SỰ GIAO LƯU VÀ TIẾP BIẾN VĂN HÓA GIỮA VĂN HÓA THỜI GUPTA Ở ẤN ĐỘ VÀ VĂN HÓA ÓC EO Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Trong tiến trình lịch sử văn hóa Ấn Độ những chuyển biến trong hệ thống tín ngưỡng của Ấn Độ thời Gupta cùng những thay đổi của Hindu giáo theo hướng phục vụ cho mục đích liên minh tất c

SỰ GIAO LƯU VÀ TIẾP BIẾN VĂN HÓA GIỮA VĂN HÓA THỜI GUPTA

Ở ẤN ĐỘ VÀ VĂN HÓA ÓC EO Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

THS.NCS HÀ THỊ SƯƠNG (TRƯỜNG ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM) Thời Gupta ở Ấn Độ vốn là thời kỳ hoàng kim trong lịch sử Ấn Độ Trong tiến trình lịch sử văn hóa Ấn Độ những chuyển biến trong hệ thống tín ngưỡng của Ấn Độ thời Gupta cùng những thay đổi của Hindu giáo theo hướng phục vụ cho mục đích liên minh tất cả các giáo phái, tất cả các đẳng cấp đã tạo điều kiện cho Hindu giáo phát triển với những thành tựu rực rỡ trong văn hóa Ấn Độ Sự chuyển biến này có ảnh hưởng mạnh mẽ đến nền văn hóa thế giới nói chung, trong đó có nền văn hóa Óc Eo – nền văn hóa vật chất của vương quốc Phù Nam Một lượng lớn các di vật mang phong cách giống với các phong cách nghệ thuật thời Gupta ở Ấn Độ đã được tìm thấy ở trong văn hóa Óc Eo và hậu Óc Eo ở Nam

bộ Đây là những cơ sở dữ liệu vật chất cho thấy mối giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa hai nền văn hóa cổ

1 Thời kỳ Gupta và văn hóa Gupta ở Ấn Độ

Nền đế chế Maurya đã đặt nền móng đầu tiên cho độc lập dân tộc và hợp nhất quốc gia Ấn Độ Sau khi triều đại này tan rã, Ấn Độ lại bị những thế lực bên ngoài xâm lấn và những thế lực địa phương chia cắt Ngay sau khi Asoka qua đời, chính quyền thống nhất của trung tâm quốc gia không thể duy trì được nữa Tình trạng này kéo dài trong vòng năm thế kỷ Trong thời gian đó, vùng Tây Bắc Ấn vẫn luôn là mảnh đất giành giật của người ngoại tộc1

Vào thế kỷ thứ 4 sau công nguyên, việc hợp nhất quốc gia và lấy lại chủ quyền dân tộc được đặt ra, Mặc dù người Kushan đã bị Ấn Độ hóa nhiều và là những người bảo vệ và xây dựng văn hóa Ấn, họ cũng không thể loại trừ được đòi hỏi về chủ quyền dân tộc nhân dân Ấn Cho nên khi có những dòng người mới từ ngoài tràn vào Ấn, Chandra Gupta,

1 Nguyễn Tấn Đắc (2000), Văn hóa Ấn Độ, nxb Thành phố Hồ Chí Minh, tr48

người đứng đầu của dòng họ Gupta đã tiến hành cuộc chiến đấu đánh đuổi những người ngoại tộc xâm lấn, mở đầu thời kỳ mới, thời kỳ của nền đế chế Gupta vào năm 320 sau công nguyên2

Vương triều Gupta tồn tại từ năm 320 tới 550 ở phần lớn Bắc Ấn Độ, Đông Nam Pakistan, một phần của Gujarat và Rajasthan mà ngày nay là Tây Ấn Độ và Bangladesh Thủ đô của vương triều này ở Pataliputra, ngày nay là Patna, thuộc nhà nước Ấn hóa ở Bihar3 Các vua Gupta không ngừng mở mang bờ cõi, thống nhất Ấn Độ sau nhiều thế kỷ phân tán, loạn lạc Vua Samuragupta chinh phục vùng Ahichchatra Padmavati (nay là Maharastra Pradesh), Mathura, và Bulandshahar4

