Tiểu luận môn lịch sử các học thuyết kinh tế (7)

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Học phần: LỊCH SỬ CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ ĐỀ TÀI : Phân tích luận điểm của Paul Samuelson: “Sau khi đã tìm hiểu kỹ về Bàn tay vô hình chúng ta

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: LỊCH SỬ CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ

ĐỀ TÀI : Phân tích luận điểm của Paul Samuelson: “Sau khi đã

tìm hiểu kỹ về Bàn tay vô hình chúng ta không nên quá say mê với vẻ đẹp của cơ chế thị trường, coi đó là hiện thân của sự hoàn hảo, là tinh túy của sự hài hòa nằm ngoài tầm tay của mọi người” Liên hệ thực tiễn với các khuyết tật của KTTT tại Việt Nam

Giảng viên hướng dẫn : TS Nguyễn Thị Giang Sinh viên thực hiện : Vũ Mai Anh

Lớp : 211ECO06A25

Mã sinh viên : 22A4040169

Hà Nội, 2022

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian từ khi mới bắt đầu thực hiện bài tiểu luận đến nay, em

đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của Khoa và quý thầy cô giáo Với lòng biết ơn sâu sắc, em xin gửi lời cảm ơn đầu tiên đến quý thầy cô của Khoa Lý luận chính trị - Trường Học viện Ngân hàng đã tạo điều kiện cho em được thực hiện tiểu luận học phần Lịch sử các học thuyết kinh tế giúp em có thể củng cố và áp dụng kiến thức đã được học để đi tìm hiểu sâu hơn, hiểu biết rộng hơn về nội dung được học trong học phần

Em xin đặc biệt gửi lời cảm ơn đến cô - TS Nguyễn Thị Giang, trong quá trình học tập và tìm hiểu bộ môn Lịch sử các học thuyết kinh tế, em đã nhận được

sự quan tâm giúp đỡ, hướng dẫn rất tận tình, tâm huyết của cô Thông qua bài tiểu luận này, em xin trình bày lại những gì mà mình đã tìm hiểu về luận điểm của Paul Samuelson về lý thuyết Bàn tay vô hình nói chung và lý thuyết Nền kinh tế hỗn hợp nói riêng gửi đến cô Có lẽ kiến thức là vô hạn mà sự tiếp nhận kiến thức của bản thân mỗi người luôn tồn tại những hạn chế nhất định Do đó, trong quá trình hoàn thành bài tiểu luận, chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Bản thân em rất mong nhận được những góp ý đến từ cô để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn Kính chúc cô sức khỏe, hạnh phúc thành công trên con đường sự nghiệp giảng dạy

Em xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT 5

DANH MỤC HÌNH ẢNH 5

MỞ ĐẦU 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT LÝ LUẬN 7

1.1 Hoàn cảnh ra đời lý thuyết Nền kinh tế hỗn hợp và sơ lược về Paul Samuelson 7

1.1.1 Hoàn cảnh ra đời lý thuyết Nền kinh tế hỗn hợp của Paul Samuelson 7 1.1.2 Vài nét về ông Paul Samuelson 7

1.2 Lý thuyết về nền kinh tế hỗn hợp của Paul Samuelson 8

1.2.1 Cơ chế thị trường (Bàn tay vô hình) 8

1.2.2 Vai trò chính phủ trong kinh tế thị trường (Bàn tay hữu hình) 9

1.3 Ưu nhược điểm của nền kinh tế hỗn hợp 10

1.3.1 Ưu điểm 10

1.3.2 Nhược điểm 11

CHƯƠNG 2 Ý NGHĨA THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT NỀN KINH TẾ HỖN HỢP ĐỐI VỚI VIỆT NAM 12

2.1 Thực trạng phát triển nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay12 2.1.1 Phát triển nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam là tất yếu khách quan 12

2.1.2 Đặc trưng, bản chất nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam 13

