Tiểu luận cuối kỳ môn chính sách công đề tài chính sách giáo dục ở việt nam

1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH QLTNMT &ĐĐ *********** TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN CHÍNH SÁCH CÔNG ĐỀ TÀI CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM Sinh viên thực hiện LÊ ĐẶNG CÔNG THÀN[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ

CHƯƠNG TRÌNH QLTNMT &ĐĐ

***********

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN: CHÍNH SÁCH CÔNG

ĐỀ TÀI: CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM

Môn : Chính sách công

Ngày : sáng thứ 3

Giảng viên hướng dẫn : TS NGÔ HOÀI SƠN

Bình Dương, tháng 2/2023

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT 2

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM 2

1.2 LÝ THUYẾT VỀ QUY TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH 3

2 CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM 5

2.1 GIỚI THIỆU CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM 5

2.2 CỘNG ĐỒNG CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM 6

2.3 MÔ HÌNH THỰC HIỆN 7

2.4 NHỮNG RÀO CẢN, KHÓ KHĂN 8

3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ CHO CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM 9

KẾT LUẬN 11

TÀI LIỆU KHAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Hồ chủ tịch đã khẳng định “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có những con người xã hội chủ nghĩa”, “vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng cây” Vì vậy, ngay từ những ngày đầu giành độc lập, nhà nước ta đã chú trọng đến công tác giáo dục, thể hiện cụ thể trong các sắc lệnh như Sắc lệnh số 17 ngày 08/09/1945 đặt ra bình dân học vụ, Sắc lệnh số 20 ngày 08/09/1945 định rằng từ nay việc học chữ quốc ngữ là bắt buộc và không mất tiền, Sắc lệnh số 146 ngày 08/09/1946 đặt những nguyên tắc căn bản của nền giáo dục mới, … Trong thời hiện đại hiện nay, khi mà cả thế giới đang hướng tới nền kinh tế tri thức thì vấn đề chính sách phát triển giáo dục của nhà nước càng cần được chú trọng hơn nữa Một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá sự phát triển của một nước là nền giáo dục của nước đó Nắm bắt được điều đó, Đảng và nhà nước ta đã đưa ra những quan điểm về phát triển giáo dục, thể chất nó thành pháp luật, biểu hiện ngay trong Hiến pháp, đạo luật cơ bản của nhà nước Hiến pháp mới nhất của nhà nước ta, Hiến pháp 1992, đã thể hiện những chính sách cơ bản của Nhà nước ta đối với sự nghiệp phát triển giáo dục hiện nay

NỘI DUNG

1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM

Khái niệm chính sách: chính sách có thể được hiểu là sự phản ứng của các tổ chức

đối với môi trường bên trong và bên ngoài bằng một loạt hành động từ việc xác định vấn

đề chính sách, cân nhắc và lựa chọn các phương án, đưa các phương án vào thực tế, đánh giá kết quả và hiệu chỉnh phản ứng để hướng tới phản ứng sau tốt hơn

Quy trình cộng đồng chính sách bao gồm xác định vấn đề chính sách là giai đoạn

lựa chọn vấn đề nào của đời sống kinh tế xã hội sẽ được đưa vào chương trình nghị sự Lựa chọn hành động là việc xem xét, cân nhắc các phương án đề tìm ra phương án tối ưu nhất Triển khai chính sách là quá trình đưa chính sách vào thực tế của đời sống kinh tees

xã hội, để đạt được những kết quả thực tế của chính sách Đánh giá kết quả là giai đoạn

sử dụng những biện pháp, kỹ thuật để so sánh, đối chiếu kết quả dự kiến của chính sách

và kết quả thực tế có được từ quá trình triển khai chính sách Điều chỉnh chính sách là giai đoạn các nhà hoạch định chính sách tiến hành những điều chỉnh cần thiết vì một chính sách tốt hơn

