(TIỂU LUẬN) tiểu luận môn lịch sử nghệ thuật đề tài TRANH KHẮC gỗ NHẬT bản

Lịch sử ra đời • Nghệ thuật tranh khắc gỗ của Nhật Bản ukiyo-e bắt nguồn từ thời kì Edo 1868 dưới sự thống trị của Mạc phủ Tokugawa, một thời kỳ mà nước Nhật có thể nói là tách biệt hoàn

TRANH KHẮC

GỖ NHẬT

BẢN

Nhóm 3 Môn học : Lịch sử nghệ thuật

Thành viên nhóm

Niên đại

Nguồn gốc tên gọi , lịch

01

Tên gọi

● Nghệ thuật tranh khắc khắc gỗ của Nhật Bản còn được gọi là Ukiyo-e

được ra đời trong khoảng thế kỷ từ 17 đến 20

● Cái tên Ukiyo-e bắt nguồn từ Ukiyo, với chữ uki nghĩa là “ưu” trong

Phật giáo đã chuyển thành chữ uki nghĩa là “phù”

● Thuật ngữ ukiyo-e ( 浮世絵 ) dịch ra có nghĩa là "những bức tranh của thế giới hư ảo"

CÁC GIAI ĐOẠN LỊCH SỬ CHÍNH

Thời kỳ nở rộ cuối Thời kì suy yếu

Cuối thế kỉ XVII- giữa thế

Thời kì đầu Thời kì đỉnh cao

1

3

2

4

Lịch sử ra đời

• Nghệ thuật tranh khắc gỗ của Nhật Bản ukiyo-e bắt nguồn từ thời kì Edo 1868) dưới sự thống trị của Mạc phủ Tokugawa, một thời kỳ mà nước Nhật có thể nói là tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài Hình thức hội hoạ này bắt đầu từ những tác phẩm đơn sắc sumizuri-e của Hishikawa Moronobu vào thập kỷ

(1600-70 Đầu tiên người ta dùng mực Ấn độ, sau đó dùng bút lông tô màu lên theo phương pháp thủ công

• Đến khoảng thế kỷ 18, tranh in màu bắt đầu nở rộ với sự xuất hiện của hai “bậc thầy” tranh khắc gỗ là Katsushika Hokusai và Utagawa Hiroshige Họ là người phát triển phương pháp để tạo ra nishiki-e, tranh khắc gỗ màu

Tuy nhiên, sau khi Hokusai và Hiroshige qua đời và sự Âu hóa trong cuộc cải cách Minh Trị năm 1868 Trị đã kéo theo sự chứng kiến nghệ thuật in mộc bản chuyển đối tượng phục vụ sang báo chí, đối mặt với sự cạnh tranh

từ nhiếp ảnh khiến tranh khắc gỗ Nhật Bản suy giảm về cả chất lượng và số lượng

Và để thay thế cho kỹ thuật tranh của Nhật Bản đã trở nên lỗi thời trong nước thì ở phương Tây, nghệ thuật truyền thống ấy bắt đầu trở thành một cơn sốt bởi nét đặc trưng về mặt nội dung và kĩ thuật mang tính khác biệt

ĐẶC TRƯNG

02Đặc điểm nổi bật của phong

cách nghệ thuật

● Để hoàn thiện một bức tranh khắc gỗ, đòi hỏi rất

nhiều công đoạn cũng như sự tỉ mỉ và kỳ công

Theo phương pháp truyền thống, cần ít nhất ba

người để có thể hoàn thành một tác phẩm

● Đầu tiên, người họa sĩ phải vẽ một bản gốc bằng

mực đen sumisen Từ bản vẽ này,người ta tạo ra bản

hanshita Tiếp đó, bản này được thợ gắn hiroshi dán

sấp vào một phiến gỗ và cắt bỏ những phần trắng –

để lại bức họa được gọi là sumita Nó được sử dụng để in những đường viền đen Bản đầu tiên gọi là kyogo-zuri sẽ được đưa cho hoạ sĩ để kiểm tra lại lần cuối và hoàn thiện bản khắc

