Tiết 101 : Hoán dụ

-ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện t ợng này bằng tên sự vật, hiện t ợng khác có nét t ơng đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.. Dùng dấu hiệu của sự vật để gọi sự vậ

-ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện t ợng này bằng tên sự vật, hiện t ợng khác có nét t ơng đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

- Có bốn kiểu ẩn dụ th ờng gặp:

+ ẩn dụ hình thức

+ ẩn dụ cách thức

+ ẩn dụ phẩm chất

+ ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

VD: Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ

ẩn dụ là gì ? Có mấy kiểu ẩn dụ ? Nêu ví dụ.

Tiết 101: hoán dụ

I- Hoán dụ là gì ?

1) Tìm hiểu ví dụ.

Đọc hai câu thơ sau: áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

2) Nhận xét:

- áo nâu – chỉ ng ời nông dân

- áo xanh – chỉ những ng ời công nhân

Dùng dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật

- Nông thôn – những ng ời ở nông thôn

- thị thành – những ng ời ở thành thị

Dùng vật chứa đựng chỉ vật bị chứa đựng

* Gọi tên sự vật, hiện t ợng này với sự vật đ ợc nói đến có quan hệ gần gũi với nhau Hoán dụ

* Tác dụng: Làm tăng tính hình ảnh và hàm súc cho câu văn

Các từ in đậm trong câu

thơ chỉ ai ?

áo nâu và áo xanh có quan hệ

nh thế nào với sự vật đ ợc nói

đến ?

Nông thôn và thành thị có quan

hệ nh thế nào với sự vật

đ ợc nói đến ?

Cách gọi nh vậy có Tác dụng gì ? Qua việc tìm hiểu ví dụ Hãy cho

biết hoán dụ là gì ?

cảm cho sự diễn đạt.

Tiết 101: hoán dụ

II- Các kiểu hoán dụ.

1- Tìm hiểu ví dụ:

Đọc các ví dụ sau:

a) Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức ng ời sỏi đá cũng thành cơm

( Hoàng Trung Thông)

b) Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

(Ca dao)

c) Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè

Em hiểu từ in đậm trong ví dụ a nh thế nào ?

1- Tìm hiểu ví dụ:

2- Nhận xét:

a) Bàn tay: chỉ ng ời lao động.

Bộ phận - Toàn thể.

b) Một – số ít

Ba – số nhiều

c) đổ máu – hi sinh mất mát

Quan hệ dấu hiệu của sự vật – sự vật

* Ghi nhớ : Có bốn kiểu hoán dụ th ờng gặp là :

- Lấy một bộ phận để chỉ toàn thể ;

- Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng ;

- Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật ;

- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu t ợng

Giữa bàn tay và sự vật

đ ợc nói đến có quan

hệ nh thế nào ?

Em hiểu từ in đậm trong ví

dụ b nh thế nào ?

Giữa một và ba với số

l ợng mà nó biểu thị có quan hệ với nhau nh

thế nào ?

Quan hệ cụ thể – trừu t ợng

Từ đổ máu để chỉ điều gì ?

Giữa đổ máu và hiện t ợng

nó biểu thị có quan hệ nh

thế nào ?

Từ việc phân tích các ví dụ

ở phần I và II Hãy cho biết

Có những kiểu hoán dụ nào ?

Tiết 101: hoán dụ

III- Luyện tập

Bài tập 1: Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ câu văn sau và cho biết mối

quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì ?

a) Làng xóm ta x a kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh năm đói rách Làng

xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm ăn tập thể (Hồ Chí Minh) b) Vì lợi ích m ời năm phải trồng cây

Vì lợi ích trăm năm phải trồng ng ời (Hồ Chí Minh)

c) áo chàm đ a buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay (Tố Hữu)

d) Vì sao ? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên ng ời Hồ Chí Minh (Tố Hữu)

ẩn dụ Hoán dụ

Giống Gọi sự vật, hiện t ợng này bằng tên sự vật, hiện t ợng khác

Khác

Dựa vào quan hệ t ơng đồng

Cụ thể là t ơng đồng về:

- Hình thức ;

- Cách thức thực hiện ;

- Phẩm chất ;

- Cảm giác

Dựa vào quan hệ t ơng cận

Cụ thể :

- bộ phận – toàn thể ;

- vật chứa đựng – vật bị chứa đựng ;

- Dấu hiệu của sự vật – sự vật ;

- cụ thể – trừu t ợng

Bài tập 3: Chính tả (nhớ – viết) : Đêm nay Bác không ngủ ( từ Lần thứ ba thức dậy đến Anh thức luôn cùng Bác).

Tiết 101: hoán dụ

I- Hoán dụ là gì ?

1 Tìm hiểu ví dụ (SGK)

2 Nhận xét:

- áo nâu – chỉ những ng ời nông dân.

- áo xanh – chỉ những ng òi công nhân.LờLấy

dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật

-Nông thôn – chỉ những ng ời ở nông thôn

- thị thành – chỉ những ng ời ở thành thị

Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

Gọi tên các sự vật, hiện t ợng này với sự

vật đ ợc nói đến có quan hệ gần gũi với nhau.

Hoán dụ.

Tác dụng: làm tăng tính hình ảnh và hàm súc

cho câu văn.

* Ghi nhớ (SGK)

II- Các kiểu hoán dụ.

1 Tìm hiểu ví dụ (SGK)

2 Nhận xét:

VD a- Bàn tay: chỉ những ng ời lao động Lấy một bộ phận để gọi toàn thể.

VD b- Một – số ít

Ba – số nhiều Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu t ợng.

VD c- đổ máu – chỉ sự mất mát.

Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật.

Có bốn kiểu hoán dụ th ờng gặp.

* Ghi nhớ (SGK)

III- Luyện tập