong và ngoài nớc.Và một số tài liệu thông

sử khác, các văn kiện Đảng

- Phơng pháp nghiên cứu.

Đây là một đề tài đề cập đến lịch sử của một địa phơng cụ thể, do đóphơng pháp nghiên cứu là phơng pháp lịch sử và phơng pháp lôgic dựa vàonguồn t liệu liên quan đến địa phơng Tiếp theo đó chúng tôi tiếp tục điều tra

điền dã thu thập tài liệu ở địa phơng Thạch Hà Qua các nhà truyền thống,bảo tàng nơi còn lu giữ những tài liệu cũng nh các hiện vật có liên quan đến

phong trào đấu tranh của nhân dân Thạch Hà trong phong trào cách mạng

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

1.1 Hoàn cảnh lịch sử huyện Thạch Hà trớc khi diễn ra

phong trào cách mạng 1930 – 1931 và Xô Viết Nghệ – Tĩnh. 1931 và Xô Viết Nghệ – 1931 và Xô Viết Nghệ – Tĩnh. Tĩnh. 1.1.1 Vài nét về điều kiện tự nhiên ở Thạch Hà.

Trong truyền thống hào hùng bất khuất dựng nớc và giữ nớc của dântộc Việt Nam, nhiều tên làng, tên núi, tên sông đã ghi dấu ấn vào lịch sử vẻvang của dân tộc Thạch Hà cũng là một địa danh nh thế

Huyện Thạch Hà ngày nay, đợc thành lập năm Minh Mệnh thứ12(1831) thuộc phủ Hà Hoa tỉnh Hà Tĩnh Năm Tự Đức thứ 6 (1853) bổTĩnh, đem phủ Đức Thọ lệ vào tỉnh Nghệ An và phủ Hà Hoa (đổi làm HàThanh) lập đạo Hà Tĩnh Năm Tự Đức thứ 28 (1875) lập lại thành tỉnh HàTĩnh, Thạch Hà laị đặt từ huyện, do phủ Hà Thanh thống hạt Sau cách mạngtháng Tám 1945, phủ Thạch Hà đổi thành huyện và huyện lị dời về ThạchThợng Năm 1945 Thạch Hà cắt 6 xã thôn cũ cho huyện Can Lộc, Năm 1946họp 79 xã thôn nhỏ thành 26 xã lớn.Năm 1950 lại hợp 26 xã thành 17 xã lớnhơn Năm 1954 chia 17 xã lớn thành 44 xã nhỏ; năm 1965 lập thêm xãThạch Bàn; năm 1985 lập thêm xã Bắc Sơn Đến lúc này, có 49 đơn vị hànhchính gồm 47 xã và 2 thị trấn; Năm 1990 cắt bỏ 6 xã (Thạch Trung, ThachQuý, Thạch Phú, Thạch Hoà, Thạch Yên và Thạch Linh) nhập về thị xã HàTĩnh.Năm 2004 huyện lại sáp nhập 5 xã Thạch Bình, Thạch Hạ, ThạchMôn, Thạch Hng, Thạch Đồng)vào thị xã Hà Tĩnh Nh vậy, từ năm 1945 đếnnay qua nhiều lần thay đổi huyện Thạch Hà bao gồm 37 đơn vị hành chính(36 xã và một thị trấn) [5,13,14]

Thạch Hà là một huyện ven biển tỉnh Hà Tĩnh, có vị trí quan trọng vềchính trị, kinh tế, quốc phòng và an ninh Thạch Hà ở vào quãng giữa nămhuyện ven biển tỉnh Hà Tĩnh, trên toạ độ 18,10’03” đến 18,29’ vĩ độ bắc,và105,38’đến 106,02’ độ kinh đông Phía Bắc giáp huyện Can Lộc, phíaNam giáp Cẩm Xuyên, phía Tây giáp Hơng Khê, phía Đông giáp Biển

Đông,là vành đai bao quanh tỉnh lị Hà Tĩnh Từ một vùng biển thời xa x a

đ-ợc bồi lấp do phù sa núi và cát biển tạo thành nhng do trãi qua nhiều kỷ địachất, mãnh đất này có nhiều biến thiên lịch sử to lớn Ngày nay Thạch Hà cómột vùng sông rộng núi dài, c đân đông đúc, khoáng sản giàu có nhng lạinằm trong một dải đất hẹp, độ dốc lớn, nhiều sông ngòi, kênh, lạch, địa hìnhchia cắt, tầng đất canh tác kém, đất bạc màu, nhiễm mặn nhiều[5, 9,10] Trải

qua nhiều biến cố lịch sử, thay đổi về mặt địa giới hành chính, đến nayThạch Hà có diện tích tự nhiên là 39.946 ha,36 xã và 1 thị trấn, dân số là

185215 ngời

Là một huyện có bề dày lịch sử, giàu tài nguyên, khoáng sản,địa hìnhphân bố rộng, có núi, sông,biển và đồng bằng Vùng bán sơn địa rộngkhoảng 11000-12000 ha,chiếm 25% diện tích toàn huyện, có nhiều ngọn núicao nh núi Nhật Lệ và nhiều ngọn đồi nằm rải rác trong vùng đồng bằng

Đồng bằng Thạch Hà rộng khoảng 29000 ha trong đó khoảng 13000 ha là

đất thịt và 10000 ha là đất cát pha Do cấu tạo bằng phù sa núi và cát biển,

đồn điền tơng đối bằng phẳng, nhng ít màu mỡ.Ven biển có 6000 ha trong

đó khoảng 1000 ha là núi đá, còn lại là cát biển.Thạch Hà có mạng lới sôngngòi dày đặc với tổng lu vực hứng nớc gần 800 km2 [5,10,11] Thạch Hà lànơi chuyển tiếp giữa hai vùng khí hậu Bắc Nam Do đó khí hậu ở Thạch Hà

có những điều khá đặc biệt, hàng năm có lợng ma tơng đối lớn, lợng matrung bình là 2.544 mm/năm và độ ẩm cao Mùa Đông kéo dài đến 95 ngày,nhiệt độ trung bình trong mùa nóng là 27oC và mùa lạnh là 170C và có ảnh h-ởng của gió phơn Tây Nam nên thời tiết khô hanh [ 5, 12 ]

Thạch Hà là huyện nông nghiệp, nhng trên địa bàn có cả ba vùng đồinúi, đồng bằng và bờ biển nên nguồn tài nguyên khá dồi dào và đa dạng.Ruộng đất tuy bạc màu,chua mặn cao…đã đ ng diện tích canh tác rộng 22.200nh

ha và bình quân ruộng đất trên đầu ngời khá cao so với một số huyện khác(vùng núi 8-9 sào/ngời,đồng bằng 2 sào/ngời )[5 ,21 ]

Điều kiện tự nhiên của Thạch Hà nhìn chung có nhiều mặt thận lợicho việc phát triển kinh tế Chính vì tính chất đa dạng của tự nhiên mà Thạch

Hà có điều kiện phát triển nhiều loại hình kinh tế: Nông nghiệp, khai thácthuỷ hải sản cùng với một số nghề thủ công truyền thống Ngoài lúa, khoai,

đậu Thạch Hà còn có những vùng trồng mía lâu đời (Thạch Kênh ), trồngthuốc lào, rau quả, chè xanh…đã đ Đặc biệt là nghề làm muối ở Hộ Độ, ThạchBàn nổi tiếng xa nay

Bờ biển dài, có vùng đặc quyền kinh tế rộng ngót 10% của vùngNghệ - Tĩnh Hàng năm Thạch Hà có sản lợng đánh bắt 4500 - 5000 tấnthuỷ, hải sản Tiềm năng khoáng sản rất giàu nh ôxit titan ven bờ biển

(Thạch Văn, Thạch Hội, Thạch Trị ); cát thuỷ tinh ở vùng Thạch Lu, ThạchVĩnh, Thạch Minh…đã đ Đặc biệt mỏ sắt Thạch Khê có trữ lợng lớn.