Dười thời Gupta, đất nước được thái bình thịnh trị, đồng thời nền khoa học và mỹ thuật phát triển không ngừng5 Các nhà sử học xếp triều Gupta ngang hàng với nhà Hán, nhà Đường và Đế quốc La Mã như là những nền văn minh tiên tiến thời cổ Các nhà sử học xem thời Gupta là Thời kì hoàng kim của Ấn Độ về mặt khoa học, toán học, thiên văn học, tôn giáo và triết học Ấn Độ Chandra Gupta I, Samudra Gupta Đại đế và Chandra Gupta II Đại đế chính là các vị vua đáng chú ý nhất của triều đại Gupta.Vào thế kỷ thứ 4 SCN, nhà thơ Kalidasa, tin rằng nhà Gupta đã chinh phục khoảng 21 vương quốc, cả trong và ngoài

Ấn Độ, bao gồm các vương quốc của người Parasika (Ba Tư), người Huna, các bộ lạc Kamboja nằm ở phía tây và phía đông thung lũng sông Oxus, người Kinnara, Kirata6 Việc chinh phục các tiểu vương quốc của Ấn Độ dẫn đến sự hình thành đế quốc Gupta Đế quốc này đã thâu tóm một vùng rộng lớn từ Bắc Ấn đến cao nguyên Deccan và mở rộng đến Rajasthan, Punjab, tiền Tây Ấn Theo các bi khí để lại, vương quốc này còn ẩn hưởng ra các nước Đông Nam Á như Thái Lan, Lào, Campuchia, Ceybon, Phù Nam và các nước Tây Á như Kushana và Shakas

2 Nguyễn Tấn Đắc (2000), Văn hóa Ấn Độ, nxb Thành phố Hồ Chí Minh, tr49

3 http://www.webcitation.org/5kwqOxl5F , lưu trữ ngày 31 tháng 10 năm 2009

4 D.N Jha (1997), Ancient India, Manahar, New Delhi, page 98

5 http://historymedren.about.com/library/text/bltxtindia7.htm , lưu trữ ngày 15 tháng 10 năm 2015

6 Gupta Empire in India, art in the Gupta empire, Indian history – India Indianchild.com Truy cập 2011-11-21

Chandra Gupta I đã chú ý nhiều đến sự phát triển kinh tế, đặt ra Bộ chuyên trách về thủy lợi, xây dựng các đê đập, đào hồ chứa nước Sudacsana Về chính trị, nhà vua dựa vào

hệ thống phái viên tình báo, được chia thành 5 loại để theo dõi giám sát tình hình dân chúng7 Đỉnh cao của sáng tạo văn hóa thời kì này là các tuyệt tác kiến trúc, điêu khắc và hội họa Thời kì Gupta đã sản sinh ra các học giả như Kalidasa, Aryabhata, Varahamihira, Vishnu Sharma và Vatsyayana, những người đã tạo ra những tiến bộ lớn trong nhiều lĩnh vực học thuật8 Các công trình kiến trúc đồ sộ như công trình điêu khắc ở Sanchi, các tác phẩn điêu khắc, hội họa đặc sắc, trường phái nghệ thuật Gandhara, Mathura và Amaravati phát triển cực thịnh trong giai đoạn này Những thiên sử thi đầu tiên của Ấn Độ cũng được cho là đã được viết khoảng thời Gupta

Ở Ấn Độ, từ đầu công nguyên đến thời Gupta, 2 tôn giáo Bà La Môn và Phật giáo dần hội nhập vào tín ngưỡng dân gian, mô phỏng lẫn nhau, tìm cách đồng hóa những thần linh địa phương với những thần linh trong điện thờ của mình Những nghi lễ tôn giáo cung đình không còn đủ nuôi sống họ, các giáo sĩ Bà La Môn chỉ còn là một tầng lớp đi kiếm sống bằng việc cúng lễ tế trong những dịp lễ cưới, có thai, sinh con, đám tang, lễ vào nghề,

lễ gieo mạ, đuổi tà ma… cho các chủ đất và thương gia, không phân biệt tập cấp Họ đi vào các sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống của cộng đồng và thị tộc; các thần linh thị tộc được đưa lên ngang hàng với những thần linh Bà La Môn Không những Krisna, thần thảo

