Góp phần nghiên cứu chế biến đào nhân

DC1 Dich chiét Dào nhân che theo phuong phâp 1.DC2 Djch chiét Dào nhân ché theo phuong phâp 2.DC3 Dich chiét Dào nhân ché theo phuong phâp 3.DC4 Dich chiét Dào nhân ché theo phuong phâp

BÔ Y TÉ TRl/ÔNG DAI HOC DUOC HÀ NÔI

TRAN PHITONG

GÔP PHÀN NGHIÊN CÜU CHÊ BIEN DÀONHÂN

(KHOA LUÂN TOT NGHIÊP DUÜC Si KHÔA 1998 - 2003)

Ngirdi hirông dân: PGS - TS PHAM XUÂN SINH

TH.S DÀO THI THANH HIEN Nai thuc hiên : BÔ MON DUOC HOC CO TRUYEN

BÔ MON DUOC LUC TRUÔNG DAI HOC DUOC HÀ NÔI Thcfi gian thirc hiên: 02/2003 - 05/2003

HÀ NÔI 05 - 2003

<-L O I C Â M O N

<Z)6ï louq la n h h'fHKf ó faiêt ou $Au $àa, tơi, ehâu th àn h ềm oit:

PGS - TS PHAM XUÂN SINH

Th.S DÀO THI THANH HIEN

J2à u h ü ’n q u q u o i itâ d à tih r a t n h ieu t h è i q ia u , eơ tiq sue tà n fia/t eh't

bàfr, q iû p itơ tơ i tr o u q suơ't q u â triu h fin ie h ièu U h éa lu û n tơ t n q h tê p

uàij.

ÇJêỵ e ù u q ỉin eh â u th à n h êiu ọl eue th à q eơ tro u g bê m o n rD u ’oe

k e n e ơ t ru y e n , b ê u tê u <Du’o'e Lu’*., itâ (jiû p itơ ', tq o (tien Uiêu eho tơ t itq t

Uêt q u â tơ t tro u (j q u a tr ln h ItÓu th à n h U hoa lu â n n ù ij.

Hà nơi, ngày 20 thâng 05 nam 2003.

Sinh viên

Tràn Phitong

CÀC CHÜ VIÉT TÂT

GTTB Giâ tri trung bînh

SKLM Sâc kÿ 16p mông

YHCT Y hoc co truyên

DNS Dào nhân sô'ng

DNC1 : Dào nhân ché theo phuong phâp 1

DNC2 : Dào nhân ché theo phuong phâp 2

DNC3 : Dào nhân che theo phuong phâp 3

DNC4 : Dào nhân che theo phuong phâp 4

DNV Dào nhân mua tai Viên YHCT Viêt Nam

DCDNS Dich chiét Dào nhân sô'ng

DC1 Dich chiét Dào nhân che theo phuong phâp 1.DC2 Djch chiét Dào nhân ché theo phuong phâp 2.DC3 Dich chiét Dào nhân ché theo phuong phâp 3.DC4 Dich chiét Dào nhân ché theo phuong phâp 4.DCDNV: Dich chiét Dào nhân mua tai Viên YHCT Viêt Nam