Trong cộng đồng chính sách có chương một có đề cập đến hai trục của chính sách,

trong đó nhấn mạnh đến vai trò của các nhóm trong quy định chính sách, Các nhóm này tạo thành một tập hợp, hay còn gọi là mạng lưới Đó chính là cộng đồng chính sách Cộng đồng này không chỉ tác động đến một khâu trong quy trình chính sách mà còn đến

toàn bộ quy trình chính sách Thực thi chính sách là việc đưa chính sách từ “giấy tờ” vào

cuộc sống Đây là khâu quan trọng vì là khâu thực hiện hoá chính sách, cho biết chính sách có lợi ích hay không

1.2 LÝ THUYẾT VỀ QUY TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH

Quy trình và các yếu tố thực hiện chính sách bao gồm các yếu tố sau Quy trình

thực hiện chính sách: Quy trình hoạch định chính sách (Policy making process), hay còn

được gọi là quy trình chính sách, hoặc chu trình chính sách (policy cycle), diễn tả logic quá trình hình thành, phát triển của chính sách công, cùng với vai trò và mối quan hệ của

các chủ thể tham gia quá trình này Các yếu tố: Các yếu tố thuộc về môi trường chính

sách tác động đến quá trình thực thi chính sách hoặc bị tác động bởi quá trình thực thi chính sách đó Mỗi loại chính sách khác nhau sẽ bị tác động bởi các yếu tố khác nhau về văn hóa, kinh tế, chính trị Môi trường chính sách bao gồm môi trường bên trong và môi trường bên ngoài Môi trường bên trong gồm những yếu tố liên quan đến bản thân quá trình hình thành và thực thi chính sách như các nhóm tham gia, nhà hoạt định chính sách,

… Môi trường bên ngoài chính sách là những yếu tố liên quan đến chính sách nhưng không nằm trong quá trình hình thành và triển khai chính sách, như môi trường chính trị, môi trường kinh tế …

Mô hình thực hiện chính sách :

Mô hình từ trên xuống: điểm mấu chốt của mô hình từ trên xuống bắt đầu bằng một chương trình hoặc chính sách của nhà nước Trong mô hình này, các mục tiêu được xác định từ ‘trên’ thay vì xuất phát từ những đối tượng tham gia chính sách (Sabatier 1986)

Mô hình này thường tập trung bốn vấn đề chính Thứ nhất là mức độ theo đuổi chính sách của các đối tượng tham gia thực thi Thứ hai là mức độ đạt được mục tiêu của chính sách Thứ ba, xác định những yếu tố cơ bản tác động đến đầu ra cũng như những ai liên quan đến thực thi chính sách (cả trực tiếp và gián tiếp) Thứ tư, cách thức điều chỉnh dựa trên những kinh nghiệm có được

Mô hình từ dưới lên: đặc trưng nổi bật của mô hình chính sách từ dưới lên nằm ở điểm

xuất phát Mô hình này không xuất phát từ chương trình, chính sách của nhà nước mà bắt đầu bằng việc xác định vấn đề chính sách từ dưới lên, nói cách khác là từ các “tiểu hệ thống” Mục đích của việc làm này nhằm xây dựng mạng lưới những người tham gia từ địa phương

Rào cản thực hiện chính sách : những rào cản này có thể xuất phát từ bên ngoài,

cũng có thể xuất phát từ bên trong bản thân quá trình thực thi chính sách

Những rào cản bên ngoài không nằm trong quá trình hoạch định chính sách, nhưng cũng phải được tính toán và dự báo hợp lý Những ‘ngoại tác’ đó có thể mang tính chất ‘vật lý’

như hạn hán tác động đến chính sách liên quan tới nông nghiệp Những ngoại tác đó có thể mang tính ‘chính trị’ như những vấn đề liên quan đến các nhóm lợi ích (công đoàn, các đảng phái, các nhà hoạt động xã hội, quân đội, …)

Những rào cản bên trong gồm các rào cản Thứ nhất, đó là các nguồn lực thực thi chính sách Thứ hai, rào cản từ việc xác định không đúng ‘quy luật nhân quả’ Thứ ba, các mục tiêu của chính sách không được thống nhất, hoặc không được hiểu một cách đầy đủ cũng

là cơ sở tạo ra ‘sự căng thẳng’ Thứ tư, những cản trở xuất phát từ quá trình giao tiếp và phối hợp lẫn nhau giữa các yếu tố, bộ phận thực hiện chính sách Thứ năm là sự điều chỉnh không kịp thời của các nhà hoạch định chính sách trong suốt quá trình thực thi chính sách