dã, mà cả Phật Thích Ca và một vài vật tổ (totem) như Cá (Matsya), Rùa (Kurma), Heo rừng (Varaha) cũng trở thành những hóa thân của thần Vishnu Ngoài ra, Vishnu còn được thờ dưới dạng Người Sư Tử (Narasimha), Người Đầu Ngựa (Kalkin), người Lùn (Vamana),

tu sĩ Parasurama, Rama, Balarama (em của Kisna) Con khỉ Hanuman, một vị thần quen thuộc của nông dân hồi trước, trở thành người hầu cận trung thành, bạn được của Rama Con rắn Naga, thần mang quả đất, cuộn tròn thân lại để làm giường ngủ cho Vishnu trên mặt nước Con rắn này, đồng thời cũng là dây đeo của thần Shiva và là vũ khí của Ganesa, thần mình người Đầu Voi con của Shiva Shiva là chúa tể của một số tiểu thần và quỷ sứ

7 Nguyễn Thừa Hỷ (1986), Ấn Độ qua các thời đại, nxb Giáo dục, tr 35

8 Gupta dynasty (Indian dynasty) Britannica Online Encyclopedia Truy cập 2011-11-21

mà một số là thần linh của một số xã thôn Con bò Nandin được sùng bái ở Nam Ấn vào thời đại đá mới, và đã xuất hiện trên nhiều con dấu trong văn hóa Indus, không có người cưỡi, bây giờ trở thành vật cưỡi của Shiva và đồng thời cũng là một hóa thân của thần Shiva Những yếu tố mẫu hệ tồn tại qua sự đồng hóa Thánh Mẫu thần đất với vợ của các

vị thần, như Durga Parvati trở thành vợ của thần Shiva, Laskmi vợ của thần Vishnu Những

vị thần mới này được sắp xếp trong điện thờ theo thứ bậc của một triều đình phong kiến, dưới bóng mờ nhạt của vị thần tối thượng là thần Brahma, đã trở thành bất lực với các chư thần trong thời đại mới9 Những hội nhập văn hóa trên đây đã làm thay đổi hẳn bản chất của đạo Balamôn chuyển hóa nó thành một số tôn giáo mới mà các nhà nghiên cứu sau này gọi chung bằng thuật ngữ Ấn Độ giáo10

Thời đại Gupta những nét biến đổi trong tôn giáo này được tiếp thu và truyền bá ra nhiều khu vực trên thế giới Đặc biệt, Phật giáo Đại thừa (Mahayana) phát triển, việc thờ thánh tượng xuất hiện và trở thành một nét đặc trưng chi phối các trường phái nghệ thuật lúc bấy giờ

Thời kỳ Gupta là thời kỳ đỉnh cao của sự giàu có, thịnh vượng, đức hạnh và hạnh phúc của dân Ấn Trong tập ký sự của nhà sư Pháp Hiển, ông đã mô tả người dân Ấn người người đều yên ổn, không gặp một tên cướp nào, không ai bị ngăn cản, ức hiếp “Dân trong

xứ Đông mà sung sướng; không phải theo một nghi thức hành chính nào cả mà chẳng phải tuân theo một vị phán quan nào; chỉ những người cày cấy đất nhà vua là phải nộp cho Quốc gia một phần lợi tức thôi Muốn đi đâu thì đi, muốn ở đâu thì ở Nhà vua trị dân không bao giờ xử trảm ai, cũng không phải dùng hình Tội nhân chỉ phải đóng một số tiền phạt, ngay như tái phạm tội phản nghịch mà cũng chỉ bị chặt bàn tay mặt thôi… Trong khắp nước không có một người nào giết một sinh vật nào, họ không ăn tỏi, ăn hành Chỉ trừ những người Chadala… Xứ đó họ không nuôi heo, gà mái, cũng không bán súc vật; ở chợ không thấy bán thịt, quầy rượu11

9 Kosambi (1972), The culture and Civilisation of Ancient India in Historical Outline, New Delhi, tr166-176

10 Trần Văn Giàu, Trần Bạch Đằng (chủ biên) (1998), Địa chí Văn hóa Thành phồ Hồ Chí Minh tập IV: Tư tưởng và

tín ngưỡng, nxb Thành phồ Hồ Chí Minh, tr 34

11 Will Durant - Nguyễn Hiến Lê dịch (2004), Lịch sử văn minh Ấn Độ, nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, tr153-154

