^ M d n b i h i K h o a hgc Giao due T 6 CHIJIC GIAO DUG Hir6NG NGHIEP CHO HOC SINH PHO T H O N G THEO DINH HUONG PHAT TRIEN N G U 6 N NHAN Ll/C TS PHAM V A N S O N Bg Giao dgc & f)ao tao I Vai t ro v[.]
Trang 1T 6 CHIJIC GIAO D U G Hir6NG NGHIEP CHO HOC SINH PHO T H O N G THEO DINH HUONG PHAT TRIEN N G U 6 N NHAN Ll/C
TS PHAM V A N S O N
Bg Giao dgc & f)ao tao
I - V a i t r o v a sU p h a t t r i e n cOa g i a o d u e
h i r d n g n g h i e p
Hudng nghiep dupe eoi la mdt b d p h l n d u
t h I n h cOa chuong trinh g i l o due dao tao trong he
thong nha trudng d mol quoc gia Cong t i e hudng
nghiep da va dang p h I t trien manh me, rdng khap
d n h i l u nude, d i e biet d elc nude edng nghiep phat
trien.Theo quan d i l m mdi thi hudng nghiep gid day
ed vai trd quan trpng trong viee dieu chinh ddng ea
nghe nghiep eua moi e l nhan nham gan vdi t i l n bp
khoa hpe kl thuat, va vdi phat trien nen kinh t l thj
trUdng 6 nudc ta, giao due hudng nghiep eho hpe
sinh pho t h d n g dupe t o chde trong ele n h l trudng
phd thdng trung hpe va elc trung t i m kl thuat t o n g
hpp- hudng nghiep Hang nam, ele trUdng pho
t h d n g trung hpe v l he thong tren 250 trung tam kT
thuat t o n g hpp - hudng nghiep da hudng nghiep,
day n g h l eho gan mdt trieu rudl hpc sinh phd thdng
b i c t r u n g hpe HUdng nghiep giup hpe sinh Ida chpn
nghe nghiep, p h l n luong hpe sinh sau trung hpe va
c h u i n bj t i m the de hpc sinh bude v I o eude sdng
Iao dong x l hdi
Theo B i o d o cCia Bd GD&OT, sd lUpng t h i sinh dU
thi DH, CD n g l y d n g tang nen da gay I p lUe Idn d i n
cie kl thi tuyen sinh Nam 2010 d nUdc cd 321 lUOt
trudng to chUcthiDH, CD, so lupng hd so dang k i d u
thi I I 2.080.713 g l i m 10,8% so vdi nam 2009 Nam
2010 sd lupng ho s d i o g i l m dang ke so vdi ele nam
trUdc, t l le t h i sinh dang ki thi v I o d c nganh nghe
thay doi theo e h i l u hudng tich cUe Phli ehang day
I I k i t q u i eCia vlec t o chUe t d t hoat ddng giao due
hudng nghiep d c l e ea sd g i l o due n I m vUa qua?
Trong bai viet nly, chung tdi tap trung gidi thieu t u
d n chpn n g h l hay cdn gpi I I t u v a n hUdng nghiep
[TVHN)'
Hoat dong g i l o due hudng nghiep g o m 3 bd
Dhin cSu thanh: Djnh hUdng n g h l nghiep, tuyen
:hpn nghe nghiep v l t u van chpn nghe (tU van
lUdng nghiep)
TU van hudng nghiep I I k h i u trung gian giUa
( h l u djnh hudng n g h l nghiep va t u y l n chon nghe
rhUe chat cCiaTVHN la cho nhUng Idi khuyen chpn
nghe doi vdi nhiJng ai mudn tim eho minh mdt nghe yeu thich de edng hien tai nang va trf tue cUa mlnh,
de cd dupe t i l n bp nghe nghiep
Tuvan hudng nghiep la tUvan dlen rpng va ddi tupng cua TVHN I I hpc sinh phd thong Pham vi eua TVHN I I d nha trudng pho thdng va d ele trung t i m
kT thuat tong hpp- hudng nghiep
Trong giao due pho thdng, TVHN thudng dupe quan niem la sU djnh hudng hoat ddng eua hpe sinh nham hinh t h I n h d hpe sinh khuynh hudng nghe nghiep tren ed sd nghien cUu mot qua trinh lau dai
h o l e mdt thdi gian v l nhCfng dac diem e l n h i n eua moi hoe sinh
TU van nghe (TVHN) xuat hien Ian dau tien d ele nUde edng nghiep phat trien do xu the e l biet hda eao edng t i c hudng nghiep trong n h l trudng phd thdng n h I m hoan chinh he thong dao tao nhan lUe doi vdi hoat ddng Iao ddng
Tuy hoan d n h , d i e diem, moi nude ed mdt eleh nhin v l b u d e t i e n hanh TVHN rieng:
