Góp phần nghiên cứu chế biến vị thuốc mạch môn

VI vây chüng tôi dât vâ'n dé nghiên cüu chê' bien mach môn vôi mue di'ch: So sânh mot so thành phân hoâ hoc và mot so tâc dung sinh hoc giüa mâu sô'ng, mâu loi và mâu ché cüa mqch môn..

BÔ Y TETRITÔNG DAI HOC DU0C HÀ NÔI

NGUYÊN PHÜONG MAI

GÔP PHAN NGHIÊN CÜtJ CHÊ

( KHOÂ LUÂN TÔT NGHIÊP DÜÇfC SÎ KHOÂ 1998- 2003)

- Ngu&i huâng dân : Ts Vü Vân Diên

: Ts Vü Thi Trâm

- Noi thuc hiên : Bô mon Duac hoc co truyên

: Bô mon Diroc lue

- Thôi gian thuc hiên : 03/2003 - 05/2003.

Hà Nôi, thâng 5, 2003

J l è ’i e â m & n i

<U êi lo tu f b iet on sa u âite, em ỉin tra n trnttg, êm o’n ede tb à ij, eê giâ& f êe ettn bê tvao’n t/ ^Dtyi h oe HOuoe 'Jơtt Q lêi, bê m ên GJitO’e ^Jơoe @ê

Ç Jv ay in , bê m on ^Oiïoe Jltte ỵtit d a tj d o f eltt b âo em tr&uty n h ü ’n tf n am Itoe

ü ù a q u a lu i ta o itie a lu en th a a n lo i, g Jû ft ittf em lio itn f/iiïn /t UIu%u lu a n

tơ t nt/fn'ep n ia /.

£ m ỉiu bitij to lo u q biet on eh lin th a n h to i:

ÇTjl (I) u <T)an <DLeji bê m ên H^ude h oe eê tv a y e n

ÇJâ, (J)â Ç Jhi ÇJvam bê m ên HOuoe tu e.• • • •

ità h'lie tiè'ft lu iơtu f d a n , tà n tin h fin bât), (finfi (t& o ỵi itơ m j oièti em tro m j m o t f/ioi gJun üùa q u a

<V ( cütuj, ỉiu (jfùi toi cûtn Oit toi (fin (tinh ó /x/n b ỵ (tâ tao ifiêu

Uiêu tơt nhat ó (tơn(f üièn uni itồtt fhùttfa Uhoa lu â n nùij.

Jfơà tfùïf f/t/à // 2 0 f/taugt 5 /////// 2003

S itih oiên

MUC LUC

DAT VAN DÈ

Phân I: TÔNG QUAN

1.1.Dde diém thuc vât

1.2.Mot sô nghiên cûu vê thành phân hoâ hoc

1.3.Mot so câch che bien mqch mon duqc sü dung trong thuc te 1.4 Mot sô'tâc dung ditoc ly cüa mqch mon dâ duoc nghiên cûu 1.5 Công dung và lieu dùng

Phân II: THUC NGHIÊM VÀ KET Q U À

2.1 Nguyên vât lieu và phuong phâp thuc nghiêm

2.1.1 Nguyên vût liçu

2.1.2 Phuomg phâp nghiên ciru

2.2 Két quâ và nhân xét

2.2.1 Chê'biê'n vi thuoc Mach mon

2.2.2 Nghiên ciru thành phân hoâ hoc

2.2.3 Nghiên cüu mot so tâc dung duoc lÿ

2.3 Bàn luân

Phân III: KÊT LUÂN VÀ DÈ XUAT

3.1 Két luân

3.2 Dé xuât

CHÜGIÀICHÜVlfÊT TÂT

HPLC: Süc kÿ long hiêu nàng cao

DAT VAN DE

Mach môn dông là mot vj thuô'c dâ dirçfc sir dung tir rât lâu trong nhân dân Khi sü dung thuofng pliai chê bien, co râ't nhcu càch chê bien khàc nhau, viçc lua chon câch ché bien tuÿ thuôc vào kinh nghiêm cüa nguôfi sü dung

Chê' bien thuô'c trong y hoc co truyên co mot y nghîa râ't quan trong trong dieu tri Câch ché bien ânh huofng râ't nhiêu dê'n tmh, vj và công dung cüa thuô'c Khi chê' bien, nguôi ta thuofng âp dung câc phuong phâp: Sây, sao, dô, nung, ngâm,

ü, chung, nâ'u hay thêm vào câc phu lieu ( mât, ruou, muô'i, güng, cam thâo ) tuÿ theo dâc tfnh cua môi vj thuô'c mà làm thay doi tmh, vi, tâng dô én djnh và tâng khâ nâng dân thuôc vào câc tang phu cüa co thé, làm tâng tâc dung, thâm chf côn làm thay d6i tâc dung hay làm giâm dôc tmh cüa vi thuô'c

Do sau khi chê' bien duôi tâc dông cüa nhiéu yéu tô' nhu: nhiêt dô, thôfi gian chê' bien, tmh chât cüa câc phu lieu Làm thay déi câc thành phân hoâ hoc, dô bên co hoc cüa vj thuô'c

Cho tôi nay, hâu nhu chua cô nhûng nghiên cüu so sânh giûa câc dang sô'ng

và chê' cüa mach môn vê thành ph.in hoâ hoc và tac dung sinh hoc VI vây chüng tôi dât vâ'n dé nghiên cüu chê' bien mach môn vôi mue di'ch:

So sânh mot so thành phân hoâ hoc và mot so tâc dung sinh hoc giüa mâu sô'ng, mâu loi và mâu ché cüa mqch môn.

