Tiểu luận môn lịch sử các học thuyết kinh tế (8)

Để có thêm những nhận thức sâu sắc hơn về những vấn đề liên quan đến nền kinh tế thị trường cùng những bài học kinh nghiệm nhằm góp phần xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

HỌC PHẦN: LỊCH SỬ CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ

ĐỀ TÀI : Lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức.

Ý nghĩa của việc nghiên cứu lý thuyết này đối với Việt Nam

Giảng viên hướng dẫn : Nguyễn Thị Giang Sinh viên thực hiện : Vương Thị Thúy Hiền

Mã sinh viên : 23A4020132

Hà nội, ngày 10 tháng 1 năm 2021

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 1

3 Phương pháp nghiên cứu 1

4 Cấu trúc của bài tiểu luận 2

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: Khái quát lý luận 3

1.1 Khái quát về lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức 3

1.1.1 Khái niệm nền kinh tế thị trường xã hội 3

1.1.2 Đặc điểm của nền kinh tế thị trường xã hội 3

1.2 Nội dung lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức 4

1.2.1 Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường xã hội 4

1.2.2 Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường 5

1.2.3 Vai trò chính phủ trong nền kinh tế thị trường xã hội 5

1.2.4 Nhân tố xã hội trong nền kinh tế thị trường 6

1.3 Quan điểm của các nhà kinh tế CHLB Đức về nền kinh tế thị trường xã hội 6

1.3.1 Tư tưởng trung tâm của mô hình 7

1.3.2 Các tiêu chuẩn của nền kinh tế thị trường xã hội: 7

1.4 So sánh mô hình nền kinh tế thị trường với nền kinh tế Keynes 8

CHƯƠNG 2: Thực trạng nền kinh tế thị trường ở CHLB Đức 8

2.1 Bối cảnh lịch sử 8

2.2 Sự hình thành, phát triển của mô hình kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức 9

2.2.1 Quá trình hình thành, phát triển của mô hình kinh tế thị trường 9

2.2.2 Những tiến bộ của các nhà kinh tế CHLB Đức về nền kinh tế thị trường-xã hội 10

2.2.3 Những hạn chế của các nhà kinh tế CHLB Đức về nền kinh tế thị trường-xã hội là: 11

2.3 Thực tiễn vận dụng nền tảng lý thuyết nền kinh tế thị trường đối với Việt Nam 11

2.3.1 Quá trình lành thành và phát triển nền KTTT ở nước ta 11

2.3.2 Thực trạng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay 12

2.3.3 Thành tựu đạt được của việt nam 13

2.3.4 Hạn chế trong quá trình phát triển kinh tế 14

CHƯƠNG 3: Giải pháp phát triển nền kinh tế 14

3.1 Giải pháp và định hướng chung 14

3.3 Trách nhiệm mỗi cá nhân 15

KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CHLB : Cộng hòa liên bang KTTT : Kinh tế thị trường

KTTTXH : Kinh tế thị trường xã hội CNTB : Chủ nghĩa tư bản

CNTD : Chủ nghĩa tự do

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nghiên cứu các học thuyết kinh tế là một nội dung quan trọng có ý nghĩa chiến lược trong sự nghiệp phát triển đất nước Việc nghiên cứu học thuyết kinh tế là cần thiết nhằm mục đích giải thích cách thức các nền kinh tế vận động Một trong các mô hình có tầm ảnh hưởng quan trọng tới nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam chúng ta đó là “nền kinh tế thị trường xã hội”, một trong những nước áp dụng thành công mô hình này là CHLB Đức

Để có thêm những nhận thức sâu sắc hơn về những vấn đề liên quan đến nền kinh tế thị trường cùng những bài học kinh nghiệm nhằm góp phần xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta phát triển

em xin được chọn đề tài: “Lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức Ý nghĩa của việc nghiên lý thuyết này đối với Việt Nam”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung:

Mục tiêu chung của đề tài là nghiên cứu các nội dung cơ bản của lý thuyết

Mục tiêu cụ thể:

Một là, hiểu rõ và nắm vững lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hộ, có được một cách nhìn toàn diện, sâu sắc hơn về những vấn đề tồn tại xung quanh nền kinh tế thị trường

Hai là, để có thể hiểu rõ hơn về tính hai mặt của nền kinh tế thị trường, công cuộc xây dựng nền kinh tế thị trường và những thành tựu quan trọng

Ba là, vận dụng sáng tạo những quan điểm của lý thuyết này vào thực tiễn Việt Nam, định hướng các giải pháp để phát triển kinh tế Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu

Với đề tài này sử dụng các phương pháp sau:

Phương pháp lịch sử

Phương pháp logic

Phương pháp phân tích.

Phương pháp đối chiếu, so sánh

Khảo sát thực tiễn

4 Cấu trúc của bài tiểu luận

Gồm: Danh mục từ viết tắt, Mở đầu, Nội dung, Kết luận, Tài liệu tham khảo

Cụ thể Nội dung gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát lý luận

Chương 2: Thực trạng nền kinh tế thị trường ở CHLB Đức

Chương 3: Giải pháp phát triển kinh tế

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: Khái quát lý luận

1.1 Khái quát về lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức

1.1.1 Khái niệm nền kinh tế thị trường xã hội

Nền kinh tế thị trường xã hội là một nền kinh tế thị trường kết hợp tự do

cá nhân, năng lực hoạt động kinh tế với công bằng xã hội Đây là nền kinh tế thị trường kích thích mạnh mẽ sáng kiến cá nhân và lợi ích toàn xã hội, đồng thời phòng tránh các khuyết tật lớn của thị trường, chống lạm phát, giảm thất nghiệp, quan tâm công bằng xã hội Các quyết định kinh tế và chính trị được hoạch định trên cơ sở chú ý đến những nhu cầu và nguyện vọng cá nhân Trong thực tiễn, mô hình KTTTXH được thực thi từ cuối thập kỉ 90, đây

là một mô hình KTTT hiện đại diễn ra chủ yếu ở nước CHLB Đức và một số nước Bắc Âu Một trong những kiến trúc sư của mô hình kinh tế thị trường xã hội là tiến sĩ kinh tế Gornot Gutmann-chủ tịch hội các nhà khoa học kinh tế và khoa học xã hội CHLB Đức

Mô hình này theo đuổi các mục tiêu:

Bảo đảm và nâng cao tự do về vật chất cho mọi công dân bằng cách bảo đảm cơ hội kinh doanh cá thể bằng một hệ thống an toàn xã hội

Thực hiện công bằng xã hội theo nghĩa là công bằng trong khởi nghiệp và phân phối

Bảo đảm ổn định bên trong của xã hội, khắc phục khủng hoảng kinh tế

1.1.2 Đặc điểm của nền kinh tế thị trường xã hội

Các chủ thể kinh tế có tính tự chủ cao Mỗi chủ thể kinh tế là một thành phần của nền kinh tế có quan hệ độc lập với nhau, mỗi chủ thể tự quyết định lấy hoạt động của mình

Tính phong phú của hàng hóa Do các chủ thể kinh tế đều tự quyết định lấy hoạt động của mình nên bất cứ hàng hoá nào có nhu cầu thì sẽ có người sản xuất, điều này tạo nên sự phong phú của hàng hoá trong nền KTTT

Cạnh tranh là tất yếu trong KTTT Hàng hoá nào có nhu cầu lớn thí sẽ có nhiều người sản xuất Giá cả hình thành ngay trên thị trường Giá của một mặt hàng được quyết định bởi cung và cầu của thị trường

Nền KTTT có thể tự hoạt động được là nhờ vào sự điều tiết của cơ chế thị trường Đó là các quy luật kinh tế khách quantác động, phối hợp hoạt động của toàn bộ thị trường thành một hệ thống thống nhất

* Những nguyên tắc cơ bản của nền kinh tế thị trường ở CHLB Đức

Nền kinh tế thị trường xã hội kết hợp nguyên tắc Tự do với nguyên tắc Công bằng xã hội trên thị trường