MUC LUC

Phàn I: Dàt van d e 1

Phàn II: Tong quan 2

1 Giôi thiêu cây dào, nguôn dirac lieu cho dào nhân 2

1.1 Dâc diém thirc vât, phân bo, thu hâi 2

1.2 Ché bien dào nhân 2

2 Thành phàn hoâ hoc 4

3 Tac dung sinh hoc 5

4 Công n â n g 6

5 Công dung 6

6 Mot so phuong thuoc trong YHCT cô chrïa vi thuoc Dào Nhân 7

Phàn III: Nguyên lieu và phirong phâp nghiên cüu 9

1 Nguyên lieu 9

2 Phuong tien 9

2.1 Suc vât thf nghiêm 9

2.2 Hoâ chât thuoc thü 9

2.3 Dung eu mây môc 9

3.Phuong phâp nghiên cüu 9

3.1.Ché bien 9

3.2.Hoâ hoc 10

3.2.1 Dinh tmh 10

3.2.2 Dinh luong 10

3.3.Nghiên ciîu tâc dung sinh h o c 10

Phân IV: Thuc nghiêm và ket q u â 12

1 Nguôn nguyên lieu ! 12

2 Ché bien 15

2.1 Phirong phâp 1 15

2.2 Phirong phâp 2 15

2.3 Phirong phâp 3 15

2.4 Phirong phâp 4 15

3 Vê mat hoâ hoc 16

3.1 Câc phân ring dinh tmh trên ong nghiêm cüa amygdalin 16

3.2 Phân iïng cüa acid cyanhydric 16

3.3 Phân ring cüa dirdng khü 17

3.4 Dinh tmh chât béo 17

3.5 Dinh tmh bâng SKLM 18

3.6 Dinh luong amygdalin 19

4 Thü tâc dung diroc lÿ 22

4.1 Câc ché pham dùng de thü tâc dung diroc lÿ 22

4.2 Thü tâc dung cüa dào nhân trên thdi gian chây mâu ô chuôt nhàt 23

4.3 Thü tâc dung chong ho trên chuôt cüa dào nhân 24

4.3.1 Mue dfch 24

4.3.2 Ché” pham, lieu thü 24

4.3.3 Tien hành thi nghiêm 24

Phân V: Bàn luân 28

Phân VI: Két luân 29 Tài lieu tham khâo

DAT VAN DE

Dào nhân là mot vi thuoc dtrgc dùng khâ phé bien trong YHCT Tir lâu YHCT phuong dông nôi chung, cüng nhu YHCT Viêt Nam nôi riêng thucmg dùng dào nhân làm thuoc phâ huyê't, truc ü, tri ho dôm, nhuân tâo,

Trong YHCT viêc chê' biê'n thuoc là môt khâu quan trong, no co tac dung làm tàng thêm hiêu quà dieu tri, làm giâm dôc trnh hoâc làm giâm môt sô tac dung phu cüa vi thuô'c, do do cân phâi chon phuong phâp chê' biê'n thich hop dô'i vôi tùng duoc liêu de dat hiêu quâ tô't nhâ't Viêc chê' bien dào nhân cüng cân tuân theo nguyên tàc chung do

Theo kinh nghiêm cüa YHCT dào nhân cô nhiêu phuong phâp chê' biê'n khâc nhau Dào nhân truôc và sau chê' biê'n cô nhüng thay doi gi vê thành phàn hoâ hoc cüng nhu vé tac dung duoc lÿ? Hy vong thông qua viêc nghiên cüu,

cô thé làm sang tô phân nào vâ'n dê trên Khoâ luân tôt nghiêp này co dât ra môt sô' nôi dung:

* Ché bien dào nhân theo mot sô' phuong phâp co truyén.

* Dinh trnh và dinh luong amygdalin trong dào nhân truofc và sau ché bien.

*Thù mot sô tâc dung sinh hoc: Tâc dung chây mâu duôi chuôt và

tâc dung chô'ng ho trên chuôt cüa dào nhân truôc và sau chê' bien.

PHAN II

TÔNG QUAN

1 Gioi thiêu cây dào, nguôn duoc lieu cho dào nhân.

Tên khoa hoc cây dào: Prunus persica Stoke.