Tü kê't quâ nghiên cüu co thé gôp phân chê bien vj thuô'c mach môn hop lÿ, tiên sü dung, tiét kiêm thôfi gian, phu lieu mà vân dam bâo hiçu quâ dieu trj

Trong khiiôn kho khoâ luân này chüng tôi tien hành mot sonôi dung sau:

- Ché bién mqch môn theo 3 câch khâc nhau: Bô loi phoi khô (sô'ng), sao vàng, sao câch cât.

- Dinh tinh sa hô câc nhôm chât chinh, so sânh thành phân hoâ hoc cô trong loi

và eu mqch môn Dinh lüong mot so nhôm chât nhu:: Du&ng, saponin, acid amin

cô trong câc mâu nghiên cûu.

- Thümôt so tâc dung sinh hoc: Giâm ho, long d&m, chô'ng viêm vâi câc mâu loi, sô'ng và ché cüa mqch môn duâi dang dich sac nucâc 1:1.

Phàn I TÔNG QUAN

1 l.Dâc diém thuc vât

1.1.1 Tên goi: Mach mon hay con goi là mach mon dông, mach dông hay lan tien

Tên khoa hoc: Théo hàu hét câc tài lieu thi tên khoa hoc cua mach mon là:

Ophiopogon japonicus (Tluinh.) Ker Gawl.,

Tuy nhiên trong câc tài lieu thî con chira thông nhât vé ho, mach mon cô thé diroc xôp vào môt so ho sau :

- Ho mach mon - Haemodoraceae.) [6], [9]

- Ho hoàng tinh - Convallariaceae [3], [ 7]

- Ho hành - Liliaceae [10], [14], [16], [20]

- Ho thiên mon - Asparagaceae [19]

Trong khoa luân này, chüng tôi lây tên, ho cüa mach mon theo [6] và [9] là:

Ophiopogon japonicus (Thunb.) Ker Gawl, Haemodoraceae.

1.1.2 Dâc diém cây thuoc [3]; [7]; [10]; [16]; [19] ( Ành 1, 2) ^

Mach mon dông là môt Ioai cây thào song lâu nam, cao 10cm dên 40cm, rê chùm, trên rê cô nhüng chô phât trién thành cü

La moc tir gôc, hep, dài 15cm- 40cm, rông lcm-4cm, phia cuông hoi cô be,

mép lâ hoi cô rang cira, gàn la song song, cô tir 5 don 7 gân Mat trên la cô màu

xanh dâm, mât dirôi màu lue nhat

Cum hoa hinh chùm nam à dâu môt cân trân dài 10-20cm, hoa màu trâng, lo nhat, cuông dài 3-5 mm, tu thành 1-3 hoa a kê câc lâ bâc màu trâng nhat.

Bao hoa cô 6 mânh hînh trâi xoan thuôn Nhi 6, chî nhj ngân và bao phân hînh mûi mâc Bâu ha 3 ô, voi nhuy 3 dâu nhuy

Quâ mong màu tfm den nhat, dudng krnh khoâng 6 mm, cô 1-2 hat

Anh 1: Cây mqch môn dông và hoa Anh 2:Cây mqch môn dông và rê eu.

1.1.3 Phân bô'và thu hâi

Mach môn moc hoang và trông nhiêu à Viêt nam, Trung quô'c, Nhât ban, Triêu tiên

làm cânh và lâty cü làm thuôc

Thircttig thu hoach vào cuô'i mùa thu dâu mùa dông à nhûng cây dâ dirçc 2- 3 nàm

Chon nhûng cü già, càt bô sach rê con, rira sach dât, phüi khô hoàc dùng mông tay rach cü, tirofe bô loi, phori khô Cây sau khi lây cü co thé tâch ra tùng nhânh dem trông

¥ [1\, [10]; [16]; [ 19].

1.1.4 Dâc diêm cüa vi thuô'c mach môn

Vi thuôc mach môn (Radix Ophiopogonis), là rê cü cüa cây mach môn, hinh thoi, dài khoâng 2-3.5 cm, lofp vô ngoài màu vàng nâu, cô nhûng nê'p nhàn doc, loi cô màu tràng, phân thit cü thuôrng mêm dêo, vi ngot, h ai dàng , mùi thefm dâc biêt [6]

1.2 Môt sô ngltiên cüru vè thành phân hoa hoc cüa cü mach mon.

Théo mot so tac giâ thï trong cü mach mon chura câc chat sau:

-Ngoài ra con co fl-Sitosterol, stigmasterol, và fi-sitostcrol glycosid [3]; [16]; [19],

Bâng 1: Mot sô Ophiopogonin dâ xàc dinh trong rê eu mach môn[15].

Tên saponin Dô chây (°C) [a]n* Sapogenin Ducmg

L-rhamnose( 1 ) D-fructose( 1 ) +Acetyl Ophiopogonin II 269-271 -105,5 Ruscogenin L-rhamnose( 1 )

D-fructose( 1 ) Ophiopogonin D 263-265 -107,9 Ruscogenin L-rhamnose( 1 )

I)-lïuctose( 1 ) D-xylulose(l)

❖ Câu truc cüa môt sô ophiopogonin [3], [15], [19]

OH O

Ophiopogonin A : R, : -H

R : -L.j'ha- D

fuc-AcOphiopogonin B : R, : -H

R : -Rha-fuc- Ophiopogonin D : R, : -H

R : -D-xyl- Rha-

fuc-Hinh 2

Ophiopogonon A

4

-Hinh 3 Hinh 4

6-aldehydroiso- ophiopogonone A 6-aldehydroiso- ophiopogonone B

1.3 Mot so câch ché bien mach môn diroc sûr dung trong thirc té.

1.3.1 Rang vôi gao cho dén khi gao cô màu vàng nhat, bô gao lày mach môn [10J.1.3.2 Sao vàng: Sao nhô lira, dâo dêu tôi khi eu cô màu vàng, toàn bô rê truong nô déu, cô mùi thom dju là duoc [10]; [12J

