Tiểu luận cuối kỳ môn chính trị quốc tế hiện đại đề tài chủ nghĩa dân túy

LỜI MỞ ĐẦUChủ nghĩa dân túy là cụm từ được các nhà nghiên cứu, các chính trị gia và giới truyền thông nhắc đến thường xuyên ở thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, nhất là trong các cuộc bầu

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO

KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

MÔN: CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ HIỆN ĐẠI

Giảng viên hướng dẫn: TS Doãn Mai Linh Sinh viên thực hiện: Vũ Quỳnh Mai

Mã sinh viên: CT45A-018-1822

Hà Nội, ngày 13 tháng 12 năm 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

Chương 1: Nhận thức chung về chủ nghĩa dân túy 5

1 Khái niệm 5

2 Nguồn gốc và lịch sử phát triển của chủ nghĩa dân túy 6

Chương II: Đặc điểm của chủ nghĩa dân túy 8

Chương III Nguyên nhân và tác động sự quay trở lại của chủ nghĩa dân túy 10

1 Nguyên nhân: 11

2 Tác động 14

Chương IV Biện pháp phòng tránh biểu hiện chủ nghĩa dân túy tại Việt Nam 15

KẾT LUẬN 17

DANH MỤC TÀI LIỆU 18

LỜI MỞ ĐẦU

Chủ nghĩa dân túy là cụm từ được các nhà nghiên cứu, các chính trị gia và giới truyền thông nhắc đến thường xuyên ở thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, nhất là trong các cuộc bầu cử, trưng cầu dân ý ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt ở các nước Âu, Mỹ Làn sóng chủ nghĩa dân túy này dẫn đến những kết quả khó đoán, bất ngờ và tác động bất ổn đến nền chính trị các nước, các khu vực và thế giới trong các cuộc bầu cử, trưng cầu dân ý Từ những kết quả này dẫn tới sự hạn chế, thậm chí làm đảo ngược một số đường lối tích cực mà các quốc gia đang theo đuổi như: Sự ổn định

xã hội, bình đẳng giới, bình đẳng kinh tế, tự do thương mại, sự bao dung giữa các dân tộc, tôn giáo, xu hướng hợp tác quốc tế và toàn cầu hóa Điều này đang diễn ra ở nhiều nước trong cộng đồng chung châu Âu (EC), như thắng lợi tại nhiều cuộc bầu

cử ở các cấp bầu cử của các đảng phái như Mặt trận dân tộc Pháp, Đảng Độc lập Anh (UKIP), Đảng Chọn lựa cho Đức (AFD), Phong trào Năm sao tại Ý, Đảng Tự do Hà Lan (PVV), Đảng Tự do Áo (FPÖ) Cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ (2016) với chiến thắng của tỷ phú Donald Trump (với nhiều phát ngôn và hành động ấn tượng cả trước, trong và sau khi trúng cử) và sự kiện Brexit (khi đa số cử tri Anh đồng ý bỏ phiếu thuận để rời EU), đang là những điểm sáng đầy ấn tượng, cổ vũ sự lên ngôi của chủ nghĩa dân túy châu Âu

Nghiên cứu về chủ nghĩa dân túy đã và đang đóng vai trò quan trọng trong lý luậnquan hệ quốc tế, nhất là trong quan hệ quốc tế đương đại với nhiều diễn biến phức tạp và những vấn đề nóng hổi có liên quan đến phong trào chính trị này Nhận thức được tầm quan trọng đó, tôi đã lựa chọn chủ đề “Chủ nghĩa dân túy” trong bài tiểu luận kết thúc học phần Chính trị quốc tế hiện đại

Bài nghiên cứu sẽ đi phân tích làm rõ nguồn gốc, đặc trưng của chủ nghĩa dân túy và những biểu hiện chính của nó trong thế giới đương đại Ngoài ra, bài nghiên cứu cũng lý giải những nguyên nhân dẫn đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy trong những năm gần đây và những tác động của nó đối với thế giới cũng như bài học đối với Việt Nam

