TIỂU LUẬN môn LỊCH sử TRANG PHỤC FASHION HISTORY đề tài lịch sử áo dài ao dai history

Dẫucho hằng hà sa số các loại trang phục ra đời những chiếc áo dài truyền thống vẫn chưabao giờ đi vào dĩ vãng nhưng lại có mấy ai hiểu về tiền thân và nguồn gốc của áo dài.Vậy thì chúng

TIỂU LUẬN MÔN: LỊCH SỬ TRANG PHỤC-FASHION HISTORY

Đề tài: Lịch sử Áo Dài - Ao Dai history

[1]

Mục Lục

Chương 1: Nguồn gốc và lịch sử phát triển áo dài 4

1 Nguồn gốc và sự phát triển áo dài……… 4

1.1.Nguồn gốc lịch sử : 4

1.2.Quá trình hình thanh và phát triển của áo dài 4

2 Lịch sử áo dài nam: 24

3 Áo dài trong nghệ thuật: 27

3.1 Thơ văn: 27

3.2 Âm nhạc: 39

3.3 Hội họa: 31

4 Ý nghĩa tà áo dài: 32

4.1 Là hơi thở của nền văn hoá Việt: 32

4.2 Tà áo dài mang đậm triết lý nhân sinh 32

4.3.Tà áo dài – bản thu nhỏ của đất nước hình chữ S: 33

Chương 2: Những chi tiết cấu thành nên áo dài 34

1 Phần thân trên 34

1.1 Cổ áo 34

1.2 Tay áo 38

1.3 Lớp lót 41

1.4 Thân áo 42

1.5 Tà áo 42

1.6 Hoạ tiết 42

1.7 Nút và dây khóa kéo 44

1.8 Chất liệu 45

2 Phần thân dưới 48

2.1.Quần 48

2.2.Váy 52

2.3.Màu sắc: 53

3 Phụ kiện 53

3.1.Thân trên 53

3.2.Thân dưới 57

4 Cấu tạo áo dài 58

5 Phân loại 59

5.1.Giới tính: 59

5.2.Độ tuổi 60

5.3 Văn hóa: 62

[3]

Chương 1: Nguồn gốc và lịch sử phát triển áo dài

1 Nguồn gốc và sự phát triển áo dài

1.1.Nguồn gốc lịch sử :

-Mỗi quốc gia đều có một loại trang phục riêng thể hiện bản sắc văn hóa tinh thần và ViệtNam cũng thế Chiếc áo dài là quốc phục của đất nước qua bao đổi thay của thời đại Dẫucho hằng hà sa số các loại trang phục ra đời những chiếc áo dài truyền thống vẫn chưabao giờ đi vào dĩ vãng nhưng lại có mấy ai hiểu về tiền thân và nguồn gốc của áo dài.Vậy thì chúng ta hãy cùng nhau ngược dòng thời gian để tìm hiểu xem xuất xứ của áo dài

để tôn vinh, để tiếp thị hình ảnh Áo dài Việt Nam đến bạn bè năm châu là một việc nênlàm và đáng làm, bởi chiếc áo dài truyền thống là một hình ảnh ấn tượng đã ăn sâu vàotiềm thức cho những ai hơn một lần diệu kiến

-Thật ra đến nay vẫn chưa xác định rõ nguồn gốc của chiếc áo dài Việt Nam đã được bắtđầu chính xác từ đâu nhưng dựa trên bối cảnh lịch sử hào hùng hàng ngàn năm theo cácnhà khảo cổ, hình ảnh chiếc áo dài với hai tà phất phơ trong gió đã được tìm thấy trongcác hình ảnh khắc trên các cổ vật như mặt trống đồng Ngọc Lũ, Hòa Bình, Hoàng Hạ,trên tháp đồng Đào Thịnh vào khoảng ba ngàn năm về trước Theo truyền thuyết thì Hai

Bà Trưng đã mặc áo dài hai tà giáp vàng, che lọng vàng khi cưỡi voi ra trận Sau này, vìtôn kính Hai Bà nên phụ nữ Việt đã tránh mặc áo hai tà và thay vào đó áo tứ thân Để cóđược một chiếc ào dài mang đậm nét văn hóa đặc trưng bộ trang phục này đã phải trảiqua nhiều giai đoạn biến thể khác nhau

1.2.Quá trình hình thanh và phát triển của áo dài

1.2.1.Trước thời nhà Nguyễn

-Áo dài được cho là xuất hiện đầu tiên vào những năm 38-42SCN Trong giai đoạn này, áo dài thường được gắn liền vớihình ảnh Hai Bà Trưng mặc ra chiến trường, đánh giặt Hángiành độc lập cho nước nhà

1.2.2.Thời Trịnh - Nguyễn phân tranh 1744: Áo Giao Lãnh

-Theo các tài liệu lịch sử ghi nhận thì hình ảnh chiếc áo dài đầu tiên xuất hiện năm 1744.Lúc này đất nước bị chia cắt thành hai miền Nam - Bắc Chúa Trịnh ở miền Bắc chongười dân mặc áo giao lĩnh có đường may và cổ tay rộng Trang phục này được may từbốn vạt áo dài chấm đất, xẻ từ hông, cổ trước đắp chéo, phần hông có thắt lưng màu đen,mặc cùng với váy Trong khi đó ở miền Nam, Chúa Nguyễn Phúc Khoát ra sắc dụ cho

toàn thể người dân Đàng Trong phải mặc trang phục phân biệt với Đàng Ngoài Theo đó

là bộ trang phục có cổ đứng, ống tay rộng hoặc hẹp, vạt dài xẻ tà Khi nhà Nguyễn thốngnhất đất nước thì áo dài trở nên thịnh hành trên cả nước

-Giao Lĩnh Thường – tức bộ y phục gồm chiếc áo 6 thân có cổ giao nhau (giao lĩnh) đicùng với chiếc váy quây (thường) – là phục trang phổ biến nhất trong dân gian thời Lê,

có thể thấy qua tranh vẽ lẫn điêu khắc

-Giao lĩnh có 2 dạng là vạt ngắn và vạt dài:

+Giao lĩnh vạt ngắn: dài không quá thân trên, thường dùng cho phụ nữ Tại Việt Nam

thời Lê, giao lĩnh vạt ngắn có thường quây bên ngoài, tương tự các thời kỳ trước củaTrung Quốc, có nét tương đồng với giao lĩnh quây hakama của Nhật

Tuy nhiên giao lĩnh vạt ngắn quây thường triều Lê cóthể phân biệt với giao lĩnh vạt ngắn quây thường củacác triều đại ở Trung Quốc ở chỗ chiếc thường bênngoài ngắn hơn chiếc thường (hoặc váy) bên trong, để

lộ hai lớp váy Trong khi đó, ở Trung Quốc (cũng như

[5]

Nhật Bản và Triều Tiên), chiếc thường bên ngoài dài đến sát đất, che kín chiếc thường(hoặc váy) bên trong

Cuối thời Lê, ta cũng thấy xuất hiện kiểu giao lĩnh vạt ngắn mặc phủ ngoài thường, mặcthành nhiều lớp, tạo ra một phong cách khá mới lạ

+Giao lĩnh vạt dài dài quá đầu gối, cả

nam lẫn nữ đều mặc; khi mặc thì áo phủbên ngoài thường Dạng phục trang nàyphổ biến tại cả 4 nước Việt, Trung, Hàn,Nhật, song thay đổi qua các thời kỳ vànhiều khác biệt về tiểu tiết có thể dùng

để nhận dạng

-Mô tả: Đây là một loại áo rộng Kiểu áo thời Lê vạt cả thường nhỏ hơn thân, ít khi xẻ tàhai bên hông nhưng sang thời Nguyễn luôn xẻ tà, vạt cả rộng bằng thân Áo may dài tay,rộng tay (32–36 cm) Thân áo dài từ ngang xương ống đồng đến chấm gót chân và maybằng năm - sáu tấm vải, không phân biệt giới tính Theo thư tịch cũ minh họa thì đàn bàmặc áo phủ ngoài, bên trong là yếm che ngực Phía dưới bụng quấn váy, buộc bằng thắtlưng nhuộm màu, hai đầu buông thả, nếu thân phận là hoa nương hoặc quý tộc thì phủngoài còn 1 lớp xiêm thường thêu hoa văn Đàn ông cũng mặc áo ra ngoài quần hay khố.Vạt bên trái được kéo chéo qua ngực và bụng rồi buộc vào dưới nách áo bên phải, phânbiệt với áo cổ thìa có gút buộc nằm ngang xương mỏ ác

-Chất liệu: Áo cổ chéo xưa chủ yếu may từ tơ tằm: sa, gấm, đoạn Mùa hè trời nóng thìdùng sa/the, vải thanh cát.Mùa đông thì dùng gấm, đoạn

1.2.3.Thế kỉ 17: Áo Tứ Thân

-Vào thế kỷ thứ 17, áo giao lãnh đã được thiết kế gọn lại thành kiểu áo tứ thân với phần áo trước được xẻ rời nhau, có thể buộchai vạt này lại với nhau ở phía trước bụng, thiết kế này giúpngười dân thuận tiện hơn khi di chuyển cũng như thực hiện cáccông việc đồng áng Áo tứ thân thường có màu tối vì là bộ trang

phục được sử dụng phổ biến ở tầng lớp nông dân những người lao động vất vả quanhnăm bên công việc đồng án Để hạn chế nhìn thấy các vết dơ bẩn người ta thường dùng lábàng giả nhỏ, ít bùn dẻo hay lá bàng được giã nhỏ để nhuộm vải áo.