Khung thực thi chính sách : Khung (framework) triển khai chính sách là cầu nối

giữa việc giải thích và triển khai chính sách, nhấn mạnh đến vai trò của các nhóm trong quy trình chính sách, các nhóm này tạo thành một tập hợp, hay còn gọi là mạng lưới Tùy theo mỗi loại chính sách mà xây dựng, không chỉ tác động đến một khâu mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình khung thực thi chính sách

2 CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM

Đầu tiên, chúng ta cần xác định thế nào là quốc sách hàng đầu Quốc sách hàng đầu:

là những chính sách trọng tâm có vai trò chính yếu của nhà nước, luôn dành được sự ưu tiên hàng đầu, quan tâm đặt biệt của nhà nước, được thể hiện qua một loạt các chính sách, các biện pháp và phạm vi thực hiện và nguồn ngân sách chi cho chính sách đó Giáo dục đóng vai trò quan trọng, là nhân tố chìa khoá, là động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển Không chỉ ở Việt Nam mà ở hầu hết các quốc gia khác trên thế giới, các chính phủ đều coi giáo dục là quốc sách hàng đầu

Mục tiêu : thứ nhất, nâng cao dân trí Đây là mục tiêu đầu tiên của nền giáo dục Việt Nam bởi lẽ học vấn là cái gốc của văn hoá Như chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu Vì vậy tôi đề nghị mở rộng chiến dịch chống nạn mù chữ” Thứ hai, giáo dục còn nhằm đào tạo nhân lực cho đất nước Dân số đông, nguồn nhân lực dồi dào là một thế mạnh của nước ta Muốn phát huy tốt nhất thế mạnh sẵn có, vấn đề quan trọng là phải đào tạo nguồn nhân lực – đó phải là những người lao động không chỉ có sức khoẻ mà còn có tri thức Thứ ba, giáo dục con bồi dưỡng nhân tài Đây

là những hạt nhân của nền giáo dục, là những con người có phẩm chất, có năng lực, trí tuệ hơn người, họ cũng chính là những đầu tàu trong tương lai sẽ đưa đất nước phát triển lên nếu được phát hiện và quan tâm kịp thời

Đối tượng chính sách giáo dục hướng tới : giáo dục - đào tạo có tác dụng lớn đến toàn bộ đời sống vật chất tinh thần của xã hội Phát triển giáo dục – đào tạo là cơ sở để thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược con người của Đảng và Nhà nước của ta

Kết quả chính sách giáo dục : vấn đề mở mang dân chí không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là nghĩa vụ của người dân Cho đến nay đã có nhiều văn bản pháp luật được ban hành về vấn đề học tập cảu người dân như Luật phổ cập giáo dục tiểu học 1991,

Nghị quyết số 41 cảu Quốc hội về thực hiện phổ cập giáo dục trung học cơ sở vào năm

2010, Luật giáo dục 2005 …

Nội dung chính sách giáo dục : chính sách giáo dục là quốc sách hàng đầu được thể hiện ngay trong Điều 35 của Hiến pháp 1992 : “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” Như vậy, ngay trong quy định của Hiến pháp, Đảng và Nhà nước ta đã xác định tầm quan trọng của giáo dục Theo quan điểm của nhà nước ta, không có sự đầu tư nào mang lại nhiều lợi ích như đầu tư cho giáo dục, bởi giáo dục là hoạt động mà qua đó hình thành nên nhân cách của công nhân, đào tạo nên những người lao động có nghề, năng động và sáng tạo, là tiền đề cho sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước

2.2 CỘNG ĐỒNG CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM

Những chủ thể

nào tham gia

Đảng và nhà nước, cơ quan cán bộ giáo dục và đào tạo

Các tổ chức công lập, ngoài nhà nước Người dân tham giachính sách

Tham gia vào

khâu nào?

