Tiền tệ ngân hàng

Tiền tệ ngân hàng

TIỀN TỆ NGÂN HÀNG

SỐ tín chỉ: 02 GV: NGUYỄN KIM THOA

NỘI DUNG HỌC PHẦN

Chương 1 : Đại cương về tiền tệ

Chương 2 : Hệ thống ngân hàng

Chương 3 : Đại cương về tín dụng

Chương 4 : Thị trường tài chính

Chương 5 : Tổ chức và hoạt động của ngân hàng thương mại

Chương 6 : Hoạt động huy động vốn

TP HCM, năm 2006

- Tất cả các tài liệu có liên quan đến môn học.

TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ

1 Điểm đánh giá quá trình: trọng số 40%

+ Kiểm tra thường xuyên

+ Thảo luận và làm bài tập

+ Thi giữa học phần

2 Điểm kết thúc học phần: trọng số 60%

CHƯƠNG I

ĐẠI CƯƠNG VỀ TIỀN TỆ

CHƯƠNG I: ĐẠI CƯƠNG VỀ TIỀN TỆ

I VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ

II CÁC HÌNH THÁI CỦA TIỀN TỆ

III CÁC CHẾ ĐỘ TIỀN TỆ

IV HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ

I VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN

TỆ

1 Vai trò của tiền tệ

* Giai đoạn đầu (phái trọng thương):

Tiền đồng nghĩa với sự giàu có

* Giai đoạn thứ hai (Phái trọng nông):

Tiền chỉ là một thứ hư tưởng

* Giai đoạn thứ ba (đầu thế kỷ 19):

- Tiền tệ đóng vai trò quan trọng với sự

phát triển của nền kinh tế

I VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN

TỆ

2 Chức năng của tiền tệ

a/ Thước đo giá trị

1 mét vải = 50.000 đ

1 chiếc xe = 10.000.000 đ

Đơn vị tiền tệ quốc gia được xác định thông

qua 2 yếu tố:

- Tên gọi của đơn vị tiền tệ

- Hàm lượng kim loại quy định trong đơn vị

I VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ

2 Chức năng của tiền tệ

a/ Thước đo giá trị

Để làm tốt chức năng đo lường giá trị thì đơn vị tiền tệ của một quốc gia phải:

- Có giá trị nội tại của nó

- Giá trị của đơn vị tiền tệ phải ổn định

I VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ

2 Chức năng của tiền tệ

b/ Phương tiện trao đổi

Tiền làm trung gian trong trao đổi:

H – T – H ’

→ Khiến cho quá trình mua và bán có thể tách rời nhau về không gian và thời gian

I VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN

TỆ

2 Chức năng của tiền tệ

b/ Phương tiện trao đổi

Điều kiện để tiền tệ thực hiện tốt chức năng trung gian trao đổi:

- Sức mua của nó phải ổn định

- Số lượng tiền tệ phải được cung ứng đầy đủ

- Cơ cấu tiền phải hợp lý

I VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ

2 Chức năng của tiền tệ

c/ Phương tiện tích lũy

Ưu điểm của tích lũy bằng tiền so với tích lũy bằng hiện vật:

- Dễ cất giữ và bảo quản

- Có thể sinh lợi

- Dễ dàng huy động vào thanh toán khi cần

I VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN

TỆ

2 Chức năng của tiền tệ

d/ Phương tiện thanh toán

Nhờ có chức năng thanh toán, quan hệ tín dụng có thể thực hiện được dưới hình thái tiền tệ và dễ dàng thỏa thuận giao dịch hơn là dưới hình thái hiện vật

I VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN

TỆ

3 Khái niệm tiền tệ

Hàng hóa nào thực hiện

được các chức năng:

- Thước đo giá trị

- Phương tiện trao đổi

- Phương tiện tích lũy

- Phương tiện thanh toán

⇒ Tiền tệ

II CÁC HÌNH THÁI TIỀN TỆ

TIỀN GIẤY

Khả hoán Bất khả hoán

III CÁC CHẾ ĐỘ TIỀN TỆ

1 Khái niệm chế độ tiền tệ

Là hình thức tổ chức lưu thông tiền tệ của

một quốc gia được xác định bằng luật pháp dựa trên một căn bản nhất định

Căn bản là bản vị tiền tệ: là cái mà người

ta dựa vào đó để định nghĩa đơn vị tiền tệ

Bản vị tiền tệ: hàng hóa, bạc, vàng, ngoại

III CÁC CHẾ ĐỘ TIỀN TỆ

2 Chế độ đơn bản vị bạc và chế độ đơn bản vị vàng

- Đơn vị tiền tệ được định nghĩa theo bạc hoặc vàng

- Tự do đem bạc, vàng đổi lấy tiền cho lưu hành

- Tự do đem tiền đổi lấy bạc, vàng

- Bạc, vàng tư do lưu thông ra nước ngoài

và ngược lại

- Giá trị ghi trên đồng tiền bằng đúng kim loại đúc thành tiền

III CÁC CHẾ ĐỘ TIỀN TỆ

3 Chế độ song bản vị

Bạc và vàng đều được sử dụng làm tiền tệ lưu hành song song nhau, đều có giá trị thanh toán theo một tương quan do nhà nước ấn định

- Tự do đem vàng, bạc đổi lấy tiền

- Có tỷ lệ tương quan pháp định cố định giữa giá trị của vàng và giá trị của bạc

- Cả vàng và bạc đều có giá trị thanh toán như nhau

III CÁC CHẾ ĐỘ TIỀN TỆ

4 Chế độ bản vị ngoại tệ

Là chế độ tiền tệ trong đó đơn vị tiền tệ của một quốc gia nào đó được định nghĩa theo một ngoại tệ nhất định

- Xu hướng sử dụng ngoại tệ trong thanh toán quốc tế thay cho vàng

- Hình thành các khu vực tiền tệ: đồng bảng Anh, đồng dollar Mỹ, đồng franc Pháp

IV HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ

1 Vàng

- Đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tiền tệ quốc tế trước những năm 1930, vì:+ Bền, dễ cất trữ, dễ di chuyển

+ Dễ chấp nhận

+ Dễ phân chia thành đơn vị

+ Có sức mua đảm bảo và ổn định lâu dài

- Các nước cam kết giữ vững giá trị đồng tiền so với vàng

IV HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ

1 Vàng

- Dần mất đi địa vị quan trọng, các nước

chuyển sang sử dụng ngoại tệ trong hệ thống tiền tệ quốc tế

+ Khối lượng vàng sản xuất bị hạn chế

+ Bất tiện trong vận chuyển, bảo quản

+ Sự xuất hiện của các khu vực tiền tệ

IV HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ

2 Ngoại tệ

Để trở thành tiền tệ trong giao dịch quốc tế:

- Quốc gia phải chiếm tỷ trọng lớn trong mậu dịch quốc tế

- Phải có thị trường tài chính phát triển

- Đồng tiền phải có sức mua ổn định và tỷ giá hối đoái ổn định

Trước thế chiến thứ II: bảng Anh

Sau thế chiến thứ II: dollar Mỹ

* Hệ thống tiền tệ theo Thỏa ước Bretton Woods (1946 – 1971):

- Các nước cam kết duy trì tỷ giá cố định đồng tiền nước mình so với dollar Mỹ

IV HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ

3 Bút tệ SDR – (Special Drawing Right)

- Được Quỹ tiền tệ quốc tế sáng lập năm

1968 đóng vai trò là một bộ phận trong

dự trữ quốc tế của các nước thành viên

- SDR như là một đồng tiền "danh nghĩa" vì

nó không có hình dạng vật chất cụ thể, được IMF tạo ra và tồn tại dưới dạng các khoản mục kế toán đặc biệt do quỹ quản lý

IV HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ

3 Bút tệ SDR – (Special Drawing Right)

- SDR được định nghĩa như là một rổ tiền tệ thế giới và được định giá bằng số bình quân gia quyền của các đồng tiền mạnh như đô la Mỹ, Bảng Anh, Euro và Yên Nhật