-Mô tả: Áo tứ thân là trang phục của phụ nữ nông dân, điều này giải thích lý do tại sao nóthường được may bằng vải trơn màu tối, trừ trường hợp mặc trong những dịp đặc biệtnhư lễ hội hay đám cưới Bất kể có nhiều dạng khác nhau, Áo tứ thân cơ bản bao gồm:

 Một chiếc áo dài bên ngoài dài, dài đến gần sàn Nó được mở ở phía trước, giốngnhư một chiếc áo khoác Ở phần thắt lưng, áo dài tách thành hai vạt: một vạt hoàntoàn ở phía sau (do hai vạt may lại với nhau) và hai vạt ở phía trước không đượcmay liền nhau mà có thể buộc vào nhau hoặc để lủng lẳng

 Một chiếc váy dài, mặc dưới áo dài

 Yếm , một chiếc áo dài cổ được phụ nữ mặc làm áo lót Nó có nhiều loại vải vàmàu sắc, được mặc dưới váy và áo dài bên ngoài

 Một chiếc thắt lưng bằng lụa được thắt ở eo làm thắt lưng

-Áo tứ thân ở Việt Nam thời hiện đại (hầu như chỉ mặc trong các lễ hội miền Bắc) có xuhướng cực kỳ sặc sỡ, sử dụng các màu sắc khác nhau trên khắp trang phục, từ áo dài đếnvạt áo và chân váy

-Áo tứ thân không chỉ là một trang phục đẹp mà còn mang theo những ý nghĩa rất đặcbiệt: Phía trước có hai tà, phía sau có hai tà (vạt áo) tượng trưng cho tứ thân phụ mẫu(cha mẹ chồng và cha mẹ vợ) Một vạt cụt có tác dụng như một cái yếm, nằm phía bêntrong hai vạt lớn, tượng trưng cho cha mẹ ôm ấp đứa con vào lòng Năm hạt nút nằm cânxứng năm vị trí cố định, giữ cho nếp áo được ngay thẳng, kín đáo tượng trưng cho nămđạo làm người: Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín Hai vạt trước buộc lại tượng trưng cho tìnhchồng vợ quấn quýt

[7]

-Chất liệu: để làm nên bộ áo tứ thân là chất liệu vải voan và vải phi, đó là những chất liệubền đẹp, sử dụng lâu dài và rất dễ bắt màu

- Áo tứ thân ngày nay: Áo tứ thân hiện đã lỗi thời về cách sử dụng hàng ngày ở ViệtNam Tuy nhiên, nó có thể được nhìn thấy thường xuyên trong những dịp truyền thốngnhư lễ hội, đặc biệt là ở miền Bắc Việt Nam Đôi khi nó vẫn được một số dân tộc thiểu sốnhư Tày , Sán Chay , và một số dân tộc Thổ mặc như một loại trang phục chính thức

1.2.4.Áo Ngũ Thân (1744)

-Là một loại trang phục truyền thống của người Việt Nam, ra đời năm 1744, sau cảicách trang phục Đàng Trong của chúa Nguyễn Phúc Khoát Là loại trang phục có cổ cao,thẳng và vuông tượng trưng cho sự chính trực của người quân tử Áo có ngũ thân tượngtrưng cho tứ thân phụ mẫu, một thân con nằm trong tượng trưng cho mình (người mặc)

- Cấu tạo:

+Thân áo: Được ghép bởi 5 mảnh vải (ngũ thân): 2 thân trước, 2 thân sau, và thân conthứ 5 nằm ở phía trước, bên phải người mặc Vạt áo xòe và cong, không may thẳng Vìvậy khi mặc lên, 2 bên tà cúp lại, không lộ eo như áo dài tân thời *Lưu ý: vạt không xòerộng là không đúng quy cách truyền thống

+ Nữu (nút áo): Áo ngũ thân có 5 nút, vị trí cụ thể như trên ảnh Nút thứ 2 và nút 1 ởgiữa cổ phải tạo thành đường thẳng vuông góc với trung phùng đạo (đường ráp vải giữaáo) Chất liệu: làm từ kim loại, gỗ, ngọc

+ Lớp áo: Mặc lót bên trong áo ngũ thân là áo lập lĩnh trắng kiểu đơn y hoặc áo bà

ba (sam) tay liền

+ Cổ áo: Cổ áo dựng vuông vắn hoặc vê tròn, ôm khít vào cổ (nữ: 2–3 cm, nam: 3–

4 cm) Cổ áo nội y may bằng vải mềm, cổ áo ngoại y may tạo độ cứng và ôm Khi mặclên, cổ áo lót trong cao hơn cổ áo ngũ thân *Lưu ý: có một số thợ may giả lĩnh (may thêmvải trắng lên cổ áo) là không đúng quy cách truyền thống, khi đã mặc áo may giả lĩnh thìkhông mặc áo lót trắng

+Tay áo: 2 loại (thụng/chẽn) Dù cho áo được may theo kiểu thụng hoặc chẽn thì khi trảiphẳng ra tay áo vai áo vẫn phải nằm trên một đường thẳng, nách áo rộng giúp thoải máivận động dễ dàng hơn áo dài tân thời

- Lịch sử:

+Tiền thân của áo ngũ thân lập lĩnh thời Nguyễn: Áo ngũ thân giao lĩnh (1744):

 Kiểu áo do chúa Nguyễn Phúc Khoát đặt định là áo ngũ thân lập lĩnh (cổ đứng)cài nút vào thế kỉ 18 Áo ngũ thân che kín thân hình không để hở áo lót (chỉ hởphần cổ trắng của áo lót) Mỗi vạt có hai thân nối sống (tổng cộng bốn vạt) tượngtrưng cho tứ thân phụ mẫu, và vạt con nằm dưới vạt trước chính là thân thứ nămtượng trưng cho người mặc áo Vạt con nối với hai vạt cả nhờ cổ áo có bâu đệm,

và khép kín nhờ 5 chiếc khuy tượng trưng cho quan điểm về ngũ thường theoquan điểm Nho giáo và ngũ hành theo triết học Đông phương Các kiểu áo cổ củaphương đông xưa luôn có 1 đường may giữa ở vạt trước và sau áo gọi là trungphùng đạo, thể hiện Đấng quân tử nên tìm đạo lý, Kẻ trượng phu gìn kỹ tinh hoa,chính trực

 Vào thời nhà Nguyễn, áo dài ngũ thân có 2 loại :

Áo Tấc: hay còn gọi là áo ngũ thân tay phụng, áo lễ, áo thụng được mặccùng với quần dài, che thân từ cổ qua khỏi đầu gối Áo này dành cho cảnam và nữ với cổ đứng cài cúc bên phải, tà áo chắp từ năm mảnh vải

Áo tay chẽn: loại này thân áo cũng tương tự như áo tấc nhưng phầnđoạn vải được nối từ khuỷu tay tới quá cổ tay chừng 2cm thì được maykiểu ống tay hẹp Còn hai thân trước của áo thì dài qua khỏi đầu gối tầm5-7cm, trên mắt cá một tí

 Áo dài ngũ thân nữ và nam may khá giống nhau, chỉ khác vài đặcđiểm, như: cổ áo nữ thấp hơn nam, ống tay áo nữ hẹp hơn ống tay áo nam, vạt áo nam dài hơn áo nữ Áo nam và nữ đều có 5 cúc, hàng cúc chạy theo vạt bên trái, phía trước rồi xuống eo Ống tay được may nhỏ gọn hơn ống tay của áo tấc, áo giao lĩnh nên còn gọi loại áo này là áo ngũ thân tay chẽn

+ Thời chúa Nguyễn Phúc Khoát (1744): Với tham vọng lập quốc một cõi, Võ VươngNguyễn Phúc Khoát ban hành cho mặc đối với những quan chức cấp cao để phân biệt họvới những người dân khác Trong sắc dụ đó, người ta thấy lần đầu tiên sự định hình cơ

[9]

bản của áo ngũ thân Việt Nam: "Thường phục thì đàn ông, đàn bà dùng áo lập lĩnh ngắntay, cửa ống tay rộng hoặc hẹp tùy tiện Áo thì hai bên nách trở xuống phải khâu kín liền,không được xẻ mở Duy đàn ông không muốn mặc áo cổ tròn ống tay hẹp cho tiện khilàm việc thì được phép " (sách Đại Nam Thực lục) Từ đó bèn thay đổi y phục, đổiphong tục, cùng dân đổi mới, bắt đầu hạ lệnh cho nam nữ sĩ thứ trong nước, đều mặc áonhu bào, mặc quần, vấn khăn, tục gọi quần chân áo chít bắt đầu từ đây.