Ho hoa hông Rosaceae [6, 9, 10, 11, 16]

Tên khâc: Dào, dào phai, may phàng (Tày), co tào, kén ma cai (Thâi), phiêu kiào (Dao), Pecher (Phâp) [16]

Bô phân dùng:

Dào nhân: Semen Persicae [11]

1.1 Dac âiém thitc vât, phân bô, thu hâi

Cây dào là mot cây nhô, cao 3 - 4 m [6, 9], co noi cao dên 8m [15], vô thân thuông nhân, nhiêu cành nhô Trên thân cây cô chat nhày dùn ra goi là nhira dào La don, moc so le, cô cuông ngân, hinh mâc Phiên la dài 5-8 cm, rông 1,2 - 1,5cm, mép la cô rang ciïa Khi vô cô mùi hanh nhân Hoa xuât hiên truôc la, màu hông nhat, 5 cânh, 8 nhi màu vàng Quâ hach hinh eau, dàu nhon cô mot ngân lôm vào, chay doc theo quâ Bên trong hach cô mot nhân màu vàng, nhat, hinh thoi hoi det, khi nhâm cô mùi hanh nhân rat rô Vô ngoài cô long rat min Quâ chm cô nhîrng dam dô

Cây dào nguôn gôc ô Ba Tu Hiên duoc trông ô nhiêu nuôc nhu Nhât Ban, Trung Quôc, Lào, Viêt Nam Moc câ ô rirng nui và dông bâng Ô Viêt Nam nhiêu nhât tai mot sô tïnh mién nüi : Lào Cai ( Sa Pa), Cao Bâng, Lang Son, Hà Giang, Dà Lat Hat thu hâi vào thâng 7, lây hach vê dâp lây hat phoi hay sây khô goi là dào nhân [6, 9, 10, 15, 16]

1.2 Chê bien dào nhân.

1.2.1 Vài nét vê ché bien co truyën.

Trên thirc té hàu hét câc vi thuoc co truyèn duoc sû dung dêu qua ché bien Ché bién vi thuoc dào nhân trong YHCT cô nhiêu phuong phâp Trong pham vi khoâ luân khoâ luân tôt nghiêp chî dê câp dén nhûng phuong phâp hay duoc sû dung.

1.2.2 Câc phuong phâp che bien dào nhân.

Theo kinh nghiêm YHCT dào nhân duoc ché bién bâng nhiéu phuong phâp khâc nhau

Truôc khi ché bién co truyên dào nhân duoc sa ché: bô vô, ngâm dào

nhân vào nuôc soi 3-5 phüt, do ra, xât bô vô ngoài Cüng cô thé sau khi dun,

do ra, cho vào nuôc lanh 5 phüt roi môi xât bô vô Phoi khô, dùng làm nguyên lieu ché bién sau dây: [11]

1.2.2.1 Dào nhân sao vàng.

Dùng lüa nhô, sao dén khi bê mât cô màu hoi vàng, canh bên ngoài cô châm den [11]

1.2.2.2 Dào nhân sao câm.

Cho câm gao vào nôi, dun nông tôi khi bôc khôi trang, cho dào nhân vào dâo dêu, dén lüc cô màu hoi vàng Lây ra, sàng bô câm [11]

1.2.2.3 Dào nhân tam mât.

Dào nhân dâ bô vô 10kg

Theo kinh nghiêm Viêt Nam [13]

- Dào nhân nên ché làm 2 loai:

+ Mot loai de nguyên vô và dâu nhon, tâm rirçru, sao qua; khi dùng giâ dâp

2 Thành phân hoâ hoc [10,12,16]

Amygdalin cô trong dào nhân vôi hàm luong 3,5% Amygdalin là mot glycosid cô chira nhôm CN, tire là mot glycosid cyanogen hay côn goi là nitryl-glycosid Amygdalin cô ô trong nhân hat dào, mef, mân,

Tinh chat vât Iÿ: Amygdalin két tinh ngâm 3 phân tir nirôc, không màu,

vi dâng Nâng suât quay eue [a]D20 = - 42°C, nhiêt dô nông chây 222-226°C, tan trong 12 phân nirôc, 11 phân côn soi, không tan trong ete,

cüa nhôm nitryl sang nhôm chirc acid

- Bi thuÿ phân bôi men invertase (cô trong dào nhân) tao ra mot phân tir amygdonitryl glycosid (hay côn goi là prunazin) và mot phân tir glucose