1.3.3 Sao câch cât: Sao cho dén khi cü mach môn phông câng và cô mùi thom dâc trung [10]; [12]

1.3.4 Dùng sông: dë nguyên rê mach môn sau khi tût bô lo i, phoi khô [10]

1.4 Mot sô tâc dung diroc lÿ cüa mach môn dâ diroc nghiên cüru:

1.4.1. Ânh huàng dôi vôi duùng huyét / 16]:

+ Thô nhà dùng thuôc sfte 50% mach dông tiêm bâp (lm l/ kg co thé) cô thé tâng cao ducmg huyét

+ Thô binh thuông cho uông djeh chiét côn vôi liêu 0,2g/ kg co thé thi cô tâc dung giâng thâ'p duông huyét

+ Dôi vôi thô bi bênh dâi duông gây bôi alloxan, dùng 0,5/kg/ngày liên tue 4 ngày cûng cô tâc dung ha duetng huyét, dông thôi giüp khôi phuc té bào tiéu dâo

tuyén tuy So vôi lô dôi chiéu cô xu thé tâng glycogen à gan.

1.4.2 Tâc dung khâng khuâ’n / 11], / 13]:

Mach môn cô tâc dung lie ché yê'u dôi vôi mot sô chüng vi khuân: phé câu (Streptococcus pneumoniae), tu câu vàng (Staphylococcus aureus), Truc khuân ly (Shigella dysenteria), Truc khuân lao (Mycobacterium tuberculosis), truc khuân ho gà

5

-! 4.3 Tâc dung chong viêm trên chuôt thi nghiêm:

Mach mon cô tâc dung làm giâm rô rêt phân tfng viêm câ'p tinh chân chuôt gây viêm bôi carragenin và üc ché khâ manh su phât triën cüa u hat thuc nghiêm gây bàng amiâng trên chuôt cô'ng trâng [11]

1.4.4 Tâc dung kéo dài si/ton lai cüa khan g thé

Üng dung trong dieu tri virus HIV [1]

1.4.5 Tâng site chiu ditng cüa exithê

Don thuô'c gôm 3 vi thuô'c: mach mon, nhân sâm và ngü vi tu, cho chuôt thi

nghiêm uô'ng, làm tâng thdi gian chiu dung à 42°C cho thây không cô su khâc biêt

rô rêt à câc mô cüa co thé trùr su xung huyét nhe à phü tang [19].

1.4.6 Tâc dung giâm ho

Ntfôc sâc mach mon cô tâc dung giâm ho à chuôt nhât trâng gây ho thuc nghiêm bàng hai amoniac dông thdi cô tâc dung long dôm và tâng tiê't dich à phôi

[ 1 1 1

-1.4.7.Dôc tinh cap

Rê cü mach mon cho chuôt nhât uông vôi lieu cao 200g/kg không biêu hiên dôc tinh câp [11]

1.4.8 Tâc dung làm tâng htu hü/ng mâu dông mach vành,

Mach mon cô tâc dung giông strophantin, kïm hâm hoat dông cüa Na+/K+- ATPase và tâng sir co ccf tim [18]

1.4.9 Trong dieu tri câc bênh vê mach mâu

Mach mon con duçc dùng diêu tri câc bênh vé mach mâu, tâng huyét âp, X0 vtfa dông mach và phôi hop vôi môt sô thâo duoc khâc trong diêu trj viêm dây thân kinh [19]

1.4.10 Nâng cao khâ nâng chiu dirng cüa chuôt thf nghiêm trong diêu kiên thiéu oxy [13], [18]

1.4.11 Thù lâm sàng trên 101 bênh nhân bi bênh viêm hong, kê't quâ cho thâ'y 74- 84% bênh nhân cô dâp ting vôi thuôc, câc triêu chting cüa bênh duoc câi thiên [18]

1.4.12 Tâc dung không mong muôn: Dây bung, dây hoi, tiêu chây [18].

1.5 Công dung và lieu dùng.

1.5.1 Tinh, vi, quy kinh:

Théo câc tài lieu c6, mach mon co vj ngot, hoi dâng, tmh hoi hàn, quy vào 3 kinh tâm, phé, vi

Nhüng nguori tÿ vi hu hàn, dai tien long không duoc dùng [10|

MOT S6 BÀI THUOC CÔ MACH MON Mach mon don g lhang [13]:

«g8g10g6g

Ngû vj tù : 4g Tang bach bî : 12g Dja col bl : 10g

Tù uyën : 4g Sinh khirong : 4g

Sâc uô'ng ngày 1 thang

Công dung: Trj ho ddm man tinh, ho ra mü, ngue dây truông, nguôi hâo khât, tien

bf, tâm phiên nhiêt, bürt rut, nông bàn tay, bàn chân

> Bo phe thang gia giâm [13]:

Ngû vj tù : 6g

Sâc uô'ng ngày mot thang

Công dung: Ho nhiêu dôm cô khi cô mâu, ho lao phôi, ra nhiêu mô hôi, kém tiêu

hoâ, phân nât

> Bai thuôc chùra tac tia sûfa [10]:

-Mach dông bô loi tân nhô Môi lân uông 10-12g

-Sùng tê giâc mài vôi ruçru, khoâng 4g Uông dô 2-3 lân

> Bài thuôc chüra dau rang [14]:

- Nuôc sâc mach môn: uông vài lân là khôi

> Mach niôn nhân sâm thang [13]:

Sâc uông ngày mot thang

Công dung: Tri chûng ho dôm, lâu ngày, co thé suy nhuoc, met môi, khô thô.

