ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT BÀI TIỂU LUẬN CÁ NHÂN CẠNH TRANH GIỮA CÁC NGÂN HÀNG GIÁ TRỊ MANG LẠI CHO NGƯỜI TIÊU DÙNG Họ và tên Lớp K65A Bộ môn Luật cạnh tranh Giảng viên TS Trần Anh Tú Hà Nội –.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
BÀI TIỂU LUẬN CÁ NHÂN
CẠNH TRANH GIỮA CÁC NGÂN HÀNG -GIÁ TRỊ MANG LẠI CHO NGƯỜI TIÊU DÙNG
Họ và tên:
Lớp: K65A
Bộ môn : Luật cạnh tranh
Giảng viên: TS Trần Anh Tú
Trang 3MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục tiêu 2
3 Nội dung 2
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VÀ THỰC TRẠNG CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG 2
1 Khái niệm cạnh tranh 2
2 Cạnh tranh của các ngân hàng 3
2.1 Đặc điểm của hoạt động cạnh tranh của các ngân hàng 4
2.2 Năng lực cạnh tranh của các ngân hàng 5
2.2.1 Các yếu tố bên trong 5
2.2.2 Các yếu tố bên ngoài 7
2.3 Thực tế cạnh tranh tranh của các ngân hàng tại Việt Nam 10
2.3.1 Bối cảnh và các chính sách cạnh tranh 10
2.3.2 Về công nghệ 11
2.3.3 Mở rộng, phát triển thương hiệu và dịch vụ 12
CHƯƠNG II LỢI ÍCH CỦA CẠNH TRANH GIỮA CÁC NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI NGƯỜI TIÊU DÙNG VÀ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH 13
1 Lợi ích của cạnh tranh giữa các ngân hàng đối với người tiêu dùng 13
1.1 Lãi suất tiết kiệm 13
1.2 Công nghệ và mạng lưới giao dịch 14
1.3 Các thủ tục và dịch vụ 15
2 Kiến nghị nâng cao năng lực cạnh tranh 16
KẾT LUẬN 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Cạnh tranh là xu hướng tất yếu của sự phát triển không ngừng và thị trường tài chính cũng không nằm ngoài xu hướng đó Hiện nay tại Việt Nam có rất nhiều ngân hàng không chỉ trong nước mà cả ngân hàng nước ngoài Cạnh tranh đã đem lại cho thị trường và cho đời sống xã hội một diện mạo mới, linh hoạt, đa dạng, phong phú và ngày càng phát triển Có thể nói cạnh tranh đã mang lại rất nhiều lợi ích, trong đó không thể không kể đến người tiêu dùng, những người trực tiếp hưởng những lợi ích từ cạnh tranh Trong lĩnh vực ngân hàng khách hàng là nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của một ngân hàng, nếu có sự ủng hộ và trung thành từ khách hàng thì ngân hàng đó nhất định sẽ phát triển lâu dài Do đó các ngân hàng đã xây dựng những chiến lược chăm sóc, thu hút khách hàng Xuất phát từ thực tiễn em chọn “ Cạnh tranh giữa các ngân hàng - Giá trị mang lại cho người tiêu dùng” làm đề tài tiểu luận của mình
2 Mục tiêu
Thông qua nghiên cứu đánh giá thực tế về cạnh tranh giữa các ngân hàng tại Việt Nam nhận định ra những lợi ích mà người tiêu dùng được hưởng
Từ đó kiến nghị những giải pháp nâng cao hơn nữa năng lực cạnh tranh của các ngân hàng đảm bảo phát triển an toàn, ổn định và bền vững
3 Nội dung
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo bài tiểu luận được kết cấu làm 2 chương, bao gồm:
Chương I: Tổng quan và thực trạng cạnh tranh của các ngân hàng Chương II: Lợi ích của cạnh tranh giữa các ngân hàng đối với người tiêu dùng và kiến nghị nâng cao năng lực cạnh tranh
Trang 5CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VÀ THỰC TRẠNG CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG
1 Khái niệm cạnh tranh
Theo nghĩa rộng cạnh tranh được hiểu là cố gắng giành phần hơn, phần thắng về mình giữa những người, những tổ chức hoạt động nhằm đạt được mục tiêu xác định