+ Thời vua Minh Mạng (1828): Cho đến thế kỷ 17 truyền thống mặc váy vẫn tồn tại ởViệt Nam như đã ghi trong sách Lê Triều Thiên Chính đời vua Lê Huyền Tông tháng,

3 năm 1665 với sắc lệnh nhắc nhở: " áo đàn bà con gái không có thắt lưng, quần không

có hai ống từ xưa đến nay vốn đã có cổ tục như thế " Năm Minh Mạng thứ 9(1828), triều đình Huế ra chiếu chỉ cấm đàn bà mặc váy (quần không đáy) và bắt phảimặc quần hai ống (quần có đáy) (cũng từ sự kiện này nên dần dà về sau từ "quần" chỉ cònđược dùng để chỉ loại quần có đáy), nên hồi ấy mới xuất hiện câu ca dao than vãn:

Tháng Tám có chiếu vua ra

Cấm quần không đáy, người ta hãi hùng

+ Các thời vua kế tiếp: Áo ngũ thân cổ đứng giúp tăng vẻ đài các, sang trọng chongười mặc được thể hiện qua hoa văn thêu truyền thống Áo lập lĩnh (cổ đứng) dễ dàngkết hợp với những đôi hài, tích, guốc cong, nón 3 tầm, xà tích, trâm và là áo mặc bêntrong của những loại áo quý tộc (nhật bình, bình lĩnh, mã quái, mã tiên, bàn lĩnh, giaolĩnh) Đối với phụ nữ trước năm 1885, áo ngũ thân (dài và rộng dần đến đầu gối) đượcmặc kết hợp với trâm và nón cụ (đối với Huế và Nam bộ), nón ba tầm (đối với Bắc bộ),được mặc kết hợp với quần đen hoặc quần đỏ

Sau thời vua Thành Thái, do bị Pháp cướp

vàng bạc trong triều đình, áo ngũ thân kết hợp

với khăn vấn, khăn vành dây và do bị Tây

hóa nên mặc quần trắng Cho đến năm 1970,

trong các hôn lễ của các gia đình quý tộc thì cô

dâu vẫn có sử dụng áo ngũ thân là nội y và áo nhật bình là ngoại y, xỏ hài thêu, đeo khănvành

-Biến mất: Sau năm 1975, áo ngũ thân biến mất khỏi đời sống của người Việt và thay vào

đó là sự chiếm lĩnh thị trường của các loại áo dài

Áo ngũ thân và Nón ba tầm trên bưu thiếp.

-Phục hưng: Năm 2013, sách "Ngàn năm áo mũ" của nhà nghiên cứu Trần Quang Đức rađời đã giúp định hình giá trị truyền thống thật sự đến thế hệ trẻ, giúp hiểu hơn về áo ngũthân Bên cạnh đó - Đại Lễ Phục Triều Nguyễn - của tác giả Trần Đình Sơn đã minh họachính xác nhất về y phục triều Nguyễn Hiện nay áo ngũ thân đang được phục hồi bởinhững người trẻ yêu văn hóa, làm công tác du lịch, nghệ thuật (phim, kịch, video âmnhạc)

1.2.5.Áo dài Lemur (1939 – 1943)

-Cha đẻ của Áo dài Lemur – Nguyễn Cát Tường Hoạ sĩ Nguyễn Cát Tường, sinh năm :

1912 tại tỉnh Sơn Tây khi cha của ông là Nguyễn Huy Thành, gốc Hà Nội, đang làm việctại sở Hỏa Xa ở đó Ông dùng bút hiệu Lemur Cát Tường (nghĩa chữ Hán “Cát Tường làđiềm lành”, và dịch tiếng Pháp “bức tường là le mur”) Vốn bản tính hiếu động và nhiềusáng tạo, Nguyễn Cát Tường đã hội nhập vào các lãnh vực khác nhau của đời sống, chỗnào ông lưu tâm tới cũng đều ghi lại sự cải tiến

-Trong thời gian đô hộ của Pháp ở Việt Nam, chiếc áo dài đã "biến thiên", được cách tântheo văn hóa phương Tây du nhập vào Việt Nam Do học tại Trường cao đẳng Mỹ thuậtĐông Dương, đầu thập niên 30 của thế kỷ XX, Cát Tường cùng với nhóm Tự Lực vănđoàn là người khởi xướng cho phong trào cách tân áo ngũ thân truyền thống Ông đề raphương châm: "Quần áo tuy dùng để che thân, song nó là tấm gương ngoài phản chiếuracái trình độ, trí thức của một đất nước"

[11]

-"Le Mur" là kiểu áo dài cách tân đầu tiên họa sĩ Cát Tường tung ra, được lấy cảm hứnghoàn toàn từ chiếc váy của phương Tây với nối vai, tay phồng, cổ lá sen , đặc biệt nhữngmàu thâm, nâu, đen của áo dài truyền thống được thay bằng màu sắc sặc sỡ, tương sángmặc kết hợp với quần trắng.

Các ki u tay áo dài Lemur 1934 Các ki u ốống quầần Lemur,1934 Ki u y ph c Lemur đầầu tên ể ể ể ụ-Dựa trên áo ngũ thân, Cát Tường bắt đầu cách tân y phục của phụ nữ Việt Ông nới rộngtay áo, bỏ đi phần cổ áo và thiết kế lại chiếc quần cùng tà áo để vừa vặn với cơ thể ngườiphụ nữ hơn Chiếc quần do Cát Tường cải tiến trở nên thon gọn và khoe được phần bụngphụ nữ một cách hấp dẫn, gợi mở hơn so với loại quần ngày trước. Vạt trước được họa sĩ

nối dài chấm ất để tăng thêm dáng vẻ uyển chuyển trong bước đi đồng thời thân trênđược may ôm sát theo những đường cong cơ thể người mặc tạo nên vẻ yêu kiều và gợicảm rất độc đáo Để tăng thêm vẻ nữ tính, hàng nút phía trước được dịch chuyển sangmột chỗ mở áo dọc theo vai rồi chạy dọc theo một bên sườn, điểm chia hai tà áo trước -sau cũng trễ dưới eo độ 8cm Điều khác biệt nhất là eo áo được nhấn nhẹ Áo này khimặc lên hơi sát vào bụng, nên trông như ngực nở ra Đó là nét mỹ thuật Âu Tây đầu tiênđược đưa vào y phục phụ nữ Việt mà cũng vì chuyện này từng gây phản ứng mạnh mộtthời trong dư luận Tuy nhiên, áo dài Le Mur có nhiều biến cải mà nhiều người thời đócho là "lai căng" thái quá, như áo may ráp vai, ráp tay phồng, cổ bồng hoặc cổ hở Thêmnữa áo Le Mur mặc cho đúng mốt phải với quần xa tanh trắng, đi giày cao, một tay cắp ô

và quàng vai thêm chiếc bóp đầm Lối tân thời này tuy được nhiều người yêu thích nhưngcũng đã bị một số dư luận khi đó tẩy chay và cho là "đĩ thõa" (như được phản ảnh không

hề thiện cảm trong tác phẩm "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng)

- Theo sách Áo dài Lemur và bối cảnh Phong Hóa & Ngày Nay của tác giả Phạm ThảoNguyên (do Khai Tâm và Nhà xuất bản Hồng Đức phát hành năm 2019 và tư liệu trongcuốn sách do Nguyễn Trọng Hiền, con trai họa sĩ Lemur Nguyễn Cát Tường sưu tầm vàgìn giữ) thì trên báo Phong Hóa số 90 ra ngày 23 tháng 3 năm 1934, ông Cát Tườngmạnh dạn đưa ra mẫu áo dài Lemur ("Le Mur" chính là cách dịch sang tiếngPháp của Cát Tường) đầu tiên Theo đó, khi phát hiện chiếc áo dài mà người phụ nữ mặc,

