Tiểu luận môn lịch sử các học thuyết kinh tế (1)

Mục đích nghiên cứu của đề tài Mục đích của bài tiểu luận là giúp sinh viên nắm được cơ bản về lý thuyết kinh tế thị trường xã hội ở Cộng hòa Liên bang Đức và ý nghĩa của lý thuyết này

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: Lịch sử các học thuyết kinh tế

ĐỀ TÀI: Lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội ở

CHLB Đức Ý nghĩa của việc nghiên cứu lý thuyết này

đối với Việt Nam

Giảng viên hướng dẫn : Nguyễn Thị Giang

Sinh viên thực hiện : Phạm Thị Ngọc Ánh

Lớp : K23KTDNG

Mã sinh viên : 23A4020039

Hà nội, ngày 13 tháng 01 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 1

3 Phương pháp nghiên cứu 1

4 Cấu trúc của tiểu luận 2

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN CHUNG VỀ LÝ THUYẾT KINH TẾ THỊ TRƯỜNG XÃ HỘI Ở CHLB ĐỨC 3

1.1 Khái quát nền kinh tế thị trường xã hội 3

1.2 Quan điểm về mô hình kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức 4

1.2.1 Mục tiêu và tư tưởng trung tâm của nền kinh tế thị trường xã hội 4 1.2.2 Nguyên tắc cơ bản và tiêu chuẩn của nền kinh tế thị trường xã hội 4 1.2.3 Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường xã hội 6

1.2.4 Yếu tố xã hội trong nền kinh tế thị trường xã hội 7

1.2.5 Vai trò của chính phủ trong nền kinh tế thị trường xã hội 7

1.3 Đánh giá chung mô hình kinh tế thị trường xã hội 8

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG LÝ THUYẾT VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG XÃ HỘI Ở CHLB ĐỨC 9

2.1 Hoàn cảnh của nước Đức sau Chiến tranh Thế giới thứ 2 9

2.2 Thành tựu và khó khăn khi CHLB Đức áp dụng mô hình kinh tế thị trường xã hội 9

2.2.1 Thành tựu 9

2.2.2 Khó khăn 11

CHƯƠNG 3: Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG XÃ HỘI Ở CHLB ĐỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM 12

3.1 Ý nghĩa đối với Việt Nam 12

3.2 Giải pháp cho nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 13

KẾT LUẬN 15

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đang trên đà phát triển với nhiều thành tựu cũng như những hạn chế nhất định Vì thế, việc nghiên cứu các học thuyết kinh tế là điều tất yếu để nền kinh tế của nước ta có thể tiếp thu và áp dụng phù hợp vào thực tiễn những tinh hoa, kinh nghiệm quý báu từ những tư tưởng tiến bộ của các nhà kinh tế học trên thế giới Đặc biệt là việc nghiên cứu lý thuyết kinh tế thị trường xã hội ở Cộng hòa Liên bang Đức.Với nhiều đặc trưng ưu việt, học thuyết này là một thành tựu trong sự phát triển của kinh tế thị trường nói chung và trở thành hình mẫu tham khảo cho nhiều quốc gia đi theo con đường phát triển kinh tế thị trường , trong đó có Việt Nam Việc học hỏi những kinh nghiệm, rút ra những giá trị tham khảo từ học thuyết này có thể giúp nước ta xây dựng một nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa phát triển nhanh, vượt bậc, nhất là trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam hiện tại Nhận thức được tầm quan trọng và

ý nghĩa của lý thuyết kinh tế trên, em đã chọn đề tài: “Lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội ở Cộng hòa Liên bang Đức Ý nghĩa của việc nghiên cứu lý thuyết này đối với Việt Nam.” để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Mục đích của bài tiểu luận là giúp sinh viên nắm được cơ bản về lý thuyết kinh tế thị trường xã hội ở Cộng hòa Liên bang Đức và ý nghĩa của lý thuyết này đối với Việt Nam hiện nạy Từ đó, đưa ra những giải pháp thiết thực để phát huy những ưu điểm, khắc phục hạn chế, phát triển nền kinh tế của nước ta lên một tầm cao mới

3 Phương pháp nghiên cứu

Bài tiểu luận sử dụng phương pháp nghiên cứu là dựa vào cơ sở lý luận, phương pháp luận lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội của chủ nghĩa tự do

mới, phương pháp luận biện chứng duy vật với các phương pháp như: thống nhất logic và lịch sử, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa và hệ thống hóa