2.1.3 Ý nghĩa thực tiễn nghiên cứu lý thuyết Nền kinh tế hỗn hợp đối với Việt Nam 13

2.2 Đánh giá nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam 14

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP 17

KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1 Paul Anthony Samuelson 7 Hình 2 Tốc độ tăng GDP giai đoạn 2010-2020 15

MỞ ĐẦU

Thế giới đang bước vào thời kỳ kinh tế mới, KTTT phải có sự điều tiết thích hợp của Nhà nước Trong đó, sẽ yêu cầu cao hơn về tăng cường vai trò của pháp luật, điều tiết của Nhà nước, kiểm soát các thể chế thị trường, thắt chặt cho vay tín dụng, thiết lập hệ thống thông tin công khai, minh bạch Tư duy mới về bàn tay Nhà nước đang và sẽ ngày càng trở nên rõ nét, bao quát và chi phối toàn bộ các hoạt động trong mọi lĩnh vực của đời sống KT-XH quốc gia và quốc tế Tuy nhiên, “bàn tay hữu hình” cũng có những khuyết tật của nó, do chính phủ có những nhận định sai lầm và đưa ra những quyết định can thiệp trái với sự vận động khách quan của thị trường Cho nên phải kết hợp cả hai mặt “bàn tay vô hình” và “bàn tay hữu hình” Từ những năm 60 - 70 của thế kỷ 20, Paul A.Samuelson đã đề ra lý thuyết

“Nền kinh tế hỗn hợp” dựa trên học thuyết của J M Keynes về vai trò tự điều chỉnh của nền kinh tế và học thuyết của phái Tân cổ điển Lý thuyết “Nền kinh tế hỗn hợp” với luận điểm là nền KTTT nhưng có sự quản lý của Nhà nước, nền kinh tế được vận hành bởi hai bàn tay: thị trường và Nhà nước đã đạt được tiếng vang trong suốt những thập niên cuối của thế kỷ 20 cho đến nay Luận điểm về sự kết hợp linh hoạt cả hai bàn tay trong việc điều hành kinh tế của Paul Samuelson có nhiều điểm tương đồng với quan điểm của Việt Nam trong việc phát triển nền KTTT định hướng XHCN có sự quản lý của Nhà nước Do đó, nghiên cứu các học thuyết kinh

tế nói chung và lý thuyết “Nền kinh tế hỗn hợp” nói riêng có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát triển nền kinh tế ở nước ta

Đó là những điều em phân tích từ luận điểm của Paul Samuelson: “Sau khi

đã tìm hiểu kỹ về Bàn tay vô hình chúng ta không nên quá say mê với vẻ đẹp của cơ chế thị trường, coi đó là hiện thân của sự hoàn hảo, là tinh túy của sự hài hòa nằm ngoài tầm tay của mọi người” Qua đó liên hệ thực tiễn với các khuyết tật của nền

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT LÝ LUẬN 1.1 Hoàn cảnh ra đời lý thuyết Nền kinh tế hỗn hợp và sơ lược về Paul

Samuelson

1.1.1 Hoàn cảnh ra đời lý thuyết Nền kinh tế hỗn hợp của Paul Samuelson

Mầm mống của quan điểm "Kinh tế hỗn hợp" có từ cuối những năm 30 của thế kỷ XIX Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, nó được các nhà kinh tế học Mỹ như

A Hasen tiếp tục nghiên cứu Tư tưởng này được phát triển trong "Kinh tế học" của Paul Samuelson Từ những năm 40-50 của thế kỷ XX, chủ nghĩa tự do mới ra đời Trường phái tự do mới một mặt khuyến khích phát triển cơ chế thị trường, nhưng mặt khác lại quan tâm đến giải quyết những vấn đề xã hội, khác phục hậu quả tiêu cực của cơ chế thị trường thông qua vai trò của Nhà nước Vì vậy, các quan điểm của các xu hướng, các trường phái kinh tế có sự xích lại gần nhau Quá trình xích lại giữa các xu hướng tư tưởng kinh tế hình thành nên học thuyết kinh tế của trường phải chính hiện đại mà đứng đầu trường phái này là ông P.A Samuelson

