ỨC CHẾ BUỒNG TRỨNG VÀ UNG THƯ VÚ Quyển sách này giải thích các cách thức khác nhau để làm buồng trứng dừng hoạt động (ức chế buồng trứng) và gồm những gì Ức chế buồng trứng có thể dùng như là một phần.
Trang 1ỨC CHẾ BUỒNG TRỨNG
VÀ UNG THƯ VÚ
Quyển sách này giải thích các cách thức khác nhau để làm buồng trứng dừng hoạt động (ức chế buồng trứng) và gồm những gì Ức chế buồng trứng có thể dùng như
là một phần của điều trị ung thư vú hoặc đôi khi có thể dược dùng để bảo tồn khả năng sinh sản trong khi hóa trị.
Người dịch: Hoàng Thu Hà
Hiệu đính:
Trang 2Chúng tôi hy vọng rằng quyển sách này trả lời một số câu hỏi về ức chế buồng trứng và giúp bạn có thể thảo luận các lựa chọn với bác sĩ Khuyến nghị bạn đọc quyển này cùng
với quyển Điều trị ung thư vú nguyên phát và Phụ nữ trẻ mắc ung thư vú: ứng phó
với chẩn đoán tại tuổi 45 hoặc ít hơn.
Ức chế buồng trứng là gì?
Ức chế buồng trứng là thuật ngữ được dùng để mô tả điều trị làm buồng trứng dừng sản sinh ra estrogen hoặc vĩnh viễn hoặc tạm thời
Bạn có thể nghe thây scasc thuật ngữ khác nhau cho ức chế buồng trứng như là ức chế chức năng buồng trứng và cắt buồng trứng Chúng tôi sử dụng thuật ngữ ức chế buồng trứng trong quyển sách này
Ức chế buồng trứng được sử dụng:
Như là một phần để điều trị ung thư vú ở phụ nữ tiền mãn kinh
Để csoo gắng giúp baortoonf khả năng sinh sản trong khi hóa trị do hóa trị có thể làm tổn thương buồng trứng
Ức chế buồng trứng như là một phần của điều trị ung thư vú
Cơ chế hoạt động
Một số ung thư vú được kích thích phát triển bằng nội tiết được gọi là estrogen, nghĩa là estrogen trong cơ thể giúp ung thư phát triển Loại ung thư vú này được gọi là ung thư vú dương tính với thụ thể nội tiết hay là ung thư vú ER+ Ung thư vú xâm lấn được xét nghiệm để tìm xem liệu là ER+ bbawnfg cách dùng mô lấy từ sinh thiết hoặc sau phẫu thuật
Trước khi mãn kinh estrogen chủ yếu được sản sinh bởi buồng trứng Nếu buồng trứng bị loại bỏ, hoặc nếu chúng bị dừng làm việc thì có ít estrogen hơn trong cơ thể để kích thích ung thư vú phát triển Việc này được gọi là ức chế buồng trứng Lượng nhỏ estrogen vẫn được sản sinh ra bằng các tế bào mỡ của cơ thể
Bạn sẽ chỉ hưởng lợi từ ức chế buồng trứng nếu ung thư vú của bạn là ER+
Ai có thể hưởng lợi từ ức chế buồng trứng
Ung thư vú nguyên phát
Ức chế buồng trứng có thể được dùng làm một phần của điều trị ung thư vú nguyên phát (ung thư vú chưa lan quá vú hoặc hạch bạch huyết dưới cánh tay) Bác sĩ sẽ xem xét nhiều đặc điểm khác nhau của ung thư như là kích thước, giai đoạn và độ mô học để quyết định
Trang 3liệu bạn sẽ hưởng lợi từ ức chế buồng trứng như là một phần của điều trị Các yếu tố khác cũng có thể là có liên quan
Chỉ khuyến nghị nếu bạn ở tuổi tiền mãn kinh và ung thư vú của bạn là ER+ Ức chế buồng trứng không dùng cho phụ nữ sau mãn kinh
Ức chế buồng trứng có thể được dùng để giảm nguy cơ ung thư vú quay trở lại hoặc phát triển một ung thư vú mới (ung thư vú nguyên phát mới)
Các bằng chứng gợi ý rằng một số phụ nữ vẫn ở tình trạng tiền mãn kinh sau hóa trị có thể hưởng lợi nhiều nhất từ ức chế buồng trứng Những phụ nữ tiền mãn kinh lớn tuổi hơn
có thể không được hưởng lợi nhiều từ ức chế buồng trứng sau hóa trị Bác sĩ sẽ nói chuyện với bạn về liệu ức chế buồng trứng có thể mang lại lợi ích trong trường hợp của bạn hay không
Ức chế buồng trứng ít khả năng được dùng cho phụ nữ không được khuyến nghị hóa trị
