Trang 4 SỞ GD&ĐT BẮC GIANG CỤM THPT HUYỆN LỤC NAM ĐỀ THI CHÍNH THỨC (Đề thi có 02 trang) ĐỀ THI CHỌN HSG VĂN HÓA CẤP CƠ SỞ NĂM HỌC 2022 – 2023 MÔN NGỮ VĂN KHỐI 10 Thời gian làm bài 150 phút (không kể[.]
Trang 1ĐỀ THI CHÍNH THỨC
(Đề thi có 02 trang) Thời gian làm bài:150 phút (không kể thời gian phát đề)MÔN: NGỮ VĂN - KHỐI: 10
I ĐỌC HIỂU (5.0 điểm)
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
NGÀN NĂM MÂY TRẮNG
“Máy bay cất cánh trong mưa Tiếng càng bánh xe gấp lại có vẻ mạnh hơn bình thường
dội độ rung vào thân máy bay Tôi tiếc là đã không nghe lời vợ Đáng lý nên trả vé, đừng theo
chuyến này Ngày xấu, giờ xấu, thời tiết xấu
[…]
- Đã sắp đến sông Bến Hải chưa con?
- Dạ thưa - Cô gái nhìn đồng hồ đeo tay - Còn chừng dăm phút nữa ạ Nhưng thưa cụ vì chúng ta bay trên biển nên không ngang qua sông mà sẽ chỉ ngang qua vùng trời vĩ tuyến 17
- Lát qua đấy con bật dùm già cái cửa tròn này con nhé, cho thoáng
- Ấy chết, mở thế nào được ạ Cô gái bật cười
[…]
Tay vận comple xoè diêm châm thuốc Là dân nghiện nhưng lúc này tôi thấy gai với khói
Lẽ ra y nên xuống phía dưới mà thả khí chứ chẳng nên phớt lờ hàng chữ “không hút thuốc” sáng nay trước mũi y như vậy, tôi sẽ uể oải thầm nghĩ, đậy tờ báo lên mặt và nhắm mắt lại Giấc ngủ thiu thiu chầm chậm trườn tới
- Làm cái gì vậy? Hả! Cái bà già này!
Tôi giật bắn mình Tôi bị giằng khỏi giấc ngủ không phải vì tiếng quát, tay ngồi cạnh tôi không quát to tiếng, chỉ nạt, nạt khẽ thôi, đủ nghe Nhưng âm hưởng của nỗi hoảng hốt và sự cục cằn trong giọng y như tát vào mặt người ta Thận trọng, tôi liếc nhìn Khói thuốc và cặp vai to đùng của y che khuất cả bà cụ già, cả ô cửa sổ
- Này, cô kia, cô nhân viên! - Y sang trọng đứng dậy mắng - Tới mà nhìn! Đây là hàng không hay là cái xô bếp? Là phi cơ hay là cái miếu thờ thế này, hả?
- Van bác - Bà cụ sợ sệt - Bác ơi, van bác Chẳng là, bác ạ, bữa nay giỗ thằng cả nhà tôi Non ba chục năm rồi, bác ơi, tôi mới lên được đến miền cháu khuất
Tay nọ gần như bước xéo lên đùi tôi, xấn ra lối đi Bộ mặt hồng hào bừng bừng giận dữ
và khinh miệt
Bà cụ ngồi, lặng phắt, lưng còng xuống, hai bàn tay chắp lại, gầy guộc Trên chiếc bàn gấp bày đĩa hoa cúng, nải chuối xanh, mấy cái phẩm oản và ba cây nhang cắm trong chiếc cốc thuỷ tinh đựng gạo Một bức ảnh ép trong tấm kính cỡ bàn tay để dựng vào thành cốc
Cô tiếp viên vội đi tới Cô đứng sững bên cạnh tôi Không hề kêu lên, không thốt một lời,
cô lặng nhìn
Máy bay vươn mình nâng độ cao vượt qua trần mây Sàn khoang dốc lên Cái bàn thờ nhỏ bé bỏng của bà cụ già hơi nghiêng đi Tôi xoài người sang giữ lấy cái khung ảnh Tấm ảnh được cắt ra từ một tờ báo, đã cũ xưa, nhưng người phi công trong ảnh còn rất trẻ
Khói nhang nhả nhè nhẹ, bốc lên dìu dịu, mờ mỏng trong bầu không khí lành lạnh của khoang máy bay Những cây nhang trên trời thẳm toả hương thơm ngát Ngoài cửa sổ đại dương khí quyển ngời sáng.”