1.1.2 Vài nét về ông Paul Samuelson

Hình 1 Paul Anthony

Samuelson

Paul Anthony Samuelson (1915 - 2009) là một nhà kinh tế học người Mỹ, đại diện của trường phái kinh

tế học vĩ mô tổng hợp, người có đóng góp to lớn ở một loạt lĩnh vực của kinh tế học Ông là người Mỹ đầu tiên nhận được Giải Nobel Kinh tế (1970) Sử gia kinh tế Randall E Parker gọi ông là “Cha đẻ của kinh

tế hiện đại”, và tờ The New York Times đã coi ông là

“Nhà kinh tế học hàng đầu của thế kỷ 20” Ông đã viết ra cuốn sách giáo khoa kinh tế bán chạy nhất mọi thời đại: “Economics: An Introductory Analysis”, được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1948

Học thuyết của Paul Samuelson đã đề cập một cách đầy đủ các vấn đề của kinh tế học hiện đại bao gồm kinh tế học vĩ mô và kinh tế học vi mô, trong đó lý thuyết về “Nền kinh tế hỗn hợp” là nội dung chủ yếu

1.2 Lý thuyết về nền kinh tế hỗn hợp của Paul Samuelson

1.2.1 Cơ chế thị trường (Bàn tay vô hình)

a Khái niệm

Thị trường là một quá trình mà trong đó, người mua và người bán một thứ hàng hóa tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả và số lượng hàng hóa Như vậy, nói đến thị trường và cơ chế thị trường là nói tới hàng hóa, người bán, người mua và giá cả hàng hóa

b Đặc trưng của cơ chế thị trường

Cơ chế thị trường, theo Paul Samuelson, là một cơ chế tinh vi để phối hợp mọi người, mọi hoạt động của mọi doanh nghiệp thông qua hệ thống giá cả thị trường Nó là một phương tiện giao tiếp để tập hợp tri thức và hành động của hàng triệu cá thể khác nhau Không có một bộ phận nào hay hệ thống tính toán trung tâm, nhưng nó vẫn giải quyết được những vấn đề sản xuất và phân phối bao gồm hàng triệu ẩn số và mối tương quan mà không ai biết Theo Paul Samuelson, “Thị trường” là một cơ chế trong đó người mua và người bán tương tác với nhau để xác định giá cả và sản lượng và hàng hoá hay dịch vụ Điểm đặc thù nhất của thị trường

là nó đưa người mua và người bán đến với nhau để xác định giá cả và sản lượng Trong cơ chế thị trường, mọi thứ đều có giá cả, đó là giá trị của hàng hoá và dịch vụ được tính bằng tiền Giá cả thể hiện mức mà mọi người và các hàng tự nguyện trao đổi nhiều loại hàng hoá khác nhau

Paul Samuelson đánh giá cao học thuyết “Bàn tay vô hình” của Adam Smith

là đã phát hiện ra vai trò của cơ chế thị trường cạnh tranh, nổi bật sự hoà hợp giữa lợi ích cá nhân và lợi ích cộng đồng Song, cũng chỉ ra những hạn chế thực tế của học thuyết này Đó là những khuyết tật do thị trường sinh ra, tự nó không giải quyết được, thị trường không phải lúc nào cũng đưa tới kết quả tối ưu Đó là tình trạng độc quyền và các hình thức cạnh tranh không hoàn hảo khác, những tác động lan toả hay ảnh hưởng ngoại sinh xuất hiện bên ngoài thị trường như ảnh hưởng tiêu cực của nạn ô nhiễm môi trường và cuối cùng là tình trạng phân phối thu nhập không thể chấp nhận được cả về mặt chính trị lẫn về mặt đạo đức Và cho rằng, trong điều kiện cạnh tranh hoàn hảo, không có khuyết tật của thị trường, thị trường

có khả năng tạo ra nhiều hàng hoá và dịch vụ hữu ích nhất bằng nguồn tiềm năng

sẵn có Nhưng khi độc quyền, ô nhiễm môi trường hay các khuyết tật khác của thị trường trở nên phổ biến thì hiệu quả to lớn của “Bàn tay vô hình” sẽ bị phá vỡ