ở trong lót áo yếm làm thân hình phẳng lì quá, họa sĩ tìm tới chủ hiệu Cự Chung chuyênsản xuất áo khoác, áo bơi ở phố Hàng Bông, đề nghị dệt thêm… áo ngực đểnâng ngực cho người mặc Đến năm 1935 thì cho xuất xưởng những chiếc áo đầu tiên

Do được nội hóa, giá cả vừa phải, hợp túi tiền người mua nên từ đó, phụ nữ Việt Nam cóđầy đủ “phụ tùng”, hết ngại mặc chiếc áo dài Lemur tân thời duyên dáng mà sắc đẹp lạiđược nổi bật, sang trọng khiến các bà, các cô hãnh diện bước ra đường, tạo ra một phongtrào đổi mới y phục phụ nữ quy mô sâu rộng nhất ở Việt Nam

-Tháng 12 năm 1946, tình thế trở nên rối ren khi quân đội Pháp trở lại Bắc Việt để tái lậpđịa vị Cả nước trên đà thực hiện việc kháng chiến, dân Hà Nội được lệnh tản cư Giađình Cát Tường dời về làng Tràng Cát, tỉnh Hà Ðông Ngày 17 tháng 12 năm 1946, ôngCát Tường trở về nhà để lấy thuốc men, quần áo cho các con và người vợ sắp tới ngàysinh Ông đã bị Dân Quân bắt tại Hà Nội và đưa đi biệt tích

-Bóng dáng những kiểu quần áo Lemur, sau hơn bảy mươi năm, vẫn còn thướt tha baylượn nhiều nơi trên thế giới, thấp thoáng trong những nẻo đường quê hương, tung tăngkhắp các sân trường, cao sang và trang trọng khoe mình vào những dịp hội lớn

-Bộ quần áo nhã nhặn, kín đáo và duyên dáng ấy đã mang lại sự kiêu hãnh cho người mặccũng như đưa đến nềm vinh dự cho người Việt trong nước và hải ngoại

[13]

Chân dung họa sĩ Cát Tường và tà áo dài mang phong cách của ông

-Có thể nói, cùng với chiếc áo dài Lemur, thế giới thời trang dành cho phái nữ n hờNguyễn Cát Tường đã trở nên phong phú, mới lạ và hấp dẫn hơn rất nhiều Tất cả tạo nênmột phong trào may mặc trang phục mới, chủ yếu đánh vào nhu cầu của tầng lớp phụ nữtân thời, thị dân Cùng với sự bài bỏ dần các tập tục như ăn trầu, nhuộm răng đen, “gáitân thời” bấy giờ tự xây dựng hình ảnh trẻ trung của mình với răng trắng, tóc để ngôi lệch

và áo dài Lemur

-Cải cách trang phục áo dài của Lemur đã thực sự mở ra một chương mới cho áo dài hiệnđại, khiến nó trở nên quyến rũ, sang trọng hơn rất nhiều

-Bước đột phá táo bạo, góp phần hình thành kiểu dáng của áo dài ngày nay chính là kiểu

áo dài “Le Mur” do họa sĩ Cát Tường sáng tạo vào năm 1939 Khác với phom dáng rộngtruyền thống, áo dài Le Mur ôm sát đường cong cơ thể với nhiều chi tiết Âu hóa như tayphồng, cổ khoét hình trái tim, đinh nơ… Chiếc áo “lai căng” này bị dư luận thời đó lên ánmạnh mẽ, cho là không đứng đắn nên chỉ có giới nghệ sĩ phong cách tân thời mới dámmặc Đến năm 1943 thì kiểu áo này dần bị lãng quên

-Thành công lớn nhất của Lemur Nguyễn Cát Tường là đã góp phần thay đổi quan niệm

mỹ thuật nói chung đối với y phục nữ giới Sau này, nhiều họa sĩ tiếp tục cải tiến áo dài,dung hòa với kiểu áo cổ truyền dân tộc để tôn vinh nét đẹp duyên dáng của phụ nữ Áodài dần tìm được hình hài chuẩn mực của nó như ngày nay

1.2.6.Áo dài Lê Phổ (1943 – 1950):

- Họa sĩ Lê Phổ đã chịu ảnh hưởng rất sâu sắc trường phái nghệ thuật này khi còn làchàng thanh niên Hà Nội 18 tuổi Trong mộc cuộc phỏng vấn, vợ ông, bà Vaux cho

Cố Hòa Vần trong b y ph c tần th i mùa ộ ụ ờ Thu c a Lemur 1938 ủ

biết: "Họa sĩ xem giáo sư Tardieu giống như cha tinh thần Ông ngưỡng mộ và rất gầngũi với Tardieu Tardieu đã đặt nền móng cho những thành công trong hội họa củaông".

-Áo dài Lê Phổ xuất hiện từ những năm 1950 Đây cũng là một sự kết hợp mới từ áo tứthân, biến thể của áo dài Lemur của họa sĩ Lê Phổ nên được gọi là áo dài Lê Phổ

-Cùng với Cát Tường, họa sỹ Lê Phổ cũng đã tham gia vào công cuộc cải tiến áo dàicho phụ nữ Việt Ai trước ai sau ý kiến còn có sự khác nhau Chỉ biết rằng người tagọi áo dài tân thời từ thời đó là áo dài Lê Phổ, và xuất phát điểm của ý tưởng cách tâncủa Lê Phổ khác với Cát Tường là phải kế thừa các giá trị truyền thống, kết hợp cácyếu tố từ áo tứ thân, ngũ thân để tạo ra một kiểu áo vạt dài cổ kín, ôm sát thân người,trong khi hai vạt dưới được tư do bay lượn Sự dung hợp này quá hài hòa, vẹn vẻ giữacái mới và cái cũ, được giới nữ thời đó hoan nghênh nhiệt liệt

-Ông thu nhỏ cổ, gấu, nẹp tà, thân áo cho gọn và ôm khít vào người, nối vai và taykhông phồng lên, cài nút bên phải, tà được xẻ cao hơn để dáng áo thêm phần mềmmại Sự dung hợp hài hòa giữa cái mới và cái cũ được giới nữ thời đó hoan nghênhnhiệt liệt Từ đây áo dài Việt đã tìm được hình hài chuẩn mực của nó, và cho đến nay

dù trải bao thăng trầm, hình dáng chiếc áo dài về cơ bản vẫn giữ nguyên

- Vạt áo được may dài, tay không phồng, cổ kín, nút bên phải áo, may ôm sát cơ thể.Yếu tố cải cách ở áo dài Lê Phổ là phần tay áo, kỹ thuật dệt may cho ra đời vải có khổrộng Tỷ lệ cách tân dừng lại 20% Kiểu áo dài Việt Nam xưa này mặc với quần ốngloe màu trắng, được phụ nữ Việt rất ưa thích suốt thời gian dài Mẫu này được coi là

“vật tổ” của các áo dài sau này

-Từ đây, áo dài Việt Nam đã tìm được hình hài chuẩn mực của nó, và từ bấy giờ đến nay

dù trải qua bao thăng trầm, bao lần cách tân cách điệu, hình dạng chiếc áo dài về cơ bảnvẫn giữ nguyên

[15]

Mầẫu áo dài Lê Ph c cao ổ ổ đ ượ c xem là mầẫu nguyên gốốc c a thiêốt kêố áo dài Vi t hi n nay ủ ệ ệ

1.2.7.Đời sống mới (1945):

-Năm 1947 trong bối cảnh Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới tuyên bố độc lập và cácphong trào "diệt giặc đói, giặc dốt" đang được phát động, nhằm phát động phong trào tiếtkiệm, ngày 20 tháng 3 năm 1947, Hồ Chí Minh với bút hiệu Tân Sinh, đã viết một cáchvắn tắt rõ ràng và dễ hiểu bài "Đời sống mới" trong đó vận động người dân bỏ thói quenmặc áo dài để thay bằng áo vắn vì mặc áo dài đi đứng, làm việc bất tiện, lượt thượt, luộmthuộm Áo dài tốn vải, khoảng hai cái áo dài may được ba cái áo vắn, nếu chỉ mặc áo vắn

có thể sẻn được 200 triệu đồng/năm Áo dài không hợp với phụ nữ Việt Nam đời sốngmới Cuộc vận động này dần đã được người dân hưởng ứng và áo dài không còn là trangphục thông dụng của phụ nữ Việt Nam trong một thời gian dài ở miền bắc vĩ tuyến 17

1.2.8.Áo dài Trần Lệ Xuân (1958):