Triển khai thực hiện chính sách, thực kiến nghị sửa đổi

Thực hiện và kiến nghị, ý kiến , sửa đổi hoàn thiện chính sách

Thực hiện kiến nghị ý kiến, sửa đổi hoàn thiện chính sách

Thái độ tương

tác

Chấp nhận Chấp nhận Chấp nhận

Nguồn lực Tài chính, mạnh thường

quân, quỹ đầu tư, nhân sự

Tài chính, Tài chính

Thuận lợi, ,

khó khăn

Thuận lợi :chính sách được sự hưởng ứng của các tổ chức tư nhân, ngoài nhà nước, người dân

Thuận lợi :chính sách được sự hưởng ứng từ các tổ chức

cơ quan nhà nước, người dân

Thuận lợi: giúp người dân xoá nạn dốt

Khó khăn: còn chưa tiếp cận chính sách

Khó khăn: chất lượng công tác chưa được còn chưa đồng đều các vùng, chính sách chậm đổi mới

Khó khăn: chất lượng công tác chưa được còn chưa đồng đều các vùng, chính sách chậm đổi mới

hỗ trợ miễn học phí

Họ chuẩn bị

vượt qua khó

khăn như nào?

Tăng cường kiểm tra rà soát chất lượng công tác thực hiện chính sách

Lọc lựa kĩ càng các nhân lực , đào tạo nghiêm khắc hơn

Tìm hiểu các chính sách hỗ trợ nhiều hơn góp ý kiến hơn

im lặng Phương thức

và mục đích

tham gia?

Tham gia trực tiếp vào quá trình thực thi chính sách nhằm nâng cao, sửa đổi những khuyết điểm chưa thấy

Tham gia gián tiếp vào chính sách bằng cách đưa ra kiến nghị, ý kiến cho hoàn thiện chinh sách

Tham gia gián tiếp vào chính sách bằng cách đưa ra kiến nghị, ý kiến cho hoàn thiện chinh sách

2.3. MÔ HÌNH THỰC HIỆN

Việc thực hiện chính sách giáo dục đang diễn theo mô hình “từ trên xuống”

Hệ thống giáo dục có thể hiểu là toàn bộ các bậc của nền giáo dục, bao gồm bậc mầm non, tiểu học, trung học, phổ thông, đại học, sau đại học, dân lập, bán công tồn tại trong một thể thống nhất, thể hiện sự phát triển tương ứng của giáo dục với sự phát triển của con người từ khi la một đứa bé đến khi trưởng thành Phát triển cân đối hệ thống giáo dục là quan tâm đầu tư phát triển tất cả các bậc giáo dục ở tất cả các hình thức giáo dục, tạo nên mối tương quan hài hoà giữa các bộ phận hệ thống

Điều 36 luật hiến pháp 1992 của nước CHXHCNVN quy định :

“ nhà nước phát triển cân đối hệ thống giáo dục: giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và sau đại học”

Hiến pháp nước ta quy định cụ thể như vậy bởi xuất phát từ mục tiêu của giáo dục

là hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực cảu công dân Vì thế cho nên việc xây dựng hệ thống giáo dục sao cho phù hợp là hết sức cần thiết Không chỉ nên quan tâm đến giáo dục của từng cấp, từng ngành mà nên quan tâm đến toàn bộ hệ thống Tâm lý học ngày nay đã xác định rằng: đứa trẻ từ sơ sinh đến 5 tuổi đã đặt xong nền móng đầu tiên cho tính tình của nó và những nét tính cách đó sẽ đi theo mãi cho đến khi

no trưởng thành Vậy nên việc giáo dục mầm non có ý nghĩa đặc biệt rất quan trọng, bởi khi đứa trẻ được đến trường thì sẽ giúp trẻ có những nhận thức đầu tiên về xã hội, ở đó trẻ không phải là trên hết, không được cưng chiều như ở nhà mà sẽ được tiếp xúc với các bạn, các thầy cô, trẻ sẽ được dạy các cách ứng xử cơ bản, bổ trợ thêm những điều cha mẹ dạy ở nhà Vì vậy việc phát triển hệ thống giáo dục mầm non rất cần thiết