Trong kinh doanh cạnh tranh được hiểu là hành vi của các doanh nghiệp kinh doanh cùng loại hàng hóa (dịch vụ) hoặc các hàng hóa (dịch vụ) có thể thay thế cho nhau (về mục đích sử dụng, giá cả, đặc tính) nhằm mua, bán, cung ứng được nhiều hàng hóa (dịch vụ) nhất trên cùng một thị trường liên quan
Cạnh tranh là quy luật tất yếu, là động lực thúc đẩy kinh tế phát triển Để tồn tại trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp phải chấp nhận cạnh tranh như là lựa chọn duy nhất Cạnh tranh chỉ xuất hiện trong nền kinh tế thị trường, nơi có sự cung ứng hàng hoá, dịch vụ của ít nhất của hai doanh nghiệp (người kinh doanh) trong cùng một điều kiện giống nhau Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp phải bằng mọi biện pháp khác nhau để sử dụng tối đa các nguồn lực mà mình có để vượt lên trên đối thủ cạnh tranh cùng loại để khẳng định vị trí của mình trong nền kinh tế
Tóm lại, trong nền kinh tế thị trường, nơi mà xuất hiện quan hệ cung cầu, cạnh tranh là việc đấu tranh hoặc giành giật từ một số đối thủ về khách hàng, thị phần hay nguồn lực của các doanh nghiệp Tuy nhiên, bản chất của cạnh tranh ngày nay không phải tiêu diệt đối thủ mà chính là doanh nghiệp phải tạo ra và mang lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hơn hoặc mới lạ hơn đối thủ để họ có thể lựa chọn mình mà không đến với đối thủ cạnh tranh
Trang 62 Cạnh tranh của các ngân hàng
Trong hoạt động ngân hàng các ngân hàng và tổ chức tín dụng cũng phải cạnh tranh với nhau để tồn tại Cạnh tranh trong hoạt động ngân hàng của
là việc các ngân hàng sử dụng tối đa các nguồn lực của mình để giành và vượt lên các đối thủ cạnh tranh khẳng định vị trí của mình trong thị trường tiền tệ
2.1 Đặc điểm của hoạt động cạnh tranh của các ngân hàng
Thứ nhất, hoạt động cạnh tranh của các tổ chức tín dụng trong hoạt động ngân hàng chịu sự quản lý rất chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, đó chính là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chúng ta đều biết, Ngân hàng Trung ương được xác định là một chủ thể công cộng và điều hành lưu thông tiền tệ với nhiệm vụ chủ yếu trước mắt là ổn định giá cả, còn về lâu dài, là góp phần bảo đảm cho nền kinh tế tăng trưởng thực tế với lạm phát thấp nhất một cách ổn định bền vững Và
để thực hiện mục tiêu này, Ngân hàng Trung ương hoàn toàn có quyền xác lập các biện pháp tác động đến thị trường tiền tệ bằng các công cụ của chính sách tiền tệ thông qua các nghiệp vụ thị trường mở, công cụ tái cấp vốn, lãi suất, tỷ giá hối đoái, công cụ dự trữ bắt buộc, kiểm soát hoạt động của các tổ chức tín dụng trong những trường hợp đặc biệt như tình trạng kiểm soát đặc biệt, tình trạng phá sản,… Và như vậy, khi Ngân hàng Nhà nước có bất cứ động thái nào tác động đến thị trường tiền tệ thì ngay lập tức nó ảnh hưởng đến hoạt động cạnh tranh của các tổ chức tín dụng trên thị trường tiền tệ
Thứ hai, cạnh tranh nhưng luôn phải hợp tác với nhau: Hoạt động kinh doanh của ngân hàng có liên quan đến tất cả các tổ chức kinh tế, chính trị,
xã hội, đến từng cá nhân thông qua các hoạt động huy động tiền gửi tiết kiệm, cho vay cũng như các loại hình dịch vụ tài chính khác, đồng thời trong hoạt động kinh doanh của mình các ngân hàng cũng đều mở tài khoản