-Trần Lệ Xuân (22 tháng 8 năm 1924 – 24 tháng 4 năm 2011), còn được gọi tắt theo tênchồng là bà Nhu (tiếng Anh: Madame Nhu), là một gương mặt then chốt trong chế

độ Ngô Đình Diệm (vợ của Ngô Đình Nhu, em trai và cũng là cố vấn thân cận nhất củaNgô Đình Diệm) và là chủ tịch Phong trào Liên đới Phụ nữ trực thuộc Đảng Cần laoNhân vị Sau khi anh em Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu bị đảo chính và ámsát năm 1963, bà buộc phải lưu vong sang Ý cho đến khi qua đời

- Cuối năm 1958 khi bà Trần Lệ Xuân còn tại vị Đệ Nhất Phu Nhân của nước Việt Nam

Cộng Hòa, bà đã thiết kế ra kiểu áo dài cách tân mới bỏ đi phần cổ áo gọi là áo dài cổ

thuyền, cổ hở, cổ khoét, dân gian gọi là áo dài Trần Lệ Xuân hay áo dài bà Nhu Khôngchỉ lạ về mẫu áo, chiếc áo dài hở cổ còn được ‘phá cách’ với họa tiết trang trí trên áo:nhành trúc mọc ngược Một số nhà phê bình phương tây cho rằng nó hợp lý với thời tiếtnhiệt đới của miền nam Việt Nam Nhưng kiểu áo này khiến những người theo cổ học lúc

đó tức giận và lên án nó không hợp với thuần phong mỹ tục Loại áo dài không có cổ nàyvẫn phổ biến đến ngày nay và phần cổ được khoét sâu cho tròn chứ không ngắn như bảngốc

NSƯT Chiều Xuân mặ ᴄ ᴄhiếᴄ áo dài ᴄ ổ thuуền, tái hiện lại hình ảnh

bà Trần Lệ Xuân trong một bộ ѕưu

- Không phải ngẫu nhiên, mà đợt á h tân áo dài diễn ra ào uối thập niên 1960 tại khuᴄ ᴄ ᴠ ᴄ

ự phía Nam Theo nhà nghiên ứu Dương Thị Kim Đứ (Viện dệt maу - da giàу à

thời trang, Đại họ Bá h khoa Hà Nội), tại Sài Gòn khi ấу, đi ùng ới ăn hóa, lối ѕốngᴄ ᴄ ᴄ ᴠ ᴠ

Mỹ là thời trang Mỹ ới lối ăn mặ như quần Jeanѕ, quần ống loe, ới á trào lưu ѕốngᴠ ᴄ ᴠ ᴄ ᴄmới Và trong bối ảnh đó, ăn hóa Sài Gòn hơn bao giờ hết đã phát huу đượ toàn bộᴄ ᴠ ᴄ

ѕứ mạnh nội lự từ bản thân ủa mình để ừa tiếp thu (tính tí h ự ủa ăn hóa Mỹ)ᴄ ᴄ ᴄ ᴠ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴠ

à ũng đề kháng lại những ăn hóa ngoại lai đi ngượ lại truуền thống ăn hóa ủa dân

tộ Việt Nam Bởi thế áo dài đã ó nhiều ải tiến hơn nữa ề tạo phom dáng.ᴄ ᴄ ᴄ ᴠ

- Cột mố lớn nhất ho trào lưu nàу phải kể tới kiểu áo dài đượ "Đệ nhất phu nhân"ᴄ ᴄ ᴄTrần Lệ Xuân đưa ra ào tháng 12/1958 Đâу là mẫu áo dài tà rộng ôm khít, thân áo óᴠ ᴄđường kết ấu tạo lу hiết ở thân trướ à thân ѕau nhằm làm giảm tối đa độ rộng ủaᴄ ᴄ ᴄ ᴠ ᴄ

áo, đồng thời làm nổi phần ngự à nở phần hông Đặ biệt, phần ổ áo, đượ thiết kếᴄ ᴠ ᴄ ᴄ ᴄkhông ó hân, ắt rộng tạo thành á dáng hình tim à thuуền - trong đó dáng hình ổᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴠ ᴄtim ó kí h thướ nhỏ hơn độ ѕâu ủa ổ, dáng hình ổ thuуền ó kí h thướ ngang lớnᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄhơn kí h thướ độ ѕâu ủa ổ.ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ

-Loại áo dài hở ổ nàу đượ một ѕố nhà phê bình phương Tâу ho là hợp ới thời tiếtᴄ ᴄ ᴄ ᴠnhiệt đới ủa miền Nam, nhưng ũng khiến nhiều người phản ứng ề iệ không hợpᴄ ᴄ ᴠ ᴠ ᴄ

ới thuần phong mỹ tụ Theo đó, thiết kế áo bị ho là táo bạo à hỉ hợp ới những phụ

nữ Phương Tâу, họ ó tư tưởng thoáng trong á h mặ trang phụ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ

-Dù ậу, ới iệ đượ Trần Lệ Xuân ѕử dụng nhiều trong á ѕự kiện ngoại giao ũngᴠ ᴠ ᴠ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄnhư trong những lần хuất hiện trướ ông húng, loại áo nàу ũng tạo nên dấu ấn àᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴠphong á h mặ áo dài trong ộng đồng thập niên 1950 - 1960 ới ái tên “áo dài bàᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴠ ᴄNhu” haу “áo dài Trần Lệ Xuân” Theo đánh giá ủa nhà nghiên ứu Nguуễn Thị Loan,ᴄ ᴄđiều nàу đã ho thấу tầm quan trọng ủa phong á h người mặ áo dài, ũng như mứᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄ

độ ảnh hưởng ủa người mẫu để tạo nên trào lưu mốt như phương Tâу Và loại áo dàiᴄkhông ó ổ nàу ẫn phổ biến đến ngàу naу à phần ổ đượ khoét ѕâu ho tròn hứᴄ ᴄ ᴠ ᴠ ᴄ ᴄ ᴄ ᴄkhông ngắn như bản gố ᴄ

Bà Trầần L Xuần ệ

1.2.9.Áo dài tay Raglan (1960):

- Tay Raglan hay vai Raglan là cách ráp thân áo và ống tay áo bằng cách nối theo một

đường chéo từ cổ áo xuống nách Khác với tay áo truyền thống thường cắt cổ áo cùngphía trên tay áo bằng một mảnh vải chung, tay Raglan nối ở phía dưới nên vai xuôi hơn

và phía dưới nách không bị cộm vì vải thừa chùng

- Tay Raglan xuất phát từ Âu châu, do FitzRoy Somerset Đệ nhất Nam tước Raglan phổbiến Ông là người mặc loại áo cắt kiểu này vì bị thương tích ở cánh tay phải trong trậnWaterloo và phải cưa tay Hãng Aquascutum chuyên may quân phục cho Nam tước[1]

Raglan đã dùng kiểu nối này để người mặc dễ cử động hơn

- Tay Raglan là một bước cải tiến lớn trong hình dáng cách tân áo dài của phụ nữ Việt vàogiữa thế kỷ 20 thời Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam Áo cắt kiểu này bó sát thân hình hơn vàbớt nhăn ở hai bên vai và nách Trong khi áo dài phụ nữ dần dần chuyển hẳn sang rápRaglan, áo dài nam giới không thay đổi, giữ nguyên nét cách truyền thống vai ngang

-Áo dài Raglan còn gọi là áo dài ráp-lăng, do nhà may Dung ở Đakao, Sài Gòn sáng tạo

ra vào cùng thời kỳ này Nhà may Dung Đakao lại một lần nữa mang ảnh hưởng của cấu trúc Tây Phương và làm nên chiếc áo dài Raglan này, mà cho đến nay, ngành dệt may Việt Nam vẫn chưa có thuật ngữ nào để thay thế

-Điểm khác biệt lớn nhất của áo dài Raglan là áo ôm khít cơ thể hơn, cách nối tay từ cổ chéo xuống một góc 45 độ giúp người mặc thoải mái linh hoạt hơn Hai tà nối với nhau bằng hàng nút bấm bên hông Cái cổ áo này nó to và dầy Ở phần eo nó có 1 sợi dây thun mỏng kéo vòng eo

Áo dài Raglan với đặc điểm nổi bật

ôm khít phần eo.

-Sự thon thả của áo dài giắc lăng làm tăng thêm phần nữ tính thon thả cho cơ thể củangười phụ nữ Việt Nam Đây chính là kiểu áo dài góp phần định hình phong cách cho áodài Việt Nam sau này.

