(TIỂU LUẬN) môn lịch sử tư tưởng chính trị đề tài tư tưởng chính trị nho gia sơ kỳ sự du nhập và tác động đến đời sống chính trị việt nam

Vớichủ trương xây dựng đất nước thái bình thịnh trị theo khuôn mẫu của vua Nghiêu,vua Thuấn, tư tưởng trị quốc là một trong những nội dung chủ chốt của họcthuyết chính trị - xã hội Nho g

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nho giáo là học thuyết chính trị - xã hội lớn của Trung Quốc, ra đời từ rất sớmtrong điều kiện nhà Chu đang bị suy yếu về địa vị kinh tế và vai trò chính trị Vớichủ trương xây dựng đất nước thái bình thịnh trị theo khuôn mẫu của vua Nghiêu,vua Thuấn, tư tưởng trị quốc là một trong những nội dung chủ chốt của họcthuyết chính trị - xã hội Nho giáo

Nho giáo được truyền vào nước ta từ những năm đầu công nguyên trong quá trình đô hộ của chính quyền phương Bắc Khi mới truyền vào Việt Nam, mặc dù lúc đầu sự thâm nhập và ảnh hưởng của nó có phần khó khăn hơn so với các học thuyết khác như Phật giáo và Đạo giáo Nhưng, trong quá trình phát triển của lịch

sử, nó đã từng bước chiếm ưu thế và có ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều mặt, nhiều lĩnh vực chủ yếu của đời sống xã hội và con người Việt Nam, góp phần vào việc hình thành các giá trị truyền thống của dân tộc Từ thời Lê, Nho giáo trở thành hệ

tư tưởng chính thống, ảnh hưởng sâu đậm đến đời sống tinh thần, tư tưởng ở

nước ta Lúc ấy, nó đã trở thành công cụ phục vụ đắc lực để trị nước, tổ chức nhà nước và quản lý xã hội của các triều đại phong kiến Việt Nam

Nho giáo bàn nhiều về vấn đề trị quốc Tư tưởng trị quốc được ghi lại rõ ràng, khá nhiều trong các kinh điển Nho giáo Các di sản tư tưởng ấy không những không xa lạ, mà còn gần gũi với văn hóa và con người Việt Nam trong lịch sử Nó không chỉ ảnh hưởng đến xã hội và con người Việt Nam trong quá khứ mà cả trong giai đoạn hiện nay, dù Nho giáo không còn giữ địa vị của hệ tư tưởng thống trị Trong nội dung tư tưởng trị quốc của Nho giáo, bên cạnh những giá trị và những yếu tố có tính hợp lý nhất định thì những hạn chế có tính lịch sử của nó là điều không tránh khỏi Vì thế, ảnh hưởng của nó đến đời sống xã hội nói chung, đến quá trình xây dựng, hoàn thiện nhà nước hiện nay nói riêng là sự ảnh hưởng mang tính hai mặt mà chúng ta phải tính đến

Ngày nay, Đảng và Nhà nước ta chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Để xây dựng nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân hướng đến mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng văn minh", đòi hỏi phải xem xét

ảnh hưởng của những tư tưởng, lý thuyết chính trị xã hội trong lịch sử, bởi chúng

có ảnh hưởng cả tích cực lẫn tiêu cực đến quá trình ấy Trong số đó, tư tưởng trị quốc Nho giáo có ảnh hưởng sâu đậm đến con người Việt Nam và đến xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay Ảnh hưởng mang tính hai mặt của tư tưởng trị quốc Nho giáo đối với xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay là do nhiều nguyên nhân khác nhau, chừng nào những nguyên nhân ấy còn thì tư tưởng trị quốc Nho giáo sẽ còn ảnh hưởng ở những mức độ nhất định Do đó, việc nghiên cứu ảnh hưởng của tư tưởng trị quốc Nho giáo đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay, từ đó tìm ra nguyên nhân, có phương hướng và giải pháp phù hợp để pháthuy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của nó là vấn đề mang ý nghĩathực tiễn rõ rệt

Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, em chọn vấn đề “ Tư tưởngchính trị Nho gia sơ kỳ - Sự du nhập và tác động đến đời sống chính trị Việt Nam”làm đề tài tiểu luận của mình

2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu:

Làm rõ nội dung chủ yếu của tư tưởng trị quốc Nho giáo; phân tích thực trạngảnh hưởng và nguyên nhân, đề xuất phương hướng và những giải pháp chủ yếunhằm phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của nó đối vớiviệc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Tiểu luận khái quát làm rõ nguồn gốc ra đời, quá trình phát triển và những tưtưởng chính trị cơ bản của Nho giáo

- Sự du nhập Nho giáo vào Việt Nam cùng những ảnh hưởng của tư tưởng chính trị Nho giáo với đời sống chính trị Việt Nam

- Trên cơ sở chỉ ra những hạn chế của Nho giáo với đời sống chính trị Việt Nam, tiểu luận xây dựng những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao những ảnh hưởng tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực của Nho giáo

3 Đối tượng nghiên cứu

Những tư tưởng chính trị cơ bản của Nho giáo và sự ảnh hưởng của nó ở Việt Nam.

4 Kết cấu đề tài

Gồm 3 chương:

Chương 1: Tư tưởng chính trị nho gia

Chương 2: Ảnh hưởng của tư tưởng chính trị Nho giáo đến đời sống chính trị ởViệt Nam - Thực trạng và nguyên nhân

Chương 3: Phương pháp và giải pháp phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tư tưởng chính trị Nho giáo đến đời sống chính trị Việt NamKết luận và Tài liệu tham khảo

NỘI DUNGChương 1

TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ NHO GIÁO

1 Cơ sở hình thành tư tưởng chính trị Nho giáo

1.1 Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội

Về kinh tế, đồ sắt thời kỳ này được sử dụng phổ biến, nghề luyện sắt, chế tạo công cụ lao động bằng sắt phát triển Cùng với việc chế tạo và sử dụng công cụ laođộng bằng sắt, người Trung Quốc thời kỳ này còn biết sử dụng sức kéo của súc vật, biết dùng súc vật làm công cụ lao động trong sản xuất nông nghiệp Mặt khác,

họ còn chú trọng làm thủy lợi phục vụ cho cấy trồng, sản xuất ra của cải vật chất

Về chính trị, xã hội, thời Xuân Thu - Chiến quốc trên đất nước Trung Quốc cổ đại cũng có nhiều biến cố, sự kiện trọng đại Nhà Chu trong khoảng 4 thế kỷ, từ thế kỷ XI trước công nguyên đến năm 771 trước công nguyên đóng đô ở phía Tây

là thời kỳ cường thịnh Đến thời Đông Chu thì ngày càng suy yếu Ngược lại, một

số nước chư hầu của nhà Chu trước đây vốn nhỏ yếu buộc phải thần phục, triều cống nhà Chu, thì nay ngày một lớn mạnh, họ tiến hành chiến tranh nhằm giành quyền làm bá chủ

Tóm lại, những biến đổi sâu sắc về kinh tế, chính trị, xã hội thời kỳ này cho thấy, trật tự xã hội được tổ chức theo mô hình thể chế nhà Chu đã lỗi thời, mất sứcsống, không thích ứng nổi trước những diễn biến phức tạp của lịch sử Trước thực

tế đó, nhiều trào lưu tư tưởng đương thời hướng đến việc lý giải nguyên nhân trật

tự xã hội rối loạn, từ đó tìm kiếm mô hình xã hội lý tưởng và con đường ổn định trật tự xã hội đương thời Tư tưởng chính trị Nho giáo ra đời trong bối cảnh lịch sửđầy biến động đó

1.2 Những tiền đề văn hóa, tư tưởng

Không một học thuyết nào ra đời từ hư vô mà bao giờ cũng mang tính kế thừa trong sự hình thành, phát triển Nho giáo nói chung, tư tưởng chính trị Nho giáo nói riêng cũng không ngoại lệ Sự ra đời của Nho giáo nói chung, tư tưởng chính trị Nhogiáo nói riêng còn trên cơ sở kế thừa những tư tưởng về chính trị, đạo đức, tôn giáo trong lịch sử tư tưởng trước đó, nhất là những tư tưởng này ở thời Chu

