HÓA TRỊ CHO UNG THƯ VÚ

HÓA TRỊ CHO UNG THƯ VÚ Quyển sách giải thích hóa trị là gì, khi nào được hóa trị và hóa trị như thế nào, và những tác dụng phụ phổ biến nhất mà hóa trị có thể gây ra Người dịch Hoàng Thu Hà Hiệu đính.

HÓA TRỊ CHO UNG THƯ VÚ

Quyển sách giải thích hóa trị là gì, khi nào được hóa trị và hóa trị như thế nào, và những tác dụng phụ phổ biến nhất mà hóa trị có thể gây ra.

Người dịch: Hoàng Thu Hà

Hiệu đính:

Giới thiệu

Quyển sách này về hóa trị để điều trị ung thư vú Sách gồm thông tin về hóa trị là gì,

và hóa trị gồm những gì, và các tác dụng phụ mà hóa trị có thể gây ra

Cảm thấy lo lắng hoặc sợ hãi hóa trị là phổ biến Không biết điều gì sắp xảy ra có thểgây ra rất lo lắng Tìm hiểu về hóa trị trước khi điều trị bắt đầu là bước đầu tiên

Nhiều người lo lắng về các tác dụng phụ mà họ có thể bị Nhưng hầu hết các tác dụngphụ có thể kiểm soát được Nếu bạn sắp được hóa trị, bạn cần được nhắc bạn cần báocáo những tác dụng phụ nào cũng như người mà bạn sẽ liên lạc vào ban ngày hoặc banđêm, nếu bạn có bất kỳ mối quan ngại nào khi thấy người không khỏe

Hóa trị là gì?

Hóa trị là điều trị dùng các thuốc chống ung thư để tiêu diệt các tế bào ung thư

Nhiều loại thuốc hóa trị khác nhau được dùng để điều trị ung thư vú Thuốc có thểđược đưa vào cơ thể theo nhiều cách khác nhau và theo nhiều kết hợp khác nhau

Hóa trị làm việc thế nào?

Hóa trị tiêu diệt các tế bào ung thư bằng cách can thiệp vào khả năng chúng phân chia

và phát triển

Các tế bào bình thường trong cơ thể bạn phân chia và phát triển suố cả thời gian theocách có trật tự và được kiểm soát Tuy nhiên, các tế bào ung thư phân chia và pháttriển theo cách vô trật tự và không kiểm soát được Các thuốc hóa trị khác nhau làmviệc theo cách khác nhau và can thiệp vào tế bào ung thư tại các thời điểm khác nhautrong khi chúng phát triển Đó là lý do tại sao thường sử dụng các kết hợp thuốc

Hóa trị ảnh hưởng đến các tế bào trong toàn cơ thể

Hóa trị cho ung thư vú nguyên phát

Ung thư vú nguyên phát là ung thư vú chưa lan quá vú hoặc hoặc các hạch bạch huyếtdưới cánh tay (hố nách)

Hóa trị phổ biến được dùng bổ sung cho phẫu thuật và/hoặc xạ trị để điều trị ung thư

vú nguyên phát

Sau phẫu thuật

Hóa trị được dùng sau phẫu thuật để làm giảm nguy cơ ung thư tái phát trong tươnglai Điều trị thường bắt đầu trong vòng vài tuần sau phẫu thuật

Khi hóa trị được dùng sau phẫu thuật thì gọi là hóa trị bổ trợ

Trước phẫu thuật

Hóa trị có thể được dùng trước khi phẫu thuật để làm chậm sự phát triển của ung thư

vú đang phát triển nhanh và làm giảm khả năng nó lan tới các bộ phận khác của cơ thể.Hoặc hóa trị có thể được dùng để làm co ung thư vú lớn trước khi phẫu thuật Điều đó

có nghĩa là có thể chọn phẫu thuật bảo tồn vú hơn là phẫu thuật căt bỏ vú

Những người có các loại ung thư vú nào đó như là ung thư vú bộ ba âm tính hoặc ungthư vú thể viêm, hoặc ung thư vú thể HER2 dương tính nhiều khả năng có thể đượchóa trị trước khi phẫu thuật

Khi hóa trị được dùng trước khi phẫu thuật thì được gọi là hóa trị tân bổ trợ

Tôi có cần hóa trị hay không?