1.2.10.Áo dài mini raglan (1971)

- Những năm 1960, áo dài Miniraglan thách thức quan điểm truyền thống trở thành kiểudáng thời thượng Thời kỳ những chiếc áo nịt ngực tiện lợi đã được sử dụng rộng rãi, gópphần giúp những chiếc áo dài chít eo tôn những đường cong cơ thể người phụ nữ

- Trải qua nhiều thay đổi, cách tân, áo dài của những thập niên 60 - 70 có sự giao thoagiữa yếu tố hiện đại và cổ điển được cho là thời kỳ hưng thịnh và để lại nhiều dấu ấnnhất Áo dài bắt đầu tôn lên những nét quyến rũ nhất của người phụ nữ, eo được may thắtlại, có người còn dùng dây quanh áo phía trong ở phần eo để eo thon gọn hơn, tà áo rộng,phần ngực áo nhô cao, gấu áo thẳng ngang, dài đến mắc cá chân, làm cho người mặc códáng "thắt đáy lưng ong" và trở lên thanh lịch, quý phái Áo dài chít eo thách thức quanđiểm truyền thống trở thành kiểu dáng thời thượng

-Phụ nữ thành thị với tư duy cởi mở muốn tôn lên những đường cong cơ thể qua kiểu áodài chít eo rất chặt để tôn phần ngực tôn dáng Áo dài có sự cách tân hiện đại, nhưng vẫntuân thủ giữ được cổ áo và phần tà, mặc dù đã hòa hợp và dựa vào các kiểu áo Tuniquecủa Pháp thịnh hành từ mùa hè 1971 tại Sài Gòn Kiểu áo dài này thường được mặcchung với quần tây màu trắng hay đen.Thời điểm thịnh hành của áo dài chít eo

- Người phụ nữ duyên dáng và tân thời khi diện áo truyền thống, tôn vóc dáng Thời điểmbấy giờ Áo dài chít eo được mặc phổ biến trên đường phố Sài Gòn

[19]

1.2.11.Áo dài Hippy (từ 1968 – 1989)

-Đến gần cuối thập kỷ 60 áo dài Hippy ra đời, ngay lập tức áo Hippy trở thànhthời thượng của giới trẻ, ở chiếc áo dài Hippy cổ áo hạ thấp xuống chỉ còn bacentimet, vạt áo hẹp lại và ngắn dần lên, có khi chỉ còn đến đầu gối, dù vẫngiữ đường lượn theo thân hình nhưng áo Hippy được may rộng hơn không chít

eo nữa, tay áo cũng được may rộng ra, thể hiện sử trẻ trung năng động, kiểu áonày rất phù hợp với nữ sinh, sinh viên thời kỳ đó

- Áo dài tay hippy từ năm 1968-1989 vởi ảnh hưởng của văn hóa phương Tây.Quầnhippy được đưa vào thiết kế áo dài lúc đó người phụ nữ Việt khá táo bạokhi kết hợpvới quần ống loe với áo dài phần eo được nới rộng hơn so với áodài Trần Lệ Xuân.Vạt áo may hẹp và ngắn đến đầu gối thân áo rộng lượn theodáng người và khôngchiết eo, cổ áo thấp và quần được may rất dài với ốngrộng đến 60cm hoặc mặc vớiquần tây kiểu áo dài này thịnh hành mãi đến thậpniên 1980 Tuy nhiên, kiểu áo dàinày phổ biến ở một số nơi chịu ảnh hưởngvăn hóa phương Tây,Xã hội ngày càng phát triển với con mắt cởi mở hơn,thẩm mỹ cũng khác hơn

-Đặc điểm của áo dài này là vạt áo hẹp và ngắn đến đầu gối Thân áo rộng lươn theo dángngười Cổ áo thấp Áo không chiết eo Đặc biệt, để mặc với áo dài này, các cô hay mặcvới quần ống rất rộng hoặc có thể mặc với quần tây

-Kiểu áo dài này thịnh hành đến 1980 và ở các khu vực chịu ảnh hưởng đến văn hóa Phương Tây

1.2.12.Áo dài Midi (1968):

-Midi là một thuật ngữ được sử dụng khá phổ biến trong cả ngành công nghiệp thời trang

và công nghiệp âm nhạc Váy hoặc đầm midi là một kiểu chân váy thường dài đến giữabắp chân Kiểu dáng Midi này đã được các nữ diễn viên như Audrey Hepburn cực kì ưathích từ những năm 1950 Ngày nay, kiểu váy hoặc đầm midi vẫn còn rất phổ biến, vàphong cách phối đồ với midi thậm chí còn đa dạng hơn

may theo đường cong cơ thể Áo dài có sự cách tân hiện đại, nhưng vẫn tuân thủ giữđược cổ áo và phần tà, mặc dù đã hòa hợp và dựa vào các kiểu áo Tunique của Pháp thịnhhành từ mùa hè 1971 tại Sài Gòn Kiểu áo dài này thường được mặc chung với quần tâymàu trắng hay đen

1.2.13 Áo dài vẽ (từ năm 1989):

Và cuộc thi Hoa hậu Áo dài Việt Nam đầu tiên được diễn ra, đánh dấu

cho sự hồi sinh của áo dài Giảng viên Mỹ thuậtSĩ Hoàng đã đưa ngôn

ngữ hội họa vào trang phục áo dài truyền thống Mở đầu cho một trào

lưu áo dài được vẽ bằng tay trên vải với những trang trí hình hoa lá,

lập thể, hoa văn cổ, phong cảnh…

1.2.14 Áo dài thổ cẩm (1990):

[21]

-Nhà thiết kế Đặng Thị Minh Hạnh (1961) là người sử dụng thổ cẩm Việt Nam trở nênnổi tiếng thế giới trong các sưu tập thiết kế áo dài – là loại hàng vải dệt thủ công có họatiết nổi lên mặt vải giống như được thêu theo phương pháp truyền thống của các dân tộc

ít người

1.2.15 Áo dài raglan, ren, hở cổ, tà dài mắt cá chân, tay lỡ (2007)

-Áo dài cưới có chất liệu, kiểu dáng gần với váy cưới soiree (quần đủ các màu, kim

(quần đủ các màu, kim tuyến, thêu hiện đại, phéc-mơ-tuya sau lưng, tà áo sau dài xếp ly

ra sau để phù dâu cầm) Thời kỳ này, người Việt Nam gần như đã quên hình ảnh truyền

thống áo ngũ thân cổ đứng, vấn khăn (hoặc cài trâm), đội nón 3 tầm, chân xỏ hài (hoặcguốc cong).

1.2.16 Áo dài hiện đại Việt Nam (từ 2017 đến nay):

-Áo dài Việt Nam qua các thời kỳ có sự biến đổi với nhiều kiểu dáng, chất liệu từ hiện đạiđến phá cách Áo dài còn được biến chuyển thành áo cưới, áo cách tân… Nhưng dù thếnào thì chiếc áo dài truyền thống của người phụ nữ Việt vẫn giữ được nét uyển chuyển,gợi cảm, kín đáo mà không trang phục nào mang lại được

-Từ khoảng 2017, các thiết kế "áo dài cách tân" đã ra đời với kiểu dáng và chất liệuphong phú Đặc điểm chung của áo dài cách tân là tà ngắn hơn áo dài tân thời, vẫn ápdụng kiểu may tay giác lăng đặc trưng giống áo dài tân thời từ những năm 1960 đến nay.Thay vì kết hợp quần, áo dài cách tân thường kết hợp với váy ngắn, váy đụp Áo dài cáchtân cũng sử dụng nhiều hoa văn như lũy tre làng, hoa sen, người phụ nữ Việt Nam

- Cùng với xu hướng năng động, thay đổi của lối sống hiện đại, tà áo dài truyền thốngđược các nhà thiết kế cách điệu với tà ngắn hơn, thay đổi ở cổ áo, tay áo hoặc thậm chí là

tà áo hoặc quần mặc chung với áo dài đem đến cho người phụ nữ Việt nhiều sự chọn lựa.Cũng chính vì sự cách điệu này mà áo dài ngày càng được phụ nữ Việt diện nhiều hơntrong đời sống hàng ngày

-Bạn có thể bắt gặp tà áo dài đầy màu sắc với nhiều kiểu dáng mới lạ, độc đáo trong văn phòng, chốn chùa chiền linh thiêng hay thậm chí khi đi dạo phố bên ngoài

2 Lịch sử áo dài nam:

- Từ thời xa xưa đến nay, khi nhắc đến tà áo dài Việt Nam, người ta chỉ thường nghĩ đếnhình ảnh thướt tha, mềm mại của người phụ nữ mà lại quên rằng “áo dài, khăn đóng”cũng là một phần trang phục truyền thống của những người đàn ông đất Việt Trải quanhững năm tháng lịch sử, áo dài nam giới dường như đã dần mất đi vị thế của mình tronglòng người dân.