4 Cấu trúc của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, mục lục, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo thì phần nội dung của bài tiểu luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Khái quát lý luận chung về lý thuyết kinh tế thị trường xã

hội ở CHLB Đức

Chương 2: Thực trạng vận dụng lý thuyết về kinh tế thị trường xã hội

ở CHLB Đức

Chương 3: Ý nghĩa của việc nghiên cứu lý thuyết về kinh tế thị trường

xã hội ở CHLB Đức đối với Việt Nam

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN CHUNG VỀ LÝ THUYẾT KINH

TẾ THỊ TRƯỜNG XÃ HỘI Ở CHLB ĐỨC

1.1 Khái quát nền kinh tế thị trường xã hội

Sau chiến tranh thế giới thứ II, các nhà kinh tế học Cộng hòa Liên bang Đức cho rằng, về lý thuyết và thực tiễn sự điều tiết độc tài dựa trên cơ sở lý thuyết Keynes không mang lại hiệu quả cho nền kinh tế Họ phê phán chủ nghĩa độc tài dân tộc, kinh tế chỉ huy và ủng hộ mạnh mẽ quan điểm tự do:

“Sức mạnh tự do”, “Kinh tế thị trường tự do”, “Kinh tế thị trường – xã hội”… Các đại biểu nổi tiếng của chủ nghĩa tự do mới như W.Euskens, W.Ropke, Erhard, Muller, Armark… đã đưa ra các lý thuyết nhằm khôi phục chủ nghĩa

tự do kinh tế Một trong số lý thuyết trung tâm của họ là lý thuyết “nền kinh

tế thị trường – xã hội” do Muller, Armark đưa ra

Nền kinh tế thị trường xã hội là một nền kinh tế thị trường kết hợp tự

do cá nhân, năng lực hoạt động kinh tế với công bằng xã hội

Nền kinh tế thị trường xã hội không phải là nền kinh tế thị trường tư bản truyền thống (cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX), không phải là nền kinh tế

kế hoạch hoá ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, cũng không phải là nền kinh tế thị trường hiện đại của trào lưu tự do mới vì trào lưu này quá coi nhẹ vai trò của nhà nước và các vấn đề xã hội

Đây là nền kinh tế thị trường kích thích mạnh mẽ sáng kiến các nhân và lợi ích toàn xã hội, đồng thời phòng tránh được các khuyết tật lớn của thị trường, chống lạm phát, giảm thất nghiệp, quan tâm thực hiện công bằng xã hội Các quyết đinh kinh tế và chính trị của nhà nước được hoạch định trên cơ

sở chú ý đến những nhu cầu và nguyện vọng cá nhân

1.2 Quan điểm về mô hình kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức 1.2.1 Mục tiêu và tư tưởng trung tâm của nền kinh tế thị trường xã hội

Thứ nhất, mục tiêu của nền kinh tế thị trường xã hội là: một là, bảo đảm

và nâng cao tự do về vật chất cho mọi công dân bằng cách bảo đảm cơ hội

kinh doanh cá thể bằng một hệ thống an toàn xã hội; hai là, thực hiện công bằng xã hội theo nghĩa là công bằng trong khởi nghiệp, phân phối; ba là, bảo

đảm ổn định bên trong của xã hội (khắc phục khủng hoảng kinh tế, mất cân đối)

Thứ hai, tư tưởng trung tâm của nền kinh tế này là tự do thị trường, tự

do kinh doanh, không có sự khống chế của độc quyền, bảo vệ quyền sở hữu tư nhân, bảo vệ hệ thống kinh tế tư bản chủ nghĩa, tính độc lập kinh tế và chịu trách nhiệm của chủ doanh nghiệp, thừa nhận vai trò nhất định của Nhà nước (để đảm bảo phối hợp sự tự do kinh tế với các quy tắc và chuẩn mực xã hội) Yếu tố xã hội trong kinh tế thị trường - xã hội được quan tâm sâu sắc Ngoài

ra, nền kinh tế thị trường xã hội được tổ chức theo mô hình “sân bóng đá”

(theo quan điểm của Ropke và Erhard), trong đó: xã hội là một sân bóng đá; các giai cấp và tầng lớp xã hội là các cầu thủ và Nhà nước là trọng tài, đóng vai trò bảo đảm cho trận đấu diễn ra theo luật, tránh khỏi những tai họa

1.2.2 Nguyên tắc cơ bản và tiêu chuẩn của nền kinh tế thị trường

xã hội

Về nguyên tắc cơ bản, nền kinh tế thị trường xã hội kết hợp nguyên tắc

tự do với nguyên tắc công bằng xã hội trên thị trường Hai nguyên tắc này được kết hợp lại một cách chặt chẽ trong khuôn khổ mục tiêu của nền kinh tế

thị trường xã hội Mục tiêu đó được thể hiện ở chỗ, một mặt nhằm khuyến

khích và động viên những động lực do sáng kiến cá nhân để đảm bảo lợi ích

của nền kinh tế; mặt khác cố gắng loại trừ những hiện tượng tiêu cực, khi điều

kiện cho phép, ví dụ, sự nghèo khổ ở một số tầng lớp nhân dân, lạm phát và

thất nghiệp Nguyên tắc thị trường tự do phải dựa trên quan điểm cho rằng, các quyết định kinh tế và chính trị phải nhằm phục vụ lợi ích của cá nhân và gia đình họ, vì thế nó phải do những người tiêu dùng và công dân đề ra Tóm lại, nguyên tắc đảm bảo quyền tự chủ của người tiêu dùng và công dân phải chiếm địa vị thống trị Từ đó, mọi hoạt động chính trị, kinh tế phải được hoạch định trên cơ sở chú ý đến nhu cầu và nguyện vọng của cá nhân