Nó có thể là lựa chọn cho một số phụ nữ không chọn hóa trị
Ung thư vú thứ phát
Ức chế buồng trứng cũng có thể được dùng để điều trị ung thư vú thứ phát (khi ung thư
vú lan tới các bộ phận khác của cơ thể như là xương, gan, phổi, não)
Nó chỉ được khuyến nghị nếu bạn tiền mãn kinh và ung thư vú của bạn là ER+
Ức chế buồng trứng để cố gắng bảo tồn khả năng sinh sản trong khi hóa trị
Hóa trị có thể ảnh hưởng tới chức năng của buồng trứng, làm giảm số lượng trứng chất lượng và ảnh hưởng tới khả năng người phữ có thể mang thai Nhiều khả năng bạn mất khả năng sinh sản sau hóa trị phụ thuộc vào loại thuốc bạn được dùng, liều, tuổi của bạn
và khả năng sinh sản hiện thời của bạn Đề nghị xem quyển sách Khả năng sinh sản và ung thư vú để có thêm thông tin
Một số nghiên cứu đã cho thấy rằng ức chế buồng trứng bằng cách sử dụng một só thuốc nội tiết (xem dưới đây) có thể bảo vệ buồng trứng tron gkhi hóa trị do nó tạm thời “đóng’ buồng trứng lại Tuy nhiên hiệu quả của ức chế buống trứng để bảo tồn khả năng sinh sản vẫn đang được tranh cãi và không thể thay thế các phương pháp bảo tồn khả năng sinh sản khác như là đông lạnh trứng và phôi
Cần thêm nghiên cứu để biết rõ vai trò của ức chế buoognf trứng tron gkhi hóa trị để bảo tồn khả năng sinh sản
Bác sĩ điều trị cần thảo luận điều trị nào họ khuyến nghị cho bạn và lý do
Trang 4Ức chế buồng trứng như thế nào?
Có thể thực hiện ức chế buồng trứng bằng:
Liệu pháp nội tiết (thuốc) – thường là tiêm hàng tháng
Phẫu thuật
Bác sĩ cần giúp bạn quyết định loại nào là tốt nhất cho bạn Sử dụng liệu pháp nội tiết là cách thức duy nhất đạt ức chế buồng trứng có thể không vĩnh viễn Việc này đôi khi được xem xét khi đưa ra quyết định, đặc biệt khi bạn muốn có con
Liệu pháp nội tiết
Một số thuốc làm buồng trứng dừng sản sinh ra estrogen Thuốc can thiệp vào các tín hiệu
từ não kiểm soát cách thức buồng trứng làm việc Một trong những thuốc được sử dụng phổ biến nhất là goserelin (Zoladex)
Goserelin
Goserelin chứa trong một sơ ranh Thuốc được tiêm dưới da vào bụng Bạn có thể được tiêm như là bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện
Để điều trị ung thư vú nguyên phát, khuyến nghị thuốc được tiêm mỗi 28 ngày (4 tuần) Mxuxi tiêm được gọi là “tiêm …” nghĩa là thuốc được phóng thích ổn định vào dòng máu trong 4 tuần
Hiện có loại goserelin để tiêm 3 tháng một mũi để điều trị các loại ung thư vú khác Tuy nhiên, tiêm goserelin theo cách này thường không được khuyến nghị để điều trị ung thư
vú do không đủ bằng chứng rằng nó ức chế đủ mức estrogen Điều này cực kỳ quan trọng nếu bạn tiêm goserelin cùng với uống chất ức chế aromatase (thuốc nội tiết bậc 2)
Goserelin có thể được tiêm ít thường xuyên hơn cho ung thư vú thứ phát Bác sĩ có thể nói chuyện với bạn chi tiết hơn
Nếu bạn mắc ung thư vú nguyên phát và đang được tiêm goserelin như là một phần của điều trijutv thì fth]ơgnf được tiêm tới 5 năm hoặc đôi khi lâu hơn Nếu bạn mắc ung thư
vú thứ phát thì bạn sẽ được tiêm gosserelin lâu dài khi mà thuốc vẫn kiểm soát được ung thư
Nếu bạn đang tiêm goserelin đẻ cố gắng baortoonf buồng trứng thì một mũi tiêm goserelin thường được chỉ định trước khi hóa trị bắt đầu, sau đó mỗi bốn tuần trong khi hóa ttrij, và mũi tiêm cuối cùng là sau khi điều trị hóa trị lần cuối
Để có thêm thông tin đề nghị đọc quyển sách Goserelin (Zioladex)
Ức chế buồng trứng bằng goserelin sẽ ảnh hưởng tới chu kỳ kinh nguyệt của tôi?