Tuy nhiên, để hình thành 1 con người là cả quá trình dài trong đó giáo dục là 1 điều kiện cần mà mỗi người thì luôn phát triển và trải qua cấp học khác nhau, hết mầm non là đến giáo dục phổ thông, giáo dục phổ thông là bước đệm quan trọng cung cấp những kiến thức cơ bản tối thiểu cho mỗi người, ở cấp học này sẽ giúp mọi người xác định hướng đi của mình, đó là tiếp tục lên đại học hoặc học nghề Còn giáo dục đại học và sau đại học chính là nơi cung cấp những kiến thức cơ sở ngành nghề cho mỗi người để họ có hành trang bước vào lao động, xây dựng đất nước Như vậy có thể thấy mỗi cấp học, ngành học đều đóng vai trò và tầm quan trọng riêng, hổ trợ lẫn nhau trong công tác giáo dục, đào tạo những con người Việt Nam có đầy đủ tri thức và phát triển toàn diện Vì vậy mà cần phải phát triển cân đối hệ thống giáo dục Phát triển cân đối hệ thống giáo dục là một chính sách hợp lí mang tầm chiến lược và đúng đắn nhất hiện nay

2.4 NHỮNG RÀO CẢN, KHÓ KHĂN

Do điều kiện tự nhiên, nước ta có phần lớn diện tích lãnh thổ là miền núi và có một

số đảo nhỏ Điều kiện giao thông ở miền núi, hải đảo còn nhiều khó khăn, dân cư chủ yếu

là đồng bào dân tộc thiểu số, sự giao lưu về kinh tế, văn hoá còn nhiều hạn chế nên kinh

tế chậm phát triển, đời sống nhân dân còn thiếu thốn so với vùng đồng bằng Bởi vậy, đề

đưa đất nước phát triển một cách đồng bộ, vững mạnh, nhà nước cần có những chính sách ưu tiên cho phát triển ở các miền núi, các vùng đặc biệt khó khăn Do điều kiện còn nhiều thiếu thốn như vậy nên đồng bào miền núi, dân tộc ít người không có điều kiện tiếp xúc với khoa học công nghệ hiện đại, người dân còn vất vả lo kiếm sống nên vấn đề giáo dục chưa được quan tâm đúng mức Do đó, trước hết nhà nước cần thực hiện chính sách xoá đói giảm nghèo, từng bước nâng cao đời sống vật chất, tạo điều kiện nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân Bên cạnh đó, nhà nước cũng cần có sự ưu tiên về thi cử, chính sách miễn giảm học phí, cấp học bổng, cho học sinh miền núi, vùng dân tộc ít người, vùng đặc biệt khó khăn Việc đầu tư xây dựng trường, lớp và chế độ đãi ngộ đối với đội ngũ giáo dục ở miền núi, vùng sâu vùng xa cũng cần phải có sự quan tâm, ưu tiên nhất định Bộ giáo dục và đào tạo đã có những chính sách hỗ trợ xây dụng trường, lớp, mua sắm trang thiết bị, tài liệu, đồ dùng dạy học cho các vùng còn khó khăn Chính sách đối với đội ngũ giáo dục ở vùng núi được chú trọng, thể hiện qua Nghị định số 61/2006/NĐCP ngày 20/06/2006 của Chính phủ về chính sách đối với nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục ở trường chuyên biệt, ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, với nhiều chế độ đãi ngộ nhằm khuyến khích công tác giáo dục ở những vùng khó khăn

3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ CHO CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM

Thứ nhất, cần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, coi trong giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên, mở rộng quy mô giáo dục hợp lý Cần coi trọng

cả ba mặt giáo dục: dạy làm người, dạy chữ, dạy nghề, đặc biệt chú ý giáo dục lý trưởng, phẩm chất đạo đức, lối sống, lịch sử, truyền thống văn hoá dân tộc, giáo dục về Đảng Phát triển quy mô hợp lý cả giáo dục đại trà và mũi nhọn, xây dụng xã hội học tập, tạo điều kiện cho mọi người học tập suốt đời Đẩy mạnh công tác đào tạo nghề, kể cả những nghề thuộc lĩnh vực cao Đẩy mạnh phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, thực hiện phổ thông trung học cơ sở một cách bền vững, củng cố kết quả xoá mù chữ, ngăn chặn