TAROT DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM

Tarot là một sản phẩm của sự giao lưu và tiếp biến văn hóa giữa các quốc gia nằm ở vùng biển Địa Trung Hải trong khoảng thế kỷ XIV, XV. Với những ý nghĩa, triết lý được tổng hợp từ nhiều nền văn hóa khác nhau và được mô tả thông qua các hình vẽ đặc trưng đã góp phần thu hút sự chú ý của nhiều người tìm hiểu về Tarot. Trong suốt quá trình lịch sử phát triển của mình, Tarot đã có những sự biến đổi và cho đến ngày nay Tarot đã và đang phát triển mạnh mẽ, có một sự ảnh hưởng đối với cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Từ khi nổi lên trở thành một trào lưu và là một phần của văn hóa hóa đại chúng tại Việt Nam, chúng ta vẫn chưa tìm hiểu một cách đầy đủ về Tarot mà chỉ biết đến qua những hoạt động bói toán, tiên tri mà chưa biết đến những khía cạnh khác của nó. Do vậy đề tài nghiên cứu về Tarot qua góc nhìn văn hóa đại chúng cũng sẽ đi sâu vào tìm hiểu về những khái cạnh khác của Tarot và góp phần cho thấy cái nhìn đầy đủ và chi tiết hơn. Từ góc nhìn về văn hóa đại chúng của Tarot, ta có thể thấy được trào lưu Tarot ở Việt Nam trong khoảng thời gian những năm gần đây dã tạo nên những ảnh hưởng đến với xã hội, đặc biệt là đối với giới trẻ. Đây cũng là độ tuổi có sự hứng thú và ảnh hưởng của Tarot nhiều nhất. Từ việc nghiên cứu Tarot dưới góc nhìn văn hóa đại chúng sẽ góp phần tìm ra những nguyên nhân dẫn đến sự phổ biến của Tarot trong thời điểm hiện nay. 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của đề tài là để tìm hiểu về Tarot thông qua góc nhìn văn hóa đại chúng, từ đó tìm hiểu về quá trình phát triển của Tarot những tác động của Tarot đối với đời sống xã hội Việt Nam. Những những kết quả thu được cho chúng ta cái nhìn toàn diện hơn về Tarot, góp phần đưa ra những nhận thức đúng đắn để phòng tránh những vấn đề tiêu cực mà Tarot mang lại và nâng cao sự phổ biến trong đời sống xã hội.

Mục Lục

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ TAROT VÀ VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG 5

1.1 Những khái niệm liên quan đến văn hóa đại chúng 5

1.2 Tarot là gì ? 5

1.3 Lịch sử hình thành và phát triển của Tarot 6

1.4 Tarot tại Việt Nam 9

CHƯƠNG 2 TAROT TRONG ĐỜI SỐNG 11

2.1 Ý nghĩa của Tarot 11

2.2 Tarot trong cuộc sống hiện đại 12

2.3 Những đặc điểm tích cực và tiêu đối với cuộc sống 13

CHƯƠNG 3 NHỮNG ĐẠC ĐIỂM VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG CỦA TAROT 14

3.1 Tính đại chúng 14

3.2 Tính kinh doanh, thương mại 17

3.3 Tính mới lạ 20

KẾT LUẬN 21

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tarot là một sản phẩm của sự giao lưu và tiếp biến văn hóa giữa các quốc gia nằm ở vùng biển Địa Trung Hải trong khoảng thế kỷ XIV, XV Với những ý nghĩa, triết lý được tổng hợp từ nhiều nền văn hóa khác nhau và được mô tả thông qua các hình vẽ đặc trưng đã góp phần thu hút sự chú ý của nhiều người tìm hiểu về Tarot Trong suốt quá trình lịch sử phát triển của mình, Tarot đã có những sự biến đổi và cho đến ngày nay Tarot đã và đang phát triển mạnh mẽ, có một sự ảnh hưởng đối với cuộc sống hàng ngày của chúng ta Từ khi nổi lên trở thành một trào lưu và là một phần của văn hóa hóa đại chúng tại Việt Nam, chúng ta vẫn chưa tìm hiểu một cách đầy đủ về Tarot mà chỉ biết đến qua những hoạt động bói toán, tiên tri mà chưa biết đến những khía cạnh khác của nó Do vậy đề tài nghiên cứu về Tarot qua góc nhìn văn hóa đại chúng cũng sẽ đi sâu vào tìm hiểu về những khái cạnh khác của Tarot và góp phần cho thấy cái nhìn đầy đủ và chi tiết hơn