Tuy bao quanh tỉnh lị nhng Thạch Hà là nơi buôn bán phát triển, c dânbuôn bán không chỉ tập trung vào những chợ quê nh: chợ Cày, chợ Huyện,chợ Gát, chợ Bộng, chợ Đạu mà còn phát triển giao lu kinh tế xã hội với cácvùng khác, nhất là vùng kinh tế thị xã Hà Tĩnh Sự giao lu đó không chỉ cógiá trị về mặt kinh tế, tạo ra những tiểu vùng có sản vật nổi tiếng đi các nơi

mà còn tạo ra quá trình nhận và cho “ ” về mặt văn hoá Hơn nữa Thạch Hàcòn là một vùng văn hoá có nét riêng ở Hà Tĩnh, đây là một trong những cáinôi của các làn điệu dân ca, hát giặm phổ biến ở cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ

XX Thạch Hà là vùng đất có nhiều di tích lịch sử, văn hoá và nghệ thuật,nổi bật là vùng danh thắng Quỳnh Viên với đền Chiêu Trng,đền Thánh MẫuNam Sơn …đã đ và cửa biển Nam Giới, khe nớc ngọt Hau Hau

ở vào vị trí trung tâm của tỉnh, không có đờng sắt, nhng đờng thuỷ, bộtrong huyện đều khá thuận lợi

Cùng với đờng biển, đờng sông từ Thạch Hà cũng thông suốt vào tận

Kỳ Anh, ra Vinh – Bến Thuỷ

Đờng quan lộ xa, trở thành thuộc địa số một (nay là quốc lộ 1A) qua

đất Thạch Hà Ngoài ra, các đờng tỉnh lỵ đi Đồng Môn, Phong Phú (ThạchKhê) từ tỉnh lỵ qua đò Hà đi chợ Đạu (Thạch Văn), từ cầu Sim (Thạch Long)

đi Thạch Mỹ, Thạch Châu…đã đcũng đã đợc tu sữa, mở rộng Tuyến đờng 22/12nối 3 huyện ven biển: Nghi Xuân, Can Lộc, Thạch Hà với tỉnh lỵ Hà Tĩnh đ-

ợc xây dựng [5,23,24]

Từ những điều kiện trên đây chúng ta thấy điều kiện tự nhiên đã có

ảnh hởng không nhỏ đến quá trình phát triển kinh tế xã hội của huyện Thạch

Hà Đó là khó khăn về hệ thống giao thông, sự phức tạp về địa hình, sự khắcnghiệt về khí hậu Song Thạch Hà cũng có những thuận lợi nhất định nh: Đất

đai, khoáng vật, nguồn lao động dồi dào nhiều vùng cha khai thác hết Tất cảnhững lợi thế này sẽ đợc phát huy tác dụng nếu đợc chính quyền các cấp vànhân dân huyện Thạch Hà biết khai thác một cách triệt để

1.1.2 Con ngời Thạch Hà

Trong quá trình dựng nớc và giữ nớc Thạch Hà là nơi ghi những dấu

ấn lịch sử, là quê hơng của nhiều vị anh hùng, hào kiệt

Trên đất Thạch Hà, cuộc sống của con ngời đã bắt đầu khá sớm Các

di chỉ khảo cổ học: Cồn sò điệp Thạch Lạc, Phúc Nam, Thạch Lâm, cồn LôiMột (Thạch Vĩnh, Thạch Đài ) thuộc văn hoá hậu kỳ thời đại đồ đá mới,chứng minh rằng con ngời tiền sử đã từng sống trên đất Thạch Hà từ trên

4000 năm trớc Trong các truyền thuyết vào các thời Vua Hùng, truyềnthuyết c dân Mai Phụ làm nghề muối và những việc chép trong sử sách nh Lê

Đại Hành sai Đỗ Tử An mở đờng từ Nam giới vào châu Địa Lý năm 992, LýThái Tôn sao lập chùa dựng thác Cửu Diện ở núi Nghèn khoảng 1031 –

1044 (lúc đó là đất Thạch Hà )…đã đ đều là chứng cứ của sự phát triển dân cvùng này

Tuy nhiên, con ngời ở Thạch Hà lúc bấy giờ còn tha thớt nhng đã phải nằmtrong chiến tranh, giặc giã, trộm cớp, thiên tai, đói kém xảy ra liên miên nên

c dân phân tán khắp nơi Nhng cũng chính trong điều kiện khắc nghiệt ấy cdân Thạch Hà đã bám trụ lại mảnh đất này để khai phá, mở mang nhữngcánh đồng nại muối, đánh cá, làm cho cuộc sống tốt đẹp, làng xóm đông vui

Con ngời Thạch Hà làm lụng cần cù, nhẫn nại chịu đựng gian khổ,khôn khéo trong các mối quan hệ xã hội, tình nghĩa với làng nớc Đã từ lâuThạch Hà là nơi sinh ra những con ngời anh hùng, hào kiệt tiêu biểu nh MaiThúc Loan, Hồ Phi Chấn, Phan Huy ích, Lý Tự Trọng và nhiều bậc danhnhân văn hoá lịch sử

Huyện Thạch Hà, làng Mai Phụ vô cùng tự hào và vinh dự là mảnh đất

đã sinh ra vị anh hùng dân tộc, vị vua vào thế kỷ thứ VIII – vua Mai Hắc Đếngời đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống quân xâm lợc nhà Đờng năm 722

Khi quân Minh xâm lợc nớc ta tri phủ Phan Liêu đã lãnh đạo cuộckhởi nghĩa chống quân Minh Thạch Hà cũng đã có những ngời con tham giakhởi nghĩa Lam Sơn đó là hai cha con Nguyễn Tất Vinh, Nguyết Tất Đạt.Những ngời con u tú của Thạch Hà cũng đã tham gia vào khởi nghĩa Tây Sơn

đó là Dơng Bá Học, Hồ Phi Chấn…đã đ Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc –qúa trình dựng nớc và giữ nớc trải qua hai cuộc trờng chinh chống Pháp,

chống Mỹ cứu nớc, Thạch Hà là nơi “đi đầu dậy trớc” với khẩu hiệu đánh“

cả Tây lẫn Triều ” làm nên những huyền thoại góp phần tô thắm vào sử vàng

truyền thống đấu tranh oanh liệt của vùng núi Hồng, Sông Lam Thạch Hàcũng là nơi có nhiều dòng họ thành danh trong khoa cử nh dòng họ Lê, họPhan, họ Nguyễn, họ Võ Tá …đã đ Hiện nay Thạch Hà có 18 tập thể đợc phongtặng danh hiệu anh hùng, 78 bà mẹ Việt Nam anh hùng, có 6 cá nhân anhhùng lực lợng vũ trang nhân dân Những con số này nói lên sự đóng góp tolớn của nhân dân Thạch Hà trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ,