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, bài tiểu luận được kết cấu làm 04 phần, cụ thể như sau:

Chương 1: Nhận thức chung về chủ nghĩa dân túy

Chương 2: Đặc điểm của chủ nghĩa dân túy

Chương 3: Nguyên nhân và tác động của sự trỗi dậy chủ nghĩa dân túy mới

Chương 4: Biện pháp ngăn ngừa và phòng tránh các biểu hiện của chủ nghĩa dân túy tại Việt Nam

Do giới hạn về tài liệu trong tình hình dịch bệnh và trình độ chuyên môn của tác giả,

vì vậy những nội dung trình bày trong bài tiểu luận này chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, phê bình từ cô để hoàn chỉnh hơn nội dung của bài tiểu luận

Recommandé pour toi

IELTS Writing Task 2

quan hệ quốc tế

GE 3 - Final Speaking TEST Online

quan hệ quốc tế

Chương 1: Nhận thức chung về chủ nghĩa dân túy

1 Khái niệm

Trong tiếng Đức, “populismus” có nghĩa “chủ nghĩa dân túy” có nguồn gốc từ tiếng

Latinh “populus” với nghĩa “người dân” như mô •t khối thuần nhất Dân túy trong

tiếng Việt là từ gốc hán - việt, có nghĩa là người dân thuần túy Thuật ngữ chủ nghĩa

dân túy mang hàm ý về ý nguyện của người dân trước sức mạnh của giới tinh hoa

trong chính quyền hiện hành, đồng thời cũng có hàm ý về mô •t chính sách mị dân của

những người, nhất là của mô •t số giới chính trị, dùng những thủ đoạn chính trị mang

tính chất mị dân tác đô •ng vào quan điểm, tâm lý của đám đông người dân (cử tri) để

kêu gọi, tổ chức phong trào nhằm lôi kéo, tranh thủ quần chúng, giúp nhiều nhà dân

túy giành được quyền lực, tạo ra những thay đổi lớn về tương quan lực lượng có lợi

cho mình trên chính trường và làm thay đổi chính sách 1

Theo các tác giả Mỹ Mary Beth Norton, David M Katzman, David W Blight,

Howard Chudacoff, Fredrik Logevall trong cuốn hai của bộ Lịch sử Hoa Kỳ, chủ

nghĩa dân túy rút ra từ chữ Latin populus, là chủ thuyết chính trị ủng hộ quyền lực

của những người dân thường trong cuộc đấu tranh với tầng lớp đặc Định nghĩa này2

được chấp nhận rộng rãi nhưng khá tổng quát vì rất ít khi lãnh đạo các phong trào

dân túy thừa nhận họ là “đại biểu của tầng lớp người dân thường” Dù sao, nếu đồng

ý với định nghĩa trên, dân túy là một lý tưởng cao cả, qua đó, những người đại diện

cho đa số bị thiệt thòi, áp bức để lãnh đạo cuộc đấu tranh chống lại thiểu số nắm phần

lớn các đặc quyền, đặc lợi trong xã hội

Michael Kazin, tác giả của The Populist Persuasion and A Godly Hero: The Life of

William Jennings Bryan, không cho dân túy là một chủ nghĩa mà đúng hơn là một

thúc giục, một ngôn ngữ, qua đó người vận dụng hiểu được nguyện vọng của những

người bình thường, không bị ràng buộc một cách hạn hẹp bởi giai cấp, nhìn các đối

thủ của họ như là một nhóm nhỏ chỉ biết vì tư lợi, phi dân chủ và tìm cách vận động

thành phần trước chống lại nhóm nhỏ sau này Nếu đồng ý với định nghĩa của3

Michael Kazin thì dân túy còn có thể là một thủ thuật chính trị của những kẻ nắm

được thời cơ, vận dụng tâm lý quần chúng để nắm lấy quyền lực bằng các phương

pháp dân chủ

1 C c Tuyên huấấn, T ng C c Chinh tr Quấn đ i Nhấn dấn Vi t Nam; M t sô vấấn đêề vêề ch nghĩa dấn túy hi n ụ ổ ụ ị ộ ệ ộ ủ ệ

nay, Nxb CTQG, H., 2019, Tr.9, 14, 15, 23 2 V.I.Lênin: Toàn t p, Nxb CT G, H., 2005, t p I, tr.427 ậ Ọ ậ