Pháp Hiển còn nhận thấy rằng các tu sĩ Bà La Môn, từ thời Acoka không được các vua triều đại Maurya hẫu đãi nữa Đến thời Gupta, họ bắt đầu được đãi ngộ tốt, trở nên giàu có, hống hách Họ phục hồi truyền thống văn học thời tiền Thích Ca và đương làm cho tiếng Sanscrit trở thành một thứ “thế giới ngữ” cho khắp các nhà trí thức Ấn Độ Nhờ ảnh hưởng của họ và nghệ thuật của Ấn Độ giai đoạn này phải triển lên tới đỉnh cao

Dưới triều Gupta, Ấn Độ giáo đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật Đó là thời kỳ phục hưng của kiến trúc Ấn giáo với sự xuất hiện của đền đài xây ngoài trời

Về thịnh trị của Ấn Độ dưới triều đại Gupta đã được biểu hiện ở hai mặt: sự nở rộ

về kinh tế văn hóa ở trong nước và sự lan tỏa ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ ra nước ngoài Chính trong những thế kỷ này, theo chân các thương nhân và tăng ni, văn hóa cổ đại Ấn

Độ đã tiếp tục đi tới hầu hết các quốc gia Đông Nam Á, hỗn dung với những nền văn hóa bản địa tạo thành một trào lưu “Hinđu hóa” mạnh mẽ, đã từng được nhắc tới trong lịch sử Trong đó, văn hóa Óc Eo là một điển hình của sự ảnh hưởng và giao lưu này

Đế chế dần dần suy yếu do nhiều nguyên nhân như mất dần các vùng lãnh thổ và quyền lực hoàng đế gây ra bởi các chư hầu thuở trước của họ và cuộc xâm lược của dân tộc Huna từ Trung Á Sau khi đế quốc Gupta sụp đổ vào thế kỷ thứ 6, Ấn Độ, một lần nữa được cai trị bởi rất nhiều vương quốc trong khu vực Một dòng nhỏ của gia tộc Gupta tiếp tục cai trị xứ Magadha sau khi đế quốc tan rã Triều đại Gupta này cuối cùng bị lật đổ bởi

vị vua Vardhana Harsha Vardhana, người thành lập một đế chế trong nửa đầu của thế kỷ thứ 712

2 Sự giao lưu và tiếp biến giữa văn hóa Gupta ở Ấn Độ và văn hóa Óc Eo ở Đồng bằng Sông Cửu Long

Vào thời Gupta, con đường thương mại của Ấn Độ phát triển mạnh, mở rộng sang phương Tây, Địa Trung Hải và Đông Nam Á trong đó nổi bật là thương mại giữa Ấn Độ

và vương quốc Phù Nam Bằng còn đường thương mại, cùng với những thương nhân, nhà

12 https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Gupta , truy cập ngày 15 tháng 10 năm

2015

truyền giáo, các nghệ sĩ, nhà điêu khắc, nhà khoa học, nhà thiên văn đã đi theo những con thuyền lớn cập đến các khu vực khác nhau ở châu Á Với nền văn minh đã phát triển ở đỉnh cao, văn hóa Ấn Độ đã có những ảnh hưởng sâu sắc đến toàn khu vực Ban đầu chỉ có những từ ngữ, khái niệm trong lĩnh vực kinh tế, thương mại và kỹ thuật được trao đổi; dần dần các ý tưởng trìu tượng mang tính triết học, tôn giáo và văn hóa được các thương nhân

Ấn Độ truyền bá rộng rãi Ảnh hưởng văn hóa Gupta đến văn hóa Óc Eo được thể hiện rõ trong các lĩnh vực như: tôn giáo, nghệ thuật, âm nhạc, công nghệ, thiên văn học, thần thoại, ngôn ngữ và văn học….13 Có thể nói thương mại trong triều đại Gupta đạt được đỉnh cao của sự phát triển và ảnh hưởng không những đến kinh tế trong nước mà còn chi phối đến văn hóa, xã hội, kinh tế của nhiều quốc gia trên con đường thương mại này Theo truyền thuyết, Kaundinya – một tăng lữ Bà la Môn từ Bắc Ấn Độ đã đến đây và lập ra vương quốc Phù Nam, khởi đầu chính thức cho việc truyền bá văn hóa Ấn Độ Song tài liệu thành văn

về vương quốc này rất ít ỏi Sử Trung Quốc ghi lại rằng, khoảng vào năm 375, vương quốc Phù Nam được đặt dưới sự trị vì của vua người Ấn Chanđan Dù đánh giá ở dưới góc độ nào thì các vua có gốc gác Ấn Độ mở đầu cho thời kỳ “Ấn Độ hóa” lần thứ 2 đối với Phù Nam14