1.2.2 Vai trò chính phủ trong kinh tế thị trường (Bàn tay hữu hình)

a Khái niệm

“Bàn tay hữu hình” - bản thân nó là một học thuyết kinh tế của nhà kinh tế học trứ danh Keynes Yêu cầu có sự can thiệp của nhà nước để điều tiết kinh tế vĩ

mô như chính sách tài khóa, tiền tệ, ngoại thương…

b Vai trò chính phủ

 Thiết lập khuôn khổ pháp luật

Chức năng này thực tế vượt ra ngoài khuôn khổ của lĩnh vực kinh tế học Ở đây, chính phủ đề ra các quy tắc trò chơi kinh tế mà các doanh nghiệp, người tiêu dùng và cả bản thân chỉnh phủ cũng phải tuân thủ Điều này bao gồm quy định về tài sản, các quy tắc về hợp đồng và hoạt động kinh doanh, các trách nhiệm trong hỗ của các liên đoàn lao động, ban quản lý và nhiều các luật lệ để xác định môi trường kinh tế Về nhiều mặt, các quyết định của khuôn khổ pháp luật xuất phát từ những mối quan hệ vượt ra ngoài lĩnh vực kinh tế đơn thuần Những khuôn khổ pháp luật

có thể tác động sâu sắc tới các ứng xử kinh tế của con người

 Sửa chữa những thất bại của thị trường đề thị trường hoạt động có hiệu quả

Trước hết, những thất bại mà thị trường gặp phải làm cho hoạt động của nó không hiệu quả là ảnh hưởng của độc quyền Cần phải nói rằng, lợi dụng tư thế của mình, các tổ chức độc quyền có thể quy định giá cả để thu lợi nhuận và do vậy, phá

vỡ tư thế của cạnh tranh hoàn hảo Vì vậy, cần thiết phải có sự can thiệp của chính phủ để hạn chế độc quyền, đảm bảo tính hiệu quả của cạnh tranh thị trường

Thứ hai, là những tác động bên ngoài cũng dẫn đến tính không hiệu quả của hoạt động thị trường và đòi hỏi nhà nước phải can thiệp Tác động bên ngoài xảy ra khi doanh nghiệp hoặc con người tạo ra chi phí, lợi ích cho doanh nghiệp khác, hoặc người khác mà các doanh nghiệp hoặc con người đó không được nhận đúng những lợi ích mà họ cần phải trả

Thứ ba, chính phủ phải đảm nhiệm việc sản xuất hàng hoá công cộng Ích lợi giới hạn của hàng hóa công cộng đối với xã hội và tư nhân là khác nhau

Cuối cùng là thuế Trên thực tế, phần chi phí của chính phủ phải được trả bằng tiền thuế thu được Tất cả mọi người đều phải chịu theo luật thuế Sự thực là toàn bộ công dân tự mình lại đặt gánh nặng thuế lên vai mình và mỗi công dân cũng được hưởng phần hàng công cộng do chính phủ cung cấp

 Đảm bảo sự công bằng

Trong điều kiện hoạt động hoàn hảo nhất, lý tưởng nhất của cơ chế thị trường, thì vẫn phải thấy rằng sự phân hóa, bất bình đẳng sinh ra từ KTTT là tất yếu Một hệ thống thị trường có hiệu quả vẫn có thể gây ra sự bất bình đẳng lớn Vì vậy, chính phủ cần thiết phải thông qua những chính sách để phân phối thu nhập