-Lịch sử của tà áo dài nói chung và áo dài nam nói riêng được bắt đầu từ thời nhàNguyễn Vua Nguyễn Phúc Khoát là người đầu tiên định hình chiếc áo dài ở Đàng Trong,khi ông yêu cầu tất cả những người phụ tá của mình vận quần dài bên trong một chiếc áolụa nhằm phân biệt trang phục của hai Đàng Chiếc áo dài đầu tiên được coi là sự kết hợpgiữa trang phục của người Hán và Chămpa Sau này, kể từ năm 1802, từ thời vua GiaLong trở đi, nhà Nguyễn đã hoàn chỉnh được bộ áo dài nam, hay còn được gọi là áo ngũthân

-Không may mắn như áo dài nữ, áo dài của nam giới đã bị quên lãng trong một khoảngthời gian dài Lí giải cho việc đó chính là từ sau năm 1945, đất nước ta rất nghèo, may áongũ thân như thế tốn rất nhiều vải vóc Đồng thời, chúng ta cũng phải trải qua cuộc chiếntrường kì, khiến cho văn hóa áo dài càng mai một Phong trào Tây hóa cũng nối tiếp, thayđổi cái nhìn về phục trang của con người Thời gian trôi qua không ngừng, cộng thêm vớinhững biến động trong xã hội, khiến cho tà áo dài nam không có cơ hội phát triển

 Tà áo dài truyền thống khi xưa

-Áo dài nam có thể được sử dụng trong nhiều hoàn cảnh Những người nông dân khi xưa

có thể mặc áo dài ra làm đồng, khi tà áo dài nam không quá dài, phù hợp với công việc.Hoặc trong những lễ hội hay sự kiện lớn như đám cưới hay ngày lễ tết, áo dài sẽ trở thànhmột điểm nhấn mới lạ Không chỉ thể hiện nét đẹp truyền thống con người đất Việt, việcmặc áo dài có thể bảo tồn một di sản của dân tộc Đã có những đề xuất mặc áo dài ở nơicông sở như việc cán bộ của Sở VHTT tỉnh Thừa Thiên - Huế được khuyến khích mặc áodài truyền thống khi đi làm, hay đề xuất nam sinh trung học có thể mặc áo dài vào nhữngngày hội lớn của nhà trường hoặc chỉ đơn giản là vào giờ chào cờ như nữ sinh thườnglàm Đề nghị này nhận được phản hồi từ cả hai phía, một nửa là đồng ý và nửa còn lại làphản đối Tuy đây chỉ là đề xuất, nhưng có lẽ trong tương lai không xa, những mong ướcnày sẽ phần nào trở thành sự thật

-Áo dài nam là một phần của lịch sử nước nhà, được ra đời cùng lúc với áo dài nữ Tuyrằng bị lãng quên trong thời gian dài và chỉ được một số tổ chức và cá nhân sử dụngtrong những dịp đặc biệt, nhưng đây cũng là một phần truyền thống của dân tộc Áo dàinam nên được bảo tồn và phát huy, để không chỉ nữ giới mà nam giới cũng có thể thểhiện được phong thái của bộ trang phục truyền thống này Đó có thể là một quá trình giannan, nhưng để bảo tồn và phát huy được di sản này, mỗi người Việt Nam nên phải hànhđộng ngay bây giờ

 Áo dài nam trong thời kì hiện đại

[25]

-Áo dài nam truyền thống ban đầu có 5 thân và 5 nút nên được gọi là áo ngũ thân Áo ngũthân tay chẽn có cổ áo ôm sát, hai tay áo liền với vai, hẹp dần đi và vừa khít vào cổ tay.

Áo có form hình chữ “A”, tức là càng đi xuống càng xòe ra, với tà áo cong cong Đặc biệthơn cả, áo có ba tà, gồm hai tà trước - sau và một tà “con” bị tà trước đè lên Tà áo bêntrong vừa xòe vừa cong, nên khi mặc lên thì sẽ có xu hướng rũ xuống, lượn sóng nhẹ ômquanh người mặc Không như áo dài nữ dài đến mắt cá chân, tà áo dài nam dài quá đầugối tối đa 5cm Tùy theo độ tuổi và tầng lớp, áo dài sẽ được may bằng các loại vải khácnhau

-Dù đến sau này, chiếc áo dài của nam giới đã được cách tân, song cấu tạo ban đầu của nócũng phần nào được giữ nguyên Tuy nhiên, phần thân thứ năm, phần thân quan trọngnhất của nó đôi khi bị các nhà thiết kế bỏ lại Thân thứ năm giúp cho bộ trang phục đượckín đáo hơn, cài cúc kín hơn Điều đó khiến cho khi ngồi, đối với người đàn ông Việt khixưa thể hiện được sự nho nhã, lịch sự

-Ngoại trừ phần phục trang quan trọng, áo dài nam truyền thống còn đi kèm một chiếckhăn quấn đầu Chiếc khăn đó phải được tự quấn, chứ không đóng sẵn, thể hiện đượcphong thái của một người đàn ông nhã nhặn Dẫu cho có thêm phụ kiện, nhưng trang

phục đó đã vô cùng tối giản, không quá cầu kì như bộ áo dài của nữ Bộ áo dài của nammang tính giáo dục cao, yêu cầu những người đàn ông phải nghiêm trang khi sử dụng.

3 Áo dài trong nghệ thuật:

3.1 Thơ văn:

- Hình ảnh phụ nữ Việt Nam với chiếc áo dài đã được nhiều nhà nghệ sĩ ghi lại, nổi bậtnhất là trong thơ và nhạc Bài thơ nổi tiếng về chiếc áo dài có thể kể là "Áo lụa Hà Đông"của Nguyên Sa, bài này được phổ nhạc thành một bài hát nổi tiếng và là cảm hứng chomột bộ phim điện ảnh cùng tên, với những câu:

Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát

Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông

- Nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc bài này cũng không quên làm nổi bật hình ảnh áo dài khi sửa thành:

Ôm nghiêng tập vở, tóc dài, tà áo vờn bay

-Áo dài cũng in đậm nét trong những vần thơ nghịch ngợm của Nguyễn Tất Nhiên:

Đài các chân ngà ai bước khẽ

Nguyện theo tà lụa cả phương Đông (Tháng giêng, chim)

đưa em về dưới mưa/ áo dài sầu hai vạt/ khi chấm bùn lưa thưa (Em hiền như soeur)

Ma Trong thơ Bùi Giáng, màu áo dài của ký ức được nâng lên thành huyền thoại:

Biển dâu sực tỉnh giang hà

Còn sơ nguyên mộng sau tà áo xanh

-Và có lẽ trong những vần thơ rất dung dị sau đây của Huy Cận cũng có hình bóng của chiếc áo dài trắng nữ sinh:

Áo trắng đơn sơ mộng trắng trong

Hôm xưa em đến mắt như lòng

Nở bừng ánh sáng em đi đến

Gót ngọc dồn hương bước tỏa hồng (Áo trắng).

[27]

-Hay vô cùng gợi cảm trong bài thơ Chiếc áo dài Việt Nam của nhà thơ Đinh VũNgọc ở Quảng Nam:

Chiếc áo quê hương dáng thướt tha

Non sông gấm vóc mở đôi tà

Tà bên Đông Hải lung linh sóng

Tà phía Trường Sơn rực rỡ hoa

Vạt rộng Nam phần chao cánh gió

Vòng eo Trung bộ thắt lưng ngà

Nhịp tim Hà Nội nhô gò ngực

Hương lúa ba miền thơm thịt da.

