SỞ GD&ĐT BẮC GIANG CỤM THPT HUYỆN LỤC NAM ĐỀ THI CHÍNH THỨC (Đề thi có 02 trang) ĐỀ THI CHỌN HSG VĂN HÓA CẤP CƠ SỞ NĂM HỌC 2022 2023 MÔN THI NGỮ VĂN KHỐI 11 Thời gian làm bài 150 phút, không kể thời g[.]
Trang 1SỞ GD&ĐT BẮC GIANG
CỤM THPT HUYỆN LỤC NAM
ĐỀ THI CHÍNH THỨC
(Đề thi có 02 trang)
ĐỀ THI CHỌN HSG VĂN HÓA CẤP CƠ SỞ
NĂM HỌC 2022 - 2023 MÔN THI: NGỮ VĂN - KHỐI 11
Thời gian làm bài:150 phút, không kể thời gian phát đề
I ĐỌC HIỂU (5,0 điểm)
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
Khúc hát thanh xuân
Sẽ đến lúc ta trở về già Nhưng tới đó hãy hay, giờ ta còn trẻ chán Bắt chước dáng cụ già không khó lắm Đến khi già, muốn trẻ, khó làm sao Lúc còn trẻ ra biển dễ hơn khi già ra ao Lúc trẻ ta lội rừng dễ hơn là khi già thăm vườn mà mỏi gối Với tuổi trẻ không có đêm nào gọi là đêm tối
Mưa đã là bạn ta, nắng cũng là bạn ta
Ta cày mặt đất lên trong ánh nắng chói loà
Ta gieo mạ theo đường chân trời cho lúa mọc Cười cái cần câu, ta huơ cần trục
Lấy cân tạ ta cân và thước cây số ta đo Nhưng ta lấy phút giây để tính thì giờ Tình yêu sẵn trong ta đến bồn chồn biết mấy Thân thể ta là toà lầu lộng lẫy
Ánh sáng chứa bên trong và tiếng hát tràn đầy
Ta nguyện là đầu rễ, ta nguyện là ngọn cây Nơi ta tựa ấy thân cành vững chãi
Tuổi già vui cùng ta mà trẻ lại Trẻ em nhìn sức vóc ta mà lớn lên Nhưng có một điều xin bè bạn đừng quên
Là chính khúc hát thanh xuân này các cụ già đã hát
Ta nhẩm lại, bỗng thấy lòng dào dạt Nên lại hát tuổi mình ở chính bàn tay
1978
(Nguồn: Báo Tiền phong, số ngày 30-01-1979, Phạm Tiến Duật)
Câu 1: Xác định và nêu hiệu quả của thể thơ đối với việc thể hiện nội dung trong bài? Câu 2: Phép điệp tu từ trong đoạn thơ sau có tác dụng gì?
“Ta cày mặt đất lên trong ánh nắng chói loà
Ta gieo mạ theo đường chân trời cho lúa mọc Cười cái cần câu, ta huơ cần trục
Lấy cân tạ ta cân và thước cây số ta đo”
Trang 2Câu 3: Đọc câu thơ “Nhưng ta lấy phút giây để tính thì giờ” anh/chị có liên tưởng đến ý thơ
trong một tác phẩm của nhà thơ Xuân Diệu được học trong chương trình lớp 11? Yếu tố nào giúp anh/chị có sự liên tưởng đó?
Câu 4: Thông điệp sâu sắc nhất mà anh chị thu nhận được sau khi đọc bài thơ là gì? Trình bày
thật ngắn gọn thông điệp đó?
II PHẦN LÀM VĂN (15,0 điểm)
Câu 1 (5,0 điểm):
Anh/chị hãy viết một bài văn (khoảng 400 chữ) bày tỏ suy nghĩ về tuổi thanh xuân?
Câu 2 (10,0 điểm):
Bàn về truyện ngắn, có ý kiến cho rằng:
Truyện ngắn tuy ngắn nhưng chứa đựng một thực tế vừa lớn lao vừa bén nhọn Nó đòi hỏi nhà văn phải có khả năng thể hiện tập trung và cô đọng, phải biết chọn những điển hình, những chi tiết thật đắt.
Anh/chị suy nghĩ gì về ý kiến trên? Hãy làm sáng tỏ quan điểm của mình qua một truyện ngắn đã được học trong chương trình Ngữ văn 11.
HẾT
-Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm./.
CBCT 1: Kí tên: CBCT 2: Kí tên:
Họ và tên thí sinh: Số báo danh:……….