Nho giáo nói chung, tư tưởng chính trị Nho giáo nói riêng ra đời trên cơ sở tiếp thu những tư tưởng về đạo đức, chính trị, tôn giáo đã có trước nó để giải đáp nhữngvấn đề mà thực tiễn xã hội đang đặt ra Mặt khác, sau khi ra đời, Nho giáo có quá trình tồn tại và phát triển qua các giai đoạn lịch sử khác nhau và gắn với chế độ xã hội phong kiến đang trong quá trình hình thành, phát triển Vì thế, nội dung của học thuyết ấy cũng có sự đổi thay, bổ sung, thêm bớt trong mỗi thời kỳ lịch sử cụ thể.

2 Tư tưởng chính trị Nho giáo Trung Quốc

2.1 Quan niệm của Nho giáo về “gia”, “quốc” và “trị quốc”

Trong quan niệm của các nhà nho, gia (nhà), quốc (nước) và thiên hạ là những loại hình đồng dạng, giống nhau về bản thể và tính chất, chỉ khác về phạm vi và qui mô lớn nhỏ Nước là sự mở rộng qui mô của nhà, thiên hạ là sự mở rộng về qui mô của nước Điều đó đã được Mạnh Tử khái quát: "Thiên hạ gốc ở nước, nước gốc ở nhà" (Thiên hạ chi bản tại quốc, quốc chi bản tại gia – Mạnh Tử, Ly lâu, thượng) Do đó, muốn bình thiên hạ phải trị được quốc, muốn trị được quốc trước hết phải yên được nhà

Nho giáo bàn về nước nhưng không bàn từ góc độ sản xuất vật chất mà chủ yếu bàn từ góc độ chính trị, đứng trên phương diện đạo đức, chính trị để nhìn nhận, phán xét Vì thế, về thực chất, nó chủ yếu quan tâm đến vấn đề trị quốc, cố gắng đi tìm con đường, cách thức cai trị đất nước và đào tạo chủ thể làm nhiệm vụ

đó nhằm hướng đến mục tiêu là xây dựng một mô hình xã hội lý tưởng Điều đó được thể hiện khá rõ trong ba cương lĩnh và bát điều mục của sách Đại học, một tác phẩm quan trọng cấu thành bộ Tứ thư của Nho giáo “Trị quốc”, theo Nho giáo, là làm cho đất nước yên ổn, an bình Đấy là quan niệm, đồng thời là chủ trương của Nho giáo Muốn trị quốc được thì trước đó phải tề gia, tức là sửa sang, chỉnh đốn việc nhà Nho giáo lý giải tiếp: muốn tề gia thì phải tu thân, tức là sửa mình thành người tốt

2.2 Mục tiêu chính trị trong quan niệm của Nho giáo

Mục tiêu cao nhất của Nho giáo nói chung, tư tưởng chính trị Nho giáo nói riêng là nhằm tìm kiếm mô hình xã hội lý tưởng để thay thế cục diện đương

thời Mô hình xã hội lý tưởng với tư cách là mục tiêu chính trị của Nho giáo

mang những nét đặc trưng cơ bản sau:

Một là, xã hội ổn định, có trật tự tôn ti theo đúng chuẩn mực của từng mốiquan hệ.

Hai là, xã hội lý tưởng phải đảm bảo cho con người có đời sống vật chấttương đối đầy đủ, thực hiện nguyên tắc phân phối quân bình

Ba là, xã hội lý tưởng phải là xã hội có đạo đức, coi trọng giáo dục đạo đứccho mọi người

2.3 Đường lối chính trị của Nho giáo

Để thực hiện mục tiêu chính trị là hướng đến xây dựng một mô hình xã hội

lý tưởng với những đặc trưng cơ bản nêu trên, Nho giáo đề xuất con đường đểthực hiện mục tiêu đó với những nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, muốn trị được nước, trước hết những chủ thể trị quốc, những conngười tham gia chính sự phải tu được thân và tề được gia để làm gương cho dân chúng