- Duôi tac dung cûa acid clohydric dàc, tu phân thành 2 phân tu glucose

và 1 phân tir acid phenyl glycolic tâ tuyén

+ Mot loai nhüng vào nuôc soi, xât bô vô, cât bô dâu nhon, sao qua; khi dùng giâ dâp

- Cô truông hop tuÿ theo don, cô “khir du” (ép bô dâu: giâ dâp, boc giây bân,

nhân

Ç H 2O H/ — O

M C20H27O nN = 457,44

Tinh chat hoâ hoc: Amygdalin cô câc tinh châ't:

- Tiê'p xüc vôi kiêm chuyën sang dang acid amygdalic do su chuyën dôi

- Dirôi tâc dung cüa men emulsin, men tiêu hoa,'amygdalin bi thuÿ phân thành 2 phân tü glucose, benzaldehyd và acid cyanhydric Su thuÿ phân hoàn toàn này càn su can thiêp cüa câc men nhu: Men emulsin bao gôm men amygdase là men tâch phân tü glucose thü nhât, men amygdalinase là men tâch phân tü glucose thü hai tao ra benzaldehyd cyanhydrin, và men oxynitriase là men tâch benzadehyd cyanhydrin tao ra benzaldehyd và acid cyanhydric.

Quâ trinh thuÿ phân amygdalin diên ra nhu sau:

:n y oxynitrilase C=C-H

+ HCNOH

Prumazin

- Duôi tâc dung cüa kiêm nhe, amygdalin bi isomer hoa chuyën thành

dang isoamygdalosid, dân chat racemic cüa acid phenylglycolic

- Trong amygdalin hai phân tü glucose lien két tao thành mot diose

- Dào nhân chüa tôi 50% dàu, tÿ trong 0,9114 - 0,9325, chî so xà phông

190, chî so iod 72 - 99 Ngoài ra con 3,5% amygdalin, ft tinh dàu (0,4 - 0,7%),

men emulsin [10,16]

Nâm 1952, mot so tâc giâ con nghiên cüu thây trong hat dào co colin và

axetylcolin ( J Formos Med Ass 5 (2) 1952:75 83)

3 Tâc dung sinh hoc [12].

- Dào nhân cô tâc dung chông ho do amygdalin Khi vào co thë, duoi tâc dung cüa dich vi hoâc men emulsin, amygdalin bi thuÿ phân cho acid cyanhydric, benzaldehyd và glucose.

Acid cyanhydric cô tâc dung trên trung khu thàn kinh, lüc dàu cô tâc dung hung phân sau dô ûc chê", cô thé dân dên co quàp, hôn mê Dôi vôi trung khu hô hâp, lüc dàu cüng cô tâc dung kich thich sau dô ûc ché Acid cyanhydric là mot chât dôc, dùng quâ liêu cô thë gây tü vong, nhtfng khi dùng liêu nhô hoâc uông amygdalin thi acid cyanhydric giâi phông tù tù sê cô tâc dung trâ'n tînh trung khu hô hâp, do dô cô tâc dung chông ho

4 Công nâng.

Dào nhân là vi thuoc cô công nâng hoat huyét, hoâ û, nhuân tràng [11]

5 Công dung.

Dào nhân duoc dùng làm thuoc diêu kinh, trù mâu eue sau khi de Câc

nhà nghiên cûu Dài Loan cho râng dào nhân duoc dùng thay ergotin, làm co

tü cung, tâc dung trên mach mâu cüa tü cung làm dông mâu [15] Ngoài ra,

dào nhân dùng chûa bê' kinh, dau bung kinh do huyêt û, hoâc dau co nhuc, cô

thë phôi hop vôi câc vi hoat huyêt khâc nhu hông hoa, nguu tât, xuyên khung

[10]

Dào nhân duoc dùng làm thuoc chûa ho nhiêu -dôm Tuy nhiên, vôi tâc

dung chmh là hoat huyêt, dào nhân côn dùng chûa ho do sung tây amidan,

sung hong gây ho [10]