Trang 3CỤM THPT HUYỆN LỤC NAM NĂM HỌC 2022- 2023
MÔN THI: NGỮ VĂN 11
(Hướng dẫn chấm gồm 03 trang)
1 Đáp án và thang điểm
1 - Th th : t do ể ơ ự
- Hi u qu : di n t suy nghĩ, c m xúc c a tác gi m t cách t nhiên, chân ệ ả ễ ả ả ủ ả ộ ự thành, không b gò bó b i nh ng quy đ nh ch t chẽ v câu t ị ở ữ ị ặ ề ừ
1.0
2 - Phép đi p tu t trong đo n th : đi p t ệ ừ ạ ơ ệ ừ “ta”.
+ Tác d ng: ụ
- T o nh p đi u nh p nhàng, trôi ch y cho đo n th ạ ị ệ ị ả ạ ơ
- Nh n m nh: ni m vui, ni m h ng kh i, say mê c ng hi n c a ấ ạ ề ề ứ ở ố ế ủ “ta”, c a ủ
tu i tr cho đ t n c ổ ẻ ấ ướ
1.0
3 - Đ c câu th ọ ơ “Nh ng ta l y phút giây đ tính thì gi ” ư ấ ể ờ có th liên t ng ể ưở
đ n ý th trong bài th ế ơ ơ “V i vàng” ộ c a Xuân Di u ủ ệ
- Y u t d n đ n s liên t ng đó: đ u là nh ng tri t lí v th i gian ế ố ẫ ế ự ưở ề ữ ế ề ờ
1.0
4 - HS có th l a ch n thông đi p theo c m nh n c a mình Tuy nhiên, ể ự ọ ệ ả ậ ủ thông đi p đó ph i là thông đi p tr ng tâm c a bài th ệ ả ệ ọ ủ ơ
+ VD: Th i thanh xuân, s quý giá c a th i gian ờ ự ủ ờ
- Trình bày ng n g n thông đi p ắ ọ ệ
- HS trình bày rõ lí do vì sao l a ch n thông đi p đó ự ọ ệ
2.0
1.1 Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận đủ ba phần: Mở - Thân - Kết 0,25
1.2 Xác định đúng vấn đề nghị luận: Tuổi thanh xuân 0,5
1.3 Triển khai vấn đề cần nghị luận: Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách
nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng Dưới đây là một số gợi ý định hướng:
3,5
- Là thời gian tuổi trẻ, khoảng thời gian sung sức nhất, trí tuệ minh mẫn nhất, khát vọng mãnh liệt nhất Đây là thời điểm chuyển giao rất quan trọng trong cuộc đời, được mệnh danh là bản lề cả cuộc đời
- Đây là giai đoạn con người rèn luyện về thể chất, tinh thần để hoàn thiện bản thân cũng như chuẩn bị hành trang vào tương lai
- Sống một thời tuổi trẻ rực rỡ tươi đẹp tận hiến và tận hưởng hết mình để thực hiện mơ ước, hoài bão của bản thân và cống hiến cho xã hội
- Tuổi thanh xuân qua đi không lấy lại được Chúng ta hãy quý trọng từng giây, từng phút của tuổi trẻ.
- Biết kéo dài tuổi thanh xuân của cuộc đời để cuộc đời luôn đẹp và ý nghĩa.
c Mở rộng, nâng cao vấn đề:
- Tuy nhiên trong xã hội vẫn còn có một số người với suy nghĩ và hành động lệch lạc, chưa đúng với lứa tuổi thanh xuân tươi đẹp của mình.
- Thời thanh xuân không nhất thiết chỉ nằm trong giới hạn tuổi tác, mà có thể
là thanh xuân trong suy nghĩ, quan niệm, nhìn nhận, tâm hồn
0,5
d Bài học nhận thức và hành động: Rút ra những bài học phù hợp. 0,5
Trang 4- Giữ thái độ sống tích cực, luôn nỗ lực hết mình để có một thanh xuân tươi
đẹp.
- Sống yêu thương, sẻ chia với những người xung quanh để cuộc sống tốt đẹp
hơn.
1.4 Sáng tạo: cách diễn đạt độc đáo, có suy nghĩ riêng. 0,5
1.5 Chính tả: đảm bảo những quy tắc về chuẩn chính tả, dùng từ, đặt câu. 0,25
2.1 Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận đủ ba phần: Mở - Thân - Kết 0,5
2.2 Xác định vấn đề cần nghị luận: Yêu cầu khi sáng tác truyện ngắn dù
dung lượng nhỏ nhưng để tạo nên tác phẩm hay, có chiều sâu tư tưởng người
nghệ sĩ phải lựa chọn chi tiết điển hình thật đắt.
0,5
2.3 Triển khai vấn đề cần nghị luận: Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách
nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn
chứng Có thể triển khai theo hướng sau:
8,0
- Chứa đựng một thực tế vừa lớn lao vừa bén nhọn: Truyện ngắn phản ánh
hiện thực vừa phong phú, rộng lớn vừa có ý nghĩa tiêu biểu, mang tầm khái
quát cao.