(Bảo Ninh - những truyện ngắn - NXB trẻ 2020)
Trang 2Câu 1 Trong văn bản, nhân vật bà cụ mong đến sông Bến Hải để làm gì?
Câu 2 Chỉ ra đặc điểm nổi bật trong kết cấu của truyện ngắn trên.
Câu 3 Anh/ chị hiểu như thế nào về thái độ của cô tiếp viên qua chi tiết: “ Cô đứng sững bên
cạnh tôi Không hề kêu lên, không thốt một lời, cô lặng nhìn”?
Câu 4 Thông điệp có ý nghĩa nhất với anh/chị sau khi đọc văn bản trên là gì? Lí giải vì sao lại
chọn thông điệp đó?
II LÀM VĂN (15.0 điểm)
Câu 1: (5.0 điểm)
Đại đức Hea Min – một trong những người rất có ảnh hưởng ở Hàn Quốc, đã xuất bản nhiều sách để chữa lành vết thương lòng cho hàng triệu người trẻ luôn tất bật với nhịp sống
hiện đại hối hả Trong một cuốn sách nổi tiếng của mình, ông đưa ra lời khuyên:“Yêu những điều không hoàn hảo”.
Trình bày suy nghĩ của anh/ chị về lời khuyên trên
Câu 2: (10 điểm)
Bàn về truyện ngắn, có ý kiến cho rằng:
“Sứ mệnh của thể loại truyện ngắn đặt lên vai các chi tiết nghệ thuật Chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn là những người tí hon mang nhiệm vụ khổng lồ””
Hãy làm rõ ý kiến trên và làm rõ ý kiến đó qua trải nghiệm văn học của bản thân
Hết
-Thí sinh không được sử dụng tài liệu Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.
Họ và tên thí sinh: ……….SBD………
Trang 3MÔN THI: NGỮ VĂN 10
(Hướng dẫn chấm gồm 04 trang)
1 Đáp án và thang điểm
1 Trong văn bản, nhân vật bà cụ mong đến sông Bến Hải để thắp hương cho
2 - Mở đầu truyện là khung cảnh máy bay cất cánh trong mưa khi “Ngày
xấu, giờ xấu, thời tiết xấu”và sự nuối tiếc, căng thẳng của hành khách.
- Kết thúc truyện là sự yên lặng của các nhân vật, là khung cảnh “đại dương khí quyển ngời sáng”
- Việc tạo ra kết cấu đối lập như trên đã tao sức cuốn hút, hấp dẫn; thể hiện niềm lạc quan, niềm tin của tác giả vào sự bất tử của các chiến sĩ phi công từng bảo vệ vùng trời của Tổ Quốc
1.0
3 Chi tiết: “Cô đứng sững bên cạnh tôi Không hề kêu lên, không thốt một
lời, cô lặng nhìn” có thể hiểu về thái độ của cô tiếp viên:
- Sự ngỡ ngàng, ngạc nhiên trước hành động của bà cụ
- Bày tỏ niềm thành kính trước người lính đã hi sinh vì Tổ quốc
- Chia sẻ với những mất mát lớn lao của bà cụ
1.5
4 - Học sinh rút ra được thông điệp có ý nghĩa với bản thân, có thể theo một
trong các gợi ý sau:
+ Biết sẻ chia, đồng cảm, thấu hiểu với nỗi đau, sự mất mát của những người mẹ có con hi sinh, những gia đình mất đi người thân trong chiến tranh
+ Trân trọng, biết ơn những người chiến sĩ đã hi sinh vì Tổ Quốc
+ Lên án cách hành xử thiếu văn hóa cùng thái độ thờ ơ, vô cảm của một
số người trong xã hội
- Học sinh lí giải theo quan điểm của bản thân, trình bày thành một đoạn văn, có lí giải thuyết phục
1.5
1.1 Về kĩ năng
Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận:
Mở bài: giới thiệu được vấn đề, Thân bài: triển khai được vấn đề, Kết bài: khái