Thứ hai, dùng đức để trị quốc kết hợp với sử dụng pháp luật và hình phạt khi cần thiết

Thứ ba, phải dưỡng dân, giáo dân và làm cho dân tin

Vậy là, theo các đại biểu sáng lập Nho giáo, trong việc trị quốc, quản lý chính

sự quốc gia phải chú trọng nuôi dưỡng dân, làm cho dân giàu lên, mở mang trí tuệ,trở nên có văn hóa, văn minh, và phải làm cho dân tin tưởng vào người có vai trò cầm quyền trị quốc

3 Tư tưởng chính trị của Nho giáo Việt Nam

3.1 Vài nét về sự du nhập tư tưởng chính trị Nho giáo vào Việt Nam

Nho giáo du nhập vào Việt Nam ở thời Bắc thuộc qua ba thời kì như nhau:

111 trước công nguyên – 39: các đời Tây Hán và Đông Hán

43 – 544: các đời Đông Hán, Tam Quốc, Tấn, Nam Bắc Triều

603 – 939: các đời Tùy Đường, Ngũ Quý

Mười thế kỉ đầu công nguyên Nho giáo du nhập vào Việt Nam nhưng chưa

thịnh, chưa hình thành tầng lớp nho sĩ nắm vai trò quan trọng trong xã hội

Thành phần trí thức lúc bấy giờ là những nhà tu, đặt biệt là các cao tăng Thông qua việc học chữ nho để đọc kinh phật, các sư tiếp thu luôn nho học Thế nên khi

đất nước vừa độc lập, kể từ (839- 965), Đinh (968- 979), Lê (980- 1009) trí thức tài

ra giúp triều đình là các đạo sĩ và thiền sư Một số thiền sư có công dạy các tục gia

đệ tử trở thành nhân tài đất nước như sư Khánh Vân và sư Vạn Hạnh lần lượt là thầy dạy Lý Công Uốn…

Nho học Việt Nam phát triển từ thế kỷ XI, sang đời Nguyễn thì suy Nho học

mở đường xuất thân cho kẻ sĩ thông qua khoa cử nhờ đó thúc đẩy văn học phát

triển, văn hóa được nâng cao Không ít tiền nho Việt Nam là tác giả, đi sâu vào

triết Nho Nhưng chiến tranh liên miên, sách vở bị cướp, đốt mất quá nhiều, tư

tưởng học thuật của nho gia Việt Nam hầu như không còn lưu lại gì cho đời sau nghiên cứu Nói đến nho giáo Việt Nam cái nổi bật không phải là tư tưởng triết

học, mà lại là văn chương, khoa cử, và vai trò chính trị của sĩ tử trong lịch sử

Nho học Việt Nam qua các triều đại

Đời Lý (1010 – 1225)

Nho học mới hưng phát Vua Lý Thánh Tông cho lập văn miếu, làm tượng thờChu công, Khổng Tử, bảy mươi hai tiên hiền Vua Lý Nhân Tông mở khoa thi đầutiền tên là Tam Trường, Lê Văn Thịnh đậu thủ khoa, mở quốc tử giám, lập hànlâm viện, tuyển Mạc Hiến Tích làm hàn lâm học sĩ

Đời Trần

Vua Trần Thái Tông mở khoa thi Thái học sinh, khoa tam giáo và mở khoa tam khôi tuyển trạng nguyên, bảng nhãn, thàm hoa Khoa ấy Lê Văn Hưu đổ bảngnhãn, là sử gia Việt Nam đầu tiên, tác giả Đại Việt sử kí Vua còn mở quốc học viện giảng Tử thư, Ngũ kinh

Văn học đời Trần rất thịnh, nhờ khoa cứ thúc đẩy Có rất nhiều tác phẩm văn học thời kì này có giá trị lịch sử để lại cho thế hệ sau Danh nho có Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Trung Ngạn, Chu Văn An…

Đời Hồ (1400- 1407), hậu Trần (1470- 1413), Minh thuộc (1414- 1427)