2 Kazin, M (2017): The Populist Persuasion: An American History Cornell University Press.

3 What is Populism?, The Economist, 19-12-2016; F Fukuyama: What is Populism?, American Interest

Suite du document c

1

4

Answer key How to crack the Ielts Speaking Test part 1

quan hệ quốc tế

advanced grammar and vocabulary

mark-skipper-studentx27senglishforstudentswwholoveenglishhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhh

quan hệ quốc tế

36

237

Đến đầu thế kỷ XXI, như F Decker xác định, chủ nghĩa dân túy trên thế giới có thể

được xem là một hệ tư tưởng, nhưng là một “hệ tư tưởng mỏng”, nhằm giải thích thế

giới và biện minh cho những mục tiêu cụ thể; được xây dựng trên cơ sở đa số người

dân chống lại tầng lớp tinh hoa quyền lực; không có hệ thống giá trị cụ thể, mà chỉ

nhấn mạnh sự tương phản giữa đa số nhân dân và tầng lớp tinh hoa; hướng vào việc

tranh giành lòng tin của quần chúng, lợi dụng người dân cho mục đích riêng với lời

hứa suông và thiếu trách nhiệm 4

Tuy nhiên, để xác lập một cách hiểu hoàn chỉnh, thống nhất về khái niệm có tính chất

phức hợp như chủ nghĩa dân túy là một vấn đề khó Thống nhất trong nhận định và

đánh giá các biểu hiện trong thực tiễn xã hội, chính trị lại càng khó hơn Những khái

niệm được đưa ra trong những bối cảnh, hành động khác nhau có cách hiểu và tác

động khác nhau

2 Nguồn gốc và lịch sử phát triển của chủ nghĩa dân túy

Phong trào dân túy bắt đầu được chú ý từ cuối cách mạng Pháp của Jean-Paul Marat

(1743), với sự dẫn dắt của Robespierre, tư tưởng của Jean Jacques Rousseau hướng

sự chú ý tới người dân như sự đại diện cho ý chí của xã hô •i5 Tuy nhiên, lịch sử phát

triển đã làm chủ nghĩa dân túy nâng cấp lên và cho thấy những hình thái rất khác biệt

của của chủ nghĩa dân túy phụ thuộc vào địa lý, bối cảnh xã hội

Chủ nghĩa dân túy thời nông nghiệp xuất hiện trong cuô •c đấu tranh xã hô •i không

tưởng đại diện cho nông dân Nga Nguồn gốc xuất phát từ cuộc đấu tranh cùa quần

chúng nhân dân, chủ yếu là nông dân nhăm đỏi mộng đất và thủ tiêu các hình thức

bóc lột của chê độ nông nô Ban đẩu, phái dân túy có nhiều tư tường tiến bộ vì6

những người theo phái này căm thù sâu sắc chế độ chuyên chê của Nga hoàng; nhiệt

tình bênh vực chủ trương mớ rộng giáo dục, đề cao chế độ tự quàn, bào vệ lợi ích cùa

quần chúng, mà chủ yếu lúc bây giờ là nông dân Tuy nhiên, phong trào đẩu tranh cùa

phái dân túy nhanh chóng thât bại do phương pháp đấu tranh của họ mang nặng tính

không tưởng tiểu tư sản Tuy nhiên, phong trào đấu tranh đó vẫn tồn tại dai dăng

nhưng mang nặng tính tự do và trơ thành trào lưu phan động, thoa hiệp, đi đền làm

tay sai cho Nga hoàng và thực chât là bảo vệ cho phú nông Vi vậy, “bản chất cùa chữ

dân túy là sự hồn tạp những tư tướng dân chũ nông nghiệp với ước mơ xã hội chù

nghĩa, hi vọng bỏ qua chu nghĩa tư bản - một biến dạng cùa chủ nghĩa xà hội không