Từ góc nhìn về văn hóa đại chúng của Tarot, ta có thể thấy được trào lưu Tarot ở Việt Nam trong khoảng thời gian những năm gần đây dã tạo nên những ảnh hưởng đến với xã hội, đặc biệt là đối với giới trẻ Đây cũng là độ tuổi có sự hứng thú và ảnh hưởng của Tarot nhiều nhất Từ việc nghiên cứu Tarot dưới góc nhìn văn hóa đại chúng sẽ góp phần tìm ra những nguyên nhân dẫn đến sự phổ biến của Tarot trong thời điểm hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là để tìm hiểu về Tarot thông qua góc nhìn văn hóa đại chúng, từ đó tìm hiểu về quá trình phát triển của Tarot những tác động của Tarot đối với đời sống xã hội Việt Nam Những những kết quả thu được cho chúng ta cái nhìn toàn diện hơn về Tarot, góp phần đưa ra những nhận thức đúng đắn để phòng tránh những vấn đề tiêu cực mà Tarot mang lại và nâng cao sự phổ biến trong đời sống xã hội

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những đặc điểm văn hóa đại chúng của Tarot tại Việt Nam, quá trình hình thành và phát triển của Tarot, những tác động tích cực, tiêu cực của Tarot ảnh hưởng đến đời sống xã hội Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm:

• Phương pháp lịch sử: Tìm hiểu về lịch sử ra đời và quá trình phát triển để tìm ra những lí do giải thích cho việc Tarot trở thành một trào lưu và một phần của văn hóa đại chúng

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Thông qua việc thu thập thông tin từ những tài liệu và tiến hành nghiên cứu, phân tích, chọn lọc những kết quả phù hợp để phục vụ cho đề tài

• Phương pháp nghiên cứu liên ngành: Bên cạnh việc nghiên cứu văn hóa học về Tarot, đề tài cũng đồng thời sử dụng những lý thuyết của Triết học, Xã hội học, Tâm lý học,

Lá bài The Fool đại diện cho sự khởi đầu trong Tarot (nguồn ảnh: https://boibaitarot.vn/major-arcana/y-nghia-la-bai-the-fool-trong-

tarot/ )

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ TAROT VÀ VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG

1.1 Những khái niệm liên quan đến văn hóa đại chúng

Theo A.A.Radughin: “Văn hóa đại chúng là những sản phẩm văn hóa được sản xuất hàng ngày với khối lượng lớn, được giới thiệu cho công chúng rộng rãi nhất theo các kênh truyền thông đại chúng khác nhau, được tiêu thụ bởi tất cả mọi người, không phụ thuộc vào địa điểm và đất nước sinh sống”

Theo Barry Brummett: “Văn hóa đại chúng đề cập đến những hệ thống và sản phẩm văn hóa mà phần lớn nhân loại chia sẻ và biết đến”

Văn hóa đại chúng là khái niệm được nêu lên lần đầu và giữa thế kỷ XIX tại

Mỹ, là những loại hình có khả năng tiếp cận và hấp dẫn đại chúng hay được dùng để chỉ các sản phẩm văn hóa như âm nhạc, nghệ thuật, thời trang, điện ảnh, truyền hình, … được phần lớn xã hội tiêu thụ

1.2 Tarot là gì ?

Tarot là một hệ thống bao gồm 78 lá bài được minh họa bởi những hình vẽ

mô tả chi tiết về hình ảnh, biểu tượng, trong đó hàm chứa những ý nghĩa về về triết học, văn hóa, kiên thức chiêm nghiệm về cuộc sống, Tarot được sử dụng trong cuộc sống và những mục đích khác nhau như để thiền định, chiêm

nghiệm, tìm cảm hứng trong cuộc sống và thường thấy nhất đó là dùng để tiên tri, thông qua việc giải thích ý nghĩa và liên kết từng lá bài kết hợp với những nhận định và thế giới quan của người xem bài để cho ra một bức tranh về cuộc sống

Ngày nay chúng ta thường bắt gặp bộ bài Tarot và các biểu tượng huyền bí của phương Tây trong cuộc sống với những hoạt động tiên tri, bói toán nhiều hơn các khía cạnh khác mà Tarot có thể mang lại Những ý nghĩa sâu xa của từng lá bài được kết hợp từ sự giao lưu của nhiều nền văn hóa khác nhau ở khu vực Địa Trung Hải vào thời Trung Cổ, điều này làm cho Tarot có được những triết lý có thể giúp chúng ta tìm hiểu thêm những khía cạnh trong cuộc sống Không chỉ giới hạn ở những lĩnh vực tình cảm, công việc, Tarot có thể được xem như một kim chỉ nam để chúng ta khám phá và phát triển bản thân