Nền kinh tế thị trường xã hội là nền kinh tế kích thích mạnh mẽ sáng kiến

cá nhân và lợi ích toàn xã hội; phòng tránh những khuyết tật của cơ chế kinh

tế thị trường, bảo vệ và giúp đỡ những tầng lớp xã hội

Nguyên tắc tự do và công bằng xã hội được kết hợp lại một cách chặt chẽ trong khuôn khổ mục tiêu của nền kinh tế thị trường xã hội

1.2 Nội dung lý thuyết nền kinh tế thị trường xã hội ở CHLB Đức 1.2.1 Cạnh tranh trong nền ktế thị trường xã hội

Cạnh tranh có hiệu quả là yếu tố trung tâm của nền kinh tế thị trường xã hội Muốn cạnh tranh có hiệu quả, đòi hỏi phải có sự bảo hộ và hỗ trợ của nhà nước, cần phải tôn trọng quyền tự do của các doanh nghiệp Trong cạnh tranh, đều có những cơ hội thành công và những rủi ro bất trắc

Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường xã hội có các chức năng cơ bản:

Sử dụng các nguồn tài nguyên tối ưu, kích thích tiến bộ kỹ thuật Ngoài ra, cạnh tranh còn kích thích các doanh nghiệp phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật sản xuất, làm cho sản xuất phát triển

Thúc đẩy người sản xuất tăng cường thoả mãn nhu cầu đa dạng và ngày càng cao của người tiêu dùng; đồng thời, nó cung cấp một sơ đồ phân phối Tạo ra tính linh hoạt điều chỉnh hoạt động của nền kinh tế, vì nó giúp không chỉ phân phối sử dụng các nguồn lực tối ưu, thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật sản xuất, nhận biết tính đúng đắn hay sai lệch của chính sách kinh tế

Tạo ra quyền tự do tối đa cho sự lựa chọn và hoạt động của doanh nghiệp tham gia vào các quá trình kinh tế

Tuy vậy, trong nền kinh tế thị trường xã hội luôn tồn tại những nguy cơ đe doạ đối với cạnh tranh có hiệu quả :

Một là, nguy cơ do nhà nước gây ra Khi nhà nước hoạt động với tư cách chủ thể quản lý xã hội các chính sách có thể làm suy yếu quá trình cạnh tranh Hai là, hoạt động của các tổ chức kinh tế tư nhân đã tạo ra những hạn chế cạnh tranh theo chiều dọc và chiều ngang

1.2.2 Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường xã hội được xây dựng dựa trên cơ sở ý kiến của các

cá nhân và sự cạnh tranh hiệu quả Nhà nước chỉ thực hiện chức năng duy trì, định hướng các hoạt động cạnh tranh có hiệu quả tối ưu Sự can thiệp phải tuân theo 2 nguyên tắc: nguyên tắc hỗ trợ và nguyên tắc tạo ra sự hài hoà Nguyên tắc hỗ tuyên tắc hỗ trợ: nhà nước bảo vệ các nhân tố của thị trường như có trách nhiệm ổn định hệ thống tài chính-tiền tệ, duy trì chế độ sở hữu tư nhân và gìn giữ trật tự an ninh và công bằng xã hội

Nguyên tắc tương hợp chính là nguyên tắc làm cơ sở để nhà nước hoạch định các chính sách kinh tế phù hợp với sự vận động của nền KTTT; đồng thời, phải bảo đảm được các mục tiêu kinh tế xã hội của mình

1.2.3.Vai trò chính phủ trong nền kinh tế thị trường xã hội

Vai trò của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường xã hội được nhấn mạnh bằng hai nguyên tắc hỗ trợ-tương hợp

Nguyên tắc hỗ trợ: Những chính sách kinh tế thực tiễn trên của Chính phủ Đức không chỉ thể hiện rõ nguyên tắc tương hợp giữa các hoạt động kinh tế của Nhà nước với thị trường, mà còn là chính sách để thực hiện mục tiêu tăng trưởng và ổn định nền kinh tế Đức

