Thế giới nghệ thuật thơ thế lữ

Nhiệm vụ nghiên cứu - Tìm hiểu thế giới nghệ thuật thơ Thế Lữ trớc hết là tìm hiểu cái tôi trữtình với những biểu hiện đa dạng của một hồn thơ mang vẻ đẹp của “cây đàn muôn điệu .” - Tì

1.1 Hình tợng cái tôi trữ tình trong Thơ Mới 8

1.1.1.Khái niệm hình tợng cái tôi trữ tình 8 1.1.2 Cái tôi trữ tình trong Thơ Mới 14

1.2 Cái tôi trữ tình trong thơ Thế Lữ 19

1.2.1 Cái tôi trữ tình mang sắc thái của “cây đàn muôn điệu” 20 1.2.2 Cái tôi mở đầu cho những buồn sầu của Thơ Mới 36

Chơng 2 : hình tợng thế giới trong thơ Thế Lữ 43

2.1 Không gian nghệ thuật 44 2.1.1 Không gian nghệ thuật trong Thơ Mới 44

2.1.2 Không gian nghệ thuật trong thơ Thế Lữ 45 2.2 Thời gian nghệ thuật 58 2.2.1 Thời gian nghệ thuật trong Thơ Mới 58

2.2.2 Thời gian nghệ thuật trong thơ Thế Lữ 60 2.3 Hình tợng con ngời 68 2.3.1 Con ngời trần thế 69 2.3.2 Con ngời của cõi tiên, cõi thơ 72 Chơng 3: Phơng thức biểu hiện trong thơ thế lữ 75 3.1 Thể loại thơ Thế Lữ 75

3.1.1.Thể thơ truyền thống 76

3.1.2 Thể thơ mới 82 3.2 Ngôn từ thơ Thế Lữ 85

3.2.1 Ngôn từ chạm khắc giàu tính hình tợng 86

3.2.2 Ngôn từ chỉ màu sắc trong thơ Thế Lữ 87

3.3 Giọng điệu 92

3.3.1 Giọng điệu đằm thắm thiết tha 93

3.3.2 Giọng u buồn chua chát 94

Kết luận 95

Th mục tham khảo 97

mở Đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Lịch sử phát triển của văn học Việt Nam đợc đánh dấu bằng nhiều

giai đoạn phát triển, cùng những sự kiện có ý nghĩa to lớn Trong tiến trình phát triển ấy, Thơ Mới có một vị trí, một giá trị và vai trò quan trọng đối với nền văn học Việt Nam nói chung và thơ ca Việt Nam nói riêng

Phong trào Thơ Mới là một trào lu thơ ca hiện đại xuất hiện vào những năm 30 và kéo dài đến năm 45 của thế kỷ XX Những thành quả mà Thơ Mới

đạt đợc vô cùng to lớn Điều này đã đợc Hoài Thanh đánh giá rất cao trong

"Thi nhân Việt Nam" Phong trào Thơ Mới xuất hiện trên thi đàn Việt Nam

một cách ngắn ngủi “ Nh ánh chớp loé lên giữa trời đông ”, nhng nó đã đánh

dấu một sự thay đổi lớn lao đối với thơ dân tộc về nhiều phơng diện Thơ Mới

đã đa đến những cách tân mới mẻ, đa cái tôi, đa tiếng nói cá nhân vào thơ đểthơ ca thực sự là tiếng nói tâm tình, tạo ra diện mạo mới cho thơ ca Việt Nam.Vì vậy đi sâu tìm hiểu Thơ Mới nói chung và các nhà Thơ Mới nói riêng làmột trong những đòi hỏi cần thiết nhằm nhìn nhận đánh giá những ý nghĩa vàgiá trị mà Thơ Mới đã tạo ra Việc nghiên cứu tìm hiểu về thơ Thế Lữ cũngkhông nằm ngoài mục đích ấy

1.2 Trong “Thời đại thi ca” đó, có những nhà thơ nổi bật lên nh những

ngôi sao sáng chói Thế Lữ là một trong những ngôi sao sáng chói nhất củaThơ Mới buổi đầu Nếu Tản Đà là ngời đặt gạch nối giữa thơ cũ và thơ mới thìThế Lữ là ngời đi tiên phong, là ngời đặt nền tảng đầu tiên cho phong trào ThơMới về nhiều phơng diện Là một nhà thơ thuộc giai đoạn đầu Thơ Mới cùngvới Phan Khôi, Lu Trọng L, Nguyễn Nhợc Pháp…, nhng tiếng thơ cũng nh thếgiới thơ của Thế Lữ có những nét đặc trng riêng Thế Lữ là một nghệ sĩ đa tài

"Mấy vần thơ" là lời trái tim của ông Tìm hiểu nghiên cứu về thơ Thế Lữchúng ta sẽ đến với một thế giới thơ đầy màu sắc, sẽ hiểu hơn vai trò vị trí của

ông trong tiến trình phát triển của thơ ca hiện đại

1.3 Tìm hiểu thơ Thế Lữ chúng ta sẽ khám phá đợc cái hay, độc đáo, vừa

thống nhất, vừa đa dạng của một chủ thể đầy sáng tạo đã đợc chọn lọc đa vàonhà trờng ở chơng trình trung học cơ sở Vì vậy, đề tài cũng góp phần cho việctìm hiểu thơ Thế Lữ trong nhà trờng- một việc rất cần thiết trớc hết là với bảnthân tác giả

2 Lịch sử vấn đề

Thơ Mới (1932- 1945) xuất hiện trên thi đàn Việt Nam đã tạo nên mộttiếng vang, cùng với sự xuất hiện những nhà thơ tài hoa tiêu biểu Và không ai

có thể phủ nhận đợc công lao to lớn của Thế Lữ đối với Thơ Mới thời kỳ đầu

Ông đã tạo nên một chiến thắng buổi đầu cho Thơ Mới “Mấy vần thơ” của

nhà thơ Thế Lữ đã sống với thời gian, khẳng định đợc vị trí trong thơ ca ViệtNam Cho đến hôm nay chúng ta lại càng thấy đợc những gì tinh tuý mà ThếLữ đã góp vào vờn hoa Thơ Mới

Việc nghiên cứu Thế Lữ đợc tiến hành khá sớm, với nhiều giai đoạnkhác nhau và cơ bản có sự thống nhất trong nhận định về Thế Lữ cũng nh thơ

của ông Trớc 1945 khi Thơ Mới mới ra đời đã gây tiếng vang trên thi đàn dântộc, các nhà nghiên cứu đã đánh giá cao vai trò buổi đầu của Thế Lữ cũng nh

"Mấy vần thơ" của ông Dơng Quảng Hàm trong "Việt Nam văn học sử yếu"

đã có những nhận định ban đầu về Thế Lữ:"Ông là một thi gia viết lối thơ mới trong Tự Lực Văn Đoàn" Ngoài ra còn có bài viết của Lê Tràng Kiều, Nguyễn

Nhợc Pháp đánh giá cao vai trò cũng nh thơ Thế Lữ ở những bớc đi đầu tiêncủa Thơ Mới và sự hiện đại hoá thơ ca dân tộc Đặc biệt với bài viết của HoàiThanh năm 1941 trong “ Thi nhân Việt Nam ”, nhà phê bình này đã có những

nhận định ban đầu về thơ Thế Lữ là “Một vừng sao đột hiện ánh sáng chói khắp cả trời thơ Việt Nam , ” ông là “ Ngời gây dựng nền thơ mới ở xứ này ”.

Có thể nói Thế Lữ đã đợc Hoài Thanh – Hoài Chân nhận định và đánh giá rấtcao

Trong “ Nhà văn hiện đại “ -Vũ Ngọc Phan đã ghi nhận “ Thế Lữ là

ngời làm cho ta tin tởng ở tơng lai Thơ Mới ”, ông đã làm cho ngời đọc phải

"thổn thức”, say mê bằng tất cả sự nồng nàn của ông Chính Vũ Ngọc Phan đã

phát hiện ở Thế Lữ là ngời yêu vẻ đẹp tự nhiên của thiên nhiên, trời đất Tuynhiên bài viết của Vũ Ngọc Phan cũng chỉ là bài viết mang tính khái quátchung về hồn thơ Thế Lữ mà cha đi sâu vào những yếu tố cụ thể làm nên mộthồn thơ, một phong cách thơ

Đến năm 1957, các tác giả Đỗ Đức Hiểu, Vũ Đình Liên, Lê Trí Viễntrong "Khảo lợc văn học Việt Nam" đã có những nhận xét về Thế Lữ nh sau: Thế Lữ đã góp một phần lớn vào công cuộc phục hng nền thơ Việt Nam".

Nhận định này đã khẳng định những đóng góp to lớn của ông cho sự phát triểnthơ ca dân tộc

Trong "Lịch sử văn học Việt Nam 1930-1945"(1978), Huỳnh Lý, Hoàng

Dung, Nguyễn Hoành Khung, Nguyễn Đăng Mạnh, Nguyễn Trác nhận xét:

“Thơ Thế Lữ tiêu biểu cho cái tôi Thơ Mới buổi đầu hăng hái tự khẳng định những chấn động hiện thực còn âm vang trong trí” Ông là ngời đầu tiên đa

vào thơ cái buồn vô cớ, cái buồn thi vị Thế Lữ cũng là ngời mở đầu cho ThơMới với những cách tân táo bạo Nh vậy, đây là những ý kiến phác thảo khátoàn diện đóng góp của thơ Thế Lữ với phong trào Thơ Mới

Có thể nói thơ Thế Lữ là một trong những vấn đề đợc nhiều nhà nghiêncứu quan tâm Điều này chứng tỏ họ đều thấy đợc ý nghĩa những cách tân ở b-

ớc đi đầu tiên trong Thơ mới Trong "Từ điển văn học" (1984),( 2004) Trần

Hữu Tá đã nhận xét: Thế Lữ đã góp phần đáng kể vào hiện đại hoá thơ ca ViệtNam Ông đã giành thắng lợi hoàn toàn cho phong trào Thơ Mới, làm cho ThơMới có thể tiến những bớc vững vàng.

Lê Đình Kị – “ Thơ Mới những bớc thăng trầm ”, và trong lời tựa

“Tuyển tập Thế Lữ ” đã có nhận định: Thế Lữ là ngời mở đầu sáng lập nên

phong trào Thơ Mới, ông muốn mình là "cây đàn muôn điệu", thi sĩ đã đa ra

những tuyên ngôn nghệ thuật cho thơ ca của mình Trong đó ông cũng đã chú

ý đến những vần thơ trong trẻo và tơi sáng của tình yêu, của tiếng gọi lên đờng

đầy thiết tha Thế Lữ cũng là ngời luôn lấy “ Tình yêu, thanh sắc trần gian làm tài liệu” Lê Đình Kỵ đã nhìn nhận, đánh giá đúng vai trò Thế Lữ trong

quá trình phát triển của thơ ca Việt Nam nói chung, tiến trình phát triển củaThơ Mới nói riêng

Trong “ Một thời đại trong thi ca ” – Hà Minh Đức cũng khẳng định:

Thế Lữ là ngời có công đầu trong Thơ Mới Thơ Thế Lữ “ mỗi đờng tơ nh một giai điệu trong đời ” Thơ ông có vẻ đẹp hình sắc và âm thanh của cuộc đời.

“ở Thế Lữ hội tụ đầy đủ cái mới của đời, của thơ” Trong bài viết này Hà

Minh Đức chủ yếu thiên về nội dung, cha trực tiếp đi sâu vào hình thức nghệthuật, một phơng diện làm nên thế giới nghệ thuật thơ

“Mắt thơ” của Đỗ Lai Thuý xuất bản năm 2000 cũng đã có những nhận

định sâu sắc và xác đáng về nhà thơ Thế Lữ - Ngời bộ hành phiêu lãng của

Thơ Mới Trong đó ông đã xem Thế Lữ là “khởi điểm của những khởi điểm”.