Kỹ thuật chế tác

Nếu là tranh đen trắng thì công đoạn chế tác chỉ dừng lại tại đây Tuy nhiên, nếu tranh phun màu thì công việc chế tác…dường như chỉ mới bắt đầu Những tấm iroita được tạo ra dựa trên bản khắc gỗ này, mỗi tấm sử dụng cho một mảng màu của tranh Nguyên tắc in màu là đi

từ màu sáng đến các màu tối hơn và từ những hoạ tiết nhỏ đến các hoạ tiết lớn

Một điểm đặc trưng đã được xác định của hầu hết các bản tranh in ukiyo-e là một kiểu nét vẽ được phân định rõ ràng, rõ nét và đồng nhất Các bản in sớm nhất chỉ có màu đơn sắc, và những đường nét này là yếu tố duy nhất được in ra; kiểu vẽ nét đặc thù này tiếp tục thống trị ngay cả với sự xuất hiện của màu sắc.

Phong cách

• Trong ukiyo-e, các dạng bố cục được bố trí trong các không gian phẳng với các hình thể thông thường ở cùng một độ sâu mặt phẳng Bố cục thường là bất đối xứng, điểm nhìn thường nằm ở những góc độ bất thường, chẳng hạn như từ bên trên xuống Các yếu tố hình ảnh thường được cắt xén, tạo cho một cảm giác thanh thoát.

• Có một khuynh hướng bắt đầu từ thời kỳ đầu của

ukiyo-e để tạo dáng cho những người đẹp theo cách mà nhà sử học về nghệ thuật Wakakura Midori gọi là một

"dáng điệu hình con rắn", kiểu tư thế mà cơ thể của các chủ thể xoắn lại một cách không tự nhiên trong khi đang chạm mặt với chính mình

Chủ đề và thể loại

• Các chủ đề tiêu biểu là những người phụ nữ

đẹp, diễn viên kabuki và phong cảnh

• Những phụ nữ được miêu tả thường là những

kỹ nữ hạng sang và geisha trong lúc nhàn rỗi,

và quảng bá các hoạt động giải trí tồn tại trong các khu phố lầu xanh

● Sự chú ý thứ yếu nhằm đến tính chính xác của các đặc điểm thể chất của phụ nữ, điều tiếp nối các kiểu thời trang qua tranh ảnh của thời đại đó—khuôn mặt rập khuôn, thân hình cao và dày dặn Chân dung của những người nổi tiếng được yêu cầu khá nhiều, đặc biệt là những người từ giới kabuki và sumo, hai

trong số những thú giải

trí phổ biến nhất của

thời đại này

• Các khung cảnh từ thiên nhiên là một phần quan trọng của nghệ thuật châu Á trong suốt lịch sử Các bản in về tự nhiên của ukiyo-e được gọi là kachō-e (ja), dịch ra có nghĩa là "tranh về hoa và chim muông", mặc dù thể loại này không chỉ nói về hoa hay chim muông, cũng như hoa cỏ và chim không nhất thiết phải xuất hiện cùng nhau

• Bên cạnh tranh phong cảnh và kachō-e, các nghệ sĩ đã chuyển sang mô tả các cảnh trong lịch sử, chẳng hạn như các chiến binh cổ đại hoặc các cảnh từ huyền thoại, văn học và tôn giáo

TÁC GIẢ- TÁC

PHẨM

03Những tác giả cùng tác phẩm

Kitagawa Utamaro (1753–1806)

• Là một trong những nhà thiết kế được đánh giá cao nhất về tranh in và

tranh khắc gỗ ukiyo-e, và được biết đến nhiều nhất với bijin ōkubi-e

("những bức ảnh phụ nữ xinh đẹp") của những năm 1790.