đó là niềm tự hào của nhân dân Hà Tĩnh nói chung và Thạch Hà nói riêng.Tuy nhiên bên cạnh đó cũng có những con số nói lên sự hy sinh, mất mát, đểlại bao nỗi đau thơng cho bao nhiêu gia đình, cho dân tộc, cho xã hội ởhuyện Thạch Hà hiện nay có 4450 liệt sỹ, 2264 thơng binh Tinh thần yêu n-

ớc, ý chí đấu tranh chống áp bức, chống xâm lợc liên tục trong quá trình lịch

sử cũng là điểm nổi bật của đất Thạch Hà

ở Thạch Hà, nông dân chiếm tuyệt đại đa số c dân họ bị áp bức bóclột hết sức nặng nề, có lòng yêu nớc nồng nàn và có truyền thống chốngngoại xâm kiên cờng bất khuất Đây là một lực lợng cách mạng to lớn vàhùng hậu Chỉ có phát động, tổ chức đợc phong trào đấu tranh của nông dân,thì cách mạng mới có thể thắng lợi đợc

2.2 Truyền thống đấu tranh cách mạng của nhân dân Thạch Hà đến trớc năm 1930

2.2.1 Thạch Hà dới ách cai trị của phong kiến, đế quốc

Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng ở Đà Nẵng công khai tấn công xâmlợc Việt Nam Triều đình nhà Nguyễn ơn hèn và bất lực đã từng bớc đầuhàng tạo điều kiện cho thực dân Pháp thôn tính và đặt ách đô hộ lên đất nớc

ta Sau gần 30 năm kể từ khi bắt đầu tiến hành cuộc chiến tranh xâm lợc ViệtNam, năm 1886 thực dân Pháp mới chính thức đánh thành Hà Tĩnh chiếmlàm tỉnh lị Dới chế độ thực dân phong kiến bộ máy chính quyền hết sứccồng kềnh, hệ thống quan lại Nam triều đứng đầu là Tuần Vũ, dới có bốchánh, án sát, đốc học ở các huyện, phủ có tri phủ, lý trởng và bang tá.Riêng phủ Thạch Hà có 85 xã, thôn Bộ máy chính quyền ở xã, thôn đều dobọn địa chủ phong kiến thâu tóm Đây là bọn sâu mọt hại dân, tay sai đắclực cho chính quyền phong kiến, thực dân Bộ máy chính quyền này thực sựvừa là gánh nặng cho dân về mặt kinh tế vừa là bộ máy kìm kẹp, khống chếmọi hoạt động của nhân dân, đặc biệt là đã gây khó khăn cho phong tràochống đế quốc và phong kiến ở Thạch Hà

Dới chế độ thực dân phong kiến, đời sống của nhân dân nhất là tầnglớp nông dân hết sức cực khổ Thạch Hà là vùng đất sản xuất nông nghiệpnhng ruộng đất không thuộc quyền sỡ hữu của nông dân Số ruộng đất ở cáclàng xã trong huyện bị địa chủ, phú nông, nhà thờ và các loại công điền baochiếm phần lớn Ngời nông dân chỉ sống bằng cày thuê, cuốc mớn Xã TrungTiết có 1.100 mẫu ruộng đất, địa chủ, phú nông và các khoản công điền đãchiếm mất 900 mẫu Trên 5000 nông dân chỉ còn 200 mẫu

Xã Phù Việt có 856 mẫu, địa chủ, phú nông và các khoản công điềnchiếm mất 507 mẫu Gần 3500 nông dân chỉ còn 349 mẫu [6,13] Để bình

định và khai thác nớc ta, thực dân Pháp tăng cờng đàn áp và bóc lột bằng suthuế, phu phen, tạp dịch, tô thuế hết sức nặng nề Đàn ông từ 18 tuổi trở lênphải nộp thuế thân, năm 1898 mỗi ngời nộp 0,3 đồng, đến năm 1927 phảinộp 3,2 đồng, năm 1928 tăng lên 3,5 đồng (tơng đơng 150kg thóc)

Chỉ mới một khoản thuế ngời, mà vô số gia đình đã hết sức khốn khổ

Mặc dầu biết rằng “con trâu là đầu cơ nghiệp” nhng ông Nguyễn Kim

ở Phơng Mỹ vì thiếu tiền su, đã phải dắt cả con trâu béo khoẻ đi cầm đợc 2

Ông Nguyễn Bá Thọ (Đan Chế), trong vụ chiêm thu hoạch 150 gánhthóc (khoảng trên 30 tạ) nhng vì nạn su thuế, nợ lãi, nên xong mùa là hếtthóc và do đó từ một gia đình khá giả đã rớt xuống hạng cố nông cùng cực

Và cũng chính vì su thuế, nên biết bao ngời đã phải trốn tránh đi mấttích (Bích Hội 65 ngời, Phù việt 50 ngời) hoặc bị cùm kẹp đánh đập thànhthơng tật, trong đó có 14 ngời phải bỏ mạng Bà Nguyễn Thị Thới đã 72 tuổi,

mà bọn cờng hào vẫn dắt ra cùm kẹp vì cháu không đủ tiền su [6,10]

Nếu ai không nộp hoặc nộp chậm đều bị phạt nặng Vụ thuế đã“

đến trống giục liên hồi nh tiếng con ác thú giơ nanh vuốt cấu xé da thịt ngời

nghèo khổ Ai cha có đủ nộp thuế thì không tài nào đứng ngồi cho yên”.[13,

đến cực độ đây cũng là nguyên nhân dẫn đến phong trào đấu tranh chống đếquốc phong kiến vô cùng quyết liệt của nhân dân Thạch Hà

Về văn hoá, xã hội, thực dân Pháp thực hiện chính sách ngu dân,

đầu độc dân ta bằng rợu cồn và thuốc phiện Chúng khuyến khích nạn

r-ợu chè, cờ bạc, mê tín, dị đoan và hạn chế mở nhà th ơng, trờng học hòngtrói buộc nhân dân ta vào vòng ngu dốt để dể bề cai trị Nền Hán học lỗithời vẫn đợc thực dân Pháp duy trì mãi tới khoa thi hơng cuối cùng ở tr-ờng Vinh năm 1918 ở Thạch Hà hồi đó chỉ có một số con em nhà giàumới đủ điều kiện theo học Còn nông dân chủ yếu là thất học, mù chữ.Hầu hết nông dân các vùng đều không biết chữ, nhất là ng ời phụ nữ

Làng Phù Việt thời bấy giờ hầu nh

Hai tầng lớp xã hội mới là tiểu t sản và t sản công thơng đợc hìnhthành Tiểu t sản chủ yếu là giáo viên, công chức, học sinh, tiểu thơng, tiểu

chủ, phần lớn xuất phát từ nông thôn Họ cũng bị bọn thực dân, phong kiếnchèn ép, đối xử thậm tệ Họ là những con ngời có trí thức, sớm tiếp thu cái

mới Truyền thống quật c“ ờng của quê hơng, chế độ cai trị tàn bạo của thực dân Pháp và những con ngời thức thời sẵn sàng tiếp nhận cái mới, đó là

mới đó nh : Văn thơ yêu nớc, tài liệu tiến bộ, đó là những nhân tố tác độngtích cực đến t tởng yêu nớc và cách mạng của quần chúng