3.2 Âm nhạc:

- Chiếc áo dài cũng phảng phất hay xuất hiện nhiều trong các ca khúc Việt Nam Trongnhạc Trịnh Công Sơn có thể nhìn thấy khá nhiều Theo hồi ký, chính những bước chânhoàng cung của những nữ sinh áo tím Huế đã làm cho nhạc sĩ họ Trịnh viết nên bài

"Diễm xưa" nổi tiếng Hay trong bài "Hạ trắng", hình ảnh áo dài cũng chập chờn:

Gọi nắng trên vai em gầy đường xa áo bay (Hạ trắng)

-"Bé ca" của Phạm Duy viết cho con gái mới lớn, có bài "Tuổi ngọc" tả về niềm hân hoancủa cô bé khi bước chân vào trung học, lần đầu khoác lên mình "một chiếc áo như mâyhồng":

Xin cho em một chiếc áo dài, cho em đi mua xuân tới rồi

Mặc vào đời rồi ra, mừng lạy chào mẹ cha

Hàng lụa là thơm dáng tuổi thơ

-Phạm Duy cũng không quên nhắc về chiếc áo này trong một giấc mơ hòa bình từ thậpniên 1940:

Nằm mơ, mơ thấy trăm họ tốt tươi, mơ thấy bên lề cuộc đời, áo dài đùa trong nắng cười (Quê nghèo)

-Bài "Một thoáng quê hương" của Từ Huy nổi tiếng một thời với câu:

Tà áo em bay, bay, bay, bay trong gió nhẹ nhàng

Dù ở đâu, Paris, Luân Đôn hay ở những miền xa Thoáng thấy áo dài bay trên đường phố, sẽ thấy tâm hồn quê hương ở đó em ơi

-Nhạc sĩ Sỹ Luân cũng có bài "Áo dài ơi" vui tươi:

[29]

Có chiếc áo dài tung tăng trên đường phố

Những lúc buồn vui vu vơ nào đó

Ánh mắt hồn nhiên vô tư dễ thương á hà…

Áo dài vui áo dài hát bao nắng xuân đang về khắp nơi

Áo dài nói áo dài cười mang hạnh phúc đến cho mọi người

Áo dài vui vui áo dài hát hát bao nắng xuân đang về khắp nơi

Áo dài nói nói áo dài cười cười mang hạnh phúc đến cho mọi người

-Nhạc sĩ Huỳnh Nhật Tân với bài "Cô gái Việt Nam":

Em, cô gái kiêu sa trong tà áo dài Việt Nam

Em, duyên dáng thơ ngây trong vườn nắng đẹp bình minh

Em chân bước mượt mà, em tay trắng ngọc ngà, đẹp lộng lẫy thướt tha.

Em như đóa hoa xinh trong tà áo dài Việt Nam.

Em yêu quý quê hương, yêu tà áo dài Việt Nam

-Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng với ca khúc "Một đời áo mẹ áo em" kể lại lịch sử và sự gắn kết nhiều thế hệ của chiếc áo dài

-Nhạc sĩ Jo Marcel và ca khúc "Áo dài Việt Nam":

Người Việt Nam trong chiếc áo dài

Người Việt Nam tha thướt bước về

Vẻ đẹp Việt Nam ngàn đời không phai

Cùng tha thướt bước trên đường của xứ khách

Cùng nắm tay nhau chia sẻ buồn vui

Cùng tiếp tay nhau duy trì nét đẹp

Vẻ đẹp của người Việt Nam

- Gần đây, nhạc sĩ Nguyễn Đức Cường với ca khúc "Em trong mắt tôi":

Em đẹp không cần son phấn… xinh thật xinh… thật xinh rất hiền

Không quần jeans… giầy cao gót… em chọn riêng mình em áo dài… duyên dáng

Giống như hoa kia bên thềm… ngát hương không khoe sắc màu… ngàn đóa hoa đang rực rỡ không sánh bằng

Nhẹ nhàng tung bay tà áo dài Em phụ nữ Việt…

Ánh lên bao rạng ngời người Phương Đông…

-Các nhạc sĩ tiền chiến cũng hay ca ngợi áo dài như bài "Tà áo xanh" của Đoàn

Chuẩn - Từ Linh Và cảm xúc về chiếc áo dài cũng làm nên những câu hát nổi tiếng

của Hoàng Trọng:

Ngàn thu mưa rơi trên áo em màu tím

Ngàn thu đau thương vương áo em màu tím

Nhuộm tím những chuỗi ngày vắng nhau

Tháng năm càng lướt mau

Biết bao giờ trông thấy nhau

(Ngàn thu áo tím)

-Bài hát "Áo trắng đến trường" của nhạc sĩ Xuân Phương được phổ nhạc từ bài thơ cùng tên của nhạc sĩ Trần Hoàng Vy:

Áo trắng em mặc đến trường

Đừng bao giờ để ai thương lại gần

Áo trắng thì phải biết lo

Biết không cô nhỏ học trò sáng nay ?

-Bài Hát "Cho tôi một vé đi tuổi thơ" có câu:

"Áo trắng ai bay khiến cho ai kia mơ màng"

-Ca khúc Bốn màu áo nói việc cô gái mặc áo dài đi gặp người mình yêu của nhạc sĩ Anh Thy

3.3 Hội họa:

- Bức tranh "Thiếu nữ bên hoa huệ" của họa sĩ Tô Ngọc Vân sáng tác

năm 1943, là một trong những tác phẩm hội họa hiện đại Việt Nam đầu

tiên và nổi tiếng bậc nhất, miêu tả một cô gái mặc áo dài tân thời ngồi

bên một bình hoa huệ tây(hoa loa kèn) Áo dài là đồng phục nữ

sinh trường trung học phổ thông,là cảm hứng cho hội họa

[31]

4 Ý nghĩa tà áo dài:

4.1 Là hơi thở của nền văn hoá Việt:

- Không dễ gì mà một loại trang phục có thể tồn tại và phát triển được lâu đến như vậy

Áo dài luôn chiếm trọn trái tim của con người Việt, trải qua những quảng thời gian thăngtrầm cùng với những cải cách biến hoá nhưng áo dài luôn là loại trang phục được ngườidân Việt Nam tin yêu nhất

- Chắc hẳn mọi người đã từng ngân nga câu hát:

“Đẹp biết bao quê hương cho ta chiếc áo nhiệm màu

Dù ở đâu Paris, London hay ở những miền xa

Thoáng thấy áo dài bay trên đường phố

Sẽ thấy tâm hồn quê hương ở đó, em ơi”

-Quả đúng như vậy, dù đi xa đến đâu, Paris hay London thì tà áo dài vẫn thướt tha tronggió, ngươi Việt Nam ở đất khách vẫn cảm nhận được tâm hồn của quê hương, vẫn thấyđâu đó nét văn hoá của đất nước mình luôn kề cận Nói tà áo dài là hơi thở của nền vănhoá Việt Nam vì nó thể hiện được tính cách cũng như con người và đặc biệt là người phụ

nữ Việt Nam kiên cường bất khuất

-Hình ảnh tà áo dài Việt Nam luôn hiện diện trên đấu trường quốc tế trong các cuộc thilớn nhỏ hay vẫn luôn len lõi trong cuộc sống hàng ngày của con người Từ học sinh chođến các cơ quan làm việc hay các lễ hội và đặc biệt là dịp lễ tết Tà áo dài luôn đượcngười Việt trân trọng và sử dụng vào các ngày quan trọng nhất của đất nước và của cuộcđời mình

-Vào năm 1970, tà áo dài Việt Nam đạt huy chương vàng tại hội chợ quốc tế Osaka tạiNhật Bản Và còn được bình chọn là một trong những loại trang phục đẹp nhất

4.2 Tà áo dài mang đậm triết lý nhân sinh

- Tà áo dài Việt Nam chứa đựng những ý nghĩa truyền thống sâu

sắc Được phát triển và biến hoá từ những chiếc áo ngũ thân, tà

áo dài ngày nay vẫn thể hiện được ý nghĩa mang trên mình Với

chiếc áo ngũ thân của nam ngày xưa, những chiếc tà áo tượng

trưng cho tứ thân, phụ mẫu Ngoài ra ngũ thân còn thể hiện cho

quan điểm ngũ thường: nhân, lễ, nghĩa, trí, tín Áo lót bên trong

áo ngũ thân có màu trắng thể hiện quan niệm tinh thần và thân

thể luôn thuần khiết sạch sẽ

- Áo tứ thân của nữ giới còn được nhắc đến như là tứ đức của người phụ nữ: Công, dung,ngôn, hạnh Hai tà trước buộc lại với nhau thể hiện cho nghĩa vợ chồng Bên cạnh đó,bốn tà áo còn tượng trưng cho tứ thân phụ mẫu (cha mẹ chồng và cha mẹ vợ) mà ngườiphụ nữ phải chăm nom săn sóc.

Năm chiếc khuy của áo ngũ thân và tứ thân thể hiện cho ngũ luân: phụ tử hữu thân,quân thần hữu nghĩa, phu thê hữu biệt, trưởng ấu hữu từ, bằng hữu hữu tín

4.3.Tà áo dài – bản thu nhỏ của đất nước hình chữ S:

-Tà áo dài được thiết kế dịu dàng, thướt tha Khi khoác lên người, chiếc áo dài thể hiện rõđược đường nét tinh tế của cơ thể, tôn lên được đường cong hình chữ S hoàn hảo – chữ Sbản đồ Việt Nam Đất nước Việt Nam đã được rất nhiều các bạn trẻ quảng bá đến vớinước bạn thông qua những chiếc áo dài từ phong cách cổ điển cho đến hiện đại Tà áo dàitrải dài trên mọi miền đất nước, trên các nẻo đường và là di sản văn hoá phi vật thể củanhân loại được UNESCO công nhận

[33]