• Ông đã sản xuất hơn 2000 bản in được biết đến và là một trong số ít các nghệ sĩ ukiyo-e đạt được danh tiếng trên khắp Nhật Bản trong cuộc đời mình

• Ông đã ảnh hưởng đến những người theo trường phái ấn tượng châu

Âu, đặc biệt là việc ông sử dụng các quan điểm một phần và nhấn

mạnh vào ánh sáng và bóng râm, mà họ bắt chước Việc đề cập đến

"ảnh hưởng của Nhật Bản" trong số những nghệ sĩ này thường đề cập đến tác phẩm của Utamaro

TÁC PHẨM TIÊU BIỂU

• Sự tuyệt vời trong kỹ năng thiết kế khiến cho không có nghệ sĩ Nhật Bản

nào khác có thể vươn tới được tài năng của ông, nó thậm chí còn vượt

qua các tác phẩm của Hiroshige cùng thời Nhìn chung, Hokusai đã để lại

lượng lớn di sản nghệ thuật gồm khoảng ba mươi nghìn tác phẩm

• Nhà sử học Richard Douglas Lane đã nói về cuộc đời và sự nghiệp của

ông: “Thật vậy, nếu như có một tác phẩm tạo nên tên tuổi của Hokusai,

cả ở Nhật Bản và nước ngoài, thì nhất định nó phải là loạt tranh phi

thường này ”

Katsushika Hokusai (1760–1849)

TÁC PHẨM TIÊU BIỂU

Utagawa Hiroshige (1753–1806)

• Là một nghệ sĩ ukiyo-e nhật bản, được coi là bậc thầy vĩ đại cuối

cùng của truyền thống đó

• Các bức họa nổi tiếng nhất của Hiroshige đều là các bức tranh

khắc họa cảnh vật và cuộc sống của Edo Các bức tranh của ông

đều vô cùng quyến rũ và đặc sắc về cách phối màu, góc nhìn, và

có sức ảnh hưởng lớn đến các họa sĩ phương Tây như Monet, Van

Gogh, Cezanne hay Whistler Bộ sưu tập “Một trăm danh thắng

của Edo” ( 名所江戸百景 – Meisho Edo Hyakkei) đến nay là

một tuyệt tác vô giá về nghệ thuật cũng như lịch sử

TÁC PHẨM TIÊU BIỂU

Tsukioka Yoshitoshi (1839–92)

• Vào cái thời công nghệ chụp hình của phương Tây tiến vào Edo

và người ta cho rằng Ukio-e và dòng tranh khắc gỗ của Nhật dường như đã lỗi thời, Yoshitoshi là người đã thổi hồn vào các bức tranh với nhiều bức họa miêu tả hành động của con người

• Ông cũng có nhiều cải tiến và học hỏi phương Tây trong kĩ thuật

chế tác tranh, nhiều tranh của ông cũng khắc họa người phương Tây và con người Nhật thời kì Âu hóa Ông cũng nổi tiếng với nhiều bức tranh rùng rợn về các cảnh giết người và ma quỷ

TÁC PHẨM TIÊU BIỂU

• Hashiguchi vốn là một họa sĩ theo trường phái tranh sơn dầu của phương Tây, tuy nhiên ông đã từ bỏ nó để tìm hiểu và hồi sinh tranh khắc gỗ truyền thống của nước nhà Ông đã nâng cấp dòng tranh mỹ nhân bijin bằng những kinh nghiệm và cảm nhận của mình trong vẽ tranh phương Tây, mà điển hình là trường phái ấn tượng

• Trước khi mất ông vẫn còn tiếp tục cố gắng vẽ trên giường bệnh, không chịu đầu hàng bệnh viêm màng não, năm 1921, ông ra đi ở tuổi 41

Hashiguchi Goyō (1880–1921)

TÁC PHẨM TIÊU BIỂU

Ảnh hưởng

Ảnh hưởng của phong cách

04

• Trong khi kĩ thuật tranh của Nhật Bản trở nên lỗi thời trong nước

thì ở phương Tây, nghệ thuật truyền thống ấy bắt đầu trở thành một

cơn sốt bởi nét đặc trưng về mặt nội dung và kĩ thuật mang tính

khác biệt vô cùng lớn

• Claude Monet, người tiên phong của trường phái Ấn Tượng, trùng

hợp thay, cũng là một trong số các họa sĩ tiếp cận với tranh khắc gỗ

Nhật sớm nhất khi du lịch sang Hà Lan, tính cờ thấy những giấy

gói quà in các tác phẩm ukiyo-e và sau đó là ngay trong lòng thành

phố Paris nhờ cuộc Triển lãm Quốc tế năm 1878

• Với tư cách một họa sĩ, ông bày tỏ rõ niềm yêu thích thông qua bức

tranh vẽ vợ mình khoác lên người kimono (La Japonaise, 1876)