4 Frank Decker (2004): Der neue Rechtspopulismus, Opladen, Leske+Budrich, 2.Auflage, S33

5 Võ Văn Th ưở ng (2018): Ch nghĩa dấn túy và nh ng c nh báo đôấi v i Vi t Nam Quấn đ i Nhấn dấn, tháng ủ ữ ả ớ ệ ô

5

6 Stanley, B (2008): The thin ideology of populism, Journal of Political Ideologies Vol 13.

tưởng tiểu tư sản ở nước Nga, đó là hệ tư tưởng của phái dân chủ nông dân” Từ vai trò tích cực trong tập hợp nông dân đứng lên chống lại Nga hoàng, theo sự phát triển của lịch sử, nó lại trở thành trào lưu tư tưởng cản trở sự phát triển, là một trở ngại cho việc truyền bá Chủ nghĩa Mác vào nước Nga Những sai lầm, bản chất phản động, đi ngược lại lý luận của Chủ nghĩa Mác của phái này đã bị V.I.Lênin phê phán mạnh mẽ trong tác phẩm “Những người bạn dân là thế nào, họ đấu tranh chống những người dân chủ-xã hội ra sao” 7

Phong trào dân túy tại Mỹ phát triển với hình ảnh của các nhà dân túy như John Adams; Samuel Adams dẫn dắt người lao đô •ng đòi bình đẳng kinh tế, và trở thành yếu tố chính dẫn tới tuyên bố đô •c lập của nước Mỹ Trong giai đoạn cách mạng nông nghiệp, các nhà dân túy tại Mỹ thành lập đảng “People’s Party” với thành viên chủ yếu là các chủ nông trại, đòi phải đánh thuế người giàu, quốc hữu hóa các ngành công nghiệp, thành lập các tổ chức công đoàn (cánh tả và hữu) Lịch sử nước Mỹ cho thấy chủ nghĩa dân túy như mô •t phong trào dựa trên cảm xúc, và kỳ vọng của người dân

Chủ nghĩa dân túy Mỹ Latinh vào những năm 1940 - 1950 của dân túy tân cổ điển cánh hữu và cực hữu của Vargas (1930 - 1950) tại Brazil và tướng Juan Domingo Perón tại Argentine (1946 - 1955, 1973 - 1974) Sự xuất hiện của các nhà dân túy tại khu vực Mỹ Latinh do sự bất bình đẳng lớn ở đây cùng với sự yếu kém của các công đoàn đã khiến chủ nghĩa dân túy trở nên giải pháp hấp dẫn để người dân thành phố tỏ

rõ sự bất mãn của mình Phong trào dân túy trong giai đoạn này đều là các phong8 trào đòi công bằng, bình đẳng xã hô •i Dân túy cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh đã góp phần tích cực trong giảm nghèo, giảm bất công, nhưng do sự hiện hữu của nó trong mọi khuynh hướng chính trị (tả, hữu, tự do, bảo thủ, dân tô •c ) dưới hình thức các chính đảng đối lập hay các phong trào xã hô •i chống lại nguyên trạng hiện nay đã khiến cho việc xác định bản chất dân túy trong các chương trình phúc lợi xã hô •i trở nên phức tạp Chủ nghĩa dân túy Cánh hữu Mới phát triển từ những năm 1970, tập trung vào những vấn đề như di cư, thuế, tô •i phạm, và chủ nghĩa dân giai đoạn lịch sử khác nhau Chủ nghĩa dân túy cánh hữu đang lan tràn tại châu Âu với mục tiêu chống lại tiến trình "hô •i nhập châu Âu", coi tiến trình này như là “bô • phận ngoại lai” của đất nước họ

7 Pasquino, G (2008): Populism and Democracy in Twenty - First Century Populism: The Spectre of Western European Democracy, edited by Daniele Albertazzi and Duncan McDonnell, Houndmills, Basigstoke: Palgrave Macmillan

8 Nguyêễn An Ninh (2018): Ch nghĩa dấn túy khu v c Myễ Latinh T p chí Lý lu n chính tr No 8 ủ ở ự ạ ậ ị http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/quoc-te/item/2737-chunghia-dan-tuy-o-khu-vuc-my-latinh.html vào 16/09/2019.