- Được sử dụng như là một đơn vị tiền tệ quốc tế

- Làm dự trữ quốc tế, có khả năng chuyển đổi ra ngoại tệ mạnh

IV HỆ THỐNG TIỀN TỆ QUỐC TẾ

4 Đồng tiền chung châu Âu (EURO)

- Các công ty giao dịch kinh doanh với hầu hết các nước trong Liên Minh Châu Âu bằng một loại tiền tệ

- Khi di chuyển trong khu vực đồng euro chỉ cần đổi tiền một lần

- Khi mua sắm trong khu vực euro giá cả được niêm yết bằng một loại tiền

CHƯƠNG 2

HỆ THỐNG NGÂN HÀNG

I NGÂN HÀNG VÀ VAI TRÒ CỦA NGÂN

- Về sau, hoạt động NH được tổ chức trong

3 khu vực: nhà thờ, khu vực tư và khu vực công

I NGÂN HÀNG VÀ VAI TRÒ CỦA NGÂN

I NGÂN HÀNG VÀ VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG

I NGÂN HÀNG VÀ VAI TRÒ CỦA NGÂN HÀNG TRONG NỀN KINH TẾ

2 Vai trò của NH đối với nền KT

- Điều tiết lưu thông tiền tệ

- Thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế

II TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH TRÊN TG

1 Trong nền kinh tế kế hoạch tập trung

Hệ thống NH được tổ chức:

- Như là hệ thống NH một cấp

- Mang tính độc quyền nhà nước

- Thống nhất từ trung ương đến địa

phương

II TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH TRÊN TG

2 Trong nền kinh tế thị trường

2.1 Ngân hàng trung gian

a/ Khái niệm

Ngân hàng:

Là những tổ chức thực hiện các hoạt động: nhận ký thác, chiết khấu, cho vay và các dịch vụ tài chính khác: chuyển tiền, thanh toán, bảo lãnh…

II TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH TRÊN TG

2 Trong nền kinh tế thị trường

2.1 Ngân hàng trung gian

a/ Khái niệm

Trung gian:

- Giữa NHTW với công chúng

- Tín dụng giữa người cho vay và người đi vay

- Thanh toán giữa người trả tiền và người thụ hưởng

II TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH TRÊN TG

2 Trong nền kinh tế thị trường

2.1 Ngân hàng trung gian

II TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH TRÊN TG

2 Trong nền kinh tế thị trường

2.2 Ngân hàng trung ương

II TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH TRÊN TG

2 Trong nền kinh tế thị trường

2.2 Ngân hàng trung ương

b/ Nguồn gốc và lịch sử hình thành ngân hàng trung ương

* Giai đoạn ngân hàng phát hành

- Được chính phủ giao nhiệm vụ phát hành tiền tệ

II TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH TRÊN TG

2 Trong nền kinh tế thị trường

2.2 Ngân hàng trung ương

b/ Nguồn gốc và lịch sử hình thành ngân hàng trung ương

* Giai đoạn quốc hữu hóa NH phát hành thành NHTW

- Do yêu cầu quản lý tiền tệ, tín dụng của chính phú

- Mâu thuẫn quyền lợi giữa tư nhân với quốc gia

⇒ Sự ra đời của NHTW.

II TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH TRÊN TG

2 Trong nền kinh tế thị trường

2.2 Ngân hàng trung ương

c/ Một số NHTW tiêu biểu

- Ngân hàng Anh quốc

- Ngân hàng Pháp quốc.

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

1 Tổ chức hệ thống NH trước năm 1987

Do sản xuất hàng hóa chưa phát triển, NH ra

đời muộn và hoạt động non yếu:

- Ít về số lượng, nhỏ về quy mô

- Kém về tổ chức hoạt động và nghiệp vụ

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

2 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990

1987-Ngày 26/3/1987 Hội đồng bộ trưởng ra Nghị định số 53/HĐBT chuyển hoạt động NH sang kinh doanh XHCN và tổ chức thành 2

hệ thống:

- Ngân hàng Nhà nước

- Ngân hàng chuyên doanh

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

2 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990

1987-Tuy nhiên:

- Tổ chức hệ thống NH chưa có hệ thống pháp lý điều chỉnh khiến NHNN và NH chuyên doanh lúng túng trong điều hành

- Hệ thống NH còn mang tính chất độc quyền Nhà nước

→ Phải cải tổ hệ thống NH Việt Nam.