Trang 7cho nhau để cùng phục vụ các khách hàng chung Chính vì thế nếu như một ngân hàng khó khăn trong thanh khoản, có nguy cơ đổ vỡ thì tất yếu sẽ tác động dây chuyền đến gần như tất cả các ngân hàng thương mại khác Không những thế các tổ chức tài chính phi ngân hàng cũng sẽ bị ảnh hưởng lây lan Đây là điều mà các ngân hàng không bao giờ mong muốn Vì thế, trong hoạt động kinh doanh các ngân hàng luôn phải cạnh tranh lẫn nhau để dành lại thị phần, nhưng luôn phải hợp tác với nhau, nhằm hướng tới một môi trường cạnh tranh lành mạnh để tránh rủi ro hệ thống
Thứ ba, cạnh tranh không giới hạn phạm vi quốc gia Hoạt động cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng diễn ra trong điều kiện có sự tham gia ngày càng nhiều của các ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam Số lượng các nhà đầu tư nước ngoài hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng ngày càng gia tăng, tính cạnh tranh trên thị trường cung ứng các dịch vụ ngân hàng ngày càng gay gắt hơn Hoạt động của các ngân hàng liên quan đến lưu chuyển tiền tệ, không chỉ trong phạm vi một nước, mà có liên quan đến nhiều nước để hỗ trợ cho các hoạt động kinh tế đối ngoại, do vậy kinh doanh trong hệ thống ngân hàng phải chịu nhiều yếu tố cả trong nước và quốc tế
2.2 Năng lực cạnh tranh của các ngân hàng
Năng lực cạnh tranh của các ngân hàng là khả năng ngân hàng đó tạo ra, duy trì và phát triển những lợi thế nhằm duy trì và mở rộng thị phần, đạt được mức lợi nhuận cao hơn mức trung bình của ngành và liên tục tăng đồng thời đảm bảo sự hoạt động an toàn và lành mạnh, có khả năng chống
đỡ và vượt qua biến động của môi trường xung quanh
Để đánh giá năng lực cạnh tranh cả các ngân hàng có thể xem xét trên các yếu tố bên trong và bên ngoài
2.2.1 Các yếu tố bên trong
Trang 8a, Năng lực tài chính
Năng lực tài chính của ngân hàng thương mại không chỉ là nguồn lực tài chính đảm bảo cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại mà còn là khả năng khai thác, quản lý và sử dụng các nguồn lực đó phục vụ hiệu quả cho hoạt động kinh doanh
b, Khả năng ứng dụng công nghệ thông tin
Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện
và công cụ kỹ thuật hiện đại - chủ yếu là kỹ thuật máy tính và viễn thông nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người
và xã hội Ngân hàng thuộc lĩnh vực dịch vụ tài chính, hầu hết các mảng hoạt động của khu vực ngân hàng đề gắn liền với việc tiếp nhận và xử lý thông tin, do vậy việc ứng dụng công nghệ thông tin có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững và có hiệu quả của từng ngân hàng nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng
c, Nguồn nhân lực
Nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, là kiến thức và năng lực của toàn bộ cuộc sống con người hiện có thực tế hoặc tiềm năng để phát triển kinh tế
-xã hội trong một cộng đồng
Nguồn nhân lực theo nghĩa hẹp và để có thể lượng hoá được trong công tác
kế hoạch hoá ở nước ta được quy định là một bộ phận của dân số, bao gồm những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động theo quy định của Bộ luật lao động Việt Nam (nam đủ 15 đến hết 60 tuổi, nữ đủ 15 đến hết 55 tuổi)
Trang 9d, Trình độ quản lý và cơ cấu tổ chức