Ngoài những ý nghĩa huyền học ra thì Tarot còn có giá trị sưu tầm nhờ và những hình ảnh minh họa đẹp mắt đi cùng với đó là yếu tố kể chuyện của từng

bộ bài sẽ mang một màu sắc khác nhau Đến nay đã có đến hàng nghìn bộ bài

được cho ra đời và sử dụng trên khắp thế giới Các chất liệu để tạo nên đặc trưng riêng của từng bộ bài có thể được lấy cảm hứng từ vô số những đề tài trong cuộc sống và văn hóa có thể kể đến như truyện cổ tích, thần thoại, điện ảnh,

Những lá bài Tarot òf the Divine lấy cảm hứng từ văn hóa của quốc gia trên thế giới (nguồn ảnh: https://benebellwen.com/2020/11/09/tarot-of-the-divine-

1.3 Lịch sử hình thành và phát triển Tarot

Hiện nay vẫn còn nhiều tranh cãi xoay quanh sự ra đời của bộ bài Tarot, từ thời gian nó xuất hiện, nguyên nhân, lí do nó được sự dụng làm một công cụ huyền học Tuy có nhiều tranh cãi nhưng hầu hết tất cả cả những nhà nghiên cứu lịch sử đều đồng ý rằng bộ bài Tarot được ghi nhận lần đầu tiên ở Ý vào khoảng thời gian thế kỷ XV Vào những năm cuối thế kỷ XIV, tiền thân của những lá bài Tarot được cho là bắt nguồn từ những thẻ Bài trò chơi Mamluk được người Thổ Nhĩ Kỳ mang đến châu Âu Và từ những thẻ bài Mamluk đấy

đã tạo cảm hứng cho một trò chơi của giới quý tộc ở Ý những năm 1500 có tên

là “Tarocchi Appropriati”, đây là trò chơi mà người chơi sẽ liên kết những lá bài ngẫu nhiên lại để tạo nên những câu thơ Những bộ bài về sau được những gia đình giàu có đặt làm với giá thành cao, được gọi là “Da Trionfi” hay “Bộ bài chiến thắng”, những lá bài lúc này được phân loại thành bốn chất giống với bộ

bài tây 52 lá, nhưng thay vì là cơ, rô, bích, nhép thì bộ bài này được phân thành các bộ kiếm, cốc, tiền xu và gậy polo (về sau thì được thay đổi thành staves -

quyền trượng hoặc wands - gậy) được đánh số từ 1 đến 10, đi kèm với đó là

những lá đầu người hay lá bài hoàng gia bao gồm vua và hai người con trai ở

mỗi chất Về sau bộ bài Tarot được kết hợp thêm những lá nữ hoàng và những

lá bài mới với hình ảnh đặc biệt tạo thành một bộ bài có hệ thống hoàn chỉnh

gồm có 78 lá bài, những lá bài được chia làm bộ ẩn chính (Major Arcana) và bộ

ẩn phụ (Minor Arcana) Trò chơi với những lá bài Tarot này đa trở nên phổ biến

và nhanh chóng lan truyền đến các quốc gia châu Âu Cho đến năm 1781,

những người nghiên cứu về chiêm tinh và huyền học ở Pháp và Anh đã sử dụng những lá bài Tarot như một công cụ để chiêm đoán và từ đây đánh dấu việc

Tarot trở thành một phần của bộ môn huyền học

Những lá bài Tarocchi vào thế kỷ XV-XVI (ảnh từ bộ sưu tập của bảo tàng

Metropolitan)

Trải qua hàng trăm năm, với bắt đầu từ một trò chơi thẻ bài, Tarot đã trở

thành một công cụ được sử dụng với nhiều mục đích khác như phát triển bản

thân, tìm hiểu về tâm lý cá nhân hay dự báo về tương lai Trong khoảng thời

gian đầu Tarot được sử dụng trong việc tiên tri, những người xem bài thời đó đã

cố gắng liên kết ý nghĩa của những lá bài với những thần thoại của Ai Cập, Do Thái giáo, giả kim thuật, Bản thân của Tarot là một hiện tượng văn hóa mang trong mình sự hòa trộn từ nhiều nền văn hóa khác nhau với nhiều trường phái