Do dào nhân chûa nhiêu dàu (50%) duoc dùng chûa tâo bon rat tôt, dâc

biêt ho mà tâo kêt [10]

Liêu dùng: 4-10g [10]

6 Mot sô phitong thuôc trong YHCT cô vi thuoc Dào nhân.

6.1 Huyê't phü truc û thang [14]

6.2 Nhân sâm sinh hoâ thang [7]

Duüng quy 3 dông cân Xfch thiroc 2 dông cânXuyên khung 3 dông cân Nhân sâm 2 dông cânHong hoa 1 dông cân Dào nhân 1 dông cânChi xâc 1 dông cân

Cac vi nûa sâc gù'ng nira sâc mou uông

6.3 Dào nhân thang [7]

H

8g8g8g6g4g

Dào nhân 5 phân

Bân ha 5 phân

Nguu tât 5 phân

Que tâm 5 phân

Bô hoàng 5 phân

Nhân sâm 5 phân

Sinh dia 1 phân

Cac vi thêm gù'ng sâc uông

Cam thâo Trac h lan

5 phân

5 phânDuong quy 5 phân Mâu don bi 5 phân Xuyên khung 5 phân Xich thu'Oc 5 phân

6.4 Hoat huyét thang [71.

Cam thâo 3 phân

Thêm gùng sâc uông

6.5 Gia vi khung quy thang [71.

Duong quy 5 dông cân Xuyên khung 5 dông cân

PHAN III

NGUYÊN LIEU VÀ PHlTONG PHÂP NGHIÊN CLJtJ

1 Nguyên lieu.

- Dào nhân mua tai phô Lan Ong, Hà Nôi

- Dào nhân mua tai Viên YHCT Viêt Nam

- Dào nhân lây tir quâ dào tuai Sa Pa

2 Phirong tien.

2.1 Suc vât thi nghiêm.

Sü dung chuôt nhât trâng, chüng Swiss thuàn chûng cô trong luong 18- 22g, gôm câ 2 giông, khoê manh, do Viên vê sinh dich tê Trung uong cung

câp Chuôt duoc nuôi trong diêu kiên dây du vê thûc ân chuan cüa Viên vê

sinh dich tê Trung uong cung câp và nuée uong

2.2 Hoa chat thuoc thü.

Hoa chât, thuôc thû dat tiêu chuan phân tfch

Dung eu thi nghiêm do phong Giâo tài Trucmg dai hoc Duoc cung câp

2.3 Dung eu mây moc.

Mây do dô am Précisa - Thuy sÿ

Nôi câch thuÿ Trung Quôc, diên âp 220V, công suât 500 W

Tü lanh, tü sây, ong nghiêm, pipet, và câc dung eu càn thiêt

3.Phirong phâp nghiên cuu.

3.1 C hé bien.

Ché theo bon phuong phâp sau:

+ Dào nhân ngâm nuôc nông, xât sach vô, bô dàu nhon, sao vàng

+ Dào nhân ngâm nuôc nông, xât sach vô, phoi khô, sao vàng

+ Dào nhân già dâp, boc trong giây bân, ép bô dàu

+ Dào nhân dé nguyên câ vô và dâu nhon sao vàng

3.2.Hoâ hoc.

3.2.1 Dinh tinh.

- Bàng cac phân iïng trên ong nghiêm cüa glycosid cyanogen

- Bàng SKLM Bân mông Silicagel trâng sàn GF-254 (Merck)

Hê dung môi khai triën:

Hê I : Chloroform: Ethyl acetat : Ethanol

Theo phuong phâp ghi trong Duroc Diën Viêt Nam III - 2002

Hàm luong glycosid cyanogen cô trong dào nhân duroc tinh theo công thiic sau:

91,48 x V x 100

M (%) =

-1000x15 x ( l - d )

V: The tfch bac nitrat dùng dé dinh luong

d: dô âm cüa dào nhân dem dinh luçmg (%)

3.3.Nghiên cüu tac dung sinh hoc

3.3.1 Nghiên cihi tac dung cûa vi thuoc này lên thài gian chây mâu cûa chuôt nhat trang:

Thü tac dung cüa thuoc lên thdi gian chây mâu trên chuôt nhüt trâng Chia chuôt thành 5 lô môi lô 10 con:

- Lô 1: uông 0,5ml NaCl 0,9%/ con/ 24giô

- Lô 2 uô'ng dich thuoc sàc 1:1 voi lieu 0,25g DNS/lOg chuôt trong 24 gicy trong 3 ngày.

- Lô 3 uô'ng dich sàc 1:1 vôi liêu 0,25g DNC2/10g chuôt trong 24 giô trong 3 ngày

Ngày thü 3 sau khi cho chuôt uô'ng thuô'c 90 phüt, càt khoâng 2cm phàn chôt cüa duôi chuôt ngâm nuôc nông 37°C và xâc dinh thôi gian chày mâu

Xü lÿ kê't quà bàng xâc suât thô'ng kê theo phuong phâp Student Fhisher su dung Test t

3.3.2 Tint tâc dung chông ho trên chuôt.

Bàng phuong phâp xông hoi amoniac Chuôt nhât trâng, khi bi kich thich bàng hoi amoniac dàc sê ho Cân cü vào sô' chuôt và sô' tiêng ho cûa môi con chuôt trong lô dùng thuô'c, lô chüng và lô quy chiê'u dânh giâ duçrc tâc dung chông ho cûa thuô'c

3.3.3 X l ( lÿ kê't quà thi nghiêm.

Kê't quà nghiên cüu duoc xir lÿ theo phuang phâp toân thô'ng kê, su dung test t Student Fisher

+ Nê'u tTO < t0 à p < 0,05 thî hai giâ tri trung bînh khâc nhau không cô y

nghla thô'ng kê

+ Nê'u t^ > t0 à p < 0,05 thî hai giâ tri trung blnh khâc nhau cô y nghla

thô'ng kê vôi dô tin cây > 95%

+ Nê'u tTC > t0 à p < 0,01 thî hai giâ tri trung blnh khâc nhau cô ÿ nghîa

thô'ng kê rô rêt vôi dô tin cây > 99%

+ Nê'u tTO > t0 à p < 0,001 thi hai giâ tri trung blnh khâc nhau cô ÿ nghla thô'ng kê rat rô rêt vôi dô tin cây > 99,9%

PHAN IV

THl/C NGHIÊM VÀ KÊT QUÂ

1 Nguôn nguyên lieu.

Dào nhân duoc thu hâi tù: hach quâ dào cüa cây dào vào thâng 7, hach dào sau khi phoi hay sây khô dâp lây nhân goi là dào nhân Cây dào duoc trông nhiêu nhât tai môt sô tïnh miên nui: Lào Cai ( Sa Pa), Cao Bàng, Lang Son, Hà Giang, Dà Lat

Co thé quan sât cây dào qua ânh 1:

Anh 1: Cây dào (Prunus persica Rosaceae.), (Lang Son )

Anh 2: Cây dào cô qua (Prunus persica Rosaceae.)

Thuc té hiên nay, dào nhân co nhiéu nguôn khâc nhau Nguôn nguyôn lieu nghiên ciîu là dào nhân dang kru hành trên thi tmcmg, cô bân tai phô Lan Ông và tai Viên YHCT Viêt Nam

Dào nhân cô dâc diê’m chung mâu vàng, nhat, h'inh thoi hoi det, mot dâu nhon Vê mât dâc diëm, kich thitôc cô thé thây trên bâng 1, ânh 3, 4

Bàng 1: Kich thuâc cüa dào nhân trên thi truàng.

So hat do Kich thitâc dào nhân (tningbinh) Dào nhân thi tnfà'ng