Mot so chê phâm trêti thi truùng hiên nay cô vi mach môn:

> Cao hô plié

> Bo phê' chî khâi lô (Siro) ( Công ty co phân duoc phâm Nam Hà, Công

ty cô phân dirorc phArn Traphaco.)

Nhân xét:

Mach môn là mot cây phân bô nhiêu à câc vùng Châu  (Trung Quôc, Viçt Nam,

Indoncxia, Nhât Ban, Triéu Tien ) Tuy nhicn viêc su dung cây này trong y hoc thî

chî cô à mot sô nuôc, dâc biêt là Trung Quôc và Viêt Nam Tai câc quôc gia khâc

cây này thuông chî dùng làm cành và dê? phü xanh dât trông, chông xôi môn dâ't do dâc diém cüa cây này dê trông, dë sô'ng

Gân dây trên thê' giôi cung dâ cô nhûng công trînh nghiên ciru tâc dung duoc lÿ cüa cây này umg dung trong diêu tri câc chûng bênh nhiêm khuân và tim mach

Dâc biêt nhôm nghiên cihi cüa câc nhà khoa hoc Mÿ gân dây dâ dua ra mot thông tin bô ich khi ûng dung mot sô duoc thâo (trong dô cô mach môn dông) trong diêu tri bênh AIDS, kéo dài su ton tai cüa khâng thë , ûc ché' su phât triën cüa virus HIV[IL

Viêt Nam ta là mot nuôc sân cô nën y hoc co truyên tù râ't lâu ddi, lai cô diêu kiên tu nhiên thuân loi cho viêc trông và chê' biê'n duoc lieu nôi chung và mach môn nôi riêng Vâ'n dê nghiên curu, chê biê'n mach môn sao cho kinh tê', hiêu quâ và thuân tien cho viêc sûr dung là vâ'n dê cân duoc quan tâm

8

-Phân II

THUC NGHIÊM VÀ KÊT QUÂ

2.1 Nguyên vât lieu và phuong phâp thuc nghiêm.

2.1.1.Nguyên vât lieu

- Mach mon: Mua tai huyên Thanh Son - Phü Tho, thu hoach khoâng thâng 9 nâm 2002

- Hoa châ't thuôc thü : Câc hoâ châ't làm thuc nghiêm, mua tai cüa hàng cung irng vât tu hoâ chat 18A - Lê Thânh Tông - Hà Nôi Dat tiêu chuân phân tich

- Trang thiê't bi: - Mây quang ph6 UV-VIS 752 (Trung Quoc)

- Mây quang pho UV - VIS Cary - 1E (Hâng Varian- Mÿ)

- Mây do thé tfch chân chuôt thuÿ ngân

- Mây xâc dinh dô âm Précisa HA 60

- Cân phân tich Sartorius BP121S (Nhât)

- Mây phân tfch tu dông HP-1090-Amino Quant Sériés II

- Suc vât thi nghiêm: Chuôt nhât và chuôt cô'ng trâng dat tiêu chuân suc vât thinghiêm do Viçn vç sinh djch tê cung câp

2.1.2 Phitong phâp nghiên cûu

❖ Chê bien vi thuô'c mach mon theo phuctng phâp co truyén._

■ Mach mon plioi sâ'y khô(mach mon song)

■ Sao vàng

■ Sao câch cât

❖ Phuang phâp nghiên cûu thành phân hoâ hoc:

*Dinh tinh:

- Djnh tinh so bô mot sô nhom chât thudng cô trong rê cü mach mon vôi câc mâu loi và mâu song mach mon bàng thuôc thü chung và thuôc thir dàc hiêu bàng phuong phâp hoâ thuc vât thông thudng

- Dinh tinh saponin toàn phân bàng sâc kÿ lôp mông, tien hành song song mâu song và ché Dùng ban mông trâng sân kÿ hiêu Silicagel GF 254-336 (cüa hâng Merk) Khai triën mot sô hê dung môi, chon hê dung môi tâch tôt nhât dë ghi két quâ

9

-* Phuong phàp dinh luong:

- Dinh luong saponin loàn phân bàng phuong phàp cân

- Dinh luong duông bàng phuong phàp do quang vôi thuoc thü O Toluidin

- Djnh luong acid amin toàn phân bàng phirong phàp sâc kÿ long cao âp( HPLC) Xâc dinh acid amin lien két bàng mây phân tich tir dông HP - 1090 Amino Quant Sériés II gôm RP WIN HPLC vôi Diode- array Detector vôi 2 hê buôc

sông 338 nm dô'i voi acid amin bâc 1 và 262 nm doi vôi acid amin bâc 2 ('Thtfc hiên (ai phông hoâ sinli- Vit7/ công nghç sinh hoc-Ttrung tâm khoa hoc công nghê quôc gia).

