Hoán dụ

- Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện t ợng, khái niệm bằng tên sự vật hiện t ợng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó... Sử dụng mối quan hệ lấy vật chứa đựng để gọi vật b chứa ị đựn

1

KiÓm tra bµi cò:

ẩn dụ nào? Cho ví dụ?

3 TIẾT: 101

HOÁN DỤ

Tiết 101: Hoán dụ

I Hoán dụ và tác

dụng của hoán

dụ.

1.Ví dụ: SGK-82

2 Nhận xét

Ví dụ: áo nâu liền với áo xanh Nông thôn cùng với thị thành đứng

lên

(Tố Hữu)

? áo nâu, áo xanh: là chỉ những ai?

- áo nâu: chỉ ng ời nông dân.

- áo xanh: chỉ ng ời công nhân.

? Nông thôn, thị thành giúp em liên

t ởng đến những ai?

- Nông thôn: liên t ởng đến những ng

ời sống ở nông thôn.

- Thị thành: liên t ởng đến những ng

ời sống ở thành thị.

- Hoán dụ là gọi tên

sự vật, hiện t ợng,

khái niệm bằng tên

sự vật hiện t ợng,

khái niệm khác có

quan hệ gần gũi với

nó

Tiết 101: Hoán dụ

I Hoán dụ và tác

dụng của hoán

dụ

-Tác dụng: làm tăng

sức gợi hình, gợi

cảm cho sự diễn

đạt.

* Ghi nhớ1: Sgk/82.

*Nếu nói: Tất cả nông dân ở nông thôn và công nhân ở các thành phố đều đứng lên.

So với cách nói của (Tố Hữu)

áo nâu liền với áo xanh Nông thôn cùng với thị thành đứng lên

? Cách nói nào hay hơn?

? Vậy việc sử dụng hoán dụ trong văn, thơ

có tác dụng gì?

? Hoán dụ là gì? Hoán dụ có tác dụng nh thế nào?

Bài tập nhanh:

Ngày ngày dòng ng ời đi trong th ơng nhớ Kết tràng hoa dâng bảy m ơi chín mùa xuân

Tiết 101: Hoán dụ

II Các kiểu hoán dụ.

1.Ví dụ:Sgk- 83

2 Nhận xét

-Lấy một bộ phận để

gọi toàn thể.

-Lấy cái cụ thể để gọi

cái trừu t ợng.

a Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức ng ời sỏi đá cũng thành cơm

(Hoàng Trung Thông)

? Bàn tay ta giúp cho em liên t ởng đến sự vật

nào?

- Là một bộ phận của cơ thể, là công cụ lao động

đặc biệt.

? Bàn tay ta trong câu thơ nói đến ai?

? Nh vậy tác giả đã dựa vào mối quan hệ nào?

b Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

( Ca dao)

? Một, ba giúp cho em liên t ởng đến cái gì?

- Một, ba : là những số l ợng cụ thể, xác định biểu

thị cho ý trừu t ợng: ít, nhiều.

? Phép hoán dụ trên dựa vào mối quan hệ nào?

Tiết 101: Hoán dụ

II Các kiểu hoán dụ.

1.Ví dụ:Sgk

2 Nhận xét.

-Lấy một bộ phận để gọi

toàn thể.

-Lấy cái cụ thể để gọi cái

trừu t ợng.

-Lấy dấu hiệu của sự vật

để gọi sự vật.

c Ngày Huế đổ máu Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu Gặp nhau Hàng Bè.

(Tố Hữu)

? Đổ máu giúp cho em liên t ởng đến sự kiện gì?

? Em hãy chỉ ra mối quan hệ giữa chúng.

Tiết 101: Hoán dụ

II Các kiểu hoán dụ.

1.Ví dụ:/Sgk

2 Nhận xét.

-Lấy một bộ phận để gọi toàn

thể.

-Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu

t ợng.

-Lấy dấu hiệu của sự vật để

gọi sự vật.

-Lấy vật chứa đựng để gọi vật

bị chứa đựng.

d Cả làng quê đ ờng phố Cả lớn nhỏ gái trai

(Thanh Hải)

? Làng quê, đ ờng phố: dùng

để chỉ những ai?

-Chỉ đồng bào nông thôn và

đồng bào thành thị.

? Em hãy chỉ ra mối quan hệ trong câu trên?

Tiết 101: Hoán dụ

II Các kiều hoán dụ.

1.Ví dụ:

2 Nhận xét.

- Có 4 kiểu hoán dụ.

* Ghi nhớ 2: Sgk/83.

? Vậy qua tìm hiểu trên em hãy rút ra

nhận xét có mấy kiểu hoán dụ? Kể tên?