Nếu bạn mắc ung thư vú nguyên phát, việc bạn được đề nghị hóa trị phụ thuộc vào cácyếu tố như là:

 Kích thước của ung thư vú

 Có hạch bạch huyết bị di căn hay chưa

 Độ mô học của ung thư (các tế bào ung thư vú khác với các tế bào vú bìnhthường như thế nào và các tế bào ung thư phát riển nhanh ra sao)

 Thụ thể estrogen và tình trạng HER2

Quyển sách Tìm hiểu kết quả giải phẫu bệnh giải thích chi tiết các yếu tố này.

Tình trạng sức khỏe chung và bất kỳ bệnh nào khác mà bạn mắc cũng sẽ được xemxét

Ước tính lợi ích

Lợi ích của hóa trị có thể là rõ ràng với một số người nhưng lại kém rõ ràng đối vớinhững trường hợp khác Bác sĩ của bạn có thể dùng chương trình online để giúp ướctính lợi ích bạn có thể kỳ vọng từ việc được hóa trị Họ cũng có thể cho bạn thấy một

đồ thị chỉ ra thông tin này, hoặc thảo luận lợi ích dưới dạng tỷ lệ phần trăm

Phân tích gen

Khi lợi ích của hóa trị là kém chắc hắn, bác sĩ của bạn có thể gợi ý một xét nghiệmđược gọi là phân tích gen

Các xét nghiệm này xem xét các gen tìm thấy trong ung thư vú Chúng giúp nhận diện

ai là người nhiều khả năng hưởng lợi từ hóa trị và khả năng ung thư quay trở lại

Các xét nghiệm được thực hiện trên mô vú lấy ra trong khi phẫu thuật, thường là ở mộtphòng xét nghiệm không ở trong bệnh viện Phân tích gen không phù hợp cho mọingười và đôi khi không đưa ra câu trả lời rõ ràng

Dưới đây là các ví dụ về xét nghiệm phân tích gen

Oncotype DX dự đoán khả năng ung thư quay trở lại và lợi ích có thể của hóa trị Kết

quả được gọi là điểm tái phát được báo cáo như là con số nằm giữa 0 và 100 Điểm

càng cao thì nguy cơ tái phát của ung thư vú xâm lấn càng lớn, và càng nhiều khả năngcần hóa trị.

EndoPredict dự đoán khả năng ung thư lan tỏa trong vòng 10 năm Kết quả được gọi

là điểm EPclin, được báo cáo là nguy cơ cao và thấp

Phân tích chữ ký gen tiên lượng ung thư vú Prosigna dự đoán khả năng ung thư vú lan tỏa trong vòng 10 năm Kết quả được báo cáo là nguy cơ thấp, trung bình và cao Đưa ra quyết định

Bạn có thể được hỏi để đưa ra quyết định có hóa trị hay không

Khó mà quyết định liệu có nên điều trị hay không Quyết định là có tính cá nhân vàbạn sẽ cần so sánh những lợi ích có thể so với những tác dụng phụ tiềm tàng

Bạn có thể nói chuyện với bác sĩ hoặc điều dưỡng ung thư vú, họ có thể trả lời câu hỏicủa bạn và hỗ trợ bạn đưa ra quyết định

Hóa trị cho ung thư vú thứ phát

Hóa trị có thể được dùng cho những người bị tái phát ung thư vú, khi mà tế bào ungthư vú đã lan tới các bộ phận khác của cơ thể Ung thư vú thứ phát hoặc ung thư vú dicăn có thể kiểm soát được, đôi khi trong nhiều năm nhưng không thể chữa khỏi

Hóa trị có thể dùng để làm co hoặc làm chậm sự phát triển của ung thư vú thứ phát Nócũng có thể giúp làm giảm một số triệu chứng

Bác sĩ nội ung thư của bạn cũng có thể đưa ra các điều trị khác trước hoặc cùng vớihóa trị Ví dụ, bạn có thể được dùng liệu pháp nội tiết hoặc liệu pháp đích phụ thuộcvào các đặc tính của ung thư của bạn

Xạ trị cũng có thể được dùng phụ thuộc vào vị trí của ung thư vú thứ phát và các triệuchứng mà nó gây ra