Theo Đỗ Lai Thuý, Thế Lữ đã đa vào thơ Việt Nam một luồng gió lạ, là ngời

bộ hành đi ngang qua trần thế Đỗ Lai Thuý đã xem xét thơ ông trên nhiều

phơng diện, có thể nói tơng đối toàn diện từ nội dung, hình thức, kết cấu, ngôntừ… để làm bật nên một phong cách thơ Tuy nhiên, điều này cũng cha nói hết

đợc những khía cạnh của thơ Thế Lữ, một hồn thơ nhiệt thành, nồng nàn và

đầy thành ý với cuộc đời

Trong “Việt Nam thi nhân tiền chiến ”- Nguyễn Tấn Long cũng đã đa ra

những nhận định tơng tự: “ Thế Lữ không ầm ĩ gào thét mà chỉ lặng lẽ thiết thực chứng minh - triển vọng tơi sáng của Thơ Mới bằng những sáng tác vợt bậc Thơ Thế Lữ là kết tinh của một tâm hồn phóng khoáng tìm về thiên nhiên, một lòng say mê nghệ thuật ” Ngoài ra còn có “ Thế Lữ - Cây đàn muôn

điệu” của Mai Hơng là sự tập hợp những bài viết của nhiều tác giả về nhà thơ

Thế Lữ Trong "Thơ lãng mạn Việt Nam ” -Mã Giang Lân,"Thơ lãng

mạn-Những lời bình" của Vũ Thanh Việt, “Tinh hoa Thơ mới” của nhiều tác giả, ”

Thế Lữ - Hàn Mặc Tử - Tế Hanh ”, các tác giả cũng có thêm những phát hiện,

đặc biệt là có những bài bình giảng thơ hay Đồng thời thơ Thế Lữ cũng là mộtvấn đề đợc quan tâm trong một số luận văn, khoá luận tốt nghiệp

Công trình nghiên cứu Thế Lữ gần đây nhất vừa mới xuất bản năm 2006của Phạm Đình Ân "Thế Lữ tác gia -tác phẩm" là tiếng nói khá đầy đủ và toàn

diện về Thế Lữ Bởi đó là sự tập hợp các bài viết về Thế Lữ trong quá khứ vàtrong những năm gần đây

Nh vậy, các công trình nghiên cứu về nhà thơ Thế Lữ khá nhiều Tuynhiên vẫn cần thiết có thêm một cái nhìn toàn diện, hệ thống, cụ thể và chi tiếthơn nữa về thế giới nghệ thuật thơ của ông ý kiến của những ngời đi trớc lànhững chỗ dựa, là những gọi ý cần thiết để chúng tôi tiến hành luận văn này

3 Đối tợng và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Chúng tôi tìm hiểu thế giới nghệ thuật thơ Thế Lữ giai đoạn trớc cáchmạng qua khảo sát 2 tập thơ xuất bản trớc 1945: “ Mấy vần thơ ” (1935) và

“Mấy vần thơ tập mới ” (1941)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu thế giới nghệ thuật thơ Thế Lữ trớc hết là tìm hiểu cái tôi trữtình với những biểu hiện đa dạng của một hồn thơ mang vẻ đẹp của “cây đàn muôn điệu ”

- Tìm hiểu thế giới nghệ thuật thơ Thế Lữ, chúng tôi cũng quan tâm đếnhình tợng thế giới (tức thế giới khách thể) với những biểu hiện độc đáo riêngbiệt trong thơ ông

- Chúng tôi cũng quan tâm khảo sát những phơng thức thể hiện trong thơ

để thấy đợc những nét truyền thống và những cách tân, đổi mới của thơ Thế Lữ,

đặt trong bối cảnh Thơ Mới thời kỳ đầu

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Th mục tham khảo, luận văn đợc triểnkhai thành 3 chơng:

Chơng 1: Hình tợng cái tôi trữ tình trong thơ Thế Lữ

Chơng 2: Hình tợng thế giới trong thơ Thế Lữ

Chơng 3: Phơng thức biểu hiện trong thơ Thế Lữ

nội dung

Chơng 1 hình tợng cái tôi trữ tình trong thơ Thế Lữ

1.1 Hình tợng cái tôi trữ tình trong Thơ Mới

1.1.1 Hình tợng cái tôi trữ tình

Văn chơng không chỉ đơn thuần là bức tranh đời sống mà còn là bứcchân dung tình thần của chủ thể sáng tạo Dấu ấn chủ thể in đậm trong từngtrang viết.Trong thơ trữ tình điều này càng bộc lộ rõ Đó là nhu cầu tự biểuhiện, là một sự thôi thúc từ bên trong do tác động của đời sống Đúng là “ Thơ

là tiếng hát của tâm hồn , Thơ là sự thể hiện tâm trạng” “ ” là nh thế

Trớc hết cần tìm hiểu khái niệm cái tôi trữ tình Khái niệm cái tôi đã đợc

đề cập ở nhiều lĩnh vực, nhiều phơng diện khác nhau trong đời sống hàngngày, từ triết học cho đến văn học, từ xa cho đến nay Trong cuộc sống, cái tôixuất hiện gắn với chủ thể hoạt động và sáng tạo, trong cách thức thể hiện,trong mối quan hệ đời sống

Trong triết học, khái niệm cái tôi đợc đề cập đến ngay từ trongtriết học cổ Các nhà Triết học cho rằng cái tôi chính là sự đánh dấu, sự tự ýthức đầu tiên về bản thể tồn tại của mình Để từ đó nhận thức, phân biệt bảnthân mình với ngời khác,và tự khẳng định bản thân nh một cá thể độc lập biết

t duy và sáng tạo.Cái tôi đợc coi nh là trung tâm của sự tồn tại có khả năngkhát vọng, có sức mạnh để thể hiện mình trong cuộc sống Nh thế cái tôi cánhân có quan hệ tích cực đối với thế giới

Trên cơ sở quan niệm về cái tôi trong đời sống và trong triết học nh thế,con ngời trong hoạt động sáng tạo thơ ca đã phản ánh cuộc sống, đồng thời tựbiểu hiện bản thân qua những trang thơ Trong tác phẩm Mỹ học, Hêghen có

đề cập đến nội dung thơ trữ tình Ông cho rằng: “ Nguồn gốc và điểm tựa của

nó là ở chủ thể, chủ thể là ngời duy nhất, độc nhất mang nội dung Cho nên cá nhân phải có bản tính thi sĩ, phải có một trí tởng tợng phong phú, phải có một cảm xúc dồi dào và có thể lĩnh hội đợc những ý niệm sâu sắc và đồ sộ ”

[17;75] Nh vậy, điều này cho ta thấy, vai trò của chủ thể trong thơ trữ tình cóvai trò đặc biệt trong sáng tạo thơ ca

Với thơ trữ tình, dấu ấn chủ quan của tác giả trên hình tợng thơ biểu hiện

rõ nét, trực tiếp, toàn diện hơn Tất cả cung bậc tình cảm từ niềm vui, đến nỗibuồn tha thiết hay thoáng qua trong tâm hồn đều là tiếng nói thầm kín của trái

tim, tâm hồn ngời nghệ sĩ Cái tôi nhà thơ có quan hệ trực tiếp và thống nhấtvới cái tôi trữ tình trong thơ “ Nhà thơ là nhân vật chính, là hình bóng trung tâm, là cái tôi bao quát trong toàn bộ sáng tác ”[17;75] Cái tôi nhà thơ có

lúc đợc giải bày trực tiếp qua những cảm xúc, có lúc lại biểu hiện qua cáchcảm, cách nghĩ, những ớc mơ, những khát vọng trớc cuộc đời Cho nên, HànMặc Tử có một câu thơ mang đậm tính triết lý : “Ngời thơ phong vận nh thơ ấy” Hà Minh Đức cũng đã nhận xét: “ Thơ là tấm phiên bản trung thành và sáng tạo của bản thân nhà thơ “ [17;75]

Tuy nhiên, chúng ta cũng không nên đồng nhất cái tôi nhà thơ và cái tôitrữ tình trong thơ, bởi chúng thống nhất nhng không đồng nhất Bởi "Cái tôi trữ tình là cái tôi nhà thơ đã đợc nghệ thuật hoá và trở thành yếu tố nghệ thuật trong thơ trữ tình “[47;15) Đi vào thế giới nghệ thuật, cái tôi đã đợc

nâng cao hơn, đợc trình bày đa dạng và phong phú hơn, nhng căn bản vẫn làtâm hồn của ngời nghệ sĩ Ngoài ra, nhà thơ còn là ngời giàu cảm xúc, sự giàu

có đó đợc bộc lộ bằng sự đồng cảm với mọi ngời mà dẫn đến sự phân thânngay trong chính nhà thơ Bản chất giàu cảm xúc là điểm quan trọng tronghoạt động sáng tạo của ngời nghệ sĩ Nhiều cảnh ngộ, nhiều trạng thái tìnhcảm của cuộc đời đã tác động đến tầng sâu kín nhất của nhà thơ, khiến chonhà thơ tởng nh cảnh ngộ của mình Nguyễn Du cũng đã từng thốt lên:

- Bất tri tam bách d“ niên hậu

Thiên hạ hà nhân khấp Tố Nh”

Điều này cũng dễ hiểu khi ta bắt gặp tiếng nói của Hồ Xuân Hơng

“ Thân này ví đổi làm trai đợc Thì sự anh hùng há bấy nhiêu”

Giữa cái tôi trữ tình trong thơ và cái tôi nhà thơ vẫn có sự khác biệt Khi

đi vào thơ, nó gắn liền với phần cao đẹp, tinh khiết nhất của tâm hồn nhà thơ,kết tinh thành những tình cảm trong sáng, những suy nghĩ cao đẹp của nhàthơ Qua cái tôi trữ tình, nhà thơ thể hiện một quan niệm nghệ thuật, một cáinhìn riêng về cuộc đời

Cái tôi trữ tình trong thơ phong phú và đa dạng với nhiều dạng thức khácnhau, có khi là sự biểu hiện trực tiếp của một tình cảm riêng t, một câu chuyệngắn với cảnh ngộ, một sự việc gắn với cuộc đời riêng của nhà thơ ở phơngdiện này, cái tôi trữ tình chính là cái tôi tác giả thờng đợc bộc lộ trực tiếp quachữ “ Tôi":

- Tôi chỉ là một khách tình si“ ”

- Tôi chỉ là ng“ ời mơ ớc thôi”

- Tôi là một là riêng là thứ nhất“ :Hoặc là qua chữ “ Ta ”:

- “ Ta là ngời bộ hành phiêu lãng”

- Huế ơi! Quê mẹ của ta ơi!“ ”

Cũng có khi biểu hiện qua sự hoá thân, phân thân, thể hiện qua tình cảm,thái độ, cách nhìn đối tợng mà họ miêu tả Đó là sự hoá thân qua hình tợng

con Hổ “Nhớ rừng”.

“ Ta sống mãi trong tình thơng nỗi nhớ

Thuở tung hoành hống hách những ngày xa”

Hay đó là hình tợng ngời kĩ nữ trong “ Lời kĩ nữ "( Xuân Diệu), ta nhận

thấy một tâm trạng cô đơn, bơ vơ của ngời kĩ nữ, đồng thời cũng là trạng tháicô đơn, bơ vơ của nhà thơ trớc cuộc đời ở đây, cái tôi trữ tình và cái tôi nhàthơ đã có sự thống nhất trong chủ thể sáng tạo Nh vậy, cái tôi trữ tình khôngbộc lộ trực tiếp nhng qua sáng tác vẫn thấy rõ nó có mặt khắp nơi, xuyên thấmvào các yếu tố tác phẩm, mang dấu ấn chủ quan của tác giả

Cái tôi trữ tình có vai trò quan trọng trong thơ với t cách là trung tâm bộc

lộ những suy nghĩ Dù ở dạng thức nào, ở sự thể hiện nổi bật hay ẩn dấu, ngời

đọc vẫn nhận thấy cái tôi đang đối thoại hay độc thoại với cuộc đời Điều nàycũng hoàn toàn phù hợp với quy luật sáng tạo của thơ ca Nên từ cái tôi nhàthơ đến cái tôi trữ tình là cả một quá trình Cách thức biểu hiện của cái tôi trữtình trong văn học đợc thể hiện trong nhiều giai đoạn, nhiều thời kì khác nhau,mỗi nền văn học có những cách biểu hiện riêng

Trong văn học dân gian, tiếng nói của cái tôi trữ tình trong dân ca ca dao,

đó là tiếng nói của cộng đồng, của tập thể Bởi văn học dân gian là văn họccủa cộng đồng, tập thể nên cái tôi bị chìm đi và cái xã hội cộng đồng, tập thểnổi bật lên

Trong văn học trung đại, con ngời xuất hiện với t cách là con ngời siêu cáthể dẫn đến cái nhìn siêu cá thể trong thơ Nhà thơ ít bộc lộ trực tiếp, thờnggọi mình là thi nhân, nhà thơ, khách, kẻ:

- “ Đêm thanh nguyệt bạc khách lên lầu ”

(Nguyễn Trãi)

- “ Kẻ chốn Ch ơng Đài ngời lữ thứ ”

(Bà huyện Thanh Quan )

Văn học trung đại là những tác phẩm nghệ thuật cụ thể, nó là sản phẩmtinh thần của một cá nhân, ảnh hởng quan niệm nhận thức của nho giáo…Cácnhà thơ cổ điển luôn hớng tới sự hài hoà tâm –vật Quan niệm thiên-địa-nhân

có tầm quan trọng đặc biệt với các nhà thơ trung đại Con ngời là một bộ phậncủa thế giới, là tiểu vũ trụ Bởi thế làm theo ý trời, hoà hợp với trời là một ph-

ơng thức truy cầu lí tởng của các nhà thơ trung đại Cá tính sáng tạo của ngờinghệ sĩ ít có cơ hội đợc bộc lộ vì bị t tởng này chi phối Các nhà thơ trung đại

a sự tao nhã kín đáo thiên về lối miêu tả và thể hiện gián tiếp, nên sự vắngbóng cái tôi trữ tình trong thơ là một tất yếu

Trong văn học trung đại dù “ Chủ thể đã xuất hiện, thể hiện ý thức quẫy

đạp của nhà thơ khỏi những ràng buộc, quy phạm đã có từ ngàn năm song nhìn chung nó cha rõ nét” [47;146 ) Bởi các nhà thơ trung đại có ý thức dấu

đi bản ngã của mình Với họ, cái tôi càng ẩn kín thơ càng hàm súc, gợi mở.Cho nên, có ngời coi đó là“ tiếng thơ của một ai giữa trời chứ không phải là tiếng nói của một cá thể cụ thể" Các nhà thơ trung đại vì thế coi thơ mình là

tự tình ( Ngôn hoài, Trần thuật, Trần tình, Thuật hoài, Cảm hoài, Ngôn chí, Tỏlòng) Họ thể hiện chí hớng, hoài bão của con ngời vào lý tởng, khao kháttrong tâm t Sự xuất hiện Hồ Xuân Hơng, Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ, TúXơng đã có ý thức bộc lộ cái tôi cá nhân cá thể, tuy nhiên cha rõ nét do nhnghạn chế nhất định Điều thực tế trong lịch sử xã hội, đời sống tự do bị bópnghẹt thì các thi nhân chuyển khát vọng tự do về lĩnh vực tinh thần, cách sống,văn học, điều này làm cho cái tôi ít nhiều bộc lộ

Phạm trù thơ hiện đại chỉ mang tính ớc lệ bởi nó là một thực tế đầy phức

tạp Nói đến văn học hiện đại, thơ ca hiện đại là muốn nhấn mạnh đến sự thay

đổi về t duy nghệ thuật Văn học hiện đại đã giải phóng triệt để yếu tố cá nhân

“ Tôi nhìn thế giới bằng đôi mắt của chính mình, bằng suy nghĩ của chính tôi [47;165].

Thơ ca hiện đại xuất hiện nhiều trào lu, nhiều trờng phái, dẫn đến cái tôitrữ tình trong thơ cũng có cách thức biểu hiện khác nhau Nh trong thơ tợng tr-

ng cái tôi lại nằm sâu trong cấu trúc tác phẩm Còn trong thơ lãng mạn thì nólại là tiếng hát của tâm hồn phơi lộ một cách trực tiếp, còn trong thơ siêu thựclại có ý dấu đi vai trò, sự hiện diện trực tiếp của chủ thể

Khi tìm hiểu thơ hiện đại Việt Nam chúng ta không thể bỏ qua trào luthơ lãng mạn Đây là một trào lu thơ xuất hiện do những tác động và chi phốicủa hoàn cảnh lịch sử Các nhà thơ lãng mạn luôn cảm thấy bất an trớc thực tếcuộc đời Trong thơ lãng mạn các nhà thơ lấy cái tôi của mình - cái tôi đầycảm xúc làm điểm tựa, nhìn ngắm thế giới Cái tôi luôn nằm ở trung tâm của

sự cảm nhận Nhà thơ lãng mạn do thờng xuyên giao động giữa hai viễn tởng

hi vọng và thất vọng, luôn bơ vơ, bất mãn với thực tại Đó là lý do họ quay vềvới quá khứ, quay về với những giấc mơ mong tìm thấy ở đó niềm an ủi hoặclạc vào đam mê tình ái, hoặc chìm ngập trong nỗi sầu vô cớ, nỗi chán chờngkhông giới hạn Nhng" thoát ly " thực tại không phải lúc nào cũng đồng nghĩa

với sự yếu kém về phẩm chất t tởng mà đó là con đờng “ cái tôi ” quay về suy

t, phản tỉnh, phân tích chính mình và tìm chỗ buộc neo khi đối diện với sựbiến đổi của thế giới khách quan

Đặt cái tôi ở trung tâm cảm nhận, thơ ca lãng mạn đã giải phóng triệt đểcá tính sáng tạo của ngời nghệ sĩ Điều đó đã tạo nên sự độc đáo mang phongcách riêng của nhà thơ lãng mạn Lamactin đã từng tuyên bố “thơ là tiếng hát bên trong”, là những “trầm t đọc bằng những hoà âm thơ ca ” Trong thơ lãngmạn nhà thơ lúc nào cũng lắng nghe toàn bộ sự phong phú của trái tim mình,gửi “phấn thông vàng” tâm hồn một cách phóng khoáng Nên thơ Thế Lữ đợc

ví nh “cây đàn muôn điệu ” Bởi các nhà thơ lãng mạn đã lấy cái tôi làmnguyên tắc cắt nghĩa lí giải thế giới một cách riêng t Thơ ca lãng mạn chính

là ‘ cuốn nhật kí của cảm xúc”, là t liệu, sự kiện, chứng chỉ của tâm hồn Với ý

thức bộc lộ cái tôi nh thế, thơ lãng mạn đánh dấu một bớc phát triển trong tduy nghệ thuật thơ

Thơ lãng mạn vừa có tiếng nói yêu đời, say mê cái đẹp nhng hình tợngcơ bản vẫn là cái tôi cô đơn, mặc cảm lạc loài Tất cả làm thành một nỗi buồnlớn, một nỗi sầu lớn Với nỗi buồn không dứt, một cảm giác bất an thờngxuyên trĩu nặng, tiếng thơ lãng mạn về cơ bản là tiếng thơ buồn thơng Chonên, họ hay tìm đến những cứu cánh là mộng tởng, quá khứ, tình yêu, thiênnhiên.Vì vậy không phải ngẫu nhiên mà ngời ta gọi thơ ca lãng mạn là” tiếng thơ của nỗi buồn thơng” [15;174]

Ngoài thơ lãng mạn còn có thơ tợng trng, siêu thực và một mảng thơ cáchmạng với những cách biểu hiện cái tôi khác nhau mang những nét độc đáoriêng Cho nên cái tôi cá nhân, chủ thể trữ tình trong mỗi loại hình thơ ca cũng

khác nhau Tuy nhiên trong các loại hình thơ ca đó, thơ ca lãng mạn, yếu tốchủ thể đợc bộc lộ một cách rõ nét, trực tiếp hơn cả.

1.1.2 Cái tôi trữ tình trong Thơ Mới

Sự ra đời của phong trào Thơ Mới có những căn nguyên sâu sa từ nhữngbiến đổi lớn lao của lịch sử xã hội.Trong thời đại chuyển động của “ ma Âu gió Mĩ” các nhà thơ trung đại đã trở thành “ngời của muôn năm cũ” Một kiểu nhà

Thơ Mới với tinh thần thời đại mới đã mạnh dạn bớc lên thi đàn thơ ca Cái tôithay thế cái ta một cách ngạo nghễ bằng quy luật của lịch sử nghệ thuật

Đầu thế kỉ XX xã hội Việt Nam có những biến động to lớn Trong thi nhân Việt Nam Hoài Thanh từng nhận xét: “Chúng ta ở nhà Tây, đội mũ Tây,

đi giày Tây, mặc áo Tây Cho đến hang cùng ngõ hẽm, cuộc sống không còn giữ nguyên nh trớc” Cuộc “ma Âu, gió Mĩ” đã làm thay đổi không chỉ vật chất

mà còn thay đổi giai cấp, ý thức hệ, tinh thần ngời Việt một cách sâu sắc “Ta không còn có thể vui cái vui ngày trớc, buồn cái buồn ngày trớc, yêu ghét, giận hờn nh ngày trớc [55;14].”

Trong hoàn cảnh đất nớc là thuộc địa của thực dân Pháp, điều này cũngtạo nên những tâm sự sâu kín trong tầng lớp trí thức Tây học trẻ Họ phần

đông trên dới 20 tuổi “trẻ tuổi trẻ lòng” có một tấm lòng yêu nớc kín đáo xa

xôi, luôn khát khao một cuộc sống có ý nghĩa Con đờng văn chơng là khảnăng để thể hiện đợc lòng yêu nớc tinh thần tự hào dân tộc, giúp họ đợc sốngvới chính mình Nên trong nhật kí của mình Nguyễn Huy Tởng từng ghi:

“Phận sự một ngời tầm thờng nh tôi, muốn tỏ lòng yêu nớc thì chỉ có việc viết văn quốc ngữ thôi ”

Thơ Mới xuất hiện là một tiếng vang lớn trên thi đàn Việt Nam Và bảnchất Thơ Mới là thơ lãng mạn, cho nên cảm xúc chủ thể và vị trí của cái tôi cánhân đã trở thành yếu tố thứ nhất trong quan niệm của các nhà Thơ Mới

“Ngày thứ nhất ai biết đích là ngày nào-chữ tôi xuất hiện trên thi đàn Việt Nam, nó thực bỡ ngỡ Nó nh lạc loại nơi đất khách Bởi nó mang một quan niệm cha từng thấy ở đất này [46;58] Và khi "chữ tôi xuất hiện với cái nghĩa tuỵêt vời của nó giữa thi đàn Việt Nam bao con mắt nhìn nó khó chịu"

[48;58] Cái tôi Thơ Mới đã thể hiện một kiểu nói chuyện riêng để nói lời tráitim

Cho nên Thơ Mới không đặt lên hàng đầu vai trò “chở đạo”nh thơ xa, cácnhà Thơ Mới tập trung biểu hiện sự phong phú của tâm hồn theo nguyên tắc

bộc lộ tâm trạng, cảm xúc Các nhà thơ muốn cụ thể hoá, hữu hình hoá nhữngxúc cảm tinh vi của con ngời Bởi là một kẻ “mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây , ” cho nên họ phản ánh một hiện thực tâm hồn, họ lấy “tâm hồn làm chất

liệu nghệ thuật [15;198] Điều này làm cho Thơ Mới khác thơ xa Lu Trọng L

từng nói: “Các cụ chỉ thích bóng trăng vàng vọt trên mặt nớc, ta lại thích cái

ánh mặt trời buổi sáng lấp lánh, vui vẻ ở đầu ngọn tre xanh Các cụ a màu đỏ chót, ta lại a mùa xanh nhạt Các cụ bâng khuâng vì tiếng trùng đêm khuya,

ta lại nao nao vì tiếng gà đúng ngọ Nhìn các cô gái ngây thơ, xinh xắn các

cụ coi nh một điều tội lỗi, ta lại cho là mát mẻ nh đứng trớc một cánh đồng xanh ngát.Cái ái tình của các cụ chỉ là sự hôn nhân, nhng đối với ta thì trăm hình muôn trạng, cái tình say đắm, cái tình thoáng qua, cái tình gần gũi, cái tình xa xôi ”[46;16] Cho nên cái tôi Thơ Mới luôn ý thức nói to lên những

cảm nhận, những sợi tơ lòng của bản thân mình.Trong tình yêu, khi yêu thìphải tha thiết, đắm say và ầm ĩ Đây cũng là tình ái nhng không phải là áitình lặng lẽ, thâm trầm, kín đáo nh ngọn gió chiều mà mong muốn:

“Em phải nói, phải nói, phải nói:

Bằng lời riêng nơi cuối mắt đầu mày Bằng nét vui, bằng vẻ thẹn, chiều say Bằng đầu ngã, bằng miệng cời, tay riết?”