quát được vấn đề
0.25
1.2 Về nội dung
Trang 4a Xác định đúng vấn đề nghị luận: Yêu những điều không hoàn hảo 0.5
b Giải thích:
- Yêu những điều không hoàn hảo: là biết chấp nhận, trân trọng những điều
thiếu sót, khiếm khuyết, những điều chưa thực sự hoàn thiện
- Đây là một quan điểm sống nhân văn, đúng đắn Con người cần có tấm
lòng bao dung, một cái nhìn rộng mở, một thái độ sống đúng đắn đối với
những điều còn thiếu sót của chính bản thân mình, của những người xung
quanh và trong cuộc sống
0.5
c Bàn luận
- Cuộc sống và con người vốn luôn hiện hữu những điều không hoàn hảo mà
dù muốn hay không ta vẫn phải chấp nhận như một lẽ tất yếu
- Khi biết yêu những điều không hoàn hảo ta sẽ biết chấp nhận hiện tại bằng
một tâm thế chủ động, tích cực, không bi quan, chán nản hay thất vọng về bản
thân mình và cuộc sống Từ đó hướng đến phía trước và không bỏ lỡ những
điều tốt đẹp mà bản thân và những gì xung quanh ta đang có
- Yêu những điều không hoàn hảo giúp mỗi người có sự tự tin, nghị lực để
sống lạc quan hơn
- Cuộc sống là hữu hạn, vì vậy yêu những điều không hoàn hảo sẽ giúp ta
không lãng phí quỹ thời gian vốn ngắn ngủi, quý giá, và sống trọn vẹn ý nghĩa
từng phút giây của cuộc đời
- Khi biết yêu những điều không hoàn hảo cũng sẽ dể mở lòng đồng cảm với
những điều không hoàn hảo của người khác và cuộc sống xung quanh, từ đó
giúp ta sống nhân văn hơn, hạnh phúc hơn, được mọi người yêu mến, kính
trọng, dễ thành công hơn trong cuộc sống
2.0
* Mở rộng, nâng cao:
- Nếu chỉ biết nhìn vào cái không hoàn hảo sẽ có cái nhìn phiến diện, từ đó dễ
bị ràng buộc bởi những định kiến hẹp hòi, ích kỉ
- Tuy nhiên yêu những điều không hoàn hảo không có nghĩa là chấp chận sự
thiếu sót, khiếm khuyết mà không có ý thức sửa chữa, thay đổi Bởi như vậy
là bảo thủ, triệt tiêu sự nỗ lực, vươn tới sự hoàn thiện
0.5
d Bài học nhận thức và hành động: Rút ra những bài học liên hệ phù hợp. 0.5
1.3 Sáng tạo: Có cách diễn đạt mới mẻ, thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề
1.4 Chính tả: Đảm bảo những quy tắc về chuẩn chính tả, dùng từ, đặt câu. 0,25
2.1 Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận đủ ba phần: Mở bài: giới 0.5
Trang 5được vấn đề.
2.2 Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Vai trò của chi tiết nghệ thuật
trong truyện ngắn
0.5
2.3 Triển khai vấn đề cần nghị luận: Thí sinh có thể triển khai theo
nhiều cách nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ
giữa lí lẽ và dẫn chứng Có thể triển khai theo hướng sau:
8.0
- Truyện ngắn: là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ, “thường hướng tới việc khắc họa
một số hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay
đời sống tâm hồn của con người” (Từ điển thuật ngữ văn học) Truyện
ngắn được coi như “lát cắt của đời sống”.