♦> Phuong phàp nghiên cüu tac dung sinh hoc

- Thûtâc dung ûc chê phân xa ho theo phuong phàp xông hoi amoniac: [5]

+Nguyên tac:

Gây ho cho chuôt bàng câch cho chuôt tiép xüc v6i hoi amoniac bâo hoà à

dieu kiên nhiêt dô, âp suât và thcri gian nhàt dinh Sau do dém s6 lân ho cüa chuôt trong 5 phut dàu, so sânh sô' tiéng ho trung bînh càc lô thü véi lô chüng và

lô dôi chicu dë dành giâ tâc dung cüa thuoc

- Thü tâc dung long dùm theo phuong phàp do nông dô dô phénol bài tiê't qua

khi,

phé quàn suc vât thi nghiçm

+ Nguyên tâc:

Dua vào khà nâng long dôm (dich tiét phé quàn) cüa chuôt nhât khi tiêm

phénol dô (phenolsunfur phtalein) cô nông dô 0,25% (pha trong NaHC03 5%)

Do nông dô dô phénol duoc bài tiét qua khi, phé quàn vôi dd rua phé quàn NaHC03 5% cüa càc lô thü và lô chirng de dành giâ két qua

Lô thü thuoc duoc coi là cô tâc dung long dôfm néu cô nông dô dô phénol gâp 2 lân trôr lên so vôi lô chüng[5], [13]

- Thü tâc dung chong viêm cap Theo phuong phâp cüa Wilhenri:

+Nguyên tac:

Cho chuôt uông thuoc thü, sau 1 gid do thé tich chân chuôt Gây viêm bàng câch tiêm dung djeh carragenin 1% duôi da gan bàn chân chuôt Do thé tich chân chuôt sau khi gây viêm tai mot sô thdi diëm nhàt djnh Tinh tÿ lê phù và tÿ lê üc chê

phù tai câc thôfi diém do và so sânh giâ tri trung bînh gifra câc lô thu vôi lô chüng và

lô dôi chiéu

2.2.Két quâ và nhân xét:

2.2.1 Chê bien vi thuôc mach môn:

giô cho cü mêm, tuôc riêng loi và cü dem chc bien nhu sau:

- Mâu song: Phoi, sây khô à nhiçt dô 50 - 60°C dén khi cü khô, giôn dê bé

là duoc

- Sao vàng: Dun cho châo nông già khoâng 100°C - 140°C, cho cü dâ tuée bô

loi sây khô vào dào nhanh, deu téi khi cü mach môn cô mùi thom, nôr phông déu lâ'y ra dé nguôi

- Sao câch cât: Cho cât vào châo dun cho cât nông già, bô cü dâ tuôfc bô loi

sây khô vào dâo nhanh, dêu tôi khi nd phông dêu, mùi thom dâc trung thï lâ'y nhanh châo ra, sàng sach cât, dë nguôi

Tât câ câc mâu trên tân thành bôt thô, bâo quân trong tui ni Ion dë nghiên cüu

Câc mâu ché bién duoc tôm tât trong so dô hinh 5, anh 3, 4, 5.

Hinh 5: Sodo câc mâu ché bien mqch môn

Anh 5: Loi mach mon.

2.2.2 Nghiên cûu thành phân hoâ hoc.

2.2.2.1 Dinh tinh s<fbô câc nhôm chût.

> Chuan bi dich chiét:

Cân khoâng 20g bot duoc lieu tien hành song song câc mâu: sông(S), lôi(L) Cho vào dung eu chiét soxhlet, chiét bàng ether (100 ml) trong 6 gior, lây riéng djeh chiét ether, lâc voi 20 ml H2S04 20 %, gan riêng tirng phân Bâ côn lai chiét tiép bàng ethanol 80% (100ml ) theo so dô sau:

Hinh 6: So dô chiét mach mon de dinh tinh so bô câc nhôm chat

Djch chiét acid: Dinh tinh Alcaloid

Djch chiét ether 2: Djnh tmh câc nhôm chât sau:

Djch chiét Ethanol(djch chiét côn): Djnh tinh câc nhôm chât sau:

13-❖ Câc ijhdn üng dinh tinh (Tien hành song song câc mâu S, L).

■ Dinh tmh Saponin:

• Quan sât hiên titffng tao bot:

Cho vào ong nghiêm to 3 ml djch chiét ethanol, bô'c hoi côn khoâng 1 ml, thêm 5 ml nuôc cât, bjt miêng ô'ng, lâc manh trong 5 phüt, thâ'y xuât hiên côt bot bên vûng sau

30 phüt Lâp lai thf nghiêm 3 lân, cho két quâ tuang tu

Két quâ: Phân ùng duong tmh.

• Xâc dinh chî so tao bot [15]:

Cân 1 g bôt nguyên lieu (Dâ rây qua rây sô 32), cho vào blnh non cô dung tfch 500

ml dâ chiia sàn 100 ml nuôc soi, giù cho soi nhe trong 30 phüt, loc, dë nguôi, và thêm nuôc cho dung 100 ml Lâ'y 10 ong nghiêm cô chiêu cao 16 cm và duông kfnh

16 mm roi cho vào câc ong nghiêm dô lân luçrt 1, 2, 3 10 ml nuôc sâc, thêm nuôc cât vào môi ô'ng cho dü 10 ml Dânh sô tir I dén 10 Bjt miçng ô'ng nghiçm roi lâc theo chiéu doc cüa ô'ng trong 15 giây, môi giây 2 lân lâc Dé yen 15 phüt roi do

chiêu cao câc côt ô'ng bot Két quà xâc djnh chî sô bot duoc ghi à bâng 2.

Chî sô tao bot cüa mâu loi (L) là:

Ket quâ: Phân ùng duong tinh.

• Phân ûng sa bô phân biêt Saponin steoroid hay triterpenoid.

Cho khoâng 5 g duoc liêu vào mot bînh non, thêm 20 ml nuée cât, dun soi nhe trong 15 phüt, dë nguôi loc lây dich chiê't

Cho vào 2 ông nghiêm to môi ông 5 ml dich chiê't nuôc

/s'

- Ong 1 thêm 5 ml dung dich natri hydroxyd 0,1 N

- Ong 2 thêm 5 ml dung dich acid chlohydric 0,1 N

Lâc manh trong khoâng 30 giây, dë yên sau I phüt cho 6n djnh, nhân thâ'y ông sô 1

cô côt bot cao gâ'p 2 lân ông sô 2 Lâp lai thi nghiêm 3 lân cho kê't quâ tuong tir

Ket quâ: Trong câc dich chiét mach mon cô thë cô saponin steroid.