(Phải nói-Xuân Diệu)

Tình chúng ta đã đổi mới, thơ chúng ta cũng phải đổi mới vậy Cá tính

con ngời bị kìm chế trong bao nhiêu lâu bỗng đợc giải toả, giải phóng HoàiThanh đã quả quyết: “Tôi quyết rằng trong lịch sử thơ ca Việt Nam cha bao giờ có một thời đại phong phú nh thời đại này, cha bao giờ ngời ta thấy xuất hiện cùng một lần một hồn thơ rộng mở nh Thế Lữ, mơ màng nh Lu Trọng L, hùng tráng nh Huy Thông, trong sáng nh Nguyễn Nhợc Pháp, ảo não nh Huy Cận, quê mùa nh Nguyễn Bính, kì dị nh Chế Lan Viên và thiết tha rạo rực băn khoăn nh Xuân Diệu [46;37].

Phong trào Thơ Mới nằm trong dòng chảy của văn học dân tộc, do ảnh ởng của phơng Tây đã thôi thúc ý thức cá nhân lên một tầm cao mới, một chấtlợng mới Thơ Mới đã coi cái tôi cá nhân nh một điểm tựa nhìn ra thế giới, trởthành một nguyên tắc cắt nghĩa và lí giải thế giới Đặc điểm nổi bật nhất củacái tôi Thơ Mới đó là cảm xúc Và cảm xúc của các nhà Thơ Mới, thăng hoatheo nhiều con đờng khác nhau

h-Thơ Mới lãng mạn Việt Nam ra đời muộn nên có sự ảnh hởng của nhiềutrào lu, trờng phái thơ khác nhau Các thi sĩ Thơ Mới đã hoà nhập vào thơnhiều tâm trạng và thể hiện chúng một cách chân thành Trong dòng chảy củalịch sử, cái tôi Thơ Mới là cái tôi cô đơn- một đặc trng của thơ lãng mạn Bêncạnh đó, cái tôi Thơ Mới còn là cái tôi mặc cảm Nó không chỉ lạc loài trongcõi nhân thế, cái tôi lạc loài ngay trong chính bản thân mình, không phải ngẫunhiên mà cảm giác lạc loài, thiếu quê hơng xuất hiện nhiều trong Thơ Mới Hành trình của cái tôi Thơ Mới theo Hoài Thanh:“Đời chúng ta nằm trong vòng chữ tôi, mất bề rộng ta đi tìm bề sâu Nhng càng đi sâu càng lạnh.” [46; 60] Cho nên cố gắng tìm kiếm một thế giới khác, mong muốn “ta thoát lên tiên cùng Thế Lữ, ta phiêu lu trong trờng tình cùng Lu Trọng L, ta

điên cuồng cùng Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, ta đắm say cùng Xuân Diệu

Nh-ng độNh-ng tiên đã khép, tình yêu khôNh-ng bền, điên cuồNh-ng rồi tỉnh, say đắm vẩn vơ Ta ngẩn ngơ buồn trở về hồn ta cùng Huy Cận [46;60] Chính sự vênh lệch

giữa cá nhân và cộng đồng, sự vơ bơ của con ngời giữa thời đại, sự xuất hiệncủa cái tôi nh một thực thể riêng đã khiến cho Thơ Mới trở thành “tổng phổ của những nỗi buồn [15;204].

Thực ra trong bản chất các nhà thơ Thơ Mới không muốn thoát li màmuốn nhập thế, đợc gắn với đời, đợc đứng giữa cuộc đời Nhng hiện thực trớcmắt “tối tăm , tù hãm ,” “ ” bất hoà với hiện thực mà họ tìm cách thoát li, để rồimộng tởng không bền họ phải đối mặt với thực tại Nên “thực cha bao giờ thơ Việt Nam buồn và nhất là xôn xao nh thế Cùng lòng tự tôn họ mất luôn cả cái bình yên thủa trớc [46;60] Cảm giác buồn, sầu tê tái bao trùm Thơ Mới

trở thành nỗi ám ảnh không dứt của cả một thời đại Họ tìm đến mộng mơ đểxoa dịu nỗi đau quên đi thực tại, nhng càng tuyệt vọng hơn

“Lòng anh là cơn ma lũ Đã gặp lòng em là lá khoai”

“Đời mất vui khi đã vẹn câu thề

Đời chỉ đẹp khi còn dang dở”

“say và say, quên quên hết ”

Cái tôi Thơ Mới ngay từ đầu đầy kiêu hãnh nhng đã tự cảm thấy chôngchênh Đến giai đoạn cuối cái chông chênh trở thành mặc cảm lạc loài Cái tôimuốn trở về với cái ta qua những vần thơ kín mít không lối thoát

Cái tôi trong Thơ Mới còn là cái tôi "phân cực”, cho nên bên cạnh giọng

điệu buồn thơng, cô đơn, lạc lỏng ta vẫn thấy ánh lên niềm lạc quan, khátkhao hi vọng, khát khao đợc giao cảm với đời, với tinh thần nhiệt huyết củangời khách chinh phu mang nhiều hoài bão và lí tởng

Nh vậy cái tôi đã trở thành một đối tợng trung tâm trong Thơ Mới vớinhiều dáng vẻ khác nhau Nó trở thành đối tợng khám phá của nghệ thuật,mang dấu ấn cá nhân, chủ quan trong quan niệm thẩm mĩ Các nhà Thơ Mớiqua hình tợng cái tôi đã bộc lộ khát vọng trớc cuộc đời Càng đi sâu nghiêncứu tìm hiểu càng thấy những nét phong phú và độc đáo, “cha có thời đại phong phú nào nh thời đại này” [46;29].

1.2 Cái tôi trữ tình trong thơ Thế Lữ

Đầu những năm 30 của thế kỉ XX văn học Việt Nam đã diễn ra mộtcuộc vận động và đổi mới thơ ca mạnh mẽ Sự xuất hiện hàng loạt các nhà ThơMới với những cá tính sáng tạo độc đáo đã làm nên sự phong phú cho nền thơ

ca Việt Nam Phong trào Thơ Mới đã tạo nên bớc chuyển biến mạnh mẽ đathơ ca Việt Nam trên con đờng hiện đại hoá và có một vị trí nhất định khôngthể phủ nhận Thế Lữ "là ngời mở đầu, ngời sáng lập nên phong trào Thơ

Mới” (Lê Đình Kị) Nguyễn Đăng Mạnh thì viết về Thế Lữ “một cây bút tiêu

biểu của Thơ Mới buổi đầu” Thế Lữ là ngời đợc coi là đặt những viên gạch“

nền móng đầu tiên cho phong trào Thơ Mới “(Hoài Thanh “Hoài Chân).

Đỗ Lai Thuý trong “Mắt thơ“ đã nhận xét thơ Thế Lữ “ là khởi điểm của

những khởi điểm” Còn Vũ Ngọc Phan đa ra nhận định: “Kể từ khi phong trào Thơ Mới bộc khởi trên vờn hoa văn học Việt Nam lần lợt nhiều bài thơ ra đời Nhng ngời đã gây dựng nên nền Thơ Mới lúc sơ thời, những bớc đi vững chắc bằng những sáng tác vợt bậc là Thế Lữ Những sáng tác của ông vừa mới xuất hiện đã có tiếng vang sâu rộng tựa nh tia lửa bừng sáng trong màn đêm, những hồn thơ đang còn mò mẫm sợ sệt cái táo bạo Thơ Mới bỗng nhiên bắt

đợc mục tiêu phía trớc tiến bớc, thi phẩm Mấy vần thơ là áng văn kiệt xuất.“ ”

Chính nó là nhịp cầu cho những ngời đi sau tin tởng và mạnh dạn tiến về chân trời mới lạ đầy hãnh diện cho lớp ngời trẻ [30;706]

Thế Lữ “không trống không kèn đã bênh vực một cách vững vàng cho Thơ Mới ngay từ những ngày đầu còn bở ngỡ Mà trong một khoảnh khắc nó

đã làm tan vỡ cả một hệ thống thơ xa [46;64]” Qua việc tìm hiểu thế giớinghệ thuật thơ Thế Lữ chúng ta có cái nhìn toàn diện và hoàn chỉnh hơn vềdiện mạo phong cách một tâm hồn Thơ Mới ngay từ buổi đầu đã góp tiếng nói

đầu tiên cho cái tôi cá nhân đợc giải phóng

1.2.1 Cái tôi trữ tình mang sắc thái của “Cây đàn muôn điệu“.

Thơ Mới đợc coi là mảnh đất trống , không hàng rào nh tâm hồn thi sĩtrớc khung trời bát ngát Thơ Mới là thơ của thời đại cái tôi cá nhân Chữ tôibắt đầu hiện diện trên thi đàn Việt Nam một cách trực tiếp không che đậy,không dấu diếm

Trong văn học trung đại, cái tôi gắn với cộng đồng, cái tôi bổn phận.Nên nó bị ràng buộc bởi nhiều quy định, khuôn khổ, vì vậy bao nhiêu yêughét vui buồn đều bị bó buộc trong khuôn khổ nhất định Trong Thơ Mới, họ

là những tầng lớp trí thức tây học với những nhu cầu đòi hỏi khác xa Họmong muốn đợc khẳng định cá nhân của mình

Tản Đà đợc coi là gần với Thơ Mới, là gạch nối văn chơng, ông đã đacuộc đời mình, cá nhân mình lên làm đối tợng của văn chơng Cho nên Tản Đà

là sự báo hiệu thì đến Thế Lữ, nó trở thành thúc bách không thể cỡng lại nổi.Thế Lữ đã bớc vào Thơ Mới cùng bao nỗi khát khao rung động của một lớpngời mới “Giữa lúc ng ời thanh niên Việt Nam đang còn ngập chìm trong quá khứ đến tận cổ thì đã đa về cái hơng vị phơng xa”[46;38].

Thế Lữ đã khẳng định đợc vị trí của mình, của phong trào Thơ Mới Lần đầu tiên trong văn học Thế Lữ đã biểu hiện một cái tôi lãng mạn, “săn tìm” cái đẹp bằng một cặp mắt xanh non ,“ ” trẻ trung trong sáng của ngày đầuThơ Mới

1.2.1.1 Cái tôi phiêu lãng và đa tình.

Cái tôi trong “Mấy vần thơ “, “Mấy vần thơ tập mới” khá thống

nhất,

là quá trình phát triển của cái tôi Thế Lữ Cái tôi cá nhân bớc đầu còn nhiều e

dè, ngợng ngập với những rung động nhẹ nhàng nh “cánh b ớm non” Nổi bật

lên là vẻ trẻ trung trong sáng hăng hái, tích cực trong tâm thế giải phóngnhững trói buộc của lễ giáo phong kiến ngàn năm Một cái tôi hăm hở khẳng

định Cái tôi muốn khẳng định, cho nên đã hoá thân vào “con ngời vơ vẩn”,

kẻ phóng đãng, ngời phiêu lãng, khách chinh phu, khách tình si Cái tôi muốnbộc lộ thể hiện qua cái ta cá nhân khẳng định

“Ta biết ta chúa tể muôn loài

Giữa chốn thảo hoa không tên không tuổi”

“Tôi muốn đi bên cạnh cuộc đời

Trăm năm theo dõi đám mây trôi

Mê xem những cảnh chiêm bao biến Hạnh phúc lòng riêng đó bạn ơi”

(Tôi muốn đi)

Nhng trong hiện thực hàng ngày họ đối diện luôn phải “ôm niềm uất hận ngàn thâu”, là con hổ sa cơ giận v“ ờn bách thú ,” bị tù túng trói buộctrong cảnh đời tầm thờng giả dối, nên ‘ghét những cảnh không đời nào thay

đổi”, luôn mang một mong muốn trở về một quá khứ oai hùng với những

quãng đời tự do “nơi rừng sâu ta ngự trị ,” “nơi ta vùng vẫy những ngày xa”.