Đề nghị xem quyển Trọn gói thông tin Ung thư vú thứ phát và từng quyển sách

riêng về ung thư vú thứ phát để có thêm thông tin về các điều trị này

4

Thuật ngữ về ung thư vú

Bổ trợ - Điều trị được dùng bổ sung cho điều trị khác, ví dụ hóa trị sau

phẫu thuật

Phẫu thuật bảo tồn vú – Loại bỏ ung thư với biên mô vú bình thường

xung quang khối u ung thư

Độ mô học – hệ thống được dùng để phân loại các tế bào ung thư theo

việc chúng khác thế nào với các tế bào vú bình thường và mức độ phát

triển nhanh của chúng

HER2 – một protein tham dự vào sự phát triển của tế bào Chừng

15-20% ung thư vú có mức độ HER2 cao hơn thông thường, thúc đẩy ung

thư vú phát triển Ung thư vú này được gọi là ung thư vú HER2 dương

Tân bổ trợ - điều trị ung thư như là hóa trị được dùng trước phẫu thuật.

Thụ thể estrogen – Các thụ thể bên trong tế bào gắn với chất nội tiết

estrogen thúc đẩy ung thư phát triển Ung thư vú có thể là dương tính với thụ thể estrogen hoặc âm tính với thụ thể estrogen

Bác sĩ nội ung thư – bác sĩ chuyên về ung thư.

Ung thư vú bộ ba âm tính – ung thư vú âm tính với thụ thể estrogen, âm

Các đợt hóa trị và phác đồ

Hóa trị được dùng phổ biến nhất theo seri điều trị với đợt nghỉ giữa mỗi lần điều trị để

cơ thể bạn có thời gian hồi phục từ các tác dụng phụ ngắn ngày Điều trị và chu kỳ thờigian trước đợt tiếp theo bắt đầu được gọi là đợt

Bạn có thể được điều trị theo tuần hoặc mỗi hai hoặc ba tuần

Bạn có thể được dùng một thuốc hoặc kết hợp hai hoặc ba thuốc Loại chính xác vàliều của hóa trị sẽ được “đo ni đóng giày” phù hợp với từng người Thuốc được dùng,liều, tần suất truyền và số lượng đợt có thể được gọi là phác đồ hóa trị

Hóa trị liều dày

Hóa trị liều dày đang được thử nghiệm và không phải là điều trị chuẩn Hóa trị liềudày nghĩa là thuốc được truyền giữa các lần điều trị với thời gian ít hơn là trong kếhoạch điều trị chuẩn, mặc dầu cùng tổng liều hóa trị được dùng

Hóa trị được thực hiện ở đâu?

Trừ khi bạn được uống viên hóa chất, thường thì bạn sẽ được điều trị tại bệnh viện như

là bệnh nhân ngoại trú hoặc trong ngày, nghĩa là bạn có thể về nhà trong cùng ngày.Với một số loại hóa trị, bạn có thể được điều trị lần đầu như là bệnh nhân nội trú và sẽcần ở bệnh viện qua đêm

Bạn có thể ở bệnh viện trong thời gian ngắn thôi Tuy nhiên do các xét nghiệm, thờigian chờ và thời gian dài cần để chuẩn bị và truyền thốc hóa trị mà một số người ởbệnh viện gần như cả ngày

Bạn có thể mang theo một vài thứ để giết thời gian cũng như là đồ uống và thức ăn vặt

và đồ uống Bạn có thể nhờ ai đó đi cùng với bạn

Trước khi bắt đầu hóa trị

Trước khi bắt đầu điều trị, nhiều bệnh viện sẽ bố trí một buổi thông tin về hóa trị, tạibuổi này điều dưỡng sẽ thảo luận khi nào và hóa trị sẽ được sử dụng cho bạn như thếnào và các tác dụng phụ có thể được quản lý như thế nào Bạn có thể được xét nghiệmmáu và một số người có thể được điện tâm đồ (một xét nghiệm đơn giản để kiểm tranhịp tim của bạn) Bạn được đo chiều cao và cân nặng

Bạn cũng được cho số điện thoại liên lạc để bạn gọi điện nếu bạn cần hỏi hoặc bạn lolắng