Về tiêu chuẩn, nền kinh tế thị trường xã hội biểu hiện qua sáu tiêu

chuẩn bổ sung và kết hợp chặt chẽ với nhau, cụ thể như:

Một là, quyền tự do cá nhân Việc thực hiện quyền này trên lĩnh vực

kinh tế là yêu cầu cần thiết để tạo nên các đơn vị có quyền quyết định phi tập trung và thị trường hoạt động trôi chảy

Hai là, đảm bảo công bằng xã hội Thị trường chỉ có thể vận hành

thuận lợi, khi nó phân phối thu nhập tương xứng với phần đóng góp của mỗi người Thị trường cũng không chỉ tính đến các khía cạnh nhân đạo và xã hội Thị trường cũng không thể giải quyết các vấn đề tương tự, mà phải thông qua các chính sách xã hội phù hợp nhằm giúp đỡ những người không trực tiếp tham gia quá trình kinh tế

Ba là, quá trình kinh doanh theo chu kỳ Nếu để cho thị trường vận

động tự do thì không thể giải quyết được các trường hợp đình trệ kinh tế, hoặc không tận dụng hết năng lực sản xuất Do đó, ngoài cơ cấu chung về cạnh tranh và chính sách xã hội, trong nền kinh tế thị trường xã hội, người ta còn cần chính sách cơ cấu và chính sách tăng trưởng kinh tế để thực hiện hai nguyên tắc chủ yếu là tự do cá nhân và công bằng xã hội

Bốn là, chính sách tăng trưởng cho phép tạo ra khuôn khổ pháp lý về kết cấu hạ tầng cần thiết đối với quá trình phát triển liên tục về kinh tế Chính

sách này phải tạo ra những kích thích cần thiết nhằm hiện đại hóa năng lực sản xuất cá ở các xí nghiệp trung bình

Năm là, chính sách cơ cấu Đây là tiêu chuẩn đặc trưng cho nền kinh tế

thị trường xã hội Khi gặp phải những vấn đề dài hạn về điều chỉnh cơ cấu phải thực hiện một chính sách cơ cấu thích hợp để có biện pháp uốn nắn kịp thời

Sáu là, bảo đảm tính tương hợp của thị trường Những biện pháp được

nêu lên trong chính sách kinh tế không phải chỉ cần mang lại sự công bằng xã hội, sự ổn định của xu thế phát triển kinh tế sự tăng trưởng về một cơ cấu hợp

lý, mà còn phải ngăn ngừa được sự phá vỡ hay hạn chế các hoạt động cạnh tranh quá mức ở trên thị trường

1.2.3 Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường xã hội

Về chức năng, cạnh tranh có hiệu quả được coi là một yếu tố trung tâm

và không thể thiếu được trong hệ thống kinh tế xã hội ở nước Đức, để có hiệu quả phải có sự bảo hộ của Nhà nước trên cơ sở tôn trọng quyền tự do của các

xí nghiệp Một số chức năng cơ bản của cạnh tranh như: sử dụng các nguồn tài nguyên một cách tối ưu; khuyến khích tiến bộ kỹ thuật; phân phối thu nhập; thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng; đảm bảo tính linh hoạt của sự điều chỉnh; thực hiện sự kiểm soát sức mạnh kinh tế và chính trị; đảm bảo quyền tự do lựa chọn và hành động cá nhân

Về nguy cơ đe dọa cạnh tranh, có hai nhân tố đe dọa cạnh tranh là

chính phủ và tư nhân Thứ nhất, những nguy cơ do chính phủ gây ra như làm

hạn chế, suy yếu, bóp méo cạnh tranh khi hành động với tư cách là một cơ quan quản lý xã hội hoặc với tư cách là một đối tác kinh doanh bình đẳng trên lĩnh vực thương mại, hoặc là người độc quyền hay cạnh tranh với những

người mua bán hàng hóa khác Thứ hai, những nguy cơ do tư nhân gây ra như

hạn chế cạnh tranh theochiều ngang (hình thành những “các ten” độc quyền); hạn chế cạnh tranh theo chiều dọc (loại bỏ cạnh tranh giá ở khâu bán lẻ); một

số doanh nghiệp có sức mạnh và vị trí cao trong thị trường nên không cần hoặc ít phải cạnh tranh; chống lại cạnh tranh bằng sự tẩy chay, cấm vận hoặc

sự phân biệt đối xử không công bằng đối với các đối tác kinh doanh; tập trung hóa thông qua sáp nhập