Từ những năm 50 cuả thế kỷ XX, thuật ngữ “chủ nghĩa dân túy” được sử dụng nhiều hơn để mô tả các phong trào chính trị khác nhau, từ chủ nghĩa phát xít, chủ nghĩa chống cộng sản châu Âu đến chú nghĩa chống cộng McCarthy cùa Mỹ và chủ nghĩa Peron của Argentina Mặc dù có nhưng thay đồi nhất định so với lúc mới ra đời9 nhưng nhìn chung chủ nghĩa dân túy vẫn là “một cách thức của những kẻ cơ hội tìm cách đê tạo dựng lòng tin với quàn chúng” hay “một đáng phái, một chính trị gia đang tìm kiếm sự thu hút, ủng hộ của dân chúng và dư luận bằng những lời hứa hẹn

êm tai nhưng trống rỗng thậm chí thiêu trách nhiệm đối với tương lai chinh trị của đất nước

Tại Đông Nam Á, chủ nghĩa dân túy đã xuất hiện ngày từ thời kỳ chủ nghĩa thực dân

cũ tàn lụi Tại Philippines, ngay từ thời tổng thống Ramon Magsaysay (1954 - 1957), chủ nghĩa dân túy theo xu hướng cánh hữu đã từng xuất hiện và tồn tại cho tới nay Qua những giai đoạn khác nhau, trào lưu dân túy khi bùng phát, khi dịu lắng, phụ thuô •c vào bối cảnh kinh tế và chính trị, các vấn đề xã hô •i trong nước Ví dụ như cuô •c chiến chống ma túy làm nổ ra sự tranh cãi trong giới chính trị của nước này về đô •ng

cơ, hiệu quả và tác đô •ng của nó tới xã hô •i Philippines, thậm chí gây ra những bất đồng trong quan hệ quốc tế của nước này Những biểu hiện của chủ nghĩa dân túy với những xu hướng khác nhau cũng phát triển tại mô •t số nước khác như Thái Lan, Indonesia, nơi có những bất đồng xã hô •i như chênh lệch giàu ngheo, xung đô •t mâu thuẫn sắc tô •c, tôn giáo Những biểu hiện này đã có những ảnh hưởng, tác đô10 •ng ở mức đô • khác nhau lên chính giới các nước này

Như vậy, chủ nghĩa dân túy mang tính đặc thù của khu vực và bối cảnh lịch sử Tại

Mỹ và châu Âu, chủ nghĩa dân túy cánh tả trỗi dậy từ thế kỷ XVIII và phát triển cho tới đầu thế kỷ XX, trong khi đó chủ nghĩa dân túy cánh hữu phát triển trong giai đoạn chiến tranh lạnh cho tới nay Tại châu Mỹ Latinh, chủ nghĩa dân túy cánh tả và cánh hữu cùng phát triển từ thế kỷ XX Tại Đông Nam Á, chủ nghĩa dân túy cánh hữu cũng đã phát triển tại mô •t số quốc gia như Thái Lan, Philippines và Indonesia

Chương II: Đặc điểm của chủ nghĩa dân túy

Thứ nhất chủ nghĩa dân túy thường nhấn mạnh đến đặc điểm văn hóa, tình cảm tự phát và nhất là trực tiếp nhắc đến lợi ích thường nhật, trước mắt của người dân Các hoạt động của phong trào dân túy thường được diễn ra: Thứ nhất, thông qua các cuộc gặp gỡ trực tiếp, tìm hiểu và “lắng nghe”, “chia sẻ” ý kiến, nguyện vọng của số đông