Bạn thường sẽ được yêu cầu ký một bản cam kết trước khi bạn bắt đầu hóa trị Lợi ích

và nguy cơ của điều trị cần dược giải thích trước khi bạn ký

Bạn thường sẽ được cho uống thuốc chống nôn trước mỗi đợt hóa trị Thuốc bạn đượccho sẽ phụ thuộc vào loại hóa trị, nhưng thường sẽ gồm thuốc steroid được gọi làdexamethasone cũng như là các thuốc chống nôn khác

Ngay trước mỗi đợt điều trị, và đôi khi giữa đợt điều trị, bạn sẽ được xét nghiệm máu,

do nếu số lượng các tế bào máu trong cơ thể quá thấp thì cần hoãn hóa trị

Hóa trị được thực hiện như thế nào?

Hóa trị có thể được thực hiện theo vài cách Đối với ung thư vú các thuốc thường đượcđưa vào cơ thể qua:

 Vào ven (truyền tĩnh mạch)

 Đường uống dưới dạng viên nén hoặc viên con nhộng

Hóa trị đường truyền tĩnh mạch

Có nhiều cách và hóa trị được truyền vào cơ thể phụ thuộc vào các yếu tố như nhânviên hóa trị thấy việc tìm ven là dễ dàng và sự ưa thích của bạn

Những điều cần cân nhắc trước khi hóa trị

Đến nha sĩ khám răng trước khi bắt đầu hóa trị

Hóa trị có thể gây rụng tóc Một số người thấy việc họ chuẩn bị sẵn cho việc này là tốt, ví dụ cắt tóc ngắn hơn hoặc chọn bộ tóc giả

Nếu bạn lo lắng về hóa trị có thể ảnh hưởng tới khả năng sinh sản, điều quan trọng là thảo luận này với bác sĩ của bạn trước khi bắt đầu điều trị

Bạn cần được cho số điện thoại liên lạc 24 giờ hoặc được báo người để liên lạc nếu bạn cảm thấy không khỏe vào bất cứ lúc nào trong khi bạn đang điều trị, kể

cả ban đêm hoặc vào cuối tuần

huyết trên mô bề mặt của cơ thể gây ra Nhưng nếu việc này là không thể thì có thểdùng cánh tay ở bên mổ, đây là trường hợp nếu bạn được phẫu thuật ở cả hai bên vú.Nếu bạn bị phù bạch mạch thì dây truyền sẽ được đặt ở cánh tay bên không mổ.

Các dụng cụ truyền tĩnh mạch khác

Mặc dầu dây truyền là cách thức phổ biến nhất để truyền hóa chất, đôi khi dùng dụng

cụ tiếp cận ven trung tâm thay cho dây truyền Dụng cụ này nằm tại chỗ trong suốt đợthóa trị và hóa chất được đưa vào cơ thể qua đó

Dưới đây mô tả nhiều loại dụng cụ tiếp cận ven trung tâm

Đường truyền thông dưới da

Đường truyền thông dưới da là một ống silicon mảnh được luồn vào ven qua mộtđường rạch nhỏ ở thành ngực Bạn có thể gọi là dây truyền Hickman hoặc Groshong

Nó có thể ở đó trong vài tháng, nghĩa là bạn không cần phải luồn một dây truyền vàoven mỗi lần bạn được hóa trị Các mẫu máu cũng có thể được lấy từ đường truyềnthông dưới da

Đường truyền thông dưới da thường được đặt vào có dùng gây tê tại chỗ nhưng có thểgây mê nếu cần Điều dưỡng hóa trị sẽ giải thích cho bạn chăm sóc trường truyềnthông dưới da Sau khi bạn đã hoàn thành điều trị thì ống thông sẽ được lấy ra khi cógây tê tại chỗ

Đường truyền tĩnh mạch trung tâm từ ngoại biên (PICC)

PICC được luồn vào ven ở tay bạn, ngay tại hoặc phía trên khuỷu tay, và kéo dài tớitĩnh mạch lớn dẫn tới tim PICC ở lại tại chỗ cho đến khi toàn bộ các đợt điều trị củabạn hoàn thành Bạn thường được đặt đường truyền tĩnh mạch trung tâm từ ngoại biênkhi có gây tê tại chỗ