- My, Canada, Trung Quoc gpi TVHN I I HUdng ddn ehgn nghe {Vocational guidance) hay hudng dan eon dudng muu sinh V\ hudng dan chon nghe la qua
trlnh giup HS ehpn n g h l , la ehul'n bi eho HS tham gia Iao ddng, la qua trinh giup con ngudi thanh dat trong mdt n g h l Va nam 1908 Ong Parsons (My)
da thanh lap phdng TVHN dau tien tai thanh pho Boston Nhiem vu eua phdng TVHN I I tU van cho thanh nien cd nhu cau tim k i l m viec lam v l giup hp chpn dupe nhUng nghe phu hpp vdi nang luc, sd trudng eua minh
- d ele nude thupe Lien Xd cu, ngudi ta gpi chung
I I Hudng nghiep va ed nhiem vu chuan bi tU tudng
va kT nang thuc te cho HS tdt nghiep trung hpc s i n sang tham gia Iao ddng 11 lua chpn n g h l nghiep, tUc la k i t hpp eon ngUdi do n h l trudng dao tao vdi nhu eau nhan lUe eua nen kinh te, cac doanh nghiep Hoat ddng hudng nghiep d Lien Xd the hien rat rd qua li t h u y l t v l sU phu hdp nghe cCia ele n h l b l e hpc Nga I I A.KIimov v l K Platonov
- Nhat B i n gpi TVHN I I Hudng dan tien do tde I I
Trang 2hudng dan hpc sinh pho thdng sau tdt nghiep hoae
se hpe len h o l e se bude vao cupe sdng Iao ddng x l
hdi Cdn Hong Cong thi gplTVN la Phu dao nghe
- D o i vdi d e nude nhu Anh, Phap,DUe, Oethi gpi
TVHN la TU van n g h l va rat chu trpng edng tac n l y
trong viec ehul'n bj eho hpc sinh trung hpe budc vao
eude sdng Iao dong xa hdi sau khi tot nghiep
fVlle du ten gpi, bUdc di, d e h lam d moi nude
cd khie nhau nhUng tl't d deu thdng nhl't v l npi
dung, pham vi, phupng phapTVHN tren nhUng net
Idn sau day:
-I- Xet ve ndi dung, TVHN la linh vUe tri thUe cd
tinh tong hpp de de cap d i n eae mon khoa hpe khae
nhau nhukinh t l hpe nghe nghiep, t i m li hoc xa hdi
nghe nghiep, tam li hpe sai biet n g h l nghiep
+ NgUdi lam edng t i e TVHN can p h l i am hieu
mdi quan he giCfa kinh te v l nghe nghiep, d n n^m
vOfng nhOng yeu eau kl n l n g nghe nghi&p co ban,
d n nghien eUu nhufng d i e diem t i m sinh li d nhan
v l yeu eau t h I i dp n g h l nghiep dat ra vdi nang lue
trien nguon nhan lue cua dat nudc
-I-TVHN dan t r l i tren mdt pham vl k h i rpng, cd
quan he vdi ele ddi tupng thudc nhiJng Ida tudi va
trinh dp p h I t then tri tue, the chat khae nhau nhu
TVHN trong nha trUdng, TVHN ngoai XH, tU van t i l n
nghe nghiep, tUvan sau nghe nghiep, t u v a n thich
Ung nghe, t u van thay ddi nghe, t u van gidi thieu
viee l l m , t u v ^ n kinh doanh, t u v a n khdi nghiep,
-I- Ddi tupng TVHN I I thanh nien hpc sinh, sinh
v i i n va d c doi tupng ed nhu d u
+ 6 n h l trudng phd thong, TVHN thudng dupe
quan niem la su chi dao co phupng hudng ddi
vdi hoat ddng glao due HS n h I m hinh thanh d hp
khuynh hudng nghe nghiep dung dan
+ Trong q u i trinh TVHN d n p h l i lam eho hpe
sinh n I m duge eae yiu d u ve nghe nghiep, ele
djnh hudng p h I t t r i l n kinh t l xa hdi cua dat nude v l
dja phUdng va hieu dupe p h i m chat nhan d c h cCia
tUng ngudi.TVHN p h l i ed sutham gia cua nhieu ca
quan, to chUe nhu nha trudng, gia dinh, eae to chUe
d o l n t h i n h u d o l n thanh nien, hoi eha me hpe sinh,
d n bd t u van, d e nghe nhan
2 Cac n g u y e n t i c cua T V H N
Nguyen t i e tdi cao cua TVHN la p h l i d i m b i o
tinh dde lap va t u g i l e chpn nghe eua moi d nhan
sao cho trong ITnh vuc hoat ddng tuong lai eon
ngUdi hUa hen cd dupe su t h I n h dat, su thda m l n
v l cong v i l e cua minh phu hop vdi nhu d u n h i n