- Sứ mệnh của thể loại truyện ngắn: Qua việc tái hiện những khoảnh khắc
đời sống, những hiện tượng nhân sinh, những cảnh huống trong quan hệ
giữa người với người từ đó nêu lên những vấn đề có ý nghĩa sâu sắc về con
người và xã hội
- Chi tiết nghệ thuật: “Các tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về
cảm xúc và tư tưởng” (Theo từ điển thuật ngữ văn học)
- “Những người tí hon mang nhiệm vụ khổng lồ”: Chi tiết nghệ thuật là
đơn vị nhỏ nhất cấu thành tác phẩm nhưng nó mang sức chứa về nội dung
và nghệ thuật: làm nổi bật tính cách, phẩm chất nhân vật; chủ đề của tác
phẩm; quan niệm thẩm mĩ, tư tưởng nghệ thuật, phong cách nghệ thuật của
nhà văn; tạo nên chiều sâu và sức hấp dẫn cho tác phẩm;…
=> Ý kiến đã khẳng định vai trò then chốt, tầm quan trọng của chi tiết
nghệ thuật trong truyện ngắn
c Bình luận về vấn đề
* Cơ sở lý luận:
- Truyện ngắn tuy có dung lượng nhỏ, số lượng nhân sự, sự kiện không
nhiều, cốt truyện diễn ra trong thời gian, không gian hạn chế, thường
xuyên xoay quanh một tình huống có tính chất chủ đạo nhưng có sức khái
quát, có chiều sâu vượt ra ngoài khuôn khổ của câu chữ
- Để giải quyết mâu thuẫn trên, nhà văn dùng những chi tiết nghệ thuật đắt
giá trong tác phẩm Đó là những điểm sáng hội tụ chiều sâu nội dung và vẻ
đẹp nghệ thuật của tác phẩm, cô đúc những điều nhà văn muốn nói trong
một dung lượng câu chữ khiêm tốn, tạo nên những trang văn bản hàm súc,
nói ít gợi nhiều Chi tiết nghệ thuật trong truyện ngắn phải gánh nhiệm vụ
nặng nề, có ý nghĩa then chốt trong việc thực hiện sứ mệnh của thể loại
Dù chỉ là tiểu tiết trong tác phẩm nhưng những gì nó làm được thật lớn lao
- Một chi tiết nghệ thuật dù có nhỏ cũng là kết quả lựa chọn, sắp xếp và mô
tả, gắn với quá trình tư duy và sáng tạo nghệ thuật của nhà văn khi viết tác
phẩm Nó xuất hiện ở vị trí nào trong mạch vận động nào của tác phẩm,
được thể hiện ra sao hoàn toàn phụ thuộc vào con mắt nhìn, khả năng thấu
1.0
Trang 6hiểu đời sống, thấu hiểu con người của nhà văn.
* Cơ sở thực tiễn Trên nền tảng lý luận nêu trên, thí sinh chọn một tác phẩm cụ thể trong chương trình ngữ văn mà các em yêu thích, phân tích, làm rõ các phương diện sau đây:
- Giới thiệu được chi tiết xuất hiện trong tác phẩm lựa chọn
- Phân tích được các chi tiết độc đáo trên hai phương diện nội dung và nghệ thuật Từ đó làm nổi bật được vai trò và ý nghĩa của chi tiết đối với chủ đề tư tưởng của tác phẩm và vấn đề mà nhà văn đặt ra Vai trò của chi tiết khi kết nối các sự việc trong truyện
- Đánh giá được tài năng của nhà văn trong quá trình sáng tạo các chi tiết trong tác phẩm
5.0
d Bình luận nâng cao:
- Khẳng định sự đúng đắn của nhận định bởi đã nêu lên những đặc trưng độc đáo của chi tiết, một yếu tố quan trọng làm nên sức hấp dẫn của thể loại truyện ngắn
- Sức nặng của tác phẩm sẽ tăng lên rất nhiều khi chủ thể sáng tạo sản sinh
ra những chi tiết “có tầm” Tầm vóc tư tưởng, tài năng nghệ thuật của nhà
văn bộc lộ trong chính cách nhà văn lựa chọn và sử dụng chi tiết trong tác phẩm
- Đề cao vai trò của chi tiết trong truyện ngắn nhưng không có nghĩa là đẩy vai trò ấy lên vị trí độc tôn Bên cạnh chi tiết nghệ thuật, sự thành công của truyện ngắn còn được quyết định bởi rất nhiều yếu tố khác như: cốt truyện, tình huống truyện, nhân vật, kết cấu…
- Bài học đối với người sáng tạo và người tiếp nhận: Nhà văn phải dồn tâm lực để sáng tạo nên những chi tiết nghệ thuật đặc sắc Người đọc cảm nhận được những lớp trầm tích ý nghĩa trong từng chi tiết, đặt các chi tiết trong hệ thống, trong chỉnh thể nghệ thuật của tác phẩm để phân tích, bình giá
1.0
2.3 Sáng tạo: cách diễn đạt độc đáo, có suy nghĩ riêng 0,5
2.4 Chính tả: đảm bảo những quy tắc về chuẩn chính tả, dùng từ, đặt câu. 0,5
2 Lưu ý khi chấm bài:
- Giám khảo cần nắm vững yêu cầu chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh, tránh đếm ý cho điểm một cách máy móc, vận dụng linh hoạt hướng dẫn chấm
- Khuyến khích những bài làm có tính sáng tạo, nội dung bài viết có thể không trùng với yêu cầu trong Hướng dẫn chấm nhưng lập luận thuyết phục, văn phong sáng rõ,
- Hết