Để tìm kiến tự do, thực hiện khát vọng của mình, cái tôi trữ tình ấy đãtrở thành ngời chinh phu đi tìm lí tởng

- Năm năm theo tiếng gọi lên đ“ ờng

Tóc lộng tơi bời gió bốn phơng”

(Giây phút chạnh lòng)

- Tôi là khách chinh phu“

Dấn bớc truân chuyên khắp hải hồ”

(Tiếng gọi bên sông)

Hình tợng ngời chinh phu đã gợi cho chúng ta bóng dáng ngời chinhphu ngày xa ra đi thực hiện lí tởng vì nghĩa lớn, là một Kinh Kha qua sôngDịch, một chinh phu trong Chinh phụ ngâm Đó còn là một chinh phu, một likhách mang quyết tâm hoài bão và cũng mang dáng dấp một ngời trí thức tiểu

t sản với tấm lòng yêu nớc thiết tha kín đáo Cho nên cái tôi ấy mang đầyquyết tâm ý chí để đạt đợc tự do mong ớc

Trong thơ Thế Lữ hình ảnh ngời ra đi tìm lí tởng tơng lai dù còn xa xôi

mù mịt, cũng đầy tâm sự

“Ta đi theo đuổi bớc tơng lai

“Để lại bên sông kẻ ngậm ngùi Chí nặng bốn phơng trời nớc rộng

Từ nay thêm bận nỗi thơng ai”

(Tiếng gọi bên sông)

Trong hoàn cảnh “cát bụi tung trời đờng vất vả’ ngời thanh niên ấy vẫn

lên đờng Hình ảnh chinh phu mang màu sắc lãng mạn gợi cảm, đó không chỉ

là hình ảnh đẹp trong vóc dáng mà cả trong tâm hồn

“Vì chng ta cũng biết yêu đơng

Mà cuộc tình duyên gặp giữa đờng

Trong lúc non sông mờ cát bụi

Phải đâu là hội kết uyên ơng”

(Tiếng hát bên sông)

Đó là một con ngời cao cả, biết vợt lên mọi khó khăn đau khổ tầm ờng của cuộc sống để đi tìm một điều gì đó lớn lao hơn, cao cả hơn

- Vất vả bao từng chi sá kể“

Gian lao nh lửa rèn tâm chí

Bấy lâu non nớc mãi xông pha Cha phút dừng chân cha lúc nghỉ

(Tiếng gọi bên sông)

Ngời thanh niên xác định rõ:

- Đang độ nam nhi vui trẻ hoài“

Sầu t bi thiết gác bên tai

- Trái tim chỉ rộn khi căm tức“

Ghét lũ vô nhân giận nỗi đời’

(Tiếng gọi bên sông)

Ngời chinh phu cũng là con ngời bình thờng, cho nên không tránh khỏi

“giây phút chạnh lòng”, “tiếng gọi bên sông” nh lời thôi thúc, giục giã thiết

tha

“Tiếng ái ân kia réo rắt hoài

Mà lời mây nớc giục bên tai

Đau lòng rứt mối tơ vơng vấn Nớc mắt đầu tiên lả chả rơi”

(Tiếng gọi bên sông)

Ngời chinh phu đã vợt qua tất cả vì chí nặng bốn phơng Điều này làmột trong những khác biệt với thơ xa Bởi ngoài chí hớng, lí tởng họ còn cónhững vui buồn yêu ghét một con ngời, của một tâm hồn Cho nên :

“Mỗi lúc thẩn thờ trông trở lại

Để hồn mơ tới bạn quê hơng”

Nh vậy, hình ảnh ngời khách chinh phu đợc thể hiện là một con ngờithiết tha, mang nặng nợ đời Ngời thanh niên mang chí khí của một kháchchinh phu, một lãng tử với”phong điệu” anh hùng cá nhân Qua đó ta cảm

nhận đợc nỗi niềm băn khoăn, day dứt của một ngời trí thức trớc vận mệnh đất

nớc dân tộc Đây là một nét riêng thờng thấy ở một số nhà thơ, cũng nh vănhọc giai đoạn này.

“Hôm nay tạm nghĩ bớc gian nan Trong lúc gần xa pháo nổ ran

Rủ áo phong sơng lên gác trọ Lặng nhìn thiên hạ đón xuân sang”

Tóm lại, hình tợng ngời khách chinh phu là một sự tự biểu hiện cái tôitrữ tình Thế Lữ trẻ trung hăng hái, mang đầy khát vọng, ớc mơ trong bình sinhthực hiện lí tởng nh bao ngời chinh phu xa, nhng mang nét độc đáo riêng củathời đại Thơ Mới

Trong thơ Thế Lữ ta bắt gặp một cái tôi khát khao tự do trớc cuộc đờichật hẹp Nên ông đa vào thơ một không gian rộng rãi và khoáng đạt

“Ta là ngời bộ hành phiêu lãng

Đờng trần gian xuôi ngợc để rong chơi”

Chữ ta ở đây không phải là cái ta chung nữa mà là cái ta cá nhân, cái tôi

đại diện cho chủ thể, cá nhân Thế Lữ đã tự cắt nghĩa bản thân, tự giới thiệu,khẳng định mình một cách trực tiếp Con ngời phiêu lãng trong thơ Thế Lữ làngời trí thức tiểu t sản mà xã hội Việt Nam với luồng gió Tây Âu, quá trình đôthị hoá nhanh đã bật gốc rễ khỏi quê hơng ra sống nơi thành thị, sống theo sởthích cá nhân mình, không bị ràng buộc trong cộng đồng cổ truyền Cho nêndới con mắt nhìn thông tục trở thành “chàng kì khôi”, con ng“ ời vớ vẩn ,” “kẻ không nơi trú ẩn”

“Thế Lữ là một chàng kì khôi Tra mùa hè đi vẽ cảnh đêm trăng

ở Đồ Sơn thuật chuyện trên rừng

Đến khi lên thợng du có lẽ Anh lại nghĩ chuyện vẩn vơ dới bể”

Là một “ngời bộ hành phiêu lãng, cái tôi đang hoà mình vào đám đông,

đang đi tìm những cảm giác và những trãi nghiệm ở phố phờng

“Lang thang bớc những nơi đông đúc Đang vội vàng tranh kiếm kế sinh nhai”

(Trả lời)

Ngời lãng du còn có một dáng điệu thật đặc biệt

Ăn mặc thì lôi thôi lốc thốc

Đến Hà Nội với chiếc quần cộc lốc

Với đôi giày vải trắng mang từ hạ sang đông

“Để cho tôi yêu sống đời riêng tôi Cuộc đời lang thang giản dị nhng mà vui”

(Tự trào)

Bởi cái tôi cũng chỉ muốn một điều tự nhiên, nhỏ bé

‘Tôi muốn đi bên cạnh cuộc đời Trăm năm theo dõi đám mây trôi

Mê xem những cảnh chiêm bao biến Hạnh phúc lòng riêng đó bạn ơi”

(Tôi muốn đi)

Cái tôi chỉ muốn gắn bó đời mình với cuộc đời để tìm kiếm hạnh phúc.Thế Lữ và các nhà thơ Thơ Mới ôm giấc mộng giang hồ ra đi xuôi ngợc khắp

trần gian để rồi nhận lấy “lời mỉa mai“ Cái tôi phiêu lãng, ngời bộ hành trên

bớc đờng trần gian cảm thấy:

“Ngày xa lòng còn dễ tin chí còn bở ngỡ Mắt còn nhìn thấy toàn màu rực rỡ Tôi dấn bớc đầu trong cảnh trần gian Mang tâm tình ngời niên thiếu nồng nàn”

Đó là một con ngời mang nhiều hoài bão ớc mơ, nhìn cuộc sống bằngcon mắt tơi sáng và một trái tim nồng nàn, cuối cùng đón nhận:

Đó là một kẻ không nơi trú ẩn

Bốn phơng trời xuôi ngợc bấy lâu nay

Tối ba mơi theo bớc tới nơi đây

Giữa hoan lạc thấy riêng mình trơ trọi”

Trong cảnh đầm ấm gia đình, ngời bộ hành cảm thấy mình đơn lẻ,bớc chân mình vô định không phơng hớng

“Tôi nhìn rộng ra bốn phía xa khơi

Cảnh mênh mang riêng có bóng hình tôi

Đang thơ thẩn với nỗi buồn bát ngát

Nh một kẻ bộ hành ngơ ngác”

“Nhng thân thế tôi là thân thế ba đào", điều đó đã trở thành ám ảnh bó

buộc Nên dù thoát ly, xa lánh phồn hoa thành thị để mong tâm hồn vụng dạiquay về với lơng tri mong muốn đợc cùng ai “giấc mộng cao siêu ,’ nhng rồitất cả phải trở về với thực tế Cho dù hăm hở, say mê nhng cái tôi vẫn nhậnthấy:

“Tôi chỉ là ngời mơ ớc thôi

Là ngời mơ ớc hảo than ôi Bình minh chói lói đâu đâu ấy

Mà tấm long riêng u ám hoài”

Ngời khách chinh phu là một biểu hiện của cái tôi với tấm lòng yêu nớcthầm kín vừa phảng phất bóng dáng ngời xa, đồng thời là hình ảnh của mộtngời trí thức muốn thực hiện lí tởng “Phải có danh gì với núi sông” Đến ngời

bộ hành phiêu lãng là một sự biến hoá của cái tôi cá nhân chủ thể sáng tạo

muốn ra đi, muốn thoát li, muốn làm một điều gì đó nh ngời khách chinh phu

Bên cạnh ngời khách chinh phu, ngời bộ hành phiêu lãng, cái tôi trongthơ Thế Lữ còn thể hiện ở phơng diện ngời tình si

Tình yêu là một trong những đề tài trung tâm của văn học lãng mạn,Thơ Mới Bởi tình yêu biểu hiện cho tuổi trẻ, sức sống dạt dào một tâm hồngiàu cảm xúc Trong Thơ Mới tình yêu có một vị trí đặc biệt, gắn với sự khẳng

định của cá nhân với yêu cầu giải phóng về mặt tình cảm Cho nên không phải

ngẫu nhiên mà bài thơ đầu tiên của Thơ Mới dành cho tình yêu (Tình Phan Khôi ) Thế Lữ lại là ngời đầu tiên đã mở ra một tình yêu nồng nàn, tha

già-thiết sáng, nhẹ nhàng- một tình yêu Thế Lữ

“Lòng ta khao khát đợm tình yêu

Nh cánh đồng xuân chuyển nắng chiều”

(Giây phút chạnh lòng)

Biến thái tình yêu trong cái tôi đợc giải phóng là những rung động ban

đầu thiết tha, tình tứ nhng còn e ấp ngợng ngập

“Lân la ngời khách lạ nên quen Rồi ngón tay tình chắp mối duyên

Cái thủa ban đầu lu luyến ấy Ngàn năm đâu dễ mấy ai quên “

(Lời than thở của nàng mĩ thuật)

Cho nên ngay từ “thủa ban đầu lu luyến”cùng với “lòng khao kkhát

đ-ợm tình yêu”mà Thế Lữ tự nhận mình “tôi chỉ là một khách tình si ,” là mộtcách thể hiện trực tiếp một tấm lòng, một tâm hồn rộng mở Nhng đó còn làcái tôi e dè mà cha dám bày tỏ sự thiết tha say đắm

- Em xinh em đẹp mà không biết“

Không biết vì ai em ngẩn ngơ”

Tuy chỉ là những rung động nhẹ nhàng của cái tôi trữ tình nhng nhữngcảm xúc đã lan toả vào không gian, vạn vật Gió, xuân cũng mang hơi thở tìnhyêu nh cái tôi trữ tình Cho nên cái tôi nh đang chìm ngập trong không khítình yêu, hạnh phúc

“Có ai đem hộ đoá hồng tơi

Để bạn lòng em đón lấy cài Bên phía trái tim chàng thổn thức Trông hoa hằng tởng miệng em cời”

Và còn đặt câu hỏi cho chính băn thân mình, suy ngẫm

“Bồi hồi ta đợi lời tha

Nhng cô thiếu nữ hững hờ trông mây”

Cao hơn một chút là sự thổn thức trong cảm xúc của nhà thơ bâng

khuâng, phơi phới Tình yêu lạc vào thế giới tiên hoa nh bài “Hoa thuỷ tiên“, “Hái hoa nhẹ nhàng mơ hồ.