Chính sách tận dụng nhân lực: Chính phủ Đức đã hỗ trợ cho một chương trình vùng có lợi thế về tài nguyên và nhân lực trong việc sản xuất một loại sản phẩm nào đó quyết định đến việc tăng trưởng GNP

Chính sách chống khủng hoảng chu kỳ: trong các chu kỳ sản xuất bị đình trệ, chính phủ Đức thực hiện chính sách mua rộng rãi để giải phóng tư bản Chính sách thương mại: tránh hoặc hạn chế đến mức thấp nhất các biện pháp bảo hộ mậu dịch, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp

Nguyên tắc thứ hai là nguyên tắc tương hợp, Chính phủ thực hiện sự can thiệp của mình bằng các chính sách: toàn dụng nhân lực, tăng trưởng, chống chu kỳ,thương mại và chính sách đối với các ngành và các vùng lãnh thổ

1.2.4 Nhân tố xã hội trong nền kinh tế thị trường

Trong nền kinh tế thị trường xã hội, yếu tố xã hội có ý nghĩa quan trọng biểu hiện ở chỗ: Nâng cao mức sống của các nhóm dân cư có mức thu nhập thấp; Bảo vệ tất cả các thành viên của xã hội chống lại khó khăn về kinh tế, đau khổ về mặt xã hội; Nhà nước quan tâm đặc biệt đến quyền và lợi ích của những nhóm người lao động tầng lớp đông đảo nhất trong xã hội

Để thực hiện được những mục tiêu như đã nêu ở trên của nền kinh tế thị trường xã hội, cần có các công cụ sau:

Một là, sự tăng trưởng kinh tế Vì, tăng trưởng kinh tế tạo nên thu nhập cao hơn và làm giảm tỷ lệ thất nghiệp; cho nên, bản thân sự tăng trưởng kinh

tế đã bao hàm một yếu tố xã hội quan trọng

Hai là, phân phối thu nhập công bằng Trước hết, điều này có liên quan đến quy mô và tốc độ tăng tiền lương so với tăng lợi nhuận, việc ổn định giá

cả góp phần vào việc bảo đảm công bằng xã hội

Ba là, bảo hiểm xã hội Bảo hiểm xã hội bảo đảm an toàn cho các thành viên trong xã hội Ở Đức đã có truyền thống lâu đời về bảo hiểm xã hội Bảo hiểm xã hội đã có từ những năm 80 của thế kỷ 19

trường xã hội.

Xuất hiện sau chiến tranh thế giới thứ II, các nhà kinh tế học của Đức phê phán chủ nghĩa độc tài và ủng hộ mạnh mẽ quan điểm tự do Trong đó lý thuyết về nền kinh tế thị trường xã hội của Muller-Armack là rất đáng chú ý

Quan điểm về nền KTTTXH ở CHLB Đức thể hiện qua 2 nội dung chính là:

tư tưởng trung tâm của mô hình và các tiêu chuẩn của nền KTTTXH

1.3.1 Tư tưởng trung tâm của mô hình

Tư tưởng trung tâm của mô hình là tự do thị trường, tự do kinh doanh, không có sự khống chế độc quyền, bảo vệ quyền sở hữu tư nhân, bảo vệ hệ thống kinh tế tư bản chủ nghĩa, độc lập kinh tế

Quan điểm về nền kinh tế thị trường xã hội của các nhà kinh tế học CHLB Đức cho rằng nền kinh tế thị trường xã hội không phải là sự kết hợp giữa nền KTTT hoạt động phương thức cũ của CNTB trước đây và nền kinh tế xã hội chủ nghĩa có kế hoạch thành một thể thống nhất

Theo Muller-Armack thể hiện 1 chế độ có mục tiêu “ kết hợp nguyên tắc

tự do với nguyên tắc công bằng xã hội trên thị trường” Cũng thừa nhận vai trò của chính phủ nhưng các nhà kinh tế học ở CHLB Đức hạn chế rất nhiều

sự can thiệp cuả chính phủ trong nền kinh tế thị trường, nhấn mạnh sự tự do

Mô hình sân bóng đá:

Tư tưởng trung tâm của mô hình được tổ chức theo kiểu “sân bóng đá” (Ropke và Erhard nêu ra) Giống như trong một trận bóng đá cầu thủ phải tuân theo những quy tắc cơ bản, để có sự “lành mạnh” trong lĩnh vực kinh tế cũng cần những luật lệ cơ bản như vậy Một bộ khung bao gồm các luật lệ (kinh tế) phải theo hoạt động kinh tế “sân chơi kinh tế” và đảm bảo vận hành

ổn định mang lại hiệu quả kinh tế tạo ra sự công bằng xã hội

1.3.2 Các tiêu chuẩn của nền kinh tế thị trường xã hội:

Các tiêu chuẩn này luôn hỗ trợ và liên kết với nhau

Đề cao quyền tự do cá nhân: đảm bảo nguyên tắc tự do cá nhân, khuyến khích, động viên động lực cá nhân thông qua lợi ích kinh tế

Thực hiện công bằng xã hội theo nghĩa là công bằng trong khởi nghiệp và phân phối Đồng thời cũng có chính sách phù hợp để giúp đỡ những người không trực tiếp tham gia vào quá trình kinh tế

Chính sách kinh doanh theo chu kỳ Nhà nước phải có chính sách khắc phục hậuquả của khủng hoảng kinh tế, đảm bảo ổn định bên trong của xã hội Chính sách tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội: tạo ra khuôn khổ pháp

lý, đảm bảo tính phù hợp với cạnh tranh trên thị trường, tính tương hợp cả cạnh tranh đối với các hành vi của các chính sách kinh tế

1.4 So sánh mô hình nền kinh tế thị trường với nền kinh tế Keynes

Mô hình KTTTXH ra đời sau khi rất nhiều những lý thuyết kinh tế thời cận đại đã được thử nghiệm với cả thành tựu và thất bại Tại Đức, một số mô hình kinh tế cũng được thử nghiệm trước đó, đem lại bài học và có ảnh hưởng mạnh mẽ đến cách nhà kinh tế học

Trường phái Keynes “một liều thuốc được nhiều quốc gia dùng để chữa trị cuộc Đại Khủng hoảng đầu thập niên 1930” Mô hình KTTTXH và Trường phái Keynes khác nhau ở cách thức can thiệp Các biện pháp can thiệp của chủ nghĩa Keynes, ví dụ, thông qua các gói kích cầu hay tác động vào chính sách tiền tệ có tác dụng giảm tỷ lệ thất nghiệp, kích thích tăng trưởng kinh tế nhưng lại gây ra lạm phát và không tạo ra một trật tự kinh tế ổn định lâu dài Trong khi đó, mô hình KTTTXH cho rằng nhà nước can thiệp thông qua xây dựng môt khung trật tự nhằm thúc đẩy phát triển và tự động xử lý tiêu cực do quá trình hoạt động kinh tế, hướng tới sự tăng trưởng kinh tế trong dài hạn

Mô hình KTTTXH có vừa có liên hệ chặt chẽ với kinh tế học tự do cổ điển, thể hiện qua quan điểm đặt cơ chế thị trường làm cơ sở phát triển kinh tế

và đặt vai trò của nhà nước ở mức tối thiểu, vừa có điểm giống với nền kinh

tế Keynes, thể hiện qua việc cho phép sự can thiệp nhất định của chính phủ, lại vừa mang đặc thù riêng ở cách thức vận hành

CHƯƠNG 2: Thực trạng nền kinh tế thị trường ở CHLB Đức

2.1 Bối cảnh lịch sử

Nền KTTTXH không chỉ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi bối cảnh nước Đức sau Thế chiến thứ II mà còn bởi các ý thức hệ trước đó Phần “kinh tế” của

mô hình có nguồn gốc từ chủ nghĩa Tự do trong Trật tự, hay còn gọi là