Về bảo vệ cạnh tranh, trước những biện pháp hạn chế cạnh tranh của

tư nhân, việc bảo vệ cạnh tranh là cần thiết và việc này có thể giao cho các cá nhân hoặc nhà nước; trong đó, trách nhiệm chủ yếu được giao cho chính phủ Một là, các công cụ bảo vệ Có hai hình thức xử lý: xử lý hình sự Hai là, cơ quan chấp hành: cơ quan chống Các ten liên bang (cơ quan chống các ten quan trọng nhất ở Đức với quyền và trách nhiệm nhất định) và tòa án

1.2.4 Yếu tố xã hội trong nền kinh tế thị trường xã hội

Yếu tố xã hội được quan tâm đặc biệt trong nền kinh tế thị trường xã hội với nội dung: nâng cao mức sống của các nhóm người dân có mức thu nhập thấp nhất, bảo vệ tất cả các thành viên của xã hội chống lại những khó khăn về kinh tế và đau khổ về mặt xã hội

Để giải quyết tốt những vấn đề xã hội đó, cần phải tăng nhịp độ tăng trưởng kinh tế; phân phối thu nhập công bằng; xây dựng hệ thống bảo hiểm

xã hội (bảo hiểm thất nghiệp, tuổi già, sức khỏe, tai nạn, ) và hệ thống phúc lợi xã hội (trợ cấp bằng tiền hoặc nhà ở) Ngoài ra, cần thực hiện một số biện pháp khác của chính sách xã hội như trợ cấp nuôi con, và phân phối lại những yếu tố kìm hãm sự tăng trưởng kinh tế

1.2.5 Vai trò của chính phủ trong nền kinh tế thị trường xã hội

Vai trò của chính phủ trong nền kinh tế thị trường xã hội Cộng hòa Liên bang Đức được thể hiện ở hai nguyên tắc sau:

Thứ nhất, nguyên tắc hỗ trợ Nguyên tắc này nhấn mạnh nền kinh tế thị trường xã hội ở Cộng hòa Liên bang Đức cần có một chính phủ mạnh, nhưng chỉ can thiệp khi cần thiết với mức độ hợp lý Để thực hiện nguyên tắc này, chính phủ cần đảm bảo các vấn đề như: cạnh tranh có hiệu quả, sự ổn định tiền tệ, sở hữu tư nhân và an ninh xã hội, công bằng xã hội

Thứ hai, nguyên tắc tương hợp với thị trường Chính phủ cần tuân thủ

là tạo ra sự hài hoà giữa các chức năng của nhà nước đối với thị trường Nếu

sự can thiệp của nhà nước là cần thiết theo nguyên tắc hỗ trợ, thì sự can thiệp này phải thực hiện sao cho thích hợp nhất với hệ thống thị trường

1.3 Đánh giá chung mô hình kinh tế thị trường xã hội

Mô hình nền kinh tế thị trường xã hội vừa có ưu điểm vừa tồn tại nhược điểm Về ưu điểm, mô hình có khả năng giải quyết tương đối hợp lí mối quan hệ giữa kinh tế với xã hội, thị trường với Nhà nước Mặt khác, mô hình có tính linh hoạt, thích nghi cao, đặc trưng căn bản của mô hình kinh tế này là khai thác được một cách triệt để vai trò khách quan của cơ chế - đề cao quyền căn bản của cá nhân, tạo ra những điều kiện để cá nhân, doanh nghiệp

có thể phát huy tối đa nguồn lực sáng tạo của họ và dựa vào những kết quả sinh lợi của nền kinh tế để giải quyết tương đối hợp lý các vấn đề xã hội, đồng thời có khả năng kiểm soát ở mức nhất định những sai lầm của cả Nhà nước

và thị trường Mô hình kinh tế này kết hợp được khả năng công nghiệp lớn mạnh dựa trên công nghệ hiện đại với sự phát triển thương mại thế giới mở rộng Về nhược điểm, mô hình kinh tế này vẫn xuất hiện một số khuyết tật, sự gia tăng của bảo trợ xã hội đã gây ảnh hưởng xấu đến thị trường, tăng trưởng kinh tế chậm lại, lĩnh vực xã hội gặp phải biến động xấu như chủ nghĩa cực đoan tăng, khủng hoảng về con người, Tóm lại, mỗi lý thuyết hay mô hình kinh tế đều sẽ có ưu và nhược điểm nhất định nhưng nếu có thể phát huy những ưu điểm, khắc phục những hạn chế thì lý thuyết, mô hình kinh tế đó chắc chắn sẽ được coi trọng và áp dụng vào thực tiễn