2.2.2 Phong trào cách mạng của nhân dân Thạch Hà trớc 1930

Sống trong cảnh nớc mất nhà tan, lại bị thực dân phong kiến áp bức,bóc lột thậm tệ nên tinh thần chống bọn xâm lợc và bè lũ tay sai bán nớc củanhân dân Thạch Hà ngày càng dâng cao Những cuộc đấu tranh của nhândân Thạch Hà và các huyện trong tỉnh Hà Tĩnh chống su cao, thuế nặng,chống mọi áp bức, bóc lột làm cho thực dân hoảng sợ Năm 1874 NguyễnDuy Điền tức Tú Khanh liên kết cùng các ông Trần Tấn, Đặng Nh Mai ởNghệ An, nổi dậy chống bọn thực dân Pháp Cuộc khởi nghĩa Giáp Tuất này

có quy mô rộng lớn và có ảnh hởng vang dội đến các tỉnh miền trong, miềnngoài làm cho bè lũ thực dân và triều đình bù nhìn hoảng hốt, kinh hoàng,

đối phó hết sức vất vả

Kể từ năm 1885 trở đi các cuộc khởi nghĩa tiếp tục nổ ra nh khởinghĩa của Lê Ninh, Phan Đình Phùng, trong phong trào Cần Vơng đã thu hút

đợc đông đảo nhân dân tham gia

Trớc phong trào sôi nổi của quần chúng, địch đã tàn sát rất dã man

Có nơi chúng đã bắt đổi cả tên xã nh Xuân Dơng đổi thành Nguỵ Dơng Đầuthế kỷ XX phong trào chống thuế ở Trung Kỳ bùng nổ mạnh mẽ, nhân dânThạch Hà, trong đó có cả sĩ phu yêu nớc vùng lên đấu tranh sôi nổi TrungTiết, Vĩnh Lu là những xã, quần chúng tham gia đông đảo so với các địa ph-

ơng khác trong huyện Hởng ứng lời kêu gọi của các ông Nguyễn HàmChi ở Can Lộc, Trịnh Khắc Lập ở Nghi Xuân, nhân dân Thạch Hà phối hợpvới nhân dân thị xã Hà Tĩnh, Đức Thọ, Can Lộc kéo lên toà công sứ biểutình rầm rộ đòi giảm su, thuế làm cho nhà cầm quyền bao phen điêu đứng.Nhân dân Thạch Hà đã góp phần đáng kể tạo nên phong trào yêu nớc rộnglớn trong toàn tỉnh vào những năm đầu thế kỷ XX Từ đầu thế kỷ XX đặc

biệt là từ khi xuất hiện một số khuynh hớng cứu nớc mới do Phan Bội Châu,Phan Chu Trinh đề xớng thì phong trào yêu nớc ở Thạch Hà cũng có nhiềuchuyển biến Cuộc đấu tranh của nhân dân Thạch Hà ngày càng phong phú

về hình thức ở Thạch Hà thời kỳ này bên cạnh các hình thức đấu tranhchống su thuế đã xuất hiện các hội: Cày, cấy giúp đỡ nhau trong đấu tranhcũng nh trong sản xuất kinh tế

Đặc biệt từ 1925 trở đi, khi mà Nguyễn ái Quốc lập ra tổ chức cáchmạng ở nớc ngoài và truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin về nớc thì phongtrào đấu tranh cách mạng của nhân dân Thạch Hà thực sự có chuyển biến rõrệt Nhân dân Thạch Hà đã phối hợp với các giai cấp khác trong phong tràoyêu nớc chống thực dân và phong kiến đòi quyền dân chủ và tự do buôn bánlập nghiệp

Nhân dân Thạch Hà đã sát cánh cùng giai cấp công nhân đấu tranh đòicơm áo ấm no Tuy nhiên các phong trào đấu tranh của nhân dân Thạch Hàcha đi đến thắng lợi bởi còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố

Tóm lại nhân Thạch Hà đã có một truyền thống đấu tranh yêu nớc từrất sớm Đặc biệt là từ ngày thực dân Pháp cai trị đất nớc ta Phong trào đấutranh của nhân dân Thạch Hà chống đế quốc, phong kiến diễn ra sôi nổi vàquyết liệt với nhiều hình thức đấu tranh Đây là nền tảng quý báu để nhândân Thạch Hà bớc vào phong trào đấu tranh cách mạng trong thời kỳ mới.Thời kỳ dới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam mà trực tiếp là Đảng

bộ Đảng cộng sản huyện Thạch Hà

Chơng2:

Thạch Hà trong phong trào cách mạng 1930-1931

và Xô Viết Nghệ – 1931 và Xô Viết Nghệ – Tĩnh.Tĩnh 2.1 phong trào cách mạng 1930-1931 và sự ra đời các xô viết ở thạch hà

2.1.1 Sự ra đời của Đảng bộ huyện Thạch Hà

Cùng với sự phát triển của phong trào yêu nớc và dân chủ theo khuynhhớng t sản thì phong trào công nhân, nông dân chống lại chế độ bóc lột của

địa chủ, thực dân lần lợt diễn ra với nhiều hình thức khác nhau Song cha cómột tổ chức cách mạng với đờng lối đúng đắn, cơng lĩnh rõ ràng lãnh đạocho nên các phong trào lần lợt thất bại Giữa lúc đờng lối cứu nớc đangkhủng hoảng, bế tắc thì năm 1920 tại Đại Hội Đảng xã hội Pháp họp tại Tua.Nguyễn ái Quốc đứng về phía đại đa số của Đại hội bỏ phiếu tán thành việcgia nhập Quốc tế cộng sản, Đảng cộng sản Pháp đợc thành lập và Nguyễn

ái Quốc trở thành đảng viên Đảng cộng sản Pháp và là ngời cộng sản ViệtNam đầu tiên Sự kiện đó đánh dấu bớc ngoặt trong cuộc đời hoạt động củaNgời, các tổ chức yêu nớc lần lợt ra đời Tháng 6 năm 1925 tổ chức ViệtNam thanh niên cách mạng đồng chí Hội đợc thành lập ở Quảng Châu(Trung Quốc) Với đờng lối chính trị rõ ràng, tổ chức chặt chẽ và có mụctiêu đáp ứng đợc nguyện vọng của quần chúng do đó,tổ chức Việt Namthanh niên cách mạng đồng chí hội có cơ sở vững chắc ở khắp nơi ,đặc biệt

là ở Bắc Kỳ Đây là tổ chức cách mạng đầu tiên của Việt Nam do Nguyễn áiQuốc sáng lập và lãnh đạo Nhiệm vụ chủ yếu của tổ chức này là truyền báchủ nghĩa Mác- Lênin vào Việt Nam , tiến tới thành lập Đảng cộng sản ởViệt Nam Tiếp đó tháng 7/1925 Hội Phục Việt ra đời và qua nhiều lần thay