“Ta ôm thiếu nữ trong lòng

Ngời yêu thoắt biến thành bông hoa rừng”

(Bông hoa rừng)

Thế Lữ đã mở đầu cho việc mở ra tình cảm riêng t trong thơ Sau ThếLữ nhiều nhà thơ đi vào đề tài này nh Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn

Bính Với sự mở đầu đó, hình ảnh thiếu nữ xuất hiện bằng tên gọi “cô em”

t-ơng đối nhiều và ở góc độ chiêm ngỡng từ xa Dù rằng theo nh Hoài Thanhnhận xét “mỗi thiếu nữ đi qua trong đời thi nhân hay trong trí tởng tợng của thi nhân đều mang một chút hơng ân ái Đối với họ thi nhân cha đủ thân mật

để gọi bằng em ( ).Có lẽ Thế Lữ là ngời khao khát yêu, mở lòng sẳn để đón

một tình yêu không thấy tới [46;67] Cho nên tình yêu của Thế Lữ chỉ dừng lại

ở việc chiêm ngỡng ngắm từ xa qua những chi tiết cụ thể gợi hình

- Mắt nh“ nớc lặng in trời

Cành đào thắm nét miệng cờ inh mơ”

(Bông hoa rừng)

- Sóng xuân đôi mắt lung lay”

Tình xuân nồng đợm đôi mày thanh thanh”

(Hồ xuân và thiếu nữ)

Cái tôi đa tình ấy không chỉ yêu bằng mắt mà còn yêu bằng tai khi nghetiếng hát

“Tiếng hát trong nh nớc ngọc tuyền

Êm nh hơi gió thoáng cung tiên Cao nh thông vút buồn nh liễu Nớc lặng mây ngừng ta đứng yên”

Vì hờn, vì giận, vì tình, vì thơng”

-Không khóc vì chng mắt đã khô’

(Bên sông đa khách)

Cái tôi là một kẻ đa tình không thoát khỏi nỗi buồn sầu, cô đơn, lẻ loi

“Ôi vết thơng sâu nhẹ nhàng tê tái Nhng yêu ai? Mà đã có ai yêu?”

Vẫn tỏ ra: “Vậy thì yêu đi, vui mãi bạn lòng ơi!”

Tóm lại, ở mảng thơ tình yêu, thơ Thế Lữ đã biểu hiện một cách rõ nétmột cái tôi trẻ trung, một tâm hồn trong sáng đầy nhiệt thành Đó là tình yêucủa cái tôi còn ngơ ngác, bâng khuâng, với những cảm xúc mong manh khógọi thành tên

Nên Hoài Thanh viết: “Sau một hồi mộng mị vẫn vơ Thế Lữ nh một luồng gió lạ vui, ngời ta biết say sa với cái sáng lạn của cuộc đời thực tế, biết cời cùng hoa nở chim kêu, biết yêu và biết yêu tình yêu Thế Lữ đã làm giáo s dạy khoa tình ái cho cả một thời đại"[46;68]

1.2.1.2 Cái tôi say mê đi tìm cái Đẹp.

Có thể nhận định rằng, Thế Lữ là nhng ngời lữ khách trần gian đi săntìm cái Đẹp Thế Lữ muốn tìm đến cái đẹp để bộc lộ dòng cảm xúc, nó cũng làthi hứng nghệ thuật mà nhà thơ kiếm tìm Theo Hoài Thanh “Đặc sắc Thế Lữ chính là ở chỗ tả những vẻ đẹp thực của trần gian [46;114].

Thiên nhiên là một trong những phơng diện nhà thơ tìm đến để mongmuốn tìm thấy cái đẹp, bởi “thiên nhiên không lừa rối bao giờ Với Thế Lữ

thiên nhiên đợc soi ngắm bằng con mắt tơi trẻ, mới mẻ Cho nên thiên nhiênhiện lên không chỉ nh chính nó mà còn đợc nhà thơ thổi vào đó một tâm hồn,một cái tôi nghệ sĩ Cái đẹp của thiên nhiên làm ngời nghệ sĩ say sa, quyếnluyến Dới cặp mắt của nhà thơ thiên nhiên hiện lên muôn màu, nhiều góc độkhác nhau

“Cảnh vĩ đại sóng nghiêng trời thác đổ Nét mong manh thấp thoáng cánh hoa bay

Cảnh cơ hàn nơi nớc đọng bùn lầy Thú sáng lạn mơ hồ trong ảo mộng”

Qua con mắt của ngời nghệ sĩ cảnh sắc muôn màu đã đợc vẽ nên bằngnhững nét tạo hình cụ thể, sống động, tơi mới

- Sáng hôm nay s“ ơng biếc toả mờ mờ

Nh sơng khói đợm tầu cau mái rạ.

“ở đây mây núi cây rừng Nớc non thanh sạch cách chừng phồn hoa

Chim đèo nhắn gió đèo ca “

(Mấy vần ngây thơ)

Cảnh sắc thiên nhiên nơi núi rừng đợc tác giả coi nh cảnh thần tiên

“Đầy hơng hoa cùng thi vị thiên nhiên

Đối với tôi đó là cảnh thần tiên”

(Bóng mây chiều)

Vẻ đẹp thoáng qua của thiên nhiên cũng không lọt qua đợc cặp mắt củacái tôi giầu cảm xúc và tinh tế

“Cảnh tĩnh trong hoa chim mách lẻo Gió đào mơn trớn liễu buôn tơ

Nớc mát hơi thu đắm sắc trời

( Vẻ đẹp thoáng qua)

Bên cạnh bức tranh thiên nhiên mơ mộng trong cảm xúc nhẹ nhàngchúng ta còn bắt gặp một thiên nhiên hùng tráng, nơi sâu thẳm rừng già Trongbức tranh thiên nhiên tơi sáng cũng có chút ngẩn ngơ, buồn man mác của cáitôi trữ tình trớc khoảnh khắc thời gian, không gian bất chợt

“Cơn gió thổi lá bàng rơi lác đác Cũng rơi theo loạt nớc đọng trên cành”

( Con ngời vơ vẫn)

Đó là cảnh thiên nhiên nhờ cái tôi giàu trí tởng tợng mà hiện lên bằngnét bút hội hoạ, đầy hình khối.

“Trời nặng mây mù Mấy khóm cây Đứng kia, không biết tĩnh hay say Đỗ bờ sông trắng, con thuyền bé Cạnh lớp lau già, gió lắt lay”

Đó là sự ngng đọng đột ngột trong cảnh sắc thiên nhiên tạo nên nhữnghắt hiu của một tâm hồn tinh tế, nhạy cảm trớc thiên nhiên Cảnh thiên nhiêntrong thơ Thế Lữ hiện lên thật sinh động, gợi cảm Nó cũng không đơn thuần

là bức tranh khách thể đợc nhà thơ miêu tả mà đã trở thành tâm hồn, xúc cảmcủa thi nhân Cho nên thiên nhiên bị chi phối bởi cái tôi chủ thể:

“ Ghét những cảnh không đời nào thay đổi Những cảnh sửa sang tầm thờng giả dối”

( Nhớ rừng)

Tóm lại, Thế Lữ đã khẳng định và thể hiện đợc cái tôi cá nhân, cái tôitrữ tình của nhà thơ ở đề tài thiên nhiên Điều đó bắt nguồn từ một tâm hồntrong sáng trẻ trung yêu đời luôn ớc mơ vơn tới cái đẹp

Trên con đờng tìm kiếm cái đẹp, cái tôi đa tình đã phần nào tìm thấy

đ-ợc cái đẹp trong vẻ đẹp thiên nhiên Tuy nhiên trên hành trình phiêu lãng bớcchân ngời lữ khách không chỉ muốn đi ở vờn trần mà còn tìm đến cái đẹp củacõi tiên để tìm kiếm cái đẹp nguyên sơ, cái đẹp tuyệt đích Cái tôi đã thảmình vào cõi tiên để đợc phiêu lãng trong mộng mơ, để thoát li hiện thực, tìmkiếm nguồn thơ Cõi mộng, cõi tiên là thế giới của cái đẹp trong thế đối lậpvới hiện tại giả dối Đó là thế giới nhà thơ mơ tởng, mộng tởng về tơng lai,hoài niệm về quá khứ, trong nhớ tiếc ớc mơ

Thân ta lu lạc giang hồ Giận đời muốn khuất những trò đảo điên

Để lòng theo đám mây huyền Mây đa ta bớc tới miền gió trăng

( Mấy vần ngây thơ)

Nhà thơ muốn đắm mình trong giấc mộng tiên giới, hay đi khắp nẻo

sông mê để tìm kiếm hạnh phúc Trong “Tiếng sáo thiên thai” là một cảnh

tiên đầy quyến rủ, mê hoặc lòng ngời Bằng ngòi bút tạo hình, cùng nhạc cùnghoạ nhà nghệ sĩ đã dần làm hiện ra Bồng Lai tiên cảnh

“Trời cao xanh ngắt- ô kìa ! Hai con hạc trắng nay về Bồng Lai

Theo chim tiếng sáo lên khơi Lại theo dòng suối bên ngời Tiên nga Khi cao vút tận mây mờ

Khi gần vắt vẻo bên bờ cây xanh

Êm nh lọt tiếng tơ tình

Đẹp nh NgọcNữ uốn mình trên không”

(Tiếng sáo thiên thai )

Đó là cảnh tiên khi cái tôi đang lạc vào một động hoa tiên để cho tâmhồn mê đắm Thi sĩ cảm thấy mình đang sống trong cảnh tiên, gặp bạn tiên,yêu ngời tiên

“Ta với nàng tiên ca hát mãi Ngoài ra còn có thiết chi đâu”

( Ngày xa còn nhỏ)

Trong phút giây đau khổ tột cùng thi nhân vẫn muốn sống trong cõi mộng:

“Mộng pha hơi tía, hơi huyền trong mây Bầu trời mồng ngất hơng ngây

Kìa trông trong đắm trong say muôn hình Lung linh vàng dội cung Quỳnh

Nhịp nhàng biểu hiện những mình Tiên Nga”

Phải chăng nhà thơ muốn tìm vào cõi mộng, nhớ về quá khứ với vẻ đẹpmột thời, Xuân Diệu sau đó đã nói hộ nhà thơ

“Ai còn nhớ những thời hơng phảng phất Hạc theo trăng, tiên ở lẫn với ngời “

Không chỉ riêng Thế Lữ tìm vào tiên cảnh, Tản Đà trớc đó cũng tìm vào

“Giấc mộng lớn“, “Giấc mộng con”nh một sự thoát li ở vẻ đẹp cõi tiên,

cái tôi dong duỗi trong cảnh tiên, say đắm cái đẹp trong sự thanh khiết tơisáng Nên có lúc Hoài Thanh nhận xét về Thế Lữ là “Mơ ớc tiên giới là quê h-

ơng của mình ” Điều đó thể hiện một thái độ một sự cảm nhận về cuộc sống,

về ớc mơ khát vọng Nên vẻ đẹp cõi tiên rất gần gũi với vẻ đẹp cõi thực

Tâm hồn thi nhân rộng mở trớc vẻ đẹp để bộc lộ sắc thái tình cảm cùng

ớc mơ khát vọng Từ vẻ đẹp của cuộc đời tác giả thấy mình trở thành kháchtình si, thành thi sĩ, nhạc công Nhà thơ yêu cái đẹp, ngợi ca cái đẹp trong sựgần gũi với cuộc đời Cái đẹp đã song hành với quan niệm nhân sinh kết trái

nở hoa trong tâm hồn nghệ sĩ Cái đẹp ấy đã đợc biểu hiện qua vẻ đẹp con

ng-ời, đó là vẻ đẹp nơi dung nhan, tuổi trẻ của ngời thiếu nữ, để đợc

“Vờn trần gian dù thâu góp cả muôn hoa Lấy một nét cời mừng chim với gió Cũng không thắm tơi say sa rực rỡ Bằng khi cô hé cặp môi xuân

(Nhan sắc)

Vẻ đẹp ấy còn đợc thể hiện ở ái tình của ngời đang yêu

- “Em càng trang điểm để thêm xinh

Và để màu tơi của ái tình Điểm khắp bầu trời thêm vẻ đẹp

Hồ kia thêm biếc núi thêm xinh”

Vẻ đẹp của tuổi trẻ, tình yêu hạnh phúc hoà quyện trong vẻ đẹp trời đấtthiên nhiên cùng làm bừng sáng thêm vẻ đẹp con ngời Cho nên cái tôi đa tìnhsay mê tìm kiếm Cho dù trong hành trình đó cũng gặp phải những cay đắng,cái tôi tự cảm thấy mình là một chàng thiếu niên nồng nàn

“Lòng còn dễ tin chí còn bỡ ngỡ Mắt còn thấy toàn màu rực rỡ”

Nhng:

“Tôi muốn sống cuộc đời thi sĩ

Dốc chén mơ màng nhng chỉ thấy chua cay”

Cái tôi cảm thấy mình “không mặc vừa bộ quần áo văn minh’, muốn

tìm đến “chốn nớc non thanh sạch” để tìm kiếm cái đẹp.