Cơ cấu tổ chức là một khái niệm cơ bản của khoa học quản lý, cơ cấu tổ chức được nhiều tác giả quan tâm đề cập đến.Từ những cách tiếp cận khác nhau mà mỗi tác giả lại có những quan niệm khác nhau về cơ cấu tổ chức Tuy nhiên, ta có thể nhìn nhận cơ cấu tổ chức là tổng hợp các bộ phận được chuyên môn hóa, có quyền hạn và trách nhiệm cụ thể, được bố trí theo một cách thức nhất định và có mối liên hệ qua lại với nhau nhằm đảm bảo thực hiện các mục tiêu, chức năng và nhiệm vụ đã định trước
e, Thương hiệu
Thương hiệu là khái niệm trong người tiêu dùng về sản phẩm với dấu hiệu của nhà sản xuất gắn lên mặt, lên bao bì hàng hoá nhằm khẳng định chất lượng và xuất xứ sản phẩm Thương hiệu - theo định nghĩa của Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO): là một dấu hiệu ( hữu hình và vô hình) đặc biệt
để nhận biết một sản phẩm hàng hóa hay một dịch vụ nào đó được sản xuất hay được cung cấp bởi một cá nhân hay tổ chức
2.2.2 Các yếu tố bên ngoài
a, Môi trường kinh tế
Sự phát triển của nền kinh tế trong nước và quốc tế có ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Sản xuất, kinh doanh, thương mại và dịch vụ ngày càng tăng sẽ tác động đến khả năng thu hút tiền gửi, khả năng cho vay đầu tư và phát triển các dịch vụ ngân hàng của ngân hàng thương mại Ngân hàng là một ngành chứa nhiều rủi ro Mỗi một biến động bất lợi của môi trường kinh tế vĩ mô đều có thể ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của một ngân hàng Một nước có nền kinh tế phát triển ổn định, tốc độ tăng trưởng cao, các chỉ số về lạm phát, lãi suất,
tỷ giá phát triển ổn định, năng lực cạnh tranh cao sẽ là một điều kiện hết
Trang 10ngân hàng thương mại trong nước có điều kiện mở rộng quy mô kinh doanh, nâng cao chất lượng phục vụ, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập của mình Và ngược lại, sự bất ổn về kinh tế có thể tạo ra sự dè dặt, co cụm của những nỗ lực đầu tư của các doanh nghiệp nói chung và của các ngân hàng thương mại nói riêng
b, Đối thủ cạnh tranh
Trong phạm vi quốc gia, đối thủ cạnh tranh của các ngân hàng chính là các ngân hàng khác ngoài ra còn có các định chế tài chính phi ngân hàng như công ty bảo hiểm, công ty tiết kiệm bưu điện, quỹ tín dụng nhân dân, công
ty tài chính Trong điều kiện hội nhập, có nhiều ngân hàng quốc tế vào đầu
tư và ngược lại các ngân hàng thương mại mở rộng phạm vi kinh doanh ra thị trường quốc tế Số lượng các đối thủ cạnh tranh càng nhiều thì mức độ cạnh tranh càng cao Do đó, để đứng vững và giành phần thắng trong cạnh tranh, đòi hỏi mỗi ngân hàng không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh của mình, nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ, nghiên cứu điểm mạnh, điểm yếu, lợi thế cạnh tranh của đối thủ để có chiến lược kinh doanh hợp lý
c, Hệ thống luật pháp
Hệ thống luật pháp trước hết tạo khuôn khổ pháp lý cho hoạt động kinh doanh và cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Hệ thống luật pháp tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và cạnh tranh của ngân hàng mại Luật quy định những điều kiện cần thiết về mặt pháp lý để một ngân hàng thương mại được phép kinh doanh, những lĩnh vực kinh doanh hợp pháp, giới hạn về quy mô huy động vốn, khả năng cấp tín dụng, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, các quy định đảm bảo an toàn Ngoài ra, những quy định của luật cũng tác động đến khả năng tham gia cạnh tranh của các chủ thể trên thị trường tài chính, gia tăng hay kìm hãm khả năng cạnh tranh của các ngân hàng thương mại trên thị trường quốc tế
Trang 11d, Đặc điểm văn hóa xã hội.