Trang 5Trong vòng ba tuàn sau mũi tiêm đầu tiên, estrogen của bán ẽ hạ xuống tơi smwsc tương
tự của phụ nữ sau mãn kinh và chành kình của bạn thông thường sẽ dừng Tác dụng này nói chung là tmaj thời và sẽ chỉ kéo dài khi mà bạn còn tiêm goserelin Khi bạn dừng tiêm thì buongf trứng thường sẽ bắt đầu sản sinh ra estrogen Hầu hết phụ nữ sẽ bắt đầu có kinh trở lại trong vòng ba tháng cho tới một năm sau mũi tiêm goserelin cuối cùng Tuy nhiên nếu bạn tến tới tuổi mãn kinh tự nhiên khi bạn kết thúc điều trị thì buồng trứng có thể không làm việc trở lại
Nếu bạn lo lắng về mãn kinh sớm hoặc muốn có con sau điều trị thì bạn có thể thảo luận với bác sĩ điều trị về tiếp tục tiêm goserelin trỏng bao lâu
Tôi có cần dùng biện pháp tránh thai trong khi đang tiêm goserelin không?
Điều quan trọng là không mang thai trong khi bạn đang được tiêm goserelin vì thuốc
có thể gây hại cho quá trình phát triển của em bé Bạn có thể có thai trong khi tiêm goserelin, thậm chí nếu hành kinh của bạn đã dừng hoặc trở nên không đều
Sử dụng phương pháp tránh thái không có nội tiết để tránh có thai như là bao cao su, Femidom, hoặc màng ngăn âm đạo Cũng có thể dùng vòng tránh thai Tuy nhiên bạn sẽ cần thảo luận với bác sĩ điều trị do không phải tất cả các loại tránh thai có thê rphuf hợp cho phụ nữ có ung thư vú
Ức chế buồng trứng kết hợp với tamoxifen hay chất ức chế aromatase (thuốc nội tiết bậc 2)
Nếu bạn đang tiêm goserelin để ức chế buoognf trứng thì thường được kết hợp với các
liệu pháp nội tiết khác như là tamoxifen hoặc thuốc được gọi là chất ức chế aromatase (thuốc nội tiết bậc 2) Nghiên cứu đã gọi ý việc này có thể làm giảm nguy cơ ung thư vú quay trở lại đối với một số phụ nữ tiền mãn kinh không được hóa trị
Có thể có thêm lọi ích nhỏ của việc uống thuốc nội tiết bậc 2 so với tamoxifen nhưng có thể có tác dụng phụ khác nhau để cân nhắc rằng có thể ảnh hưởng tới chất lượng sống của bạn Bác sĩ sẽ giúp bạn thảo luận những lợi ích và các tác dụng phụ có thể
Chất ức chế aromatase (thuốc nội tiết bậc 2) không cjswr dụng một mình như là điều trị nội tiết ở những phụ nữ tiền mãn kinh do chúng không phải là điều trị có hiệu quả tron gkhi buống trứng vẫn đang sản xuất estrogen, nhưng chúng có thể được chỉ dudnhj cùng với goserelin
Bác sĩ điều trị sẽ thảo luận với bạn họ khuyến nghị thuốc gì và lý do
Phẫu thuật để bỏ buồng trứng
Phẫu thuật cắt buồng trứng thường đồng thời loại bỏ luôn ống dẫn trứng
Trang 6Phẫu thuật có thể thường được thực hiện như là phẫu thuật “một lỗ” bằng cách đưa dụng
cụ để soi bụng (một ống nhỏ mềm có các thấu kính camera đính kèm) Thường có ba vết rạch nhỏ: một gần với rốn, một gần với đường bikini và một ở một bên của bụng
Phẫu thuật được thực hiện có gây mê và thường là về nhà trong ngày nhưng một số phụ
nữ ở lại viện qua đêm
Đôi khi không thể cắt buồng trứng bằng phẫu thuật “một lỗ” Thay vào đó buồng trứng được cắt bỏ thông qua một vết rạch nhỏ ở dưới đường bikini
Cắt bỏ buồng trứng nghĩa là mãn kinh ngay lập tức và vĩnh viễn Hành kinh của bạn sẽ dừng ngay lập tức
Xạ trị để buồng trứng dừng làm việc
Phương pháp này ít được dùng để bất hoạt buồng trứng hơn là phẫu thuật hoặc liệu pháp nội tiết
Bạn sẽ được xạ trị dưới dạng bệnh nhân ngoại trú trong vài ngày
Xạ trị gây ra mãn kinh vĩnh viễn nhưng ảnh hưởng tới buồng trứng chậm hơn phẫu thuật nhiều Có thể mất tới ba tháng trước khi kinh nguyệt dừng hoàn toàn và bạn vẫn có thể có thai cho đến khi mất kinh hoàn toàn
Các tác dụng phụ có thể của xạ trị buồng trứng gồm đi ngoài, cảm thấy ốm mệt, khó chịu vùng bụng và mệt mỏi Các tác dụng phụ này có thể bắt đầu trong hoặc chỉ sau khi xạ trị
và có thể kéo dài vài tuần
Các tác dụng phụ của ức chế buồng trứng là gì?