• Phân ûng Rosenthaler

Cho vào ông nghiêm 3ml dich chiét côn, bôc hoi câch thuÿ den gân khô Nhô 5 giot thuôc thù vanilin 1% trong HC1 Không thâ'y màu tfm hoa cà xuâ't hiên Lâp lai phân ung 3 làn cho ket quâ tuong tu Phân üng âm tinh

Ket quâ: Trong câc dich chiét cô thë không cô saponin triterpenoid.

• Phân ûng Liebermann- Burchard:

Cho vào ông nghiêm 5ml djch chiê't côn Bô'c hoi câch thuÿ dén cân, hoà nông và 1

ml anhydrid acetic, cho thêm 1 giot H2S04 dâm dâc, thây xuâ't hiên màu xanh lâ lâp lai thi nghiêm 3 làn cho kê't quâ tuong tu

Ket quâ: Phân lîng duong tinh.

^ Sor bô nhân xét: Cô saponin steroid trong dich chiê't câc mâu mach

mon

1 5

-■ Dinh tmh Alcaloid.

Dinh tinh alcaloid troua diçh çhiej qçiçl (alçaloid dang base):

• Dinh tmh bàng thuoc thûtao tua vôi alcaloid.

Cho vào 3 ong nghiçm 2ml djch chiét acid

• Ong 3: Thêm vài giot thuôc thu Dragendorff: Không thây xuât hiên

tüa màu vàng cam

Két quâ: Phân irng âm tmh.

Lâp lai thf nghiêm 3 lân cho kêt quâ tuong tu

Sa bô nhân xét: Không cô Alcaloid trong djch chiét ether câc mâu

mach mon

Dinh tinh alcaloid trong diçh çhiej catv

Cho vào 3 ong nghiêm to khoâng 2 ml djch chiét côn Bôc hoi câch thuÿ dén khô,

thêm 2ml dung dich H2S 04 20%

Cho vào 3 ông nghiêm 2ml djch chiét acid

-O ng 1 : Thêm vài giot thuôc thir Mayer: Không thây xuât hiên tüa trâng.

Két qua: Phân irng âm tmh.

- Ong 2: Thêm vài giot thuôc thü Bouchardat: Không thây xuât hiên tüa nâu.

Két quâ: Phân üng âm tmh.

- Ong 3: Thêm vài giot thuôc thü Dragendorff: Không thây xuât hiên tüa

màu vàng cam

Két quâ: Phân ung âm tmh.

^ Sa bô nhân xét: Không cô Alcaloid trong djch chiét côn câc mâu

mach mon

-

16-■ Dinh tmh Flavonoid:

Dinh tinh Flavonoid trong diçh chiét çoiv

• Phân ûng cyanidin:

Cho vào ô'ng nghiêm nhô khoàng 2 ml dich chiét côn, thêm mot ft magiê bot, nhô tù

tù vài giot acid HC1 dâc, lâc nhe, dun câch thuÿ 2 phüt Quan sât : Dung djch chuyën sang màu hông Lâp lai thf nghiêm 3 lân cho két quâ tuong tu

Két quâ: Phân ürng duong tmh.

• Phân ûng vâi sât (III) Chlorid 5% (FeCl3 5%):

Cho vào ong nghiêm 1 ml dich chiét côn, thêm vài giot FeCl3 5%, lâc kÿ Quan sât: Dung dich chuyën sang màu xanh den

Két quâ: Phân ûng duong tmh.

• Phân ûng vâi kiém:

+ Phân ûng vâi amoniac:

Nhô môt vài giot dich chiét côn lên môt miêng giây loc, dë khô, dùng môt mânh giây che mot nüa vêt djch chiê't, ho trên miêng lo amoniac dâc Quan sât: phânkhông che giây cô màu vàng dâm hon phàn che giây Lâp lai thi nghiêm 3 lân dêucho kê't quâ tuong tu

Két qua: Phân ung duong tmh.

+ Phân ûng vâi dung dich NaOH 10%:

Cho vào 2 ô'ng nghiêm môi ô'ng 2 ml djch chiê't côn câc mâu mach môn, à ô'ng

nghiêm 1 thêm 5 giot NaOH 10%, ô'ng nghiêm 2 thêm 5 giot nuôc cât, lâc dêu Quan sât: dung djch trong ô'ng nghiêm 1 cô màu vàng dâm hon ô'ng nghiêm 2 Lâp lai thi nghiêm 3 lân cho két quâ tuong tu

Két qua: Phân ûng duong tmh.

• Phân ümgvûiH2S 0 4 dâc:

Cho vào ô'ng nghiêm 2 ml djch chiét côn câc mâu mach môn, thêm 3 giot H2S04 dâc, lâc nhe Quan sât: Dung djch chuyën sang màu dô thâm, lâp lai thi nghiêm 3 lân cho kê't quâ tuong tu

Két quà: Phân ûng duong tmh.

1 7

-^ So bô nhân xét: Cô Flavonoid trong djch chiét côn câc

mâu S và L cüa mach mon

Dinh tinh l'Iavonoid [roua <iich chic) ether:

Ket quâ: Phân un g âm tmh.

• Phân ûng vâi sât (111) Chlorid 5% (FeCl? 5%):

Cho vào ông nghiêm nhô khoâng 2 ml djch chiét ether, bôc hoi dén khô, hoà tan cân trong 2 ml dung djch côn 90°, làm tuong tu nhu vôi djch chiét côn

Ket quâ: Phân üng duong tinh.