2.1 Tôn giáo

Về mặt tôn giáo, hầu như tất cả thần linh Ấn Độ giáo, các biểu tượng của họ và hình tượng Phật giáo thời kỳ Gupta ở Ấn Độ đều được tìm thấy ở các di chỉ văn hóa Óc Eo như:

Phật giáo:

Tượng Phật đứng tư thế lệch hông nhẹ (Abhanga) là cách tạc tượng phong cách nghệ thuật Gupta, đặc biệt là từ trường phái Sarnath Tượng đứng lệch hông nhẹ về bên phải, chỉ nhận thấy đầu gối trái hơi chung, đùi trái hơi nổi hơn đùi phải Tư thế gần đứng thẳng, hai chân khá to, chắc khỏe Cơ thể mang phong cách tả thực như phần bụng hơi nổi,

13 http://www.nybooks.com/articles/archives/2015/may/21/great-and-beautiful-lost-kingdoms/ , lưu ngày 15 tháng 10 năm 2015

14 TS Nguyễn Công Khanh (2001), “Ảnh hưởng văn minh Ấn Độ đối với các quốc gia Đông Nam Á trong lịch sử”,

Trong Một số chuyên đề lịch sử thế giới, nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, tr116

mông có hình khối rõ ràng Có chỏm Usnisa hơi nổi hoặc có hình búp sen Cổ thường to… Trong văn hóa Óc Eo Tượng mang phong cách nghệ thuật này nhưng được tạc từ gỗ đã phát hiện ở Gò Tháp (5 pho tượng), Giồng Xoài (Kiên Giang – 4 pho tượng), Giồng Xoài (An Giang), Nhơn Nghĩa (Cần Thơ) và Bình Hòa (Đồng Tháp Mười)15

Tượng Phật bằng đồng ở Sarnath thời kỳ Gupta

Nguồn: http://www.porchlight.ca/~blackdog

BTĐT-CV-1250 (Hình chụp tại Bảo tàng Đồng Tháp)

Tượng Phật bằng đá tạc trong tư thế đứng có lối trang phục mặc áo cà sa để lộ rõ cơ thể với đôi vai tròn trịa, lỗ rốn rõ bên trên đường dây lưng mảnh cùng với vẻ mặt có những nét thanh tú và thùy môi gợi cảm, khó miệng cong nhẹ thể hiện nụ cười phảng phất Tóc xoắn ốc thành các nụ to, nổi cao phía trước có 4 hàng, phía sau có 7 hàng, chạy xuống sát

cổ là mô típ trang trí phổ biến của nghệ thuật tượng thời Gupta cũng đã ảnh hưởng đậm nét

15 https://en.wikipedia.org/wiki/Greco-Buddhist_art#Art_of_the_Gupta , lưu ngày 15 tháng 10 năm 2015

đến các tượng đã phát hiện ở Đồng bằng sông Cửu Long như tượng ở Nền Chùa và Rạch Giá (Kiên Giang), Trung Điền (Vĩnh Vong)16

Hindu giáo

Ngay từ khi cư dân bắt đầu di cư sang Đông Nam Á thì các vị tu sĩ Balamon đã đi theo và khi đến nơi thì đã truyền bá tôn giáo này của mình cho người dân khu vực Đông Nam Á Cư dân Óc Eo cũng như các thủ lĩnh thị tộc, bộ lạc đã nhanh chóng tiếp thu và ứng dụng vào việc củng cố chính quyền; người dân cũng tiếp thu để giúp cho cuộc sống của họ được sung túc, vui vẻ hơn Đến thời Gupta, những ảnh hưởng của Hindu giáo một lần nữa tác động mạnh mẽ vào văn hóa Óc Eo Dấu ấn rõ ràng nhất có thể thấy được chính là ở những hiện vật văn hóa Óc Eo tìm thấy ở Nam Bộ Điêu khắc các vị thần được sùng bái ở