Trong khi Monet đặc biệt yêu thích tranh phong cảnh thì ngược lại, Edgar Degas vô cùng

ấn tượng bởi những bức vẽ người và động vật của tranh khắc gỗ Nhật, nhất là chuỗi tranh

ký họa trong tuyển tập Manga của Hokusai Bị cuốn hút bởi những tư thế hoàn toàn chủ động và mềm mại trong các bản phác thảo của bậc thầy người Nhật, như một lát cắt trong khoảnh khắc bị nét cọ thu lại một cách phóng khoáng, khác hẳn với chuẩn mực phương Tây lúc bấy giờ, Degas thậm chí đã học hỏi các tư thế ấy trong các bức tranh về những diễn viên múa, những nghệ sĩ trình diễn trên sân khấu về sau

Nổi tiếng nhất là bức tranh

Những vũ công trong phòng

tập cùng chiếc đàn double

bass Nhân vật chính trong

tranh – nữ vũ công ballet

• Degas, cũng giống như các họa sĩ ukiyo-e, còn dành sự quan tâm về thế giới riêng tư của phụ nữ hơn là những diện mạo thường bắt gặp trong xã hội, ví dụ như các bức tranh ông vẽ về những người phụ nữ đang tắm làm gợi nhớ đến các bức tranh khỏa thân của thợ lặn nữ bắt bào ngư trong tranh của Kitagawa Utamaro hay tranh vẽ phụ nữ của Torii Kiyonaga.

Ngoài ra, không thể không nhắc đến một tên tuổi đã quá quen thuộc : Vincent van Gogh Khi còn ở

Antwerp, Bỉ học vẽ trong một học viện nghệ thuật, Van Gogh khám phá và bắt đầu thu thập các bản tranh

in khắc gỗ của Nhật Ông vô cùng thích thú với các hiệu ứng không giác khác thường, sự trải rộng của các màu sắc mạnh, sự chú trọng vào chi tiết của thiên nhiên và vật dụng hằng ngày, không khí kì lạ và vui tươi.

Ban đầu ông sao chép lại các tranh ukiyo-e, rồi bắt đầu tìm cách hòa trộn giữa những kĩ thuật được truyền cảm hứng và bút pháp riêng của chính mình Ông vẽ các đường viền đậm nét, bóp méo ảo giác về chiều sâu để tạo nên những bề mặt phẳng như tranh khắc gỗ, kết hợp với nét cọ xoắn đặc trưng của mình Van Gogh còn đặc biệt ấn tượng với cách sử dụng màu xanh phổ (Prussian Blue) trong bức tranh Sóng Lừng (The Great Wave) của Hokusai Từ màu sắc của bầu trời cho đến dáng dấp của con sóng đều

có thể tìm thấy một sự tái tạo tuyệt vời trong bức tranh Đêm Đầy Sao (Starry Night) của Van Gogh.

TỔNG KẾT

Ukiyo-e đã đóng một vai trò thiết yếu trong việc gây cảm hứng lên tác phẩm các họa sĩ tài năng phương Tây nói riêng, cũng như định hình rõ hơn trường phái Ấn Tượng cùng một số trường phái khác của hội họa nói chung (một điển hình khác là Tân Nghệ Thuật – Art Nouveau) Thông qua một lát cắt của lịch sử nghệ thuật, ta càng thấy được sự học hỏi nghiêm túc của các họa sĩ hơn là việc chỉ sao chép đơn thuần Đây không hẳn là sự giao thoa văn hóa phương Đông và phương Tây khi vẫn chưa là một sự trao đổi cân sức khi hai tiến trình nghệ thuật đi ngược nhau, nhưng là tất yếu để quá trình lịch sử có thêm bước tiến mới và nghệ thuật có sự bao quát rộng hơn.

Cảm ơn cô và các bạn đã lắng nghe