lue cua dia phucmg, dat nude
TVHN p h l i d i m b i o cac nguyen t i e sau d l y :
- Cd CO sd khoa hpc, cd tinh he thdng, v l su phd hpp thue t l
Chan d o l n phUc hpp: SU dung n h i l u phuong tien, cong cu, phuong p h I p nghien eUu toan dien nhan d c h HS
Tiep can hoat ddng - n h i n elch: nghien eUu HS thong qua hoat ddng trong sU tUPng t i e giUa hoat ddng va n h i n each, xem d d I I mdt he thong ho^n i chinh, cd eau true nhat dinh
Nghien cUu quan d i l m dong: D i n h gia nhufng pham chat va n l n g lUc eua HS trong su phat trien eua ehung
Tacdpng tfeh eUe:TVHN gdp phan hinh thanh va
„ bu" nhOng pham chat cdn thieu hole chua phit trien dCi mUc eua nhan eleh
3 N p i d u n g t i T v a n hUcfng n g h i e p
Hoat ddng TVHN thudng h i m ehda nhCifng nhin
t d hai mat:
-Trong eie v I n de dua ra p h l n I n h nhi-fng quy
l u l t ehung cCia su v I n hanh va phat trien cua m6t hinh thai KT-XH nhat dinh;
- Phln anh nhUng quy luat hinh t h I n h con ngUcfi
v l ele qui t i e h i n h vl eua moi ea n h i n cd chU ^ den
dac diem nhan each cua tUng eon ngUdi cu the Hoat ddng TVHN trong trudng pho thdng Viet Nam the hien d Idi khuyen cCia giao vlen doi vdi hpc
sinh trong trudng hop cac em khd xac djnh dUgc
mlnh, dua tren nhOng tri thUe v l phi'm chat nang lue, tfnh each cua cac em cung n h u yeu cau cCia nghe nghiep, nhu d u nhan lUe eua xa hpl Do nhu cau hpe n g h l tang nen edng t i e TVHN dupe dUa
v I o ele nha trudng va p h I t then tai ele nha trudng PTTH, Trung tam KT thuat Tong hpp - Hudng nghiep, Trung tam GDTX Cong t i e TVHN da p h I t trien ke
d chieu rpng va ehieu sau d eae trudng pho thong
Hien nay, edng t i c TVHN thucmg tap trung vao ITnh vUe tri thUe eo tfnh chat tong hpp, de cap d i n If luan eua n h i l u bp mdn khoa hpe khae nhau nhU: Kinh
te hpe nghe nghiep, t i m li hpc xa hdi nghe nghiip,
t i m If hpe sai biet n g h l nghiep
Cong t i e TVHN t i l n hanh d n h l trudng pho thdng v l d c trung tam kT thuat tong hpp- HUdng nghiep theo ele npl dung:
- Chan d o l n nhCfng pham chat n g h l nghiep d n thiet h i i n ed d hpe sinh;
- Lam sang ro mUe dp s i n s i n g ve t i m li v l thUc tien eua hpc sinh ddi vdi nghe nghiep;
- Dinh hudng, kich thich HS tU g i l o due va p h l i
Trang 3tnen nhCfng pham chat cdn t h i l u cOa ca n h i n
- Cung d p nguon t h d n g tin eho hpe sinh v l the
gidi nghe nghiep, xu hudng p h I t trien n g h l nghiep
trong tucmg lai, d e n g l n h n g h l va n l n g lue eua eae
c o s d d l o t a o
- Nghien cUu toan dien n h i n e l c h HS (hUng thu,
thien hudng, n l n g lue, tinh eleh, d c pham chat tam
sinh If, tinh trang sUc k h o l )
- Ddi e h i l u mUc dp s i n s i n g ve tam li va thUe t l
ddi vdi yeu d u cCia nghe m l hpc sinh dinh ehpn
- Chi eho hpc sinh eon dudng " b u " nhtifng pham
chat nhan d e h quan trpng cdn t h i l u de hp n I m
vCfng v l hUa hen thanh dat trong hoat ddng n g h l
nghiep sau nly
- Dong v i i n hpe sinh tU giao due, t u tu dUdng
va t u d i n h g i l b I n g d c h k i l m tra djnh kl va cd he
t h d n g hoat ddng eua ele em n h I m dat tdi mue diefi
da di ra
4 P h U o t i g p h a p suTdung t r o n g T V H N
a Phuang phdp Test (trie nghiem): Trie nghiem
diJng trong TVHN thupe loai t r i e nghiem tam If
Trie nghiem t i m If I I mot edng cu da dupe tieu
chuan h o i , dung de do ludng khach quan mot hay