- Thể hiện tập trung và cô đọng… biết chọn những điển hình, những chi tiết
thật đắt: Người nghệ sĩ phải biết thể hiện trong tác phẩm một cách ngắn gọn
nhưng mang sức chứa lớn, xây dựng được những hình tượng nghệ thuật đặc
sắc, những chi tiết tiêu biểu, ấn tượng.
=> Ý kiến đặt ra những yêu cầu khi sáng tác truyện ngắn: Để tạo nên chiều
sâu tư tưởng trong một dung lượng nhỏ, đòi hỏi người nghệ sĩ phải có sự lựa
chọn công phu về phạm vi hiện thực, hình tượng, chi tiết….
Cơ sở lí luận:
- Văn học phản ánh hiện thực đời sống nhưng không phải là hiện thực hời hợt
nông cạn ở bề mặt, mà là những quy luật của hiện thực, những góc khuất,
những mặt trái không dễ nhận thấy Đặc biệt hiện thực đó được người nghệ sĩ
nhận thức, cắt nghĩa, phản ánh trong tác phẩm bằng hình tượng nghệ thuật.
- Truyện ngắn là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ nên có những yêu cầu riêng về dung
lượng, cách diễn đạt, cách xây dựng nhân vật điển hình và các chi tiết nghệ
thuật Có như vậy, truyện ngắn mới thể hiện được những vấn đề mang tính
bản chất của đời sống, thể hiện được những vấn đề nhân sinh sâu sắc.
- Hình tượng nhân vật điển hình, chi tiết tiêu biểu trong truyện ngắn mang lại
giá trị nghệ thuật lớn; có vai trò quan trọng trong sự vận động của cốt truyện
(1,0)
Cơ sở thực tiễn:
- Đúng phạm vi: chương trình Ngữ văn 11.
- Đảm bảo số lượng tác phẩm chọn: một tác phẩm
- Trong quá trình phân tích, chứng minh, thí sinh cần bám vào vấn đề nghị
(5,0)
Trang 5luận, viết đúng, trúng và làm nổi bật được:
+ Những biểu hiện cụ thể về đặc điểm thể loại truyện ngắn: dung lượng nhỏ,
số lượng nhân vật, sự kiện hạn chế…
+ Khả năng phản ánh hiện thực đời sống lớn lao của truyện ngắn: trong dung lượng ngắn, bức tranh cuộc sống hiện lên ra sao, chứa đựng những tư tưởng sâu sắc như thế nào.
+ Lựa chọn và phân tích được những chi tiết đắt, những hình tượng điển hình
để thấy được giá trị phản ánh hiện thực đời sống và khả năng khơi gợi chiều sâu tư tưởng của truyện ngắn.
- Khẳng định tính đúng đắn của ý kiến nhưng cần hiểu rộng và đầy đủ hơn (bên cạnh yêu cầu về dung lượng, hình tượng, chi tiết, truyện ngắn còn có những yêu cầu khác như tình huống truyện, nghệ thuật trần thuật, kết cấu…).
- Yêu cầu với người sáng tác và tiếp nhận:
+ Đối với người sáng tác: Để tạo nên một truyện ngắn có giá trị nhà văn phải
đi sâu vào đời sống để tìm hiểu, khai phá chất liệu hiện thực, chắt lọc từ đó những tư tưởng lớn lao, giàu ý nghĩa nhân văn, mang tinh thần thời đại; đồng thời không ngừng trau dồi tài năng, bản lĩnh sáng tạo để tạo nên những hình tượng điển hình, xây dựng chi tiết nghệ thuật đặc sắc
+ Đối với người tiếp nhận: Người đọc phải không ngừng nâng cao tầm đón nhận, phát huy vai trò chủ động, tích cực của mình trong hoạt động tiếp nhận
để có thể được giải mã được ý nghĩa của hình tượng, chi tiết đắt giá, nắm bắt được chiều sâu tư tưởng của truyện ngắn.
2.4 Sáng tạo: cách diễn đạt độc đáo, có suy nghĩ riêng 0,5
2.5 Chính tả: đảm bảo những quy tắc về chuẩn chính tả, dùng từ, đặt câu. 0,5
2 Lưu ý khi chấm bài:
- Giám khảo cần nắm vững yêu cầu chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh, tránh đếm ý cho điểm một cách máy móc, vận dụng linh hoạt hướng dẫn chấm Thí sinh có thể có những dẫn chứng khác Hướng dẫn chấm nhưng phù hợp, làm sáng tỏ lí lẽ vẫn cho điểm.
- Khuyến khích những bài làm có tính sáng tạo, nội dung bài viết có thể không trùng với yêu cầu trong Hướng dẫn chấm nhưng lập luận thuyết phục, văn phong sáng rõ,
- - Hết