+ Phdn ûng vâi arnoniuc:

Nhô môt vài giot djch chiê't côn lên môt miéng giày loc, dë khô, dùng môt mânh giâÿ che môt nüa vêt djch chiét, ho trên miêng lo amoniac dâc Quan sât: Vét djch chiét không thay dôi màu sâc Lâp lai thi nghiêm 3 lân dêu cho kê't quâ tuong tu

Ket quâ: Phân üng âm tinh.

+ Phân ûng vâi dung dich NaOH 10%:

Cho vào 2 ông nghiêm môi ông 2 ml djch chiê't ether Bôc hoi câch thuÿ dê'n

khô, à ông nghiêm 1 thêm 2 ml NaOH 10%, ông nghiêm 2 thêm 2 ml nuôc câ't,

lâc dêu Quan sât: dung djch trong ông nghiêm 1 và ông nghiêm 2 cô màu giông nhau

Ket quâ: Phân üng âm tmh.

• Phân ûng voi H2S 0 4dâc:

Cho vào ông nghiêm 2 ml djch chiét ether, bôc hoi câch thuÿ dê'n khô, thêm 2 ml côn 90°, thêm 3 giot H2S 04 dâc, lâc nhe Quan sât: Dung djch không chuyën sang màu dô thâm Lâp lai thf nghiêm 3 lân cho kê't quâ tuong tu

-

18-Sa bô nhân xét: Không cô Flavonoid trong djch chiét

ether cüa câc mâu L và S mach mon Nhu vây cô thé trong cây

Flavonoid không ton tai à dang tu do mà ton tai duôi dang

glycosid

■ Dinh tmh Coumarin:

• Phân ûng dông m à vong lacton:

Cho vào 2 ong nghiêm nhô, kfch thuôc dêu nhau:

+ Ông 1: 1 ml djch chiét côn, thêm 0,5 ml dung dich NaOH 10%

+ Ong 2: 1 ml dich chiêt côn

Dun câch thuÿ hai ông nghiêm trong 2 phüt De nguôi Quan sât thâ'y

+ Ông 1 : Cô màu vàng rô lên nhung không cô tüa duc

A/

+ Ong 2: Trong, cô màu không thay dôi

Acid hoâ ông nghiêm I bâng vài giot dung djch HC1 10%, quan sât không thâ'y côthay dôi gî

Thêm vào ông nghiêm 2 khoâng 2 ml HzO cât, quan sât không thây cô tüa duc

Lâp lai phân üng 3 lân, cho két quâ luong tu

Két qua: Phân üng âm tmh.

^ So bô nhân xét: Không cô coumarin trong mâu S và L

mach mon

■ Djnh tmh dtrfrng khir:

• Phân ûng voi thuoc th ü Felling:

Cho vào mot ông nghiêm to 2 ml djch chiét côn, thêm 0,5 ml TT Felling A và 0,5 ml

TT Felling B Dun câch thuÿ trong 5 phüt Quan sât: Trong ông nghiêm cô kê't tüamàu dô gach Lâp lai phân irng 3 lân dêu cho kê't quâ tuong tu

Két qua: Phân üng duong tinh.

^ Sa bô nhân xét: Trong mâu L và S cüa mach mon cô duong khu.

Két qua: Phân üng âm tmh

■ Dinh tinh Anthraglycosid:

• Phân ûng Borntraeger :

Cho vào ong nghiçm to khoâng 1 gam bôt duoc lieu, thêm 5 ml H2S 0 4 25% Dunnhe khoâng 5 phüt, dë nguôi, loc lâ'y djch loc, lâc vôi 10 ml ether, gan lôp ether ra mot ô'ng nghiêm khâc roi thêm 2 ml dung djch NaOH 10% Lâc nhe Quan sât

không thâ'y xuat hiên màu tfm dô à lôp kiém Lâp lai thi nghiêm 3 lân cho kê't quâ

tuong tu

Két quâ: Phân üng âm tmh.

• Phân ûng vi thâng hoa:

Cho khoâng 2 gam bôt duoc lieu dâ sây khô vào mot nâp nhôm, dây mot phiê'n kfnh(trên tâ'm kfnh cô dât mot miêng bông tàm nuôc lanh ) lên nâp nhôm Dun nâp nhôm trên ngon lüa dèn côn (cô câch tâ'm amiâng) khoâng 5 phüt Lâ'y phiê'n kfnh soi duôi kfnh hiën vi

Quan sât: Không thâ'y su xuâ't hiên cüa nhûng tinh thé hinh kim diën hînh cüa anthranoid

Két quâ: Phân irng âm tmh.

^ Sa bô nhân xét : Không cô anthranoid trong câc mâu

mach môn

■ Djnh tinh acid hüru co trong dich chiét côn:

Cho vào ô'ng nghiêm khoâng 3 ml, thêm mot ft bôt Na2C03

Quan sât: Không thâ'y cô bot khi bay ra Phân üng âm tmh Lâp lai phân üng 3 lân, cho két quâ tuong tu

^ Sa bô nhân xét: K hông cô acid hüu c a trong câc m âu

m ach môn.

" Dinh tmh tanin:

• Phân ûng vâi dung dich gelatin 1%:

Cho 1 ml djch chiét vào ong nghiêm nhô, thêm vài giot dung djch gelatin 1%.Quan sât: Dung djch trong ô'ng nghiêm vân trong, không thâ'y cô tüa duc hay tüabông Lâp lai thi nghiêm 3 lân cho kê't quâ tuong tu

Két quâ: Phân üng âm tmh.