đổi tên của tổ chức, đến tháng 7 –1928 lấy tên là Tân Việt cách mạng

Đảng, đây là tổ chức độc lập của giai cấp tiểu t sản Việt Nam Tân Việt hoạt

động mạnh ở vùng Vinh –Hà Tĩnh

Năm 1925, đồng chí Nguyễn Sỹ Sách một trong những học trò xuấtsắc của đồng chí Nguyễn ái Quốc ở lớp huấn luyện chính trị Quảng Châu(Trung Quốc) về dạy học ở trờng tiểu học Pháp- Việt ở Hà Tĩnh, giữa lúcphong trào vận động quần chúng theo xu hớng mới ở Thạch Hà đang pháttriển mạnh Đồng chí vốn là Đảng viên trong kì bộ Đảng Phục Việt ở TrungKì, đợc giao nhiệm vụ cùng với cụ Lê Văn Huân phát triển cơ sở Đảng PhụcViệt ở tỉnh Hà Tĩnh Tháng10/1925 Đảng Phục Việt (Tân Việt ) thị xã HàTĩnh ra đời do Hoàng Đức Thi, trợ giáo của trờng tiểu học Pháp –Việt đứng

đầu, đặt nền móng cho sự ra đời các tổ chức Tân Việt ở Huyện Đại tổ Tânviệt ở Thạch Hà cũng nhanh chóng đợc thành lập do đồng chí Nguyễn Thiếplàm tổ trởng

Sau khi ra đời, tổ chức Đảng Tân Việt ở Thạch Hà đã tiến hành phổbiến, tuyên truyền sâu rộng các tài liệu lý luận chính trị nh:Các tài liệu chính

trị của Nguyễn ái Quốc hoạt động ở nớc ngoài gửi về , các loại sách, báotiến bộ, đờng lối chủ trơng của tổ chức Đảng trong mọi tầng lớp nhân dân

Hoạt động tích cực của Đảng Tân Việt trong một thời gian khá dài đãnhanh chóng khơi dậy truyền thống yêu nớc, tinh thần đấu tranh quật cờngcủa nhân dân từ bao đời nay và mở đờng cho phong trào cách mạng ở huyệnThạch Hà tiếp tục tiến lên theo xu hớng mới

Đầu năm 1929 nhiều phong trào của nhân dân bao gồm nông dân,tiểu thơng, tiểu chủ chống su cao thuế nặng, chống bắt phu bắt lính, chống

đánh đập hành hung nhân dân vô tội …đã đdấy lên khắp huyện Trong phongtrào này đã xuất hiện nhiều tấm gơng tiêu biểu nh Võ Quê, Phan Cần, MaiKính, Nguyễn Thiếp tích cực đấu tranh và tuyên truyền sâu rộng phong tràocách mạng quần chúng Thạch Hà Phong trào cách mạng giai đoạn này có b-

đang chuyển từ thời kỳ đấu tranh tự phát sang thời kỳ đấu tranh tự giác Đây

là thời kỳ mà trong tổ chức Việt Nam thanh niên cách mạng Đồng chí hội đã

có sự phân hoá Họ thấy rằng cần phải chuyển đổi tổ chức của mình để phùhợp với điều kiện lịch sử đang phát triển Hay nói cách khác họ thấy đây làlúc cần lập ra tổ chức Đảng để kịp thời lãnh đạo phong trào cách mạng củaquần chúng đi lên Tổ chức thanh niên lúc này không phải làm nhiệm vụtuyên truyền nữa Đó là nguyên nhân ra đời hai tổ chức cộng sản: Đông D-

ơng Cộng Sản Đảng và An Nam Cộng Sản Đảng.Dới tác động của hai tổchức cộng sản Đảng này Tân Việt cũng nhanh chóng chuyển đổi tổ chức củamình để kịp thời lãnh đạo quần chúng, từ đó đã chuyển thành Đông DơngCộng Sản liên đoàn

Sự ra đời nhanh chóng của các tổ chức Đảng lúc bấy giờ phản ánh xuthế tất yếu của phong trào cách mạng Việt Nam Song sự tồn tại 3 tổ chứccộng sản Đảng hoạt động biệt lập có nguy cơ dẫn đến sự chia rẻ lớn, yêu cầubức thiết của cách mạng Việt Nam là phải có một Đảng thống nhất từ mục

đích tôn chỉ đến hành động Đáp ứng đòi hỏi đó, ngày 3/2/1930, đồng chíNguyễn ái Quốc đại diện Quốc Tế Cộng Sản đã triệu tập đại biểu của ba tổchức Cộng sản trong nớc họp tại Cửu Long – Hơng cảng – Trung Quốc(trên thực tế chỉ có Đông Dơng Cộng Sản Đảng và An Nam Cộng Sản Đảngtham gia ) Dới sự chủ trì của Ngời, Hội nghị đã quyết định thống nhất ba tổchức cộng sản thành Đảng Cộng Sản Việt Nam Thông qua chính cơng vắntắt, sách lợc vắn tắt, điều lệ tóm tắt, lời kêu gọi thành lập Đảng và cử ra banchấp hành trung ơng lâm thời Với sự ra đời của Đảng Cộng Sản Việt Nam

đánh dấu bớc ngoặt vô cùng quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam.Sau khi Đảng cộng sản ra đời một thời gian Tân Việt ra tuyên bố tán thành

đờng lối của Đảng cộng sản và gia nhập Đảng cộng sản

Cuối tháng 3 năm 1930, để thống nhất về mặt tổ chức và đa phongtrào cách mạng tiến lên, Trần Hữu Thiều tức Nguyễn Trung Thiên, đợc xứ

uỷ Đông Dơng cộng sản Đảng cử vào công tác ở Hà Tĩnh, đồng chí đã triệutập hội nghị (tại bến đò Thợng Trụ –Can Lộc ) thành lập Đảng bộ Hà Tĩnhlâm thời Hội nghị chủ trơng đẩy mạnh công tác xây dựng cơ sở, thống nhấttên gọi tắt cả cơ sở Đảng là chi bộ Đảng Cộng Sản Việt Nam Sau đó đồngchí Trần Hữu Kỳ đến Thạch Hà và gặp đồng chí Nguyễn Thiếp (Phù Việt ) làtrởng đại tổ Tân Việt Thạch Hà Qua một quá trình theo dõi tuyên truyền vàgiáo dục ba trong số 8 đảng viên Tân việt ở Phù việt đã đợc kết nạp vào

Đảng Cộng Sản Tháng 3 năm 1930 Đảng bộ Phù Việt gồm 3 đồng chí(Nguyễn Thiếp, Mai Kính và Nguyễn Viêm) đợc thành lập Đây là một trongnhững chi bộ ra đời sớm nhất trong toàn huyện Các chi bộ Đảng Cộng Sảnlần lợt ra đời ở Đồng Bàn, Cổ Kênh, Việt Xuyên, Trung Tiết và nhiều xãkhác Đảng bộ huyện Thạch Hà ra đời trên cơ sở đó Ngay từ khi ra đời Đảng bộ

đã đề ra nhiệm vụ: Tuyên truyền tôn chỉ, mục đích của Đảng Cộng Sản việtNam sâu rộng trong quần chúng công nhân, nông dân và học sinh Tổ chức vàlãnh đạo quần chúng đấu tranh, qua đó tuyển chọn những ngời u tú kết nạp vào

Đảng ; tăng cờng giáo dục Đảng viên về phơng pháp công tác cách mạng, giữmối liên hệ chặt chẽ với Đảng bộ trong toàn tỉnh

Sự ra đời Đảng Cộng Sản Việt Nam và việc thành lập Đảng bộ Thạch

Hà tạo nên bớc ngoặt lịch sử phong trào yêu nớc và cách mạng của nhân dânThạch Hà Từ đây, dới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ, phong trào cáchmạng của nhân dân Thạch Hà phát triển mạnh mẽ và có bớc tiến về chất

2.1.2 Nguyên nhân bùng nổ phong trào đấu tranh của nhân dân Thạch

Hà phong trào cách mạng 1930- 1931 và Xô Viết Nghệ Tĩnh.