n h i l u khia canh cua mot n h i n each h o l n chinh, qua
nhCfng mau t r i Idi bang ngdn ngCf hay phi ngdn ngd
h o l e nhijfng loai hanh vi khIc (RS.Freeman, 1941)
Cd the chia e l c t r i e n g h i l m t i m li lam 3 loaf:
- NhUng t r i e nghiem v l d e n l n g lUc t r i t u e nhan
thUe (Mental Abilities Tests);
-NhCfng t r i e nghiem vetrftueelmxue (Emotional
Intelligence);
- NhUng t r i e nghiem ve nhan d c h (Personality
Tests);
Kinh nghiem eCia nhieu nudc tren the gidi cung
n h u cua ele trung tam Ki thuat Tong hpp - Hudng
nghiep, trung t i m TVHN d nude ta chUng t d r i n g
cd the si!i"dung phuang phap Test trong edng t i e t u
van n h I m chan d o l n s u p h u hpp n g h l cua hpc sinh
hoae thanh nien dang cd nhu d u ehpn nghe
b Sddung dung cu, mdymdc:
- 6 nhieu nUde tren the gidi trong edng tac
TVHN, d d sCf dung nhOng may mde phUe tap, tinh
vi de chan d o l n nhufng pham c h i t tam If d n thiet
eho nhCfng n g h l phUc tap, d l Ung dung CNTT v l ed
phan m I m T V H N de t u v a n eho hpe sinh
- d VN thdi ki d I u chi su'dung nhUng may mde
d < ^ g l l n , t u c h i tao nhUng d i n nay d d ed mot sd
may mde hien dai cho edng t i c TVHN n h u d u n g cu
do dp rung tay, do thdi gian p h l n Ung, sCfc b i n bi deo dal ca, thdi gian p h l n xa, thfnh thj van ddng v.v Chung ta dang tich eiic nghien eUu Ung dung edng nghe thdng tin v I o edng t i e TVHN cho hpc sinh
e Phuang phdp diiu tra
C I n bp t u van thudng d l ra eho hpc sinh v l phu huynh mdt he thong d u hdi, rol ghi k i t q u i , xCr li, cd
s d d u n g toan thdng k l PhUdng phap nay thudng I p dung eho mot so ddng ddi tUdng d n d i l u tra ( I p dung bo sung vdi phuong p h I p trao doi c l nhan)
d Phuang phdp mgn ddm, trao doi:
Phuang phap nay eo the sd dung dudi hai hinh thUc:
- Troo doi tap the: Gidl thieu v l the gidi nghe
nghiep; v l nhCfng n g l n h nghe ma xa hpl dang
d n p h I t t r i l n ; ve he thong ele trudng dao tao; ve nhung nghe hien dang d n n h i n lue d dja phuong;
ve su phu hpp nghe va d e h thUe xac dinh sU phu hop nghe v.v
- Trao doled nhdn:Tim h i l u tam tU nguyen vpng,
h o l n eInh, k l hoach n g h l nghi&p, ke hoach tUOng lai eua nhCfng hpe sinh dang cd nhu cau; tU van eho
d c HS gap kho k h I n khi ehpn nghe; tU van cho nhuhg phu huynh ed eon em dang can t u v a n v.v
e Phuang phdp tien sd
Tim hieu tien sU la mot k h I u h i t sUc quan trpng trong chan d o l n tam If, d n g dac biet quan trpng han trong edng t i e TVHN, nham gdp phan chan doan suphu hpp nghe v l da ra Idi khuyen dung d i n , hpp vdi gia d n h , sUe k h o l v l trlnh dp phat t r i l n trf tue eua hpe sinh
N g o l i d c phUdng phap pho b i l n t r I n , tuy dieu
kien, tuy di\a phuong, cd the sCf dung d e phuPng
p h I p bo tro nhU: t o chUe cho HS tham quan nha may, xf nghiep, cong trudng, t d chufe ehieu phim, video, gap g d d e n g h l n h i n , t h o l i n h nghe, d c kT sUtai ba, ele ehu doanh nghiep thanh dat
l a i lieu t h a m IthSo
I D a n g Danh Anh, Gido due hudng nghiep d Viet Nam NXB van hda Thdng tin H I Npi, 2010
2 Pham Van Son (chCi biln), L I T r u n g T i l n , NhOng vdn di ca bdn trong ddo tgo vd sd dung nhdn tuc Tap
2: Hudng n g h i i p ehpn nghe Ha Npi 2006
SUMMARY
This article briefs on the vocational guidance, in which the author presents roles and development
of vocational guidance; principles and contents and methods used in vocational guidance