Trong khi bạn có PICC, thì ống sẽ được che lại bởi một tấm băng và bạn sẽ đượchướng dẫn cách thức chăm sóc và thay băng Có thể lấy máu từ dụng cụ này Khikhông cần đến nữa thì PICC sẽ được bác sĩ hoặc điều dưỡng lấy ra

Cổng truyền

Cổng truyền là một dụng cụ nhỏ được nối với một ống truyền bé Cổng truyền thườngđược đặt dưới da, thường là ở ngực hoặc ở cánh tay Đầu kia của ống đi vào tĩnh mạchlớn ở ngay trên tim Cổng được che kín nhưng có thể sờ thấy dưới da

Thuốc hóa trị có thể được đưa trực tiếp vào cổng bằng cách bơm thuốc mỗi lần bằngmột kim loại đặc biệt Nó cũng có thể được dùng để lấy mẫu máu

Cổng truyền được đặt khi có gây tê cục bộ

Khi cần lấy ra thì rạch một vết nhỏ ở vị trí của cổng dưới gây tê cục bộ Cổng sau đóđược lấy ra và ống thông được lấy ra khỏi ven Vết mổ sau đó được khâu lại và che

bằng băng gạc Bạn sẽ được hướng dẫn chăm sóc vết mổ và được tư vấn nếu bạn thấyđau hoặc thâm tím sau khi lấy cổng truyền ra.

Cục máu đông

Nếu bạn được đặt ống truyền Hickma, Groshong hoặc PICC, có thể có cục máu đônghình thành ở ven tại đầu dây và bạn có thể được chỉ định thuốc để giúp ngăn ngừa việcnày xảy ra

Bạn cần liên hệ với bệnh viện, bác sĩ hoặc điều dưỡng ngay lập tức nếu bạn thấy cáctriệu chứng sau:

 Khu vực tay hoặc ngực cho tới cổ bị sưng, đỏ, hoặc mềm

 Hơi thở ngắn

 Vùng ngực như bị bó chặt

Nếu có cục máu đông hình thành, bạn sẽ được cho thuốc Đường truyền có thể đượctháo ra

Xem các trang sau để có thêm thông tin về cục máu đông

Hóa trị theo đường uống

Đó là thuốc hóa chất được uống và có thể là ở dạng viên nén hoặc viên con nhộng.Hóa trị theo đường uống thường được uống tại nhà

Dược sĩ bệnh viện hoặc điều dưỡng sẽ hướng dẫn bạn cách xử lý và bảo quản thuốchóa chất viên Họ cũng sẽ nói cho bạn biết khi nào uống thuốc, và bạn sẽ được đưa tờhướng dẫn để xem có thể uống cùng với thức ăn hay không

Nếu bạn không thể uống thuốc vì bất kỳ lý do nào hoặc nếu bạn nôn mửa sau khi uốngthuốc bạn nên liên hệ với bác sĩ ngay lập tức để có tư vấn

Thuốc bạn được bệnh viện cấp tạo nên một đợt điều trị hoàn chỉnh, và quan trọng làuống thuốc chính xác như được chỉ định Luôn luôn đọc nhãn in trên hộp thuốc trướckhi rời bệnh viện – nếu hướng dẫn không rõ ràng thì hãy hỏi điều dưỡng hoặc bác sĩtrước khi uống bất kỳ thuốc nào

Hóa trị đường uống có thể gây ra các tác dụng phụ tương tự như điều trị hóa chất bằngđường truyền tĩnh mạch Quan trọng là hiểu các tác dụng phụ này khi bạn uống cácthuốc khác và bạn vẫn cần được xét nghiệm máu đều đặn

Các tác dụng phụ của hóa trị

Các tác dụng phụ của hóa trị thường là tạm thời và hầu hết có thể kiểm soát được.Hóa trị ảnh hưởng tới mọi người theo nhiều cách khác nhau, hai người dùng cùng loạithuốc có thể cảm thấy hoàn toàn khác nhau trong suốt đợt điều trị Một số người trảiqua rất ít tác dụng phụ và có thể tiếp tục hoạt động bình thường, trong khi nhữngngười khác thấy cuộc sống của họ bị ảnh hưởng nhiều.