Nh vậy cái Đẹp trong thơ Thế Lữ nằm rãi rác trong nhiều khía cạnh,nhiều phơng diện, từ ngời khách chinh phu, ngời bộ hành phiêu lãng, ngời tình

si, hay đến những cô em, thiếu nữ, nàng Thơ, nàng Li Tao, Ngọc Nữ Cho nên

vẻ đẹp tình yêu, vẻ đẹp tiên cảnh mộng mơ, hay vẻ đẹp thiên nhiên… dới conmắt của ngời nghệ sĩ đều trở thành nguồn thi liệu của những vần thơ đẹp

1 2.2 Cái tôi mở đầu cho những “buồn“ , “sầu“ của Thơ Mới

1.2.2.1 Cái tôi" buồn , sầu"” “

Trong Văn tâm điêu long, Lu Hiệp đã từng có những nhận định về thơ,

thơ là nơi giữ tình cảm, tính tình con ngời Và thơ là nơi nhà thơ gửi gắm tìnhcảm, tâm hồn của nhà thơ Đó là trong quan niệm thơ xa ta đã thấy nh thế

Đến thơ ca lãng mạn, cụ thể là Thơ Mới đã giải phóng cái tôi cá nhân tự do tựtại để bộc lộ lòng mình Cái tôi đã trở thành chủ thể trung tâm quan sát thế

giới, là mạch nguồn của thơ nên những cung bậc tình cảm vui buồn, đau khổ,cô đơn đi vào thơ nh một điều tất yếu.

Nỗi buồn là một trong những tâm trạng, cảm xúc thờng trực của conngời , nó cũng là mạch nguồn của thơ ca không chỉ phơng Tây mà cả phơng

Đông, từ nỗi buồn thơ trung đại đến nỗi buồn thơ hiện đại Cho nên cái buồntrong Thơ Mới là cái buồn tất yếu, tuy nhiên nó cũng có những đặc trng riêng.Cái buồn, cô đơn, sầu não trở thành tâm thế chung của cả một thời đại HoàiThanh viết:” Thực cha bao giờ thơ Việt Nam buồn và nhất là xôn xao nh thế

[46 ;60]

Thế Lữ là ngời đầu tiên đã đa vào thơ cái buồn vô cớ

“Với ánh chiều thu buồn tím chân trời Cô buồn vì đâu cô chẳng biết”

(Tình bâng khuâng)

Sau này Xuân Diệu cũng có những câu thơ tơng t nh thế

“Hôm nay trời nhẹ lên cao Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn”

Có lẽ trong Thơ Mới nỗi buồn nh một sự cố hữu gắn chặt với thân phậncon ngời Cho nên họ lại mất hết chỗ dựa tinh thần, cá nhân cảm thấy hẫnghụt, chơi vơi

Tuy nhiên khác với các nhà thơ giai đoạn sau, cái buồn của Thế Lữ cónét riêng, mang màu sắc riêng Đó là cái buồn man mác, ngẩn ngơ, vơ vẩn củamột thanh niên mang trong lòng chút nỗi niềm thời đại

Trong thơ Thế Lữ tần xuất từ vẩn vơ, thơ thẩn xuất hiện khá nhiều Tất

cả cảnh vật thiên nhiên, lòng ngời đều tạo nên nét bâng khuâng, man mác gâyxúc cảm cho tâm hồn thi nhân Gần nh nỗi buồn ấy có sẳn trong tâm hồn thinhân,với nỗi buồn man mác lan toả, thấm thía hơn Đó là nỗi buồn đau của

con hổ “Nhớ rừng“, nỗi đau ngời chinh phu, ngời bộ hành trên con đờng

thực hiện lí tởng cảm thấy đau khổ

“Bắt tôi đau khổ lại ngợc xuôi Trên hòn đất than ôi thân kiến muỗi”

(ác mộng)

Thực trạng xã hội làm cho ngời thanh niên hăng hái cảm thấy:

- Tôi ngoảnh trông lại quãng đ“ ờng đời

Sống với nhau chừng hăm sáu năm thôi

Mà tôi thấy mình đã nhiều tuổi lắm

Có lẽ vì bao nhiêu cay đắng

Bao nhiêu gian truân

Với bao nhiêu chông gai trên bớc phong trần’

(Mỉa mai)

Cho nên cái tôi cảm thấy những tình cảm chân thực, những tình yêuchân thành, cùng ân nghĩa tất cả là giả dối, phù phiếm Điều đó đã gây ra nỗi

đau lòng, nỗi đau đời cho nhà thơ:

ở đời này quá thực thà là dốt

Anh ta nào có biết đâu rằng

“Tiếng ái ân kia réo rắt hoài

Mà lời mây nớc giục bên tai Đau lòng dứt mối tơ vơng vấn Nớc mắt đầu tiên lả chả rơi”

(Tiếng gọi bên sông)

Vì yêu mà phải đầy đoạ tâm t mình nhng cuối cùng mộng tình tan vỡ,cái tôi cảm thấy:

“Bạn ơi ở đời này còn có vết thơng đau

Nào ghê gớm khắt khe hơn nữa

Nên tác giả cũng cảm nhận đợc:

“Nhng trong khoảnh khắc thờ ơ ấy

Thâý cả muôn đời hận biệt li”

Cho nên tâm trạng của cái tôi:

Bùi ngùi âu yếm mối bi ai

Và để sầu t mơn chớn lòng tôi

Nên cảnh đẹp lại thêm chiều mai mỉa”

( Lựa tiếng đàn)

Cuộc đời là thế, nó nh một trò đùa với thi nhân, càng muốn sống tốt lạicảm nhận đợc nỗi đời đen bạc, cuộc sống không lối thoát Nhà thơ đã để chocái tôi trữ tình chìm ngập trong nỗi buồn vô tận.“Cô để tâm hồn tê tái bâng khuâng , ” cho “nỗi buồn theo gió mây mờ mịt toả"

Để thoát khỏi nỗi buồn tìm một hớng giải thoát cho tâm hồn, Thế Lữ đãtìm đến cõi mộng, cõi tiên để quên thực tại đau buồn để mong có đợc giâyphút vui vẻ hạnh phúc bên ngời tiên, cảnh tiên Nhng gần nh cảnh tiên cũngnhuốm tâm trạng màu sắc của cảnh trần

“Tiếng đa hiu hắt bên lòng Buồn ơi!Xa vắng mênh mông là buồn”

(Tiếng sáo thiên thai)

Nỗi buồn còn lan toả vào giấc mơ “nh buồn in hình ảnh giấc mơ xa ”Thi nhân tìm đến thơ nh tìm một ngời bầu bạn

Lệ ta cũng chửa ai ngời lau cho”

(Mấy vần ngây thơ)

Nhận thức sự thực cuộc đời chua chát, cay đắng muốn thoát li chạy trốnnhững trăn trở day dứt luôn trở lại trong hồn thơ:

“Tôi muốn lịm đi một giấc để cầu yên

Thì kéo dậy lay hồn cho mở mắt”

(Giấc mơ dữ dội)

Nhng tác giả đau xót buồn tủi cảm thấy cô đơn, bơ vơ khi

“ Ta yêu đời nhng bị đời ghen ghét”

Nh kẻ bộ hành ngơ ngác Lạc vào đồng đất hoang vu Tôi mang theo một nỗi hoài u”

(Trớc cảnh cao rộng)

Không chỉ ngơ ngác, cái tôi còn cảm thấy bơ vơ giữa cuộc đời

“Thiên hạ đoàn viên riêng mình lủi thủi”

(Con ngời vơ vẫn)

Đó còn làm tâm hồn cô đơn bế tắc, không nơi trú ẩn

“Đó là kẻ không nơi trú ẩn

Bốn phơng trời xuôi ngợc bấy lâu nay

Tối ba mơi theo bớc tới nơi đây

Giữa hoan lạc thấy riêng mình trơ trọi”

(Con ngời vơ vẫn)

Thế Lữ nhận thấy cái tôi thật nhỏ bé giữa cuộc đời Cái tôi sống giữa cuộc

đời mà không thấy đợc sự đồng điệu, không tìm đợc tiếng nói giao cảm

“Mỏi trông mây núi than ôi

Im lìm không tiếng trả lời cùng ta”

(Mấy vần ngây thơ )

Cái tôi cảm thấy cô đơn trớc thực tại và ớc mơ

“Tôi chỉ là ngời mơ ớc thôi

Là ngời mơ ớc hảo than ôi”

(Bên sông đa khách)

Từ đó ta có thể cảm nhận đợc tâm trạng của Thế Lữ là tâm trạng chungcủa cả một thế hệ, một thời đại Tâm hồn thơ còn cảm thấy mình sống khôngphù hợp với hoàn cảnh, với thị thành nên cảm thấy lạc lỏng, bơ vơ khi biếtcuộc đời ghen ghét, lòng thế gian ngoan Cái tôi cô đơn ở giai đoạn sau tìm

vào Truỵ lạc, vào khói huyền thuốc phiện mong muốn quên đi vị chán chờng

lẫn thú chua cay

“Khói huyền lên, khói huyền lên

Tởng vầng trăng lạnh mơ hồ đâu đây

Ưu t rời bỏ cõi lòng

Thoáng qua ngàn cánh áo đào thiên tiên”

( Ma tuý)

Lòng đã chán nhng nỗi buồn cứ đeo đẳng nên ta còn thấy từng tiếngkêu thơng

“Ta ngồi đó mắt van lơn tha thiết

“Thầm kêu xin buồn nản tránh xa đi”

Nhng thực tế vẫn là thực tế, cho dù thi nhân có thả hồn mình trongcuồng mê trong vũng lầy sa đoạ thì vẫn thấy:

“Nhng đau đớn Tâm hồn ngao ngán quá–

Ngoài đêm khuya ma gió vẫn không ngừng!”

Cuộc đời đã đa đẩy thi nhân đến bớc đờng cùng Cho nên nhà thơ cảmthấy cần trốn tránh, quên tất cả

“Lòng đã tắt không còn lên tiếng nữa

Quên đi quên hết để say sa

Để trốn tránh những ngày giờ trống trãi”

Tóm lại nỗi cô đơn, buồn sầu ngơ ngác của thơ Thế Lữ là một quá trìnhphát triển của tâm trạng của thi nhân Tuy nhiên ở Thế Lữ mới chỉ dừng lại ởnỗi buồn man mác, bâng khuâng, nỗi buồn trong phút chốc Nó cha trở thànhnỗi sầu vạn kỉ, buồn thiên thu, cô đơn lạc lỏng đến tuyệt vọng, bế tắc nh cácnhà Thơ Mới giai đoạn sau

ở Thế Lữ, cái tôi buồn, cô đơn ngơ ngác vẫn tìm đợc điểm tựa tâm hồn

là thiên nhiên, cái đẹp của con ngời Cho nên cái tôi vẫn luôn rộng mở để đónnhận, vẫn có chút tơi sáng trẻ trung tin yêu con ngời, tin yêu cuộc đời

- Để quên điều cay đắng trong tâm hồn“

Tôi tiến lên hoài ca hát vui cời luôn”

Nh vậy nỗi bâng khuâng man mác của Thế Lữ cũng chính là nét trongsáng của một tâm hồn trẻ trung yêu đời, yêu cuộc sống, gắn bó với cuộc đời

Đó là điểm nổi bật của cái tôi Thế Lữ, đồng thời cũng là nét độc đáo của ThơMới giai đoạn đầu

Chơng 2 hình tợng Thế giới trong thơ Thế Lữ

Bêlinxki nhận xét: “Mọi sản phẩm đều có thế giới riêng mà khi đi vào

đó tác giả buộc phải sống theo quy luật của nó, hít thở không khí của nó” Và

“Thế giới nghệ thuật là một sản phẩm nghệ thuật do con ngời sáng tạo ra” do,

đó nó không chỉ bị chi phối bởi yếu tố khách quan mà cả yếu tố chủ quan củatác giả Trong văn chơng, đặc biệt là trong thơ đặc điểm này mang tính đặcthù Nó không chỉ đơn giản là bộc lộ cảm xúc của bản thân, tâm trạng củachính chủ thể mà cả thế giới khách thể cũng đợc nhìn nhận qua lăng kính chủquan đó Cho nên trong quá trình sáng tạo, tác giả đã xây dựng cho mình mộtthế giới hình tợng nghệ thuật riêng để cảm nhận, chiêm nghiệm, suy ngẫm Vìthế đi vào thế giới nghệ thuật thơ, chúng ta không chỉ dừng lại ở việc nhìnnhận, đánh giá tìm hiểu về bản thân chủ thể qua cái tôi cá nhân, ta còn phải đisâu tìm hiểu thế giới hình tợng khách thể mang đặc trng của tác giả để có cáinhìn toàn diện về thế giới nghệ thuật thơ

Thơ Mới là thơ của cái tôi cá nhân đang bộc lộ một cách trực tiếp, phongphú và đa dạng Cái tôi ấy đang tìm cách khẳng định chính mình Cho nên thếgiới hình tợng đang đợc nhìn ngắm bằng đôi mắt cái tôi cá nhân với “bức tranh thể giới và hình khối đờng nét, màu sắc, âm thanh sống động [23;102].