Ấn Độ thời Gupta như thần Vishnu, Shiva, Brahma, Laskmi, Ganesa… đều được tìm thấy

ở khắp các di tích thuộc văn hóa Óc Eo Và hơn nữa, cả Surya, thần mặt trời của xứ lạnh phương Bắc, mặc áo khoác dài, mang ủng, đội mão, tay cần hoa sen, mang vòng cổ tượng trưng cho ánh sáng mặt trời Theo D.D Kosamba, tục thờ Hari-Hara, một vị thần kết hợp gồm Shiva ở nửa bên phải và Vishnu ở nửa bên trái đã phát triển ở Ấn Độ từ thế kỷ IX sau công nguyên nhằm giải quyết những mâu thuẫn thần học giữa hai phái thờ Shiva (gồm những đại điền chủ) và Vishnu (trung và tiểu điền chủ) cũng đều được tìm thấy trong các

di tích văn hóa Óc Eo17

Phong cách tượng Vishnu có 4 tay, chiếc mũ ống dẹt chỉ nằng phía trên đỉnh đầu, đầu trơn nhẵn đặc trung phong cách Kushana muộn vào khoảng cuối thế kỷ 4 đã phát hiện

ở Besnaga (Ấn Độ) đã tìm thấy ở Óc Eo Đây được coi là ảnh hướng sớm nhất của nghệ thuật tạc tượng Hindu giáo ở Ấn Độ đến văn hóa Óc Eo Cùng với quá trình giao lưu, tiếp xúc, các nghệ nhân tạc tượng ở văn hóa Óc Eo đã phát triển nghệ thuật tạc tượng một cách

16 Lê Thị Liên (2006), Nghệ thuật Phật giáo Hindu giáo ở Đồng bằng sông cửu Long trước thế kỷ X, nxb Thế giới,

tr48-49

17 Trần Văn Giàu, Trần Bạch Đằng (chủ biên) (1998), Địa chí Văn hóa Thành phồ Hồ Chí Minh tập IV: Tư tưởng và

tín ngưỡng, nxb Thành phồ Hồ Chí Minh, tr 35

đa dạng Tuy nhiên, các vật biểu tượng đi kèm và kiểu trang phục trên tượng đá ở văn hóa

Óc Eo vẫn còn giữ nguyên mẫu kiểu truyền thống phong cách thời Gupta ở Ấn Độ18

Đến thời kỳ Gupta, quy ước Shivalinga đã bắt đầu phổ biến ở Ấn Độ Tiếp thu sự chuyển biến này, ở văn hóa Óc Eo, biểu tượng thờ Linga được thể hiện rất đa dạng Một lượng lớn Linga – Yoni đã phát hiện ở trong các di tích thuộc văn hóa Óc Eo

Xét về mặt hình dạng Linga và các chi tiết tiếu tượng của Shiva, các Mukhakinga được đoán định niên đại thế kỷ 4-5 ở An Giang, Tiền Giang, Tây Ninh, Đức Hòa chịu ảnh hưởng của nghệ thuật Gupta, mang nhiều yếu tố của các trường phái Mathura và Sarnath Vào các giai đoạn sau, những yếu tố ảnh hưởng này giảm dần Các Linga có sự chuyển biến, phần đầu phình to như quả bóng, khuôn mặt tròn phính, các nét mặt trẻ trung, mềm mại, mang tính hiện thực hơn

Các tượng nam thần khác đã phát hiện ở Gò Tháp, Gò Ông Môn (Óe Eo)… cũng là

sự mô phỏng điêu khắc Ấn Độ thời kỳ Gupta ở kiểu đứng và kiểu trang phục

Di tích văn hóa Óc Eo và hậu Óc Eo Gò Chùa (Phụng Sơn Tự) ở Thành phố Hồ Chí Minh đã tìm thấy 7 đầu tượng và mảnh tượng bằng đất nung, trong đó có hai đầu người bằng đất nung, màu đỏ gạch, tượng gần nguyên vẹn… Những đầu tượng này được