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

- 23/5/1990, Nhà nước ban hành pháp lệnh:

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

- Do Quốc hội thông qua ngày 12/12/1997

và công bố ngày 26/12/1997, theo đó hệ thống NH ở VN bao gồm:

+ NHNN VN đóng vai trò là NHTW

+ Các tổ chức tín dụng đóng vai trò định chế tài chính trung gian

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

3.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN)

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

Hoạt động ngân hàng Nhà nước đặt dưới quyền điều hành của thống đốc ngân hàng Nhà nước _ Thành viên của Hội đồng chính phủ

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

3.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN)

c/ Hoạt động của NHNN

* Thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

- Xây dựng chính sách tiền tệ quốc gia

- Điều hành các công cụ thực hiện CSTT

- Báo cáo kết quả thực hiện CSTT

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

3.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN)

c/ Hoạt động của NHNN

* Phát hành tiền giấy và tiền kim loại

- Xác định số lượng, cơ cấu tiền

- In, đúc, bảo quản, vận chuyển, phát hành, tiêu hủy

- Xử lý tiền rách nát, hư hỏng, thu hồi thay thế tiền…

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

3.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN)

c/ Hoạt động của NHNN

* Hoạt động tín dụng

- Cho các tổ chức tín dụng vay

- Tạm ứng để bù đắp thiếu hụt ngân sách

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

3.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN)

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

3.1 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN)

c/ Hoạt động của NHNN

* Hoạt động thanh toán và ngân quỹ

* Hoạt động ngoại hối

* Hoạt động thông tin

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

3.2 Các tổ chức tín dụng (TCTD)

a/ Các loại hình TCTD

- Các TCTD hoạt động ngân hàng

- Các TCTD phi ngân hàng

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

3.2 Các tổ chức tín dụng (TCTD)

b/ Hoạt động của các TCTD

chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và các giấy

tờ có giá khác; vay vốn

- Hoạt động tín dụng: cấp tín dụng dưới hình thức chiết khấu, cho vay, bảo lãnh

III TỔ CHỨC HỆ THỐNG NH Ở VIỆT NAM

3 Tổ chức hệ thống NH thời kỳ 1990 đến nay

3.2 Các tổ chức tín dụng (TCTD)

b/ Hoạt động của các TCTD

- Dịch vụ thanh toán và ngân quỹ: mở tài khoản, thu chi tiền, thanh toán quốc tế…

- Các hoạt động khác: góp vốn, mua cổ phần, kinh doanh ngoại hối và vàng, kinh

CHƯƠNG 3

ĐẠI CƯƠNG VỀ TÍN DỤNG

I SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN

DỤNG

1 Khái niệm tín dụng

Một quan hệ được xem là quan hệ tín dụng:

- Có sự chuyển nhượng quyền sử dụng vốn

- Sự chuyển nhượng có thời hạn

- Có kèm theo chi phí

I SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG

I SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG

I SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG

II BẢN CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA TÍN DỤNG

III PHÂN LOẠI TÍN DỤNG

1. Căn cứ vào chủ thể tham gia:

- Tín dụng thương mại

- Tín dụng ngân hàng

- Tín dụng Nhà nước

- Tín dụng quốc tế

III PHÂN LOẠI TÍN DỤNG

2 Căn cứ vào thời hạn:

- Cho vay ngắn hạn: < 1 năm

- Cho vay trung hạn: 1 – 5 năm

- Cho vay dài hạn: > 5 năm

3 Căn cứ vào mức độ tín nhiệm:

- Cho vay không có bảo đảm

- Cho vay có bảo đảm

III PHÂN LOẠI TÍN DỤNG

4 Căn cứ vào phương thức cho vay:

- Cho vay theo món

- Cho vay theo hạn mức tín dụng

5 Căn cứ vào phương thức hoàn trả nợ:

- Cho vay trả nợ một lần khi đáo hạn

- Cho vay trả góp

- Cho vay trả nợ nhiều lần nhưng không có

kỳ hạn

IV LỢI TỨC VÀ LÃI SUẤT TÍN DỤNG

1. Khái niệm

Lợi tức tín dụng là lãi trả cho việc sử dụng

vốn vay

Lãi suất là tỷ lệ phần trăm giữa lợi tức và

doanh số cho vay:

- Là giá cả của tín dụng

- Được xác định thông qua quan hệ cung

cầu vốn trên thị trường

IV LỢI TỨC VÀ LÃI SUẤT TÍN DỤNG

2 Tác dụng của lãi suất

Là công cụ của chính sách tiền tệ:

- Nền KT suy thoái, NHTW hạ lãi suất

- Nền KT lạm phát, NHTW tăng lãi suất

- Nền KT bình thường, NHTW theo đuổi chính sách lãi suất hợp lý:

+ Khuyến khích tiết kiệm

+ Khuyến khích sản xuất

I < R < P

V CÁC LÝ THUYẾT VỀ SỰ QUYẾT ĐỊNH

LÃI SUẤT

1. Lý thuyết cổ điển về lãi suất

- Xây dựng từ TK 18, 19 bởi nhà KT người

Anh, Áo và Fisher phát triển thêm

- Lãi suất được quyết định bởi hai yếu tố:

cung tiền tiết kiệm và cầu vốn

1. Lý thuyết cổ điển về lãi suất

1.1 Cung tiền tiết kiệm

Cung tiền tiết kiệm chủ yếu bao gồm từ:

Hộ gia đình Doanh nghiệp Chính phủ

Thu nhập

Lãi suất

Lãi suất Lợi nhuận HĐ Chính sách phân phối

Lãi suất (%/năm)

Doanh số tiết kiệm

1. Lý thuyết cổ điển về lãi suất

1.2 Cầu vốn đầu tư

Cầu vốn đầu tư chủ yếu là từ doanh nghiệp

và một phần của chính phủ

Nhu cầu vốn đầu tư có quan hệ tỷ lệ nghịch

với lãi suất

Lãi suất (%/năm)

Doanh số vay

10 5

0

1. Lý thuyết cổ điển về lãi suất

Tác động qua lại giữa cung tiết kiệm và cầu

vốn đầu tư quyết định lãi suất trên TTTCLãi suất cân bằng được quyết định khi nào

cung tiết kiệm bằng cầu vốn đầu tư

Cung tiết kiệm

Cầu đầu tư

Doanh số

Lãi suất (%/năm)

i E

1. Lý thuyết cổ điển về lãi suất

Giải thích lãi suất trong dài hạn

* Ưu điểm:

Lý giải được sự quyết định lãi suất một cách

đơn giản, dễ hiểu

* Nhược điểm:

- Không đề cập những yếu tố khác ngoài

cung tiết kiệm và đầu tư

- Ngày nay, thu nhập đóng vai trò quan

trọng hơn trong quyết định tiết kiệm

- Ngoài DN, chính phủ và người tiêu dùng

cũng là bộ phận đi vay khá lớn

2 Lý thuyết thanh khoản về lãi suất

- Tổng cầu tiền tệ: giao dịch, dự phòng, đầu cơ

Sự cân bằng lãi suất theo lý thuyết

thanh khoản về lãi suất

3 Lý thuyết tín dụng về sự quyết định lãi suất

Lãi suất phi rủi ro được quyết định bởi 2 yếu

tố là cung và cầu tín dụng

- Cầu tín dụng: doanh nghiệp, người tiêu dùng, chính phủ, người nước ngoài trên thị trường nội địa

- Cung tín dụng: tiền tiết kiệm, tiền dự trữ, tiền tạo ra bởi hệ thống NH, tiền cho vay trên thị trường nội địa của các cá nhân và

tổ chức nước ngoài