Tiết 101: Hoán dụ

-> Dựa vào quan hệ giữa đặc điểm, tính chất của sự vật với sự vật khác có đặc điểm tính, chất đó... “Nông thôn, thị thành” Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng... - Giữa “đổ máu

Kính chào quý thầy cô.

Chúc quý thầy cô vui vẻ, khỏe

Hình ảnh“mặt trời”trong câu thơ nào dưới đây được dùng theo lối ẩn dụ ?

a Mặt trời mọc ở đằng đông.

b.Thấy anh như thấy mặt trời

Chói chang khó ngó, trao lời khó trao

c.Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

d.Bác như ánh mặt trời xua màn

HOÁN DỤ

TIẾT: 101

I Khái niệm hoán dụ:

1 Ví dụ:

- Các từ in đậm trong câu trên để chỉ ai ?

Áo nâu: Chỉ người nông dân.

Áo xanh: Chỉ người công nhân.

-> Dựa vào quan hệ giữa

đặc điểm, tính chất của sự vật với sự vật khác có

đặc điểm tính, chất đó.

Nông thôn: ->

Chỉ những người sống ở nông thôn.

- Thay các từ in đậm bằng các từ khác có quan hệ

gần gũi, rồi nhận xét cách nói nào hay hơn?

2 Ghi nhớ: (SGK / 82).

- Cách gọi đó là hoán dụ

Hãy nêu tác dụng của cách diễn đạt này ?

-> Diễn đạt ngắn gọn, tăng tính hình ảnh và hàm súc

cho câu văn, nêu bật được đặc điểm của những người được nói đến.

I Khái niệm hoán dụ:

1 Ví dụ:

2 Ghi nhớ: (SGK / 82).

II Các kiểu hoán dụ:

1 Ví dụ:

a Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

- Giữa “bàn tay” với sự vật mà nó

biểu thị trong ví dụ a có quan hệ

như thế nào?

II Các kiểu hoán dụ:

1 Ví dụ:

a Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

- “Bàn tay”

Lấy một bộ phận để gọi toàn thể.

II Các kiểu hoán dụ:

1 Ví dụ:

- Giữa “nông thôn, thị thành” với

sự vật được chỉ trong ví dụ trên

có quan hệ như thế nào ?

a.

b Áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

“Nông thôn, thị thành”

Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị

chứa đựng.

II Các kiểu hoán dụ:

1.Ví dụ: a.

b Áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

-Giữa “một và ba” với số lượng mà

nó biểu thị trong ví dụ trên có quan

hệ như thế nào?

“Một cây”, “Ba cây”

d Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè.

- Giữa “đổ máu” với hiện tượng mà

nó biểu thị trong ví dụ trên có quan

hệ với nhau như thế nào?

“đổ máu”

Quan hệ dấu hiệu của sự vật với sự vật.

I Khái niệm hoán dụ:

.Em hãy so sánh hoán dụ có gì giống và có gì khác với ẩn dụ ? Cho ví dụ minh họa.

Thảo luận:

-dấu hiệu của s.vật- sv; -cụ thể- trừu tượng

Giống nhau: gọi tên sự vật hiện tượng

này bằng tên sự vật hiện tượng khác

Khác nhau:

I Khái niệm hoán dụ:

(SGK _ 82,83)

III Luyện tập:

1.Tìm phép hoán dụ và xác định mối quan hệ giữa các

sự vật trong mỗi phép

hoán dụ:

a.Làng xóm ta xưa kia lam lũ

quanh năm mà vẫn quanh năm đói rách Làng xóm ta ngày

nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh

làm ăn tập thể.

Làng xóm: Lấy vật chứa

đựng gọi vật bị chứa đựng.

b.Vì lợi ích mười năm phải trồng cây

Vì lợi ích trăm năm phải

trồng người.

Mười năm -Trăm năm

Lấy cái cụ thể gọi cái trừu tượng.

c.Áo chàm đưa buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì

hôm nay.

Áo chàm: Lấy dấu hiệu để gọi tên sự vật.

d.Vì sao? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên người:Hồ Chí

Minh.

Trái đất: Lấy vật chứa đựng

gọi vật bị chứa đựng.

Từ “mồ hôi” trong ví dụ sau được

dùng để hóan dụ cho sự vật gì ?

-Mồ hôi mà đổ xuống đồng Lúa mọc trùng trùng sáng cả đồi nương.

a.Chỉ người lao động.

b.Chỉ công việc lao động.

Cụm từ “miền Nam” được dùng như là một hoán dụ trong trường hợp nào ?

a Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác Đãthấy trongsương hàngtre bát ngát.

a.Một mặt người bằng mười mặt của.

b.Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

c.Thương người như thể

thương thân.

d.Sẩy đàn tan nghé.

Chọn câu đúng nhất có hình thức hóan dụ :

sai

Về nhà:

- Thuộc ghi nhớ

- Soạn bài “Các thành phần chính của câu”

* Chú ý trả lời các câu hỏi:

I 1,2,3/ 92-sgk

II 2.a,b,c/ 92,93-sgk III.1/ 93-sgk