2 0

-• Phân ûng vôi dung dich FeCl3 5%:

Cho I ml dich chiét côn vào môt ông nghiêm nhô Thêm 10 giot dung dichFeClv

Quan sât: Dung djch chuyën sang màu xanh den Lâp lai thi nghiêm 3 lân cho két quâ tuong tu

Két quâ: Phân un g duong tmh.

• Phân ûng vôi dung dich chi acetat 10%:

Cho 1 ml dich chiét côn vào mot ông nghiêm nhô, thêm 3 giot dung djch chîacetat 10% Quan sât: Djch chiét vân trong, không xuâ't hiên tüa Lâp lai thinghiêm 3 lân cho két quâ tuong tu

Két quâ: Phân urng âm tinh.

^ Sa bô nhân xét: Trong djch chiét côn cüa mâu S và L mach

mon dêu không cô tanin Phân ting vôi FeCl3 duong tmh cô thé là

do chât này cho phân Crng vôi nhôm - OH phénol cüa Flavonoid

■ Dinh tmh chât béo:

Cho vào ông nghiêm to khoâng 5 ml djch chiét elhcr dâu hoâ, hoc hoi câch thüy den khi côn khoâng 1 ml, nhô môt giot lên môt miéng giây loc, de khô Quan sât thây cô mot vêt mô trên giây loc Lâp lai thi nghiêm 3 lân dêu cho két quâ tuong tu

^ Sof bô nhân xét: Cô chât béo trong câc mâu mach mon.

■ Dinh tinh caroten:

Cho vào ông nghiêm 3 ml djch chiét ether dâu hoâ, bô'c hoi câch thuÿ dê'n khô Thêm 1 ml acid sulfuric dâc, lâc nhe Quan sât: Dung djch trong ông nghiêm chuyën sang màu dô nâu Lâp lai thi nghiêm 3 lân dêu cho két quâ tuong tu

^ Sa bô nhân xét: Cô caroten trong câc mâu mach mon.

■ Dinh tinh glycosid tim:

• Chuan hi dich chiét:

Cân khoâng 5 g duoc lieu, cho vào binh non dung tfch 250 ml cô nüt mài, thêm 50

ml nuôc, ngâm trong 24 giô Gan, loc djch chiét vào cô'c thuÿ tinh Loai tap bàng dung djch Pb(CH3COO)2 du Loc, djch loc thêm dung djch Na2S 0 4 15% du dë tüa hê't Pb(CH3COO)2 Loc, cho dung djch vào bînh gan nhô, lâc vôi 20 ml CHC13 (3

21

-lân) Gôp dich chiét CHC13, chia vào 4 ong nghiêm nhô, khô Bôc hoi câc ông nghiêm trên nôi câch thuÿ cho tôi khô Cân thu duoc dem tién hành câc phàn üng dinh tmh sau:

• Phdn ûng Liebermann:

Cho vào ông nghiêm cô chüa cân, thêm 0,5 ml anhydrid acetic, lâc dêu cho cân tan hê't Nghiêng thành ông nghiêm 45°, thêm dông luong acid sulfuric dâc theo thành ông nghiêm dë dich long trong ông nghiêm duoc chia thành 2 lôp

Quan sât: à mât tiê'p xüc giOa 2 lôp châ't long xuâ't hiên môt vông dô nâu, lâc nhe

ông nghiêm, lôp châ't long phi'a trên cô màu xanh lâ cây

Lâp lai phân üng 3 lân cho két quâ tuong tu

Két quâ: Phân üng duong tinh.

Lâp lai thi nghiêm 3 lân, cho két quâ tuong tu

Két quâ: Phân üng âm tmh

Két quâ: Phân üng âm tmh.

• Phân ûng Keller- Kiliani.

Cho vào ông nghiêm chüa cân cân djnh luong 0,5 ml ethanol 90° Lâc dêu cho cântan hét Thêm vài giot dung djch FeCl3 5% pha trong acid acetic, lâc dêu Nghiêngông nghiêm 45 ° Thêm dông ltrong acid sulfuric dâc theo thành ông nghiêm Quan

2 2

-sât: à mât tiëp xuc giûa 2 lôp chât long không thâ'y xuâ't hiên vong tfm dô Lâp lai

thi nghiêm 3 lân, dêu cho két quà tuong tu

Két quâ: Phân üng âm tmh.

*3î> Sot bô nhân xét: Không cô glycosid tim trong dich chiét câc

mâu mach môn

Phân ûng Liebermann duong tmh cô thé là do trong thành phân cô su cô mât cüa sterol

Kê't quâ dinh tmh sa bô duoc trînh bày tôm tât trong bâng 4:

2 3

-BÂNG 4 KÊT QUÂ DINH TINH CAC NHÔM CHAT TRONG MACH MON:

stt Tën nhôm chât Phân irng djnh tinh Mâu loi Mâu song Nhân xét

Co saponin steroid

P/u so bô phân biêt Saponin triterpenoid

va saponin steroid.

ông cô NaOH cao gâp 2 lân ông co HCl

ông cô NaOH cao gâp 2 lân ông co HCl

P/itvôi TT Boucharda _ _

3. Flavonoid

4-Cô Flavonoid P/ir vôi dd FeCl, 4-4-4- 4-4-

4-P/u vôi hoi amoniac 4-

4-P/u vôi l l,S04dâc 4-

P/u vôi dd gelatin I % _ _

Không cô tanin

4-P/u vôi dd chî acetat _ _

5. Coumarin P/u dông mô vông

_laçton _ - - Không cô coumarin

6. Dirfrng khur P/ir vôi TT Felling 4-4-4- 4-+ Cô dirông khir

-Phân ürng râ't rô : (+ + + ) Phân ting lên : (+)

Phân irng rô : (+ + ) Phân lîng âm tinh: (-)