Nghệ An – Hà Tĩnh là khu vực Trung Kỳ chịu ách áp bức trực tiếpcuả triều đình Huế, một chế độ do thực dân Pháp duy trì với nhng tàn tíchthời trung cổ thối nát của nó Lúc ấy Nghệ An – Hà Tĩnh là nơi nghèo nhấtcủa cả nớc Hơn 1triệu dân sống chen chúc trên một dải đất hẹp, cằn cổi,rừng núi chiếm quá nhiều, hạn hán lũ lụt thờng xuyên xẩy ra làm cho nhândân ở đây mất mùa, đói khổ Đời sống nhân dân thì nh vậy mà giai cấp thốngtrị chỉ biết lo bòn rút sức lao động của dân chúng Những tên tri phủ, trihuyện hống hách bạo ngợc, những tên Tây thờng về làng bắt muối, rợu lậu,những tên địa chủ gian ác, bọn cờng hào ở nông thôn, kẻ đại diện cho đếquốc phong kiến để kìm kẹp nhân dân trong những vụ su thuế, cớp đoạtruộng đất và duy trì hàng trăm thứ tục lệ cổ hủ, đè nặng lên lng ngời nôngdân làm cho nổi uất hận ngày càng chồng chất Những điều đó làm cho nôngdân Nghệ –Tĩnh phải đi tha phơng cầu thực khắp nơi

Một quy luật tất yếu sẽ diễn ra nếu có áp bức sẽ có đấu tranh Cao tràocách mạng 1930- 1931 nổ ra quyết liệt cũng xuất phát từ hoàn cảnh lịch sửcủa nó Lúc bấy giờ mâu thuẫn trong lòng xã hội Việt Nam căng thẳng hơnbao giờ hết Đó là mâu thuẫn giữa nông dân với giai cấp địa chủ phong kiến,mâu thuẫn giữa nhân dân ta với thực dân Pháp Từ khi biến Việt Nam thànhthuộc địa, thc dân Pháp đã tiến hành những chính sách cai trị rất hà khắc,thâm độc và trắng trợn đối với nhân dân Việt Nam Sau chiến tranh thế giớithứ nhất, Pháp là một nớc thắng trận nhng nền kinh tế bị phá hoại nặng nềcho nên nó càng ra sức khai thác bóc lột ở bán đảo Đông Dơng trong đó cóViệt Nam Bọn chúng ra sức vơ vét bóc lột tài nguyên, nhân công của đất n-

ớc ta Ngời nông dân bị bần cùng hoá và đã phải tha phơng cầu thực, họ đi ra

thành thị vào các hầm mỏ, xí nghiệp, công trờng kiếm sống và số ít trong họ

đã trở thành công nhân Chúng tìm cách chiếm hết những ruộng đất, nguồn

t liệu sản xuất chủ yếu của nông dân Thực dân Pháp chiếm ruộng đất đemlập đồn điền, đến năm 1930 đồn điền đã chiếm hàng triệu ha Nông dânkhông có ruộng phải tha phơng cầu thực vào các hầm mỏ, xí nghiệp, nhàmáy, vì thế công nhân tăng, công nhân làm việc từ 17 đến 18h mỗi ngày nh-

ng nhân lơng ít 3 dến 4 hào, lại luôn bị chúng cúp phạt, đánh đập Trong

điều kiện một nớc thuộc địa nửa phong kiến ngời công nhân Việt Nam vừa

là nô lệ làm thuê vừa là nô lệ mất nớc Do đó công nhân Việt Nam sớm cólòng căm thù giặc và đã bớc vào cuộc đấu tranh của mình.Sự bận cùng hoácủa ngời nông dân và quá trình bị áp bức của ng ời công nhân Việt Namtrong các xí nghiệp hầm mỏ, công trờng của thực dân và t bản Pháp là mộttrong những nguyên nhân làm bùng nổ phong trào đấu tranh chống đếquốc và phong kiến và là nguyên nhân gắn kết phong trào đấu tranh củacông nhân với nông dân Cuộc khủng hoảng kinh tế của chủ nghĩa t bảnthế giới xảy ra năm 1929 lan tới các vùng nông nghiệp thuộc địa của thựcdân Pháp, lại giáng thêm một đòn nặng vào kinh tế Đông Dơng Cuộckhủng hoảng này làm cho nhiều nhà máy, xí nghiệp, đồn điền bị thu hẹpsản xuất, công nhân bị sa thải, giá nông phẩm rẻ mạt và s u cao thuế nặng,tô tức khắc nghiệt của giai cấp địa chủ đã làm cho nông dân bị phá sản

Đi đôi với sự bóc lột kinh tế thì cả một chế độ chính trị nghẹt thở

và đàn áp dã man của thực dân Pháp, từ sau cuộc khởi nghĩa Yên Báithất bại thì xảy ra các cuộc bắt bớ ở Bắc, Trung, Nam Thực dân Pháp

đã đàn áp dã man các tổ chức cách mạng, tổ chức yêu n ớc Đói khổ và

sự căm hờn đến cực độ, nhân dân Việt Nam đặc biệt là công nhân vànông dân sẵn sàng vùng dậy đấu tranh Trong khi đó phong trào cáchmạng thế giới đã tác động mạnh mẽ đến phong trào yêu nớc và cáchmạng nớc ta Những tiếng vang của cách mạng Trung Quốc, cách mạng

ấn Độ và nhất là ảnh hởng của Liên Bang Xô Viết đang thực hiện thắnglợi kế hoạch năm năm lần thứ nhất,càng cổ vũ thêm tinh thần đấu tranhsẵn có của nhân dân Việt Nam đang đợc Đảng ta phát động và tổ chứcthành một lực lợng vĩ đại

Tuy nhiên, nhân tố quyết định đó là mùa xuân năm 1930 ĐảngCộng Sản Việt Nam ra đời, nó chấm dứt khủng hoảng về đ ờng lối chínhtrị của nớc Việt Nam lúc đó Chỉ có Đảng ta mới biết gắn liền hai nhiệm

vụ chống đế quốc và chống phong kiến để đa cách mạng nớc ta tiến lên

Đảng đã phát động đợc quần chúng công nông tạo thành đội quân chủlực của cách mạng, kéo theo sau là những tầng lớp học sinh trí thức tiểu

t sản và tầng lớp yêu nớc khác Đảng là ngời nắm đợc quy luật kháchquan của sự phát triển xã hội, phát động quần chúng đứng lên đấu tranh

Nghệ - Tĩnh có khu công nghiệp Vinh –Bến Thuỷ, là trung tâm côngnghiệp lớn nhất miền Bắc Trung Kì ở đây có nhà máy xe lửa Trờng Thi hơn

1500 thợ, nhà máy Diêm trên dới 1000 thợ có cảng Bến Thuỷ thu hút 500phu khuân vác [17,6]

Công nhân phần lớn xuất thân từ nông dân, nên họ có mối liên hệ rấtchặt chẽ với nông dân các vùng phụ cận Nông dân Nghệ - Tĩnh lại thừa hởngtruyền thống cách mạng của cha ông để lại Khi thực dân Pháp nổ súng xâm l-