Trước hết, những đặc điểm xã hội ảnh hưởng cầu đối với các dịch vụ ngân hàng như lòng tin của dân chúng; thói quen tiêu dùng và tiết kiệm của người dân; trình độ dân trí và khả năng hiểu biết về các dịch của ngân hàng; mức thu nhập của người dân Ngân hàng là một ngành có nhiều rủi
ro, dám chấp nhận rủi ro, đồng thời là người có sự thận trọng cần thiết, tôn trọng các yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp Việc coi trọng đạo đức là cơ sở
để ngân hàng giữ chữ tín đối với khách hàng, gây dựng niềm tin của công chúng Sự gắn bó với nghề nghiệp cũng có ý nghĩa trong việc giúp người lao động có thời gian và cơ hội tích lũy kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm,
từ đó giúp ngân hàng duy trì được đội ngũ nhân lực ổn định và có trình độ cao Ngân hàng là một ngành có tốc độ đổi mới và cải tiến rất cao, vì thế khả năng tự học, tự đào tạo của các nhân viên có ý nghĩa lớn đối với việc duy trì và nâng cao lợi thế cạnh tranh của mỗi ngân hàng Một xã hội coi trọng việc học tập và rèn luyện cũng mang lại thuận lợi đối với ngành ngân hàng
e, Môi trường công nghệ
Cuộc cách mạng công nghệ đang diễn ra như vũ bão trên toàn thế giới, công nghệ quyết định đến sự thành công của một doanh nghiệp nói chung
và một ngân hàng nói riêng, nếu ngân hàng có công nghệ lạc hậu hơn đối thủ cạnh tranh thì sớm muộn cũng bị đối thủ cạnh tranh đánh bật ra khỏi thị trường Một ngân hàng chú trọng nghệ của mình sẽ làm cho khách hàng tin tưởng và từ đó có thể dễ dàng thu hút khách hàng mới hay lôi kéo khách hàng của đối thủ cạnh tranh
f, Vai trò của Nhà nước và Ngân hàng trung ương
Trang 12Vai trò của Nhà nước là một yếu tố mang chất xúc tác rất quan trọng với sự phát triển của bất kỳ ngành nào ở một nước Đối với lĩnh vực ngân hàng, Nhà nước lại càng đóng một vai trò quan trọng Nhà nước tác động đến sự phát triển của các ngân hàng trước hết với vai trò của người quản lý và giám sát của toàn hệ thống thông qua vai trò của ngân hàng Nhà nước Ngân hàng Nhà nước là cơ quan quản lý Nhà nước cao nhất trong lĩnh vực ngân hàng, có chức năng soạn thảo các dự thảo luật, ban hành các quy định hướng dẫn về mặt pháp lý trong kinh doanh ngân hàng nhằm bảo đảm hoạt động của các ngân hàng thương mại, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh
và bình đẳng giữa các ngân hàng thương mại
2.3 Thực tế cạnh tranh tranh của các ngân hàng tại Việt Nam
2.3.1 Bối cảnh và các chính sách cạnh tranh
Tính đến 10/01/2022, có 49 ngân hàng tại Việt Nam Trong đó có 04 Ngân hàng 100% vốn Nhà nước, 31 Ngân hàng Thương mại Cổ phần, 09 Ngân hàng 100% vốn Nước ngoài, 02 Ngân hàng Chính sách, 01 Ngân hàng Hợp tác xã và 02 Ngân hàng Liên doanh
Với dự phát triển cũng như quy mô của nhiều ngân hàng như hiện nay, thì không tránh khỏi các cuộc chiến tranh giành thị phần , tạo nên một không khí căng thẳng
Các ngân hàng đua nhau đưa ra các chính sách, chiêu thức cạnh tranh để có thể thu hút nhiều khách hàng tiềm năng về mình, càng nhiều càng tốt Với những ngân hàng nhà nước họ thực hiện chính sách xin giãn để cạnh tranh, với những ngân hàng thương mại học lại dùng chính sách thủ tục vay mượn, đáo hạn đơn giản, nhanh gọn Ngân hàng thương mại cạnh tranh với các ngân hàng nhà nước, bằng cách đánh vào nhu cầu của khách hàng, họ tung ra chính sách cho vay nhiều tiền hơn so với tài sản thế chấp với một con số nhất định