Công cụ quan trọng nhất của chính phủ này là thuế lũy tiến, đánh thuế người giàu theo tỷ lệ thu nhập lớn hơn người nghèo Thông thường, thuế lũy tiến áp dụng cho thuế thu nhập và thuế thừa kế

Bên cạnh đó phải có hệ thống hỗ trợ thu nhập để giúp cho người già, người

mù, người tàn tật, người phải nuôi con và bảo hiểm thất nghiệp cho người không có công ăn việc làm Hệ thống thanh toán chuyển nhượng này tạo ra mạng lưới an toàn bảo vệ những người không may khỏi bị hủy hoại về kinh tế

Cuối cùng, chính phủ đối khi phải trợ cấp tiêu dùng cho những nhóm có thu nhập thấp bằng cách phát tem phiếu thực phẩm, trợ cấp ý tế, cho thuê nhà rẻ

 Ổn định kinh tế vĩ mô

Từ khi ra đời, CNTB đã từng gặp những thăng trầm chu kỳ của lạm phát (giá

cả tăng) và suy thoái (nạn thất nghiệp rất cao) Việc sử dụng một cách thận trọng quyền lực về tiền tệ và tài chính của chính phủ có thể ảnh hưởng đến sản lượng, việc làm và lạm phát Bằng hai công cụ trung tâm này của chính sách kinh tế vĩ mô, chính phủ có thể tác động đến sản lượng, công ăn việc làm và giá cả của một nền kinh tế

1.3 Ưu nhược điểm của Nền kinh tế hỗn hợp

1.3.1 Ưu điểm

 Trong nền KTTT, lợi nhuận là động lực chi phối các hoạt động người kinh doanh

 Khuyến khích mọi tiềm năng của các chủ thể trong nền kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tự do của họ

 Kích thích cải tiến kỹ thuật công nghệ, nâng cao năng suất lao động nhằm tiết kiệm chi phí sản xuất

 Thúc đẩy quá trình phân công lao động xã hội

 Làm khối lượng hàng hóa thị trường ngày càng phong phú, đa dạng, nâng cao chất lượng sản phẩm

 Có sự điều tiết đảm bảo công bằng cho các chủ thể kinh tế

1.3.2 Nhược điểm

 Nhược điểm của kinh tế thị trường

 Do việc chạy theo lợi nhuận tối đa, cho nên các doanh nghiệp thường hay gây ô nhiễm môi trường, phá hoại cân bằng sinh thái

 Cơ chế thị trường dễ dẫn tới sự độc quyền như vậy nó phá vỡ cơ chế cạnh tranh tự do, lành mạnh ⇒ làm mất đi động lực cho sự phát triển kinh tế

 Có thể suy giảm chất lượng hàng hóa và tài sản sản xuất trì trệ

 Giảm tốc độ xuất khẩu của các nhà sản xuất sang các thị trường mới

 Cơ chế thị trường gắn liền với các căn bệnh như: khủng hoảng, thất nghiệp, đầu cơ, hàng giả, trốn thuế

 Cơ chế thị trường dẫn tới sự phân hóa giàu nghèo Nguồn gốc là do sự phân phối thu nhập không công bằng

 Nhược điểm của sự can thiệp của nhà nước

 Trong nhiều trường hợp, sự can thiệp của Nhà nước cũng có những hạn chế như có nhiều vấn đề Nhà nước không lựa chọn đúng

 Sự tài trợ của Chính phủ có lúc kém hiệu quả (do chương trình quá lớn, thời gian quá dài)

 Sự ảnh hưởng của chủ quan (Chính phủ bị chi phối bởi thiểu số người, hoặc bởi những người bất tài, tham nhũng, ) dẫn đến việc đưa ra những quyết định sai lầm

 Không phù hợp với quy luật khách quan, không phản ánh đúng sự vận động của thị trường

⇒ Vì vậy theo Paul Samuelson sự can thiệp của Nhà nước chỉ nên giới hạn

“trong khuôn khổ khôn ngoan của cạnh tranh”