nghệ thuật, điều này đã tạo điều kiện cho sự ra đời của nhiều cách thể hiện bài

Tarot về sau Các bộ bài Tarot đầu tiên được vẽ minh họa với hình ảnh đời sống

và con người thời Trung Cổ, theo sự phát triển của Tarot thì nhiều bộ bài sau này đã có đang dạng chủ đề hơn, những hình vẽ mang nhiều ý nghĩa huyền bí hơn Hiện nay chúng ta có đến hàng nghìn bộ bài Tarot với nhiều phong cách và chủ đề khác nhau, tuy nhiên chúng sẽ thường được phân chia theo ba chuẩn bài dựa theo 3 bộ bài Tarot Đây có thể xem là tư tưởng chủ đạo của một bộ bài, bao gồm hệ thống ý nghĩa, biểu tượng, hình ảnh thể hiện qua 78 lá bài, những

bộ bài cùng một chuẩn sẽ có chung một kiểu hệ thống bao gồm quan điểm triết học, quan điểm huyền học, biểu tượng học, Ba chuẩn tư tưởng thường gặp đó chính là chuẩn Rider-Waite-Smith Tarot hay Rider Waite Tarot, với bộ bài gốc được xuất bản vào năm 1910, đây là chuẩn bài phổ biến nhất tại những cộng đồng nói tiếng Anh; Chuẩn Tarot de Marseille, đây là một bộ bài ra đời từ thế

kỷ XVII, cho đến nay nó vẫn là một trong những bộ Tarot có ảnh hưởng và phổ biến nhất, được sử dụng nhiều nhất trong cộng đồng sử dụng tiếng Pháp và tiếng Latin; Chuẩn Thoth Tarot, bộ bài gốc được ra đời vào năm 1969, và là bộ bài bán chạy thứ ba trên thế giới chỉ xếp sau Tarot de Marseille và Rider-Waite-Smith Tarot Chuẩn bài này có thêm sự kết hợp với chiêm tinh học thông qua những hình ảnh và ý nghĩa của những hành tinh và chòm sao

Những lá bài Waite-Rider-Smith Tarot

Những lá bài Tarot de Marseille

Những lá bài Thoth Tarot

1.4 Tarot tại Việt Nam

Tarot được du nhập và Việt Nam trong khoảng những năm 2010 và cho

đến những năm gần đây thì trở thành một trào lưu trên các nền tảng mạng xã hội

là dần trở thành một phần của văn hóa đại chúng Tarot được du nhập nhập vào Việt Nam trong quá trình hội nhập và toàn cầu hóa đang phát triển, vậy nên Tarot khi đến Việt Nam cũng đồng thời mang theo các giá trị văn hóa của

phương Tây và truyền bá những nét văn hóa đến với cộng đồng Tuy nhiên khi tiếp nhận Tarot, văn hóa Việt Nam cũng đã có những tác động ngược lại đối với

Tarot, việc này không làm thay đổi hoàn toàn những giá trị ban đầu của Tarot truyền thống phương Tây, việc tiếp biến với văn hóa Việt Nam đã giúp cho Tarot phù hợp hơn với xã hội Việt Nam, từ đó dễ dàng tìm được chỗ đứng và phát triển trong cộng đồng

Những thay đổi về Tarot ở Việt Nam thường hướng đến việc đơn giản hóa việc thực hành Tarot Nếu như ở phương Tây, Tarot thường đi liền với những hình ảnh bà đồng Gypsy trong những túp lều với quả cầu pha lê và những lá bài huyền bí thì khi sáng đến Việt Nam Tarot trở nên gần gũi hơn, bạn có thể bắt gặp các hoạt động liên quan đến Tarot ở các quán café, lễ hội, trường học và ngay cả trên mạng xã hội và người xem Tarot có thể là bất kỳ ai Hiện nay với

sự phát triển ngày lớn mạnh của Tarot trong văn hóa đại chúng, việc Tarot ngày càng xuất hiện phổ biến là một việc tất yếu, từ những bài viết trên Facebook cho đến những video trên Youtube, Tik Tok đều có xuất hiện những trải bài hay những hoạt động khác liên quan

Một trải bài Tarot (nguồn ảnh:

Các lĩnh vực của Tarot tại Việt Nam không chỉ gói gọn trong những trải bài, những buổi nói chuyện mà còn được thể hiện ở những lĩnh vực như sáng tạo nghệ thuật, dịch thuật các ấn phẩm, sách, báo nước ngoài, lĩnh vực kinh doanh, thương mại, … Hiện nay tại Việt Nam có một bảo tàng về Tarot tại thành phố Cần Thơ, đây là bảo tàng lớn nhất tại Đông Nam Á, điều này cho thấy sự phát triển vô cùng mạnh mẽ của Tarot tại Việt Nam