Mỗi người phản ứng khác nhau với thuốc và các điều trị và một só phụ nữ có tác dụng phụ nhiều hơn những người khác Nếu thực hiện ức chế buồng trứng thêm vào hóa trị hoặc các liệu pháp nội tiết khác, thì đôi khi khó biết tác dụng phụ nào là do điều trị nào gây ra
Các triệu chứng mãn kinh
Các triệu chứng mãn kinh như là bốc hỏa, ra mồ hôi ban đêm, khô âm đạo thay đổi tam tính và giảm ham muốn tình dục là phổ biến
Ức chế buồng trứng bằng liệu pháp nội tiết, phẫu thuật hoặc xạ trị nhiều khả năng gây ra các triệu chứng mãn kinh hơn là mãn kinh tự nhiên Các triệu chứng mãn kinh, đặc biệt là nếu đột ngột và mạnh có thể ảnh hưởng tới sự tự tin của bạn và có thể có tác động lên cả bạn và bạn đời/người tình của bạn Ngoài các triệu chứng nói ở trên bạn có thể còn lên cân, đau khớp và cứng khớp, mệt mỏi tột độ và buồn nôn
Trang 7Mặc dầu các triệu chứng này có thể rất mạnh lúc ban đầu, chusngth]ơngf giảm dần theo thời gian và có nhiều cách để quản lý tác dụng phụ
Để có thêm thông tin bạn cũng có thể xem quyển sách Các triệu chứng mãn kinh và
ung thư vú.
Loãng xương
Thiếu estrogen trong thời gian dài có thể gây mognr xương (loãng xương) Một só phụ nữ mắc ung thư vú nguyên phát được ức chế buồng trứng sẽ được đo mật độ xương (DEXA) trong vòng vài tháng đầu điều trị Bạn có được đề nghị đo mật độ xương DEXa hay không
sẽ phụ thuộc vào điều trị nào mà bạn đang được thực hiện
Nếu bạn ức chế buồng trứng để điều trị ung thư vú thứ phát, bạn có thể nói chuyện với bác sĩ điều trị xem đo mật độ xương DEXA là thích hợp với bạn
Nếu bạn lo ngại về nguy cơ loãng xương, hãy nói chuyện với bác sĩ điều trị
Để có thêm thông tin đề nghị đọc quyển sách Loãng xương và điều trị ung thư vú.
Ứng phó với ảnh hưởng của ức chế buồng trứng
Đối với một số phụ nữ, ứng phó với các ảnh hưởng của ức chế buồng trứng và có thể cả mãn kinh sớm do điều trị gây ra là khó khăn
Bác sĩ điều trị sẽ thảo luận với bạn các lợi ích có thể và nguy cơ của ức chế buồng trứng Nếu bạn bị tác dụng phụ trường diễn thì hãy nói với bác sĩ điều trị để họ có thể gọi ý cách tốt nhất để quản lý tác dụng phụ Nghiên cứu đã cho thấy rằng phụ nữ trẻ nhiều khả năng dừng việc điều trị nội tiết sớm nếu họ không được giúp đỡ để vượt qua tác dụng phụ, nên điều quan trọng là bạn được hỗ trợ nếu bạn cần Không điều trị nội tiết cho thời gian được khuyến nghị có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú quay lại
Trải qua mãn kinh sớm có thể tạo nên cảm giác mất mát, và làm bạn cảm thấy bị cô lập ra khỏi những phụ nữ cùng tuổi Bạn không phải ứng phó một mình Một số phụ nữ thấy thảo luận cảm giác của họ và các mối lo lắng với bác sĩ hoặc điều dưỡng ung thư vú là hữu ích Nếu bạn cảm thấy bạn muốn nói chuyện sâu hơn thì nói chuyện với nhân viên tư vấn hoặc nhà tâm lý học là thích hợp