Lê Quý Ly thay nhà Trần, lập nên nhà Hồ Nước loạn, quân Minh xâm lăng,cướp nước, những gì không đem được thì đốt, thiệt hại không kể xiết Nhà Minhđưa Tống Nho vào Việt Nam

Đời Hậu Lê (1428- 1788)

Nho học rất được chú trọng, được tôn là quốc học Khoa cử thúc đẩy, hình thành tầng lớp nho sĩ trí thức đông đảo Kinh đô có quốc tử giám, thái học viện Vua Lê Thánh Tông chia nước làm mười ba đạo, hầu hết các đạo ở đồng bằng đềulập trường công, ấn định quy chế thi cử Năm 1463 có chừng 1400 người thi Hội ởThăng Long, năm 1475 tăng lên khoảng 3000 thí sinh Từ triều Lê, người thi đậu rất vẻ vang: có lễ xứng danh, lễ vinh quy, lễ khắc tên tiến sĩ vào bia đá ở Văn Miếu

Ở nước ta, nho giáo có lịch sử lâu đời từ khi bị xâm lược và sát nhập vào TrungQuốc, từ đời Hán, nho giáo đã du nhập vào Việt Nam Sĩ Nhiếp được coi là An nam học tổ Người mở đầu cho nho học ở nước ta Ngay từ sau chiến thắng Bạch Đằng ở thế kỉ thứ X việc xây dựng mội nhà nước phong kiến trung ương tập trung

đã tỏ ra cần thiết đối với công cuộc dựng nước và giữ nước của dân tộc ta Tuy nhiên dưới thời các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê việc xây dựng một nhà nước chủ thể mới chỉ làm được những bước đầu tiên và chưa thực sự được đẩy mạnh, phải đợi đến thế kỉ XI với sự xác lập của vương triều Lý thì nhà nước phong kiến tập quyền mới được xây dựng một cách quy mô bề thế, với các tổ chức chặt chẽ và quy mô của nó Đến thế kỷ XV, sau khi Lê Lợi chiến thắng quân Minh (1428) nhà nước Lê đã dành chon ho giáo vị trí độc tôn và nó trở thành học thuyết chính thốngcủa nhà nước vào thời Lê Thành Tông, nó đạt đến mức toàn thịnh Từ thế kỉ XV đến thế kỉ XX nho giáo vẫn giữ vai trò chủ đạo,chi phối ảnh hưởng của nho giáo,

do thực tế lịch sử rất lớn Nhưng nói chung nho giáo có ảnh hưởng đến nước ta về rất nhiều mặt có cả tích cực và hạn chế

Những ảnh hưởng của nho giáo cả về chiều hướng tích cực lẫn hạn chế tác động như thế nào đến xã hội Việt Nam hiện nay? Để tìm hiểu vấn đề đó ta đi tìm hiểu những giá trị tích cực và hạn chế của nho giáo và ảnh hưởng của nó vào Việt Nam hiện nay

3.2 Một số nội dung cơ bản của tư tưởng chính trị trong Nho giáo Việt NamMột là, quốc gia độc lập, thái bình, giàu mạnh, trường tồn là mục tiêu chính trị

mà các đại biểu Nho giáo Việt Nam hướng tới Điều đó được thể hiện qua nhữngáng thơ văn bất hủ, để lại ấn tượng sâu sắc cho muôn đời sau

Hai là, về đường lối chính trị trong quan niệm của Nho giáo Việt Nam.

Ba là, về chủ thể chính trị trong quan niệm của Nho giáo Việt Nam

Tóm lại, qua việc tìm hiểu về quá trình du nhập, nội dung của tư tưởng chính trịtrong Nho giáo Việt Nam, có thể rút ra một số nhận định khái quát sau:

Một là, Nho giáo nói chung, tư tưởng chính trị Nho giáo nói riêng du nhập Việt Nam những năm đầu công nguyên không phải theo con đường giao lưu văn hóa bình thường mà có phần mang tính cưỡng bức bởi nó gắn với sự xâm lược của đội quân viễn chinh phương Bắc Tuy nhiên, bước vào thời kỳ xây dựng quốc gia phong kiến độc lập, tự chủ, tư tưởng chính trị Nho giáo đáp ứng được những đòi hỏi nhất định của quá trình ấy nên nó được các triều đại phong kiến Việt Nam chủ động tiếp thu, sử dụng