CHƯƠNG 2 TAROT TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

2.1 Ý nghĩa của Tarot

Tarot từ ban đầu vốn là một trò chơi của người Ý với tên gọi Tarocchi Appopriati và được đổi tên thành Tarot sau khi du nhập vào Pháp và Anh trong khoảng thế kỷ XVIII Theo những nghiên cứu về ngôn ngữ, cái tên Tarot vốn không chỉ là một cách phát âm thông thường mà tồn tại trong đó nhiều ý nghĩa Tên gọi Tarot là một vòng tròn nối khép kín, chữ “T” bắt đầu và chữ “T” kết thúc đều là một, điều này tượng trưng cho một vòng tròn tuần hoàn của cuộc sống hay sự luân hồi, sau khi đi một vòng sẽ lại quay về nơi bắt đầu, ta cũng sẽ bắt gặp những hình ảnh biểu tượng như thế qua nhiều lá bài trong Tarot Trên hình ảnh của lá bài “Wheel of Fotune” của bộ bài Rider-Waite-Smith, hình ảnh của chiếc bánh xe có các chữ cái “R”, “O”, “T”, “O”, đây là những kí tự trong thuật ngữ “Rota Taro Orat Tora Ator” được dịch ra có nghĩa là “The Wheel of Tarot speaks The Law of Ator” dịch ra có nghĩa là “Vòng quay tiên tri về luật của thần Hathor” Trong đó

- Rota có nghĩa là vòng quay hay bánh xe, trong tiếng Latin nó có nghĩa

là “vòng quay tròn”, nó mang ý nghĩa về các vòng quay vận mệnh, luân hồi, các vòng quay có sự liên kết với nhau, vòng quay của con người được lồng vào vòng quay của thiên nhiên

- Taro là để chỉ lá bài Tarot hoặc cuốn sách của thần Thoth - thần Mặt Trăng trong tín ngưỡng Ai Cập cổ đại, ông đại diện cho văn thư, kiến thức và là người cai quản thời gian

- Orat mang ý nghĩa là tiên tri và còn ý nghĩa là người dạy dỗ, người truyền đạt thông tin

- Tora là Ngũ thư – năm cuốn sách đầu tiên trong kinh thánh Habrew của người Do Thái Đối với người Do Thái thì đây cũng chính là tên bộ luật quy định những luật lệ, quy tắc

- Ator hay Hathor là tên của nữ thần của bầu trời, niềm vui, tình yêu của người Ai Cập

Có thể thấy rằng mỗi từ ngữ đều đến từ những nền văn hóa thì đều có những ý nghĩa khác nhau, khi xét về tổng thể khi ghép lại ý nghĩa chung thì ta

có thể hiểu thông điệp của toàn bộ bài là coi cuộc sống, tình yêu như những vòng quay lớn, có điểm bắt đầu và điểm kết thúc, có lúc đi lên thì cũng có lúc đi xuống Các vòng quay không ngừng nghỉ và lồng ghép vào nhau, tạo nên những

sự dao động trong cuộc sống Tìm hiểu về Tarot cũng có ý nghĩa tìm hiểu về

quy luật của những vòng quay trong cuộc sống

2.2 Tarot trong cuộc sống hiện đại

Trong những bộ phim điện ảnh của Hollywood, ta có thể hay bắt gặp những bà đồng hay những người mặc trang phục Digan với quả cầu pha lê trong những túp lều dựng tạm có khả năng tiên tri về tương lai Đây là hình ảnh về Tarot mà ta hay bắt gặp trong những bộ phim điện ảnh, nó cho thấy những

người tìm đến Tarot là những người đi tìm những phép màu, bùa chú để thoát khỏi những rắc rối, khó khăn trong cuộc sống hay để đạt được điều mình muốn Điều này làm cho người xem có chút e ngại khi bắt đầu tìm hiểu vê bộ môn này

Tuy nhiên trong cuộc sống hiện đại đã không còn chịu sự chi phối bởi những nhóm người nhất định có sức mạnh tâm linh mạnh mẽ nữa Ta có thể thấy ngày nay Tarot có thể xuất hiện ở khắp mọi nơi, mọi người ai cũng có thể tìm hiểu về Tarot Đối với giới trẻ thì Tarot hiện nay có thể được sử dụng như một công cụ để gặp gỡ, giao lưu với mọi người, trao đổi, chia sẻ về những khía cạnh trong cuộc sống Đây cũng là một phương pháp để giải tỏa những lo lắng, cảm xúc của bản thân không chỉ đơn thuần là đi tìm những lời khuyên vận

mệnh Việc đi Tarot ngày nay có thể được xem như một buổi “tâm sự cùng