Một số tác dụng phụ phổ biến nhất là:

 Tăng nguy cơ nhiễm trùng

 Thiếu máu

 Da bầm tím và chảy máu

 Buồn nôn và nôn

 Rụng tóc hoặc tóc thưa đi

Giữa mỗi đợt hóa trị, bạn sẽ được khám để xem bạn cảm thấy thế nào và bạn có bị bất

kỳ tác dụng phụ nào không

Ảnh hưởng lên máu

Thuốc hóa trị có thể ảnh hưởng tạm thời lên số lượng các tế bào máu khỏe mạnh trong

cơ thể Các tế bào máu (tế bào bạch cầu, hồng cầu và tiểu cầu) được tủy xương sảnsinh ra để thay thế cho các tế bào đã được cơ thể dùng một cách tự nhiên Thuốc hóatrị làm giảm khả năng tủy xương sản sinh ra các tế bào này

Bạn sẽ được xét nghiệm máu đều đặn trong suốt thời gian điều trị để kiểm tra hồngcầu, bạch cầu và tiểu cầu Nếu các giá trị này quá thấp thì có thể cần hoãn đợt điều trịtiếp hoặc giảm liều hóa chất xuống

Nguy cơ nhiễm trùng

Khi số lượng bạch cầu giảm thấp hơn một mức nào đó, thì được gọi là giảm bạch cầu

trung tính Không đủ bạch cầu có thể tăng nguy cơ nhiễm trùng Sức đề kháng của bạn

với nhiễm trùng thường ở mức thấp nhất chừng 7-14 ngày sau hóa trị Số lượng bạchcầu thường quay trở về mức bình thường trước đợt hóa trị tiếp theo là điều cần phải có.Liên lạc với bệnh viện ngay lập tức nếu:

 Bạn bị sốt cao (trên 37,5 o C) hoặc nhiệt độ hạ thấp (dưới 36 o C), hoặc bất kể điều gì mà bác sĩ hóa trị đã khuyên.

 Bạn đột nhiên cảm thấy không khỏe, thậm chí khi nhiệt độ bình thường.

 Bạn có bất kể triệu chứng nào của nhiễm trùng, ví dụ đau họng, ho, đi tiểu thường xuyên hoặc cảm thấy lạnh hoặc run.

Bạn có thể cần kháng sinh Đôi khi bác sĩ có thể khuyên bạn tiêm thuốc gọi là yếu tốtăng trưởng (thuốc kích bạch cầu) để kích thích việc sản sinh bạch cầu để giảm nguy

cơ nhiễm trùng

Thiếu máu

Có quá ít tế bào hồng cầu có nghĩa là bạn bị thiếu máu Nếu bạn cảm thấy đặc biệt mệtmỏi, thở không ra hơi hoặc chóng mặt, bạn cần cho bác sĩ biết Có thể bạn cần truyềnmáu trong khi điều trị nếu hồng cầu giảm đáng kể

Bầm tím và chảy máu

Hóa trị có thể làm giảm số lượng tiểu cầu (giúp đông máu) Bạn có thể thấy dễ bị thâmtím, chảy máu mũi hoặc nhận thấy rằng chảy máu chân răng khi bạn đánh răng Bạncần nói cho bác sĩ biết nếu bạn có bất kỳ các triệu chứng này Có thể bạn cần đượctruyền tiểu cầu mặc dầu điều này hiếm khi cần, do mức tiểu cầu thường tự điều chỉnhtheo thời gian

Buồn nôn và nôn

Bạn có thể nôn và buồn nôn sau hóa trị sẽ phụ thuộc vào loại và liều thuốc Như ngbuồn nôn và nôn có thể kiểm soát được

Thực hiện một trong các điều phòng ngừa sau có thể giúp giảm nguy cơ hoặc các vấn đề nhiễm trùng và chảy máu:

• Đều đặn rửa tay và lau khô tay

• Làm vệ sinh và băng chỗ đứt tay hoặc chỗ xước da bằng băng gạc hoặc băng dính

• Tránh gặp những người không được khỏe hoặc có thể bị nhiễm trùng

• Ăn uống lành mạnh, tuân theo bất kỳ lời khuyên nào về thực phẩm và

đồ uống do bệnh viện đưa ra

Uống nhiều chất lỏng

Đảm bảo rằng mọi thứ bạn ăn được bảo quản và nấu đúng cách