Hai là, khi vào Việt Nam, Nho giáo cùng các nội dung của nó, trong đó có tư tưởng chính trị không còn nguyên dạng lúc ban đầu của Nho giáo tiên Tần mà đã được nhào nặn qua thời Hán, Tống Hơn nữa, dưới sự tác động của nhiều nhân tố khác nhau mà khi du nhập Việt Nam, nó cũng có sự biến đổi để có thể thích nghi

và tồn tại trên mảnh đất mới, với những điều kiện, hoàn cảnh mới Những nội dungcủa tư tưởng chính trị trong quan niệm của các nhà nho Việt Nam tuy không phải

là sự đoạn tuyệt, không liên quan gì tới Nho giáo Trung Quốc, nhưng cũng không phải chỉ là sự tán dương, sao chép máy móc Do yêu cầu của đất nước trong mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể mà nó được tiếp nhận, vận dụng và đồng thời được bổ sungthêm bằng tổng kết thực tiễn đất nước cũng như truyền thống văn hóa của người dân bản địa Chính điều đó tạo nên những nét khác biệt trong tư tưởng chính trị của Nho giáo Việt Nam:

Thứ nhất, quan niệm về xã hội lý tưởng trong mục tiêu chính trị Nho giáo vẫn là cơ

sở, đóng vai trò định hướng cho mục tiêu chính trị của Nho giáo Việt Nam qua các giai đoạn của thời kỳ xây dựng quốc gia phong kiến tự chủ, song do lịch sử của dân tộc ta là lịch sử dựng nước gắn liền với giữ nước nên vấn đề xây dựng quốc giađộc lập, thống nhất, ngang hàng với quốc gia phương Bắc, khẳng định quyền tự chủ dân tộc là điều mà các triều đại cũng như các nhà nho Việt Nam yêu nước mong mỏi

Thứ hai, cũng chủ trương trị quốc bằng đường lối đức trị, lấy các chuẩn mực đạo

đức để cai trị xã hội, song trong quan niệm của Nho giáo Việt Nam, những chuẩn mực và qui phạm đạo đức như nhân, nghĩa, trung, hiếu đã được bổ sung bằng các yếu tố của văn hóa truyền thống dân tộc nên nó gần gũi với người dân hơn, ít khắt khe và khắc nghiệt hơn so với những qui phạm đạo đức của Nho giáo thời Hán, Tống Những nội dung của tư tưởng chính trị Nho giáo cũng là chỗ dựa và là

cơ sở cho việc xây dựng chính sách khoa cử đào tạo nhân tài và chế định pháp luậtnhằm củng cố ngôi vua, ổn định trật tự xã hội Các bộ luật dưới chế độ phong kiến Việt Nam suy cho cùng vẫn là sự thể hiện ý chí và là công cụ của giai cấp phong kiến thống trị, duy trì và bảo vệ các quan hệ xã hội theo những chuẩn mực Nho giáo, nhưng do ảnh hưởng của những yếu tố truyền thống dân tộc mà phần nào bớt

đi tính chất khắc nghiệt so với luật pháp Trung Hoa thời phong kiến

Thứ ba, những yêu cầu về phẩm chất của người cầm quyền trong quan niệm của

các nhà nho Việt Nam qua các thời kỳ mặc dù cũng dựa trên các chuẩn mực và yêucầu của Nho giáo, song nó gắn với những yêu cầu, đòi hỏi của đất nước trong những giai đoạn lịch sử nhất định Những người cầm quyền gần dân, vì dân, biết đặt quyền lợi của đất nước, của dân tộc lên trên hết, hy sinh vì độc lập dân tộc và

sự tồn vong của giống nòi người Việt luôn được sử sách ngợi ca và nhân dân tôn thờ, tưởng nhớ

Chương 2 ẢNH HƯỞNG CỦA TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ NHO GIÁO ĐẾN ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM - THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN

2 Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiệnnay

Đảng và Nhà nước ta chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Quan điểm về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân của Đảng ngày càng được thể hiện rõ qua các Văn kiện Đại hội thời kỳ đổi mới Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam cầnđược xây dựng, đó là một tất yếu lịch sử Tính tất yếu của Nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa Việt Nam được quy định bởi những yếu tố sau đây:

Thứ nhất, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là bước phát triển tiến bộ, cao

nhất của các kiểu nhà nước Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thật sự là nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Nó là nhà nước ưu việt, tiến

bộ nhất trong lịch sử nhân loại

Thứ hai, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là nhà nước quản lý xã hội bằng

pháp luật, bảo đảm tính tối thượng của pháp luật, đòi hỏi mọi người dân trong

xã hội từ người đứng đầu nhà nước đến dân thường cùng phải chấp hành phápluật, cùng bình đẳng trước pháp luật không phân biệt nam nữ, dân tộc, tôn giáo,đảng phái, giai cấp, tầng lớp trong xã hội

Thứ ba, lãnh đạo nhà nước này là Đảng Cộng sản - đảng của giai cấp công nhân

đại diện cho quyền lợi chính đáng của toàn dân tộc, bao gồm những con người ưu

tú, tiên tiến nhất trong lực lượng tiên tiến, cách mạng của cả nước

Thứ tư, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa có khả năng đoàn kết, tập hợp

được toàn bộ dân tộc thành một khối vững chắc để xây dựng, bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa

Thứ năm, sự tồn tại của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa không nhằm mục

đích duy trì sự tồn tại vĩnh viễn của nhà nước, mà đó chỉ là bước quá độ để đi đếnxóa bỏ giai cấp, nhà nước, làm cho xã hội tiến lên giai đoạn tiến bộ, văn minh

2.1 Thực trạng ảnh hưởng của tư tưởng chính trị Nho giáo đến đời sống

chính trị ở Việt Nam2.1.1 Những ảnh hưởng tích cực

Nho giáo xây dựng nền chính trị vì dân: Có thể nói Đức trị là một học thuyết chính trị - đạo đức đầu tiên đặt vấn đề con người, làm cơ sở cho tư tưởng chính trị Vận dụng xây dựng nền chính trị vì dân là tư tưởng nhất quán, xuyên suốt qua trình lãnh đạo và cách mạng Việt Nam Trong thời kỳ phong kiến: do đất nước phải chống lại giặc ngoại xâm hung bạo, nên Nguyễn Trại đã lấy phạm trù Nhân - Nghĩa làm nền tảng, cơ sở để xây dựng nên những quan hệ đạo đức, nhằm ổn địnhtrật tự xã hội

Nhân của Nguyễn Trãi là “ Khử bạo cho dân ”, ở ông Nhân không phải là thứ đạo đức chung chung trừu tượng mà chính là yêu nước, nhân đạo Cứu nước trước hết phải cứu dân, đó là tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi Ông nói: “ Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân” “Đại đức thính cho người ta sống, thần vũ khônghay giết người, đem quân nhân nghĩa đi đánh dẹp cốt để yên dân” “ Quân của vương giả chỉ có dẹp yên mà không đánh chém” hay:

“…Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lấy chí nhân để thay cường bạo…”

Đến khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ chí Minh đã căn dặn cán bộ: “Nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân, chính quyền từ Xã đến Trung ương đều do dân cử ra…, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”

Trong suốt 64 năm qua nhà nước ta cho thấy, nhà nước đã phát triển từ hình thức thấp đến cao, từ nhà nước dân chủ tiến dần lên chủ nghĩa nhà nước kiểu mới xã hội chủ nghĩa, nhà nước của dân, do dân, vì dân Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

VI đã khẳng định: “ Trong toàn bộ hoạt động của mình, Đảng phải quán triệt tư tưởng lấy dân làm gốc”, “ Mọi chủ trương, chính sách của đảng phải xuất phát từ lợi ích, nguyện vọng và khả năng của nhân dân lao động, phải khơi dậy được sự đồng tình hưởng ứng của quần chúng”