ợc nớc ta; nhân dân Nghệ Tĩnh đã vùng dậy đấu tranh, sớm tỏ quyết tâm chống

cả triều lẩn Tây

“ ” Nơi đây đã sản sinh ra nhiều nhà yêu nớc nh Mai ThúcLoan, Phan Bội Châu, Nguyễn ái Quốc …đã đvào thời điểm 1930 –1931 NghệTĩnh trở thành điểm nóng, khâu mạnh nhất của cách mạng Việt Nam

Thạch Hà cũng là một trong những địa bàn mà thực dân Pháp quantâm khai thác bóc lột Nông dân là tầng lớp cực khổ nhất, ruộng đất bị bọn

đại chủ chiếm hết, nông dân chỉ có một số ít ruộng không đủ nuôi sống bảnthân Nh ở Phù Việt dân số là 3259 ngời, 44 gia đình không có ruộng đất,

306 gia đình không có vờn, 11 địa chủ tiêu biêu là địa chủ Bùi Ngôi chiếm

120 mẫu 6 gia đình phú nông chiếm 440 mẫu Trừ các loại ruộng công điền,ruộng họ, còn 303 mẫu 7 sào chia cho trên 3000 nông dân lao động, bìnhquân mỗi ngời 14 thớc đất [19,3] Ngoài ra thuế khoá đủ các loại, thuế thân ,thuế chợ, thuế đò…đã đ”riêng khoản thuế thân mỗi năm Thạch Hà phải đóng

38000 đồng, mất khoảng 3000 tấn thóc ” [19,8]

Nhng dã man nhất là khoản thuế thân , chúng chia nhân dân ra làmnhiều hạng, và định độ tuổi để bắt nộp su Mỗi ngời dân trong một năm phảinạp 3,95 đồng bạc su, kể cả các khoản công t ích Có nơi nh thôn Bàn Trung(Thạch Liên ) bọn cờng hào đã bắt mỗi suất su phải chịu đến 7 đồng bạc,

thanh niên 17 tuổi đợc xếp vào hạng “vị cập” chúng cũng đã bắt nộp ít nhất

mỗi ngời là một đồng [6,7] nhân dân Thạch Hà cũng nh nhân dân cả nớc bị

áp bức bóc lột nặng nề làm cho ngời dân vô cùng khổ cực

Nhân dân Thạch Hà đứng lên đấu tranh cũng xuất phát từ nguyênnhân chung của cả nớc mà cũng là nguyên nhân ở Nghệ Tĩnh và Thạch Hànói riêng

2.1.3 Phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân từ tháng 5/1930 đến 9/1930 đới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện Thạch Hà

đồng bào hiểu rằng có cách mạng thì sống không có cách mang thì chết Chính vì vậy mà phong trào cách mạng ngày càng lớn mạnh, công nhân bãi công học sinh bãi khoá, nông dân đòi ruộng đất, nhà buôn nhỏ đóng cửa hàng ; nông dân cả nớc đang vùng dậy chống bọn đế quốc Phong trào cách mạng An Nam làm cho đế quốc Pháp run sợ cho nên một mặt chúng dùng bọn phong kiến An Nam, bọn đại t sản phản cách mạng và bọn địa chủ để áp bức bóc lột nhân dân An Nam Mặt khác chúng khám xét nhà cửa, bắt bớ giam cầm và giết hại những ngời cách mạng An Nam,

Dới chế độ nô dịch của thực dân Pháp đã làm cho đời sống của nhân

ta vô cùng cực khổ Dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam cả nớc

đấu tranh chống đế quốc Pháp và tay sai Mở đầu cao trào cách mạng

1930-1931, ngày 1/5/1930 kỷ niệm ngày Quốc Tế Lao Động, dân tộc Việt Nam ởng ứng mạnh mẽ : Công nhân bãi công, nông dân biểu tình, học sinh bãikhoá rầm rộ từ Bắc vào Nam Có nhiều cuộc đấu tranh tiêu biểu nh côngnhân thợ điện Thanh Hoá, 250 công nhân thợ điện Chợ Lớn, công nhân HảiPhòng, Hà Nội, Nam Định, Bến Thuỷ, 250 nông dân Thái Bình, 100 nôngdân Nghi Xuân, 800 nông dân Bến Thuỷ …đã đtừ đây phong trào phát triển rộngkhắp mà đỉnh cao là Xô Viết Nghệ – Tĩnh Hoà chung khí thế đó, phongtrào cách mạng ở Thạch Hà phát triển ngày càng sâu rộng trong toàn huyện

h-Để tăng cờng sức chiến đấu của Đảng, sau khi đợc củng cố một số chi

bộ ở Đồng Môn, Đồng Lu, Đồng Lô lần lợt ra đời trong phong trào đấutranh cách mạng đã xuất hiện nhiều Đảng viên u tú hoạt động tích cực nhiệttình dũng cảm mặc dầu bị bắt, bị tù đày song họ không khai báo nh đồng chí

Nguyễn Chí Lu, Nguyễn Trạch …đã đ là những tấm gơng chói lọi, tiêu biểu chotinh thần kiên cờng bất khuất của những ngời Đảng viên Cộng Sản trong

Đảng bộ huyện Thạch Hà

Đợc tỉnh uỷ Hà Tĩnh lâm thời giao nhiệm vụ, Đảng bộ Thạch Hà triểnkhai việc in ấn tài liệu, truyền đơn, biểu ngữ Nhận thức rõ tính chất tầmquan trọng của công việc, Đảng bộ đã chỉ đạo hết sức chu đáo, chặt chẽ bảo

đảm nguyên tắc Đồng thời Đảng bộ cũng bí mật tổ chức nhiều buổi tuyêntruyền, giác ngộ quần chúng về tinh thần đấu tranh của công nhân, nông dân,học sinh trong cả nớc, nêu gơng những chiến sĩ cộng sản trung kiên, nângcao tinh thần đấu tranh cách mạng trong nhân dân

Nét mới trong thời kỳ này là công tác củng cố và phát triển Đảng đợctiến hành song song với việc phát động quần chúng đấu tranh Hởng ứng cáccuộc đấu tranh của công nhân Phú Riềng, Nam Định, Vinh – Bến Thuỷ vànông dân Nghệ An, tỉnh uỷ lâm thời Hà Tĩnh chủ trơng phát truyền đơn kêugọi công nhân, nông dân, binh sĩ, học sinh, tiểu thơng, tiểu chủ tham gia kỷniệm ngày Quốc Tế Lao Động 1/5 Truyền đơn đợc Đảng bộ huyện phối hợpvới chi bộ Đảng, thị xã tuyên truyền trong toàn tỉnh T tởng Mác xít, báo chícách mạng đợc bí mật lu truyền trong quần chúng Khắp nơi trong toànhuyện Thạch Hà ngời ta nói nhiều về cách mạng, về quyền tự do dân chủ.Nhiều tờ báo của các cấp bộ Đảng trong tỉnh ra đời trong thời kỳ này đã cótác dụng tuyên truyền giáo dục rất lớn Riêng Đảng bộ Thạch Hà đã cho ra