Bài tập nhanh.

Một tay lái chiếc đò ngang Bến sông Nhật Lệ quân sang đêm ngày.

(Tố Hữu)

? Em hãy chỉ ra phép hoán dụ

trong câu thơ trên?

? Vậy câu trên thuộc kiểu hoán dụ

nào?

- Lấy bộ phận để chỉ toàn thể.

LuyÖn tËp

Tiết 101: Hoán dụ

I Hoán dụ và tác

dụng của hoán dụ.

II.Các kiểu hoán dụ.

III Luyện tập

Bài1:

a.L ng xúm: c à hỉ

chung những ng ời

nông dân sống ở

nông thôn.

Sử dụng mối quan hệ

lấy vật chứa đựng

để gọi vật b chứa ị

đựng.

? Chỉ ra phép hoán dụ trong các câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì?

a L ng xúm ta x a kia lam l quanh n m m v n à ư ũ ă à ẫ quanh n m úi rỏch L ng xúm ta ng y nay ă đ à à

b n mựa nh n nh p c nh l m n t p th ố ộ ị ả à ă ậ ể

( Hồ chí Minh)

? Em hãy chỉ ra phép hoán dụ đ ợc sử dụng trong câu văn trên?

? Bác Hồ đã sử dụng mối quan hệ nào?

Tiết 101: Hoán dụ

III Luyện tập.

Bài1:

b.M ời năm: chỉ thời

gian tr ớc mắt, trăm

năm: chỉ thời gian

lâu dài

- Ng ời viết đã dựa

trên mối quan hệ

giữa cái cụ thể và

cái trừu t ợng.

b.

Vì lợi ích m ời năm phải trồng cây, Vì lợi ích trăm năm phải trồng ng ời.

( Hồ chí Minh)

? Em hãy chỉ ra phép hoán dụ trong câu trên?

? Em hãy chỉ ra mối quan hệ giữa các sự vật trong câu trên?

Tiết 100: Hoán dụ

III Luyện tập.

Bài1:

C: áo chàm: chỉ ng ời

dân miền núi Việt

Bắc

-Tố Hữu đã dựa vào

mối quan hệ lấy dấu

hiệu của sự vật để gọi

sự vật.

c áo chàm đ a buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm

nay.

(Tố Hữu)

? Phép hoán dụ đ ợc sử dụng trong câu thơ trên là từ nào?

? Tố Hữu đã dựa vào mối quan

hệ giữa các sự vật nào?

Tiết 101: Hoán dụ

III Luyện tập.

Bài 1:

d Trái Đất: chỉ chung

cho toàn nhân loại.

- Sử dụng mối quan

hệ lấy vật chứa đựng

để gọi vật bị chứa

đựng.

d Vì sao? Trái Đất nặng ân tình Nhắc mãi tên Ng ời: Hồ Chí Minh

(Tố Hữu)

? Em hãy chỉ ra phép hoán dụ trong câu thơ trên?

? Tác giả đã sử dụng mối quan

hệ nào trong phép hoán dụ trên?

TiÕt 101: Ho¸n dô

III LuyÖn tËp.

dô Cho vÝ dô minh ho¹?

a Giống nhau: Đều gọi tên sự vật, hiện t ợng bằng tên gọi sự vật, hiện t ợng khác.

- Sử dụng hoán dụ và ẩn dụ trong văn, thơ đều làm tăng thêm sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

b Khác nhau:

-ẩn dụ: dựa vào mối quan

hệ t ơng đồng (giống nhau)

giữa sự vật và hiện t ợng.

Ví dụ:

Ng ời cha mái tóc bạc.

( Đêm nay bác không ngủ)

-Hoán dụ: dựa vào mối quan hệ gần gũi giữa sự vật, hiện t ợng, khái niệm .

-Ví dụ:

Một tay lái chiếc đò ngang.

( Mẹ Suốt- Tố Hữu)

Câu1: Hoán dụ là gì?

A.Là gọi tên sự vật, hiện t ợng, khái niệm bằng tên của sự

vật, hiện t ợng khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó.

B Là gọi tên sự vật, hiện, t ợng này bằng tên sự vật, hiện t

ợng khác có nét t ơng đồng với nó.

Câu2: Đáp án nào không chỉ kiểu hoán dụ trong các đáp

án sau?

A Lấy một bộ phận để gọi cái toàn thể.

B Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng.

C Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật.

D Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu t ợng.

E Dùng những từ vốn gọi ng ời để gọi vật.

TËp lµm th¬ bèn ch÷.

Mçi em chuÈn bÞ tr íc mét bµi th¬ bèn ch÷

TiÕt 101: Ho¸n dô

häc sinh