Trong thế giới đó có không gian, thời gian, con ngời… đợc nhìn ngắm dới conmắt của thi nhân, mọi cảm xúc, tri giác đều gắn với thế giới đó Nhà thơ sẽchuyển trung tâm đời sống tinh thần mình vào thế giới hình tợng này

Không gian, thời gian, hình tợng con ngời là ba yếu tố cơ bản để chúngtôi đi vào khảo sát hình tợng thế giới trong thơ Thế Lữ Đây là ba yếu tố vừacơ bản vừa bao quát để có cái nhìn toàn diện hơn về thế giới trong thơ ông,cũng nh mối quan hệ của những yếu tố này trong mối quan hệ với cái tôi trữtình mà ở chơng 1 chúng tôi đã trình bày

2.1 Không gian nghệ thuật

2.1.1 Không gian nghệ thuật trong Thơ Mới

Trong cuộc sống bất cứ sự vật gì cũng đều tồn tại trong một khônggian, thời gian xác định Đó là một phơng thức tồn tại của chúng Vấn đềkhông gian, thời gian cũng đợc triết học đề cập đến Tuy nhiên không gian,thời gian trong thế giới nghệ thuật có những nét đặc trng riêng Bởi khônggian thời gian nghệ thuật mang tính chất chủ quan, gắn với tâm lí sáng tạonghệ thuật của tác giả Nói đến không gian mọi ngời nghĩ đến không gian bachiều với một khoảng cách, một góc nhìn, những cảnh sắc tồn tại trong đó Không gian nghệ thuật là một mô hình độc lập có tính chủ quan và mang ý

“

nghĩa tợng trng cho tác giả [ ” 54;782] để nhằm mục đích thể hiện về con ngời,

một quan niệm nhất định về cuộc sống Biểu trng không gian nghệ thuật đợctác giả biểu hiện bằng chất liệu ngôn ngữ để trở thành hình tợng nghệ thuậtvừa cụ thể và sống động Không gian nghệ thuật cho chúng ta một quan niệm

về thế giới, chiều sâu cảm thụ của tác giả Qua đó nó cũng tạo ra tính độc đáotrong hình tợng nghệ thuật

Mỗi nhà Thơ Mới đều tìm cho mình một không gian riêng để thể hiện

hình tợng con ngời, cuộc sống Hoài Thanh trong "Thi nhân Việt Nam" đã

đi đến nhận định nh sau: Lu Trong L thì phiêu lu trong trờng tình, còn Thế Lữtìm đến với không gian cõi tiên, chốn Bồng Lai tiên cảnh, Xuân Diệu tìm đếnkhông gian tình yêu, không gian chỉ có anh và em để bộc lộ hạnh phúc đến tộtcùng, đau khổ cô đơn đến tột cùng, rồi tìm đến “thế giới của du dơng , thế” “

giới u sầu mù mịt ” Huy Cận sầu não trong không gian vũ trụ, mang nỗi sầunhân thế, cuối cùng cảm thấy vơ bơ, lẻ loi, cô đơn trong không gian rợn ngợp.Chế Lan Viên sầu t bi thiết, nuối tiếc quá khứ vàng son đã tìm về một nớc

Chàm trong “Điêu tàn” Nguyễn Nhợc Pháp, Vũ Đình Liên tìm về với không

gian xa cũ để hoài niệm nuối tiếc về vẻ đẹp quá khứ một thời Hàn Mặc Tử lạitìm đến với không gian của trăng của hồn, của huyết trong nỗi đau thể xác vàtinh thần Còn Nguyễn Bính, Anh Thơ, Đông Hồ tìm về không gian làng quêvới bờ ao mảnh vờn, con đò, dòng sông, những hội hè đình đám, đó là một

không gian làng quê đợm màu cổ tích, nhằm giữ nguyên vẻ “Chân quê“.

Không phải ngẫu nhiên mà mỗi nhà Thơ Mới đã xây dựng cho mìnhkhông gian riêng Cái tôi cá nhân muốn khẳng định, muốn bộc lộ, muốn thựchiện ớc mơ, hoài bão nhng cuối cùng bị hiện thực cuộc sống phũ phàng từchối, họ tìm cách trốn tránh, thu mình lại Họ tìm đến một thế giới riêng, mộtkhông gian riêng để ẩn mình trong đó

2.1.2 Không gian nghệ thuật trong thơ Thế Lữ.

Nằm trong mạch nguồn Thơ Mới, thơ Thế Lữ cũng có những đặc điểmgiống Thơ Mới Trong cái nhìn đối sánh, Lê Quang Hng nhận xét: “Không gian trong thơ Thế Lữ là không gian cõi tiên, chốn Bồng Lai tiên cảnh, gắn với không gian trên cao, với sự hoà nhập về thời gian [24;103] Điều này là

hoàn toàn đúng tuy cha đủ Bởi ngoài đặc điểm trên ta còn thấy bức tranhthiên nhiên với núi rừng, sông hồ… nên cái tôi mãi lãng du theo cái đẹp thiênnhiên non nớc Và còn không gian làng quê, không gian thị thành đợc trãirộng theo không gian địa lí Từ đặc điểm trên chúng tôi đi sâu vào hình tợngnghệ thuật trong thơ Thế Lữ qua không gian thiên nhiên, không gian cuộcsống trần thế, không gian bồng lai tiên cảnh

2.1.2.1 Không gian thiên nhiên.

Thiên nhiên là một trong những hình tợng đợc các nhà thơ tìm đến đểgợi nguồn cảm hứng, để bộc lộ cảm xúc của mình Ngay trong thơ trung đại

nh Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến cũng đã lấy thiên nhiên làm đềtài thơ của mình Bức tranh thiên nhiên là một trong những hình tợng nghệthuật đã làm nên thế giới nghệ thuật thơ Thế Lữ Bởi ông luôn lấy “thanh sắc trần gian làm tài liệu , ” vì thiên nhiên không lừa dối bao giờ“ ”

Với Thế Lữ không gian núi rừng, không gian cỏ cây, hoa lá đợc ôngxây dựng một cách gần gũi bằng cái nhìn trẻ trung tơi sáng Không gian thiênnhiên đó nh là nơi để tác giả thể hiện cảm xúc mình dù bộc lộ trực tiếp haygián tiếp (“Nhớ rừng , Hoa thuỷ tiên , Bông hoa rừng , Mấy vần ngây” “ ” “ ” “

thơ , M” “ a hoa , Nhan sắc , Vẻ đẹp thoáng qua , Hái hoa” “ ” “ ” “ ”)

Trong Nhớ rừng, ta bắt gặp bức tranh núi rừng, một thiên nhiên rộng

lớn ở đó con hổ có thể vùng vẫy giữa cảnh sơn lâm, “bóng cả cây già ,”

“tiếng gió gào ngàn , ngọn nguồn thét núi.” “ Thế Lữ tìm về không gian núirừng nh tìm về với sự nguyên sơ, tinh khiết để mình đúng thực là mình, làkhông gian lí tởng để cái tôi cá nhân thể hiện và bộc lộ

Không gian núi rừng còn là nơi để Thế Lữ tìm kiếm “Bông hoa rừng“,

tìm đến vẻ đẹp tinh khiết, tìm đến nguồn thi hứng nghệ thuật

“Trèo lên trên đỉnh non cao Nghe lời chim gọi gió dạt dào tha”

Và rồi:

“Theo đờng nớc chảy mây trôi

Để lòng ra khắp phơng trời ta xem”

(Bông hoa rừng)

Trong không gian núi rừng nhà thơ nh tìm thấy tình yêu của mình.không gian nh ông tơ bà nguyệt để nhà thơ đến với ngời yêu lí tởng Khônggian núi rừng còn là nơi tìm lại tuổi thơ trớc vẻ đẹp thiên nhiên Tất cả hoa, b-

ớm, suối, rừng, mây trời trăng gió đã đa hồn thơ tới cõi bâng khuâng

Trong bài “Tự trào“ tác giả cũng đã thả hồn mình theo dòng cảm xúc,

“ở đây mây núi cây rừng Nớc non thanh sạch cách chừng phồn hoa Chim đèo nhắn gió đèo ca

Du hồn mơ một giấc mơ không cùng”

(Mấy vần ngây thơ )

Tất cả cảm xúc đọng lại trong không gian thiên nhiên đẹp đẽ

“Bao nhiêu cảnh tợng muôn hình sắc ánh sáng non sông mây cỏ hoa”

Nh vậy, tìm đến không gian núi rừng, nhà thơ tìm về không gian tĩnhtại, thanh sạch nh nơi lánh bụi đời Đó cũng là sự đối lập với chốn phồn hoathị thành ồn ào, xô bồ

Con mắt ngời nghệ sĩ đã hớng về bốn phơng, đồng thời cũng tìm vềkhông gian gần gũi quen thuộc hàng ngày, chẳng hạn buổi sáng mai tinhkhiết:

“Sáng hôm nay sơng biếc toả mờ mờ

Nh sơng khói đợm tàu cau mái rạ ánh hồng tía rắc ngọc châu trên lá

Trời trong xanh chân trời đỏ hây hây Tiếng chim xanh nhí nhảnh ở trong cây”

(Lựa tiếng đàn)

Bởi không gian đợc nhìn ngắm bằng con mắt trẻ trung, yêu đời nênthấy đợc sự trong trẻo của gió mây, sự réo rắt của cảnh sắc Thiên nhiên hiện

ra trong “Tiếng trúc tuyệt vời”.

“Tiếng địch thổi đâu đây

Cớ sao nghe réo rắt?

Lơ lửng cao đa tận lng trời xanh ngắt

Mây bay gió quyến mây bay ”

(Tiếng trúc tuyệt vời)

Trớc cảnh cao rộng, con ngời cũng cảm thấy nhỏ bé, bất lực, để rồi cảmgiác mất phơng hớng xuất hiện

- Ta là kẻ bộ hành ngơ ngác“

Lạc vào đồng đất hoang vu”

(Trớc cảnh cao rộng)

“Vẫn từng bớc trên cánh đồng xa rộng Bấy lâu nay thui thủi có một mình”

(Lời mỉa mai)

Cuối cùng là sự phó mặc, mặc tiếng chim ca, mặc lá vàng theo gióthoảng qua Nhng Thế Lữ là một hồn thơ đang còn nhiều lạc quan, con mắt

nhìn cuộc sống vẫn còn trong trẻo nên nhà thơ trong Khúc ca hoài xuân, Hái hoa, Mộng ảnh, Nhan sắc vẫn thấy một không gian trong lành, thoáng rộng

đầy sức sống với tiếng ve ran, tiếng chim khuyên, tiếng rạt rào của buổi bìnhminh, của sắc màu sự sống đáng yêu “khiến cho non n ớc động hồn thơ “Không gian thiên nhiên có một vị trí đặc biệt việc xây dựng thế giới nghệthuật thơ Thế Lữ, bởi vì :

“Chúng tôi quen cảnh mịt mùng bát ngát

Của non cao, rừng cảm xúc, cảnh đìu hiu Chốn đồng xa sơng trắng chập chờn reo Hay cảnh rỡ ràng bớm tung bay chim vui hót”

(Trả lời)

Trong bức tranh thiên nhiên, hình tợng “sông”, “hồ” đợc đề cập nhiều

Điều này giống nh thuộc về tâm thức văn hoá, về máu thịt của thi nhân Số

l-ợng các bài thơ có hình ảnh trên chiếm một tỉ lệ lớn: Tiếng gọi bên sông,