đời tờ “Tiếng gọi” tuyên truyền phong trào cách mạng trong cả nớc và hoạt

động của công nhân, nông dân ở trong huyện Nhiều xã, thôn nh Trung Tiết,

Đồng Môn, Phù Việt, Đồng Bàn, Vĩnh Hoà, Lộc Nguyên …đã đ đã mở nhữngcuộc tuyên truyền rầm rộ, rải truyền đơn, kêu gọi quần chúng đấu tranh.Riêng ở Phù Việt đã tổ chức mít tinh, quần chúng đã vạch mặt bọn đế quốcphong kiến, nói lên nỗi khổ của nông dân và đòi giảm tô, hoãn nợ tăng tiềncông cho ngời đi ở, làm thuê Cuộc đấu tranh chống bọn địa, chủ cờng hào đãgiành thắng lợi bớc đầu Từ đó quần chúng nông dân càng phấn khởi tin tởnghăng hái tham gia cách mạng, uy thế của bọn cờng hào địa chủ bị giảm dần,

ảnh hởng của phong trào cách mạng ở Phù Việt lan các thôn, xã trong vùng[19, 11]

Bọn đế quốc, tay sai hết sức hoảng sợ trớc khí thế đấu tranh cáchmạng của quần chúng Ngày đêm chúng cho lính khố xanh, cảnh sát, mậtthám lùng sục khắp nơi thu truyền đơn, cờ đỏ búa liềm và hăm doạ uy hiếptinh thần của quần chúng Chúng tổ chức canh phòng nghiêm ngặt ở trungtâm huyện lỵ, ngã ba, ngã t Bọn hào lý, bang tá kiểm soát chặt chẽ nhữngngời lạ mặt và những ngời tình nghi là cộng sản qua lại trong vùng Các toánlính khố xanh do giám binh kiêm cảnh sát trởng Bactơ dẫn đầu cùng với đốchọc Tôn Thất Cẩn lục soát ở trờng tiểu học Pháp – Việt Sau đó về các tr-ờng học ở Thạch Hà bắt giam những giáo viên và học sinh mà chúng nghingờ là cộng sản hoặc đã tham gia các phong trào cách mạng của quần chúng.Nhiều chiến sĩ cách mạng kiên cờng nh: Trần Xu, Nguyễn Chính Lu,Nguyễn Trạch bị bắt giam vẫn không khai báo và khi bị giam trong nhà laothì họ đã biến nhà tù thành trờng học cách mạng.

Từ tháng 7 đến đầu tháng 8 các phong trào đấu tranh chống lối dạy

học nhồi sọ t tởng văn minh mẫu quốc“ ”, chống chế độ hà khắc của nhà tùkhông lúc nào tắt.Trong toàn huyện nông dân liên tục tổ chức thành từngnhóm, bằng hình thức nửa bí mật, nửa công khai tuyên truyền t tởng yêu n-

ớc, sách báo tiến bộ đợc đa đến khu vực chợ, trờng học, huyện lỵ tạo nênkhí thế đấu tranh chính trị rầm rộ

Cũng trong thời gian này do sự khủng bố, bắt bớ của bọn đế quốc,thực dân nên hoạt động của Đảng bộ huyện có lúc phải lùi vào bí mật, nhiều

đồng chí trong ban chấp hành huyện cũng bị bắt Vì vậy, để tăng cờng sứclãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng bộ thực hiện chủ trơng của tỉnh uỷ HàTĩnh, một cuộc họp đã đợc tổ chức vào tháng 7/ 1930 ở xóm Trai (ĐồngBàn) do đồng chí Mai Kính – cán bộ tỉnh uỷ phụ trách Tại cuộc họp nàysau khi bàn kế hoạch tổ chức biểu tình nhân ngày chống đế quốc chiến tranh

và hởng ứng phong trào cách mạng sôi sục ở Nghệ An, cuộc họp đã cử bancán sự lâm thời của huyện để lãnh đạo phong trào gồm các đồng chí NguyễnTrọng Hào (trởng ban) và các uỷ viên Phan Nguyễn Trị, Lê Huy, Lê DanhTôn và Nguyễn Đờng [5, 36] Tổ chức cơ sở Đảng, tổ chức quần chúng ngàycàng phát triển đa phong trào cách mạng huyện Thạch Hà tiến lên một bớcmới Các tổ chức quần chúng nh tự vệ đỏ, sinh hội đỏ ra đời lần lợt đã tạothêm thanh thế mới

Để đa phong trào cách mạng tiến lên, ngày 9/7/1930 tỉnh uỷ lâm thời

đã gửi thông cáo cho các cơ sở Đảng trong tỉnh quyết định phát động nôngdân đấu tranh nhân kỷ niệm ngày chống chiến tranh đế quốc (1/8/1930)

Thông cáo nêu rõ ý nghĩa của ngày 1/8 là ngày quốc tế đỏ“ ”, là ngày rấtquan trọng đối với nông dân và công nhân đấu tranh chống chiến tranh đếquốc Đây là ngày đấu tranh đầu tiên đợc tổ chức ở Hà Tĩnh do đó nhiệm vụ

là làm sao cho cuộc biểu tình lớn nhất và có tính chất hoàn toàn chính trị vàmục đích là đòi một số quyền lợi về đời sống, kinh tế

Thực hiện lời kêu gọi Theo g“ ơng hy sinh của dân cày Nghệ An’’

ngày 1/5/1930 của xứ uỷ Trung Kỳ, theo kế hoạch đợc nêu trong thông cáongày 9/7/1930 của tỉnh uỷ lâm thời Hà Tĩnh, đợc khích lệ bởi thắng lợi củacuộc biểu tình ngày 1/ 8/1930 của nông dân Thạch Hà, Can Lộc phối hợp,huyện uỷ Thạch Hà tích cực chuẩn bị các lực lợng nh học sinh, phụ nữ, thanhniên cùng với nông dân thị xã Hà Tĩnh, Can Lộc, Cẩm Xuyên khẩn trơng tiếnhành một cuộc biểu tình quy mô lớn toàn phủ Tập trung vào các nội dung đấutranh đòi giảm su, hoãn thuế, chống chính sách khủng bố của địch

Ngày 7/9/1930 khoảng 1500 nông dân huyện Can Lộc tập trungnghe cán bộ đảng diễn thuyết sau đó kéo vào huyện đờng đập phá bànghế, đốt sổ sách, phá nhà lao, giải thoát những ng ời bị giam giữ Cuộcbiểu tình đã thôi thúc nông dân các huyện, thị đứng lên kiên quyết chốnglại chế độ áp bức bóc lột Ngày 8/9/1930 hơn 1000 nông dân thuộc 13 xãtrong huyện đã biểu tình kéo vào tỉnh lỵ Hà Tĩnh Tại cuộc biểu tình này,

do đợc tổ chức chu đáo nên quần chúng hàng ngũ chỉnh tề vừa đi vừa hôvang các khẩu hiệu: Phản đối đàn áp quần chúng biểu tình, thả hết tùchính trị phạm và ngời biểu tình bị bắt, bãi bỏ các loại thuế, đánh đổ chế

độ đế quốc Pháp và Nam triều phong kiến

2.1.4 Sự ra đời các Xô Viết ở Thạch Hà

Sáng ngày 8/9/1930 đoàn biểu tình với trên 1000 nông dân từ CanLộc, Thạch Hà vào Cẩm Xuyên ra cùng với đoàn thị xã Hà Tĩnh dàn thànhhàng từ những khối phố đổ về ngã t trung tâm tỉnh lỵ mít tinh, diễn thuyết tốcáo chế độ thực dân phong kiến, kêu gọi nhân dân bất cứ thành phần nào