9 Walicki, A (1969): Populism Its meanings and national characteristics Weidenfeld and Nicholson London

10 Olli Hellmann, “Populism in East Asia,” in The Oxford Handbook of Populism, eds Cristobál Rovira Kaltwasser, Paul Taggart, Paulina Ochoa Espejo, and Pierre Ostiguy (Oxford: Oxford University Press, 2017),

trong một nhóm dân cư bị thiệt thòi nhất định, hoặc các cuộc họp của dân chúng, trưng cầu dân ý hay các hình thức dân chủ trực tiếp, trong khi lại ít hoặc không cần quan tâm đến nguyện vọng, lợi ích chung của toàn xã hội; tập trung chú ý vào các quyền và lợi ích nhiều hơn là trách nhiệm và nghĩa vụ của các nhóm dân cư này Thứ hai, thông qua hoạt động nghị trường ở các cơ quan dân cử với các tranh luận nghị

sự, các sinh hoạt của các tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội -nghề nghiệp, các cuộc mít-tinh, biểu tình, Thứ ba, thông qua cá nhân các nhà dân túy - những người được “hâm mộ” với những phong cách chính trị có khả năng tạo

“hình ảnh lớn” và “ấn tượng mạnh”, có các hình thức và thủ thuật “hùng biện chính trị” khi nêu chiến lược hay sách lược “đấu tranh” mang tính chất mị dân, nhằm lôi kéo, tranh thủ quần chúng để đạt được mục đích của họ.Ông Donald Trump với khẩu hiệu “Đưa nước Mỹ hùng mạnh trở lại”, tác động mạnh mẽ đến những cử tri “cảm thấy bị bỏ lại đằng sau bởi toàn cầu hóa”, đã được bầu làm Tổng thống thứ 45 của nước Mỹ Thực tế là có 58%/69% cử tri da trắng bầu cho ông Trump Cựu tổng11

thống Mỹ sử dụng những lý lẽ như việc Mỹ tham gia vào những hiệp định thương mại (NAFTA,TPP, ) là lấy mất việc làm của người Mỹ cho người nước ngoài, người nhập cư Ông Trump cũng chủ trương bài ngoại, không chấp nhận người nhập cư và quy kết cho người nhập cư, đặc biệt từ Mexico, là những “kẻ tội phạm” và cấm toàn

bộ người Hồi giáo nhập cư vào Mỹ Điều đó đã tác động vào tâm lý của những cử tri bảo thủ, cảm thấy mất an ninh và quyền lợi của mình bị đe dọa bởi những người nhập

cư, trong bối cảnh khủng bố ngày càng gia tăng và quyền lợi của những người Mỹ da màu được chú trọng hơn nhiều

Thứ hai, chủ nghĩa dân túy luôn khai thác sự đối kháng giữa “dân chúng” và “tinh hoa” Chủ nghĩa dân túy cho rằng các nhà dân túy mang lý tưởng cao cả, đại diện cho

đa số bị thiệt thòi, bị áp bức để lãnh đạo cuô •c đấu tranh chống lại thiểu số nắm đặc quyền trong xã hô •i Sự ác cảm của người dân đối với giới tinh hoa (nhà hoạch định chính sách, đảng chính trị) là mô •t đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa dân túy trong đó dân chúng mặc định là trong sạch, còn giới tinh hoa là tham nhũng Những phong trào dân túy thường có mô •t lãnh tụ có sức thu hút để dẫn dắt người dân Lãnh đạo dân túy thường là người có xuất thân bên ngoài giới tinh hoa hoặc cũng có thể đó là người xuất thân từ tầng lớp này, song những phát biểu của họ dường như thể hiện sự

ly khai tầng lớp của mình để bảo vệ lợi ích của số đông dân chúng Họ thường người

có tính cách mạnh mẽ, có tư tưởng dân chủ cấp tiến muốn nhanh chóng thay đổi tình trạng kinh tế chính trị xã hô •i để đáp ứng kỳ vọng của nhân dân Chính nhờ sự phản

11 Kellner, D 2018 Donald Trump as Authoritarian Populist: A Frommian Analysis In: Morelock, J (ed.) Critical Theory and Authoritarian Populism Pp 71–82 London: University of Westminster Press DOI: https://doi org/10.16997/book30.e License: CC-BY-NC-ND