PHƯƠNG PHÁP CHẾ BIẾN BÁN HẠ

CHẾ BIẾN BÁN HẠ Thân rễ bán hạ bắc: pinellia ternata hoặc bán hạ nam typhonium trilobatum ho ráy araceae1 SƠ CHẾ:  PP chế: đào về rửa sạch, cắt bỏ rễ con, cạo bỏ vỏ hoặc đánh đống để 10 ngày cho vỏ tự thối rữa và đi dày đạp cho tróc vỏ, rửa sạch, thái phiến phơi khô, hoặc đồ chín phơi khô Tiêu chuẩn: phiến khô có màu trắng đục hoặc vàng nhạt, độ ẩm 13%

CHẾ BIẾN BÁN HẠ

Thân rễ bán hạ bắc: pinellia ternata hoặc bán

hạ nam typhonium trilobatum ho ráy araceae

1- SƠ CHẾ:

- PP chế: đào về rửa sạch, cắt bỏ rễ con, cạo

bỏ vỏ hoặc đánh đống để 10 ngày cho vỏ tự

thối rữa và đi dày đạp cho tróc vỏ, rửa sạch,

thái phiến phơi khô, hoặc đồ chín phơi khô

- Tiêu chuẩn: phiến khô có màu trắng đục hoặc

vàng nhạt, độ ẩm 13%

2- CHẾ BIẾN CỔ TRUYỀN:

2.1- MỤC ĐÍCH:

- Làm thuốc phiến để bốc thuốc thang và các dạng

thuốc khác

- Làm mất vị ngứa

Mất ngứa do phụ liêu: gồm nước vôi, nước gừng, nước vo gạo, nước muối, nứơc phèn chua,

thường dùng 2-3 phụ liệu kết hợp ngâm 5-7 ngày

và do nhiệt độ 180- 2400c phân hủy chất ngứa

- Tăng dẫn thuốc vào tỳ vị, tăng hóa đàm chỉ nôn do phụ liệu cam thảo, sinh khương

2.2- PHƯƠNG PHÁP CHẾ

2.2.1- Chế theo dược điển Việt Nam

* Chế bán hạ bắc: Công thức gồm

Cam thảo bắc 100g

Cam thảo phiến, bồ kết đập dập,nấu kĩ với

nước(miếng bán hạ trong đều, không còn nhân đục), vớt ra phơi sấy khô kiệt

Chế theo phương pháp này vị ngứa giảm ít

* Chế bán hạ nam : (củ chóc, nam tinh) Công thức

Bán hạ nam 1000g

Phèn chua 50g

Gừng tươi 100g

Nước vo gạo vừa đủ ngập

- Ngâm BH trong nước vo gạo 2 ngày đêm, mỗi ngày thay nước một lần( ngâm đến thấm đều), rửa sạch phơi sấy khô

- Ngâm trong nước phèn chua 3-5% trong 2-3 ngày đêm cho thấm đều, rửa sạch, phơi sấy khô

- Tẩm nước gừng, ủ cho thấm đều, phơi, sấy khô

Tóm tắt pp chế BHN Ngâm nước VG

rửa sạch phơi sấy khô

Ngâm nước phèn rửa sạch, phơi sấy khô

Tẩm nước gừng, ủ phơi, sấy khô

Sao vàng

2.2.2- Các ph ơng pháp chế khác

- Có nhiều pp chế khác, tùy mục đích điều trị

- Có rất nhiều phụ liệu để chế nh : N ớc, gừng cam thảo, bồ kết, n ớc vôi, phèn chua, mật bò (chế đởm nam tinh), muối ăn, trúc lịch, bột nghệ, bạch giới tử, giấm, phác tiêu ( huyền

minh phấn)=Na2SO4 v

- Khi chế phối hợp nhiều pp nh : ngâm, đồ,

nấu, tẩm, sao,sấy, mỗi pp chế th ờng phối hợp hai phụ liệu trở lên

VD: - Pháp bán hạ (thanh BH) phụ liệu là phèn

chua

- VD: Khương bán hạ: gồm Phèn, nước gừng;

Khúc bán hạ: PH với các vị thuốc khác và bột mỳ

Đởm nan tinh: Phối hợp với mật bò

- Phương pháp chế đơn giản nhất là:

Ngâm nước vôi trong 3-4 ngày, mỗi ngày thay nước một lần, rửa sạch, sấy khô hết ngứa Mục đích để làm hết ngứa

Tẩm nước gừng hoặc bồ kết… Mục đích làm tăng trừ đờm, chỉ ho, chỉ nôn của bán hạ

- TC thành phẩm : tất cả các pp chế đều phải hết

ngứa, độ ẩm 13%

3- SỰ THAY ĐỔI THÀNH PHẦN HÓA HỌC

3.1- Thành phần hóa học sống:

- BHB: Có alcaloid, acid amin, sterol, acid hữu cơ, đường, tinh bột, chất nhầy

- BHN: Ngoài những thành phần trên còn có coumarin, saponosid, nhóm sterol có stigmasterol, b-sitosterol

3.2- Sự thay đổi thành phần sau khi chế

Sau chế các thành phần Alcaloid, coumarin, acid amin đều thay đổi khác nhau so với sống

4- SỰ THAY ĐỔI VỀ TÁC DỤNG SINH HỌC

+ Vị ngứa: Sau khi chế vị ngứa giảm nhiều, nếu đạt tiêu chuẩn thì phải hết ngứa

- Nước vôi ngâm 72 giờ hết ngứa

- Nước gừng, nước gạo, nước phèn chua ngâm

120 giờ hết ngứa

- Phối hợp nước gạo- nước phèn hoặc nứơc

phèn- nước gừng giảm ngứa tốt

- Sấy ở nhiệt độ cao 1800c hết ngứa

+ Tác dụng:

- BHs và chế đều có tác dụng long đờm chỉ ho,

Chống nôn BHC tốt hơn sống Chế theo phương pháp của DĐVN, BHN tốt hơn BHB

Tác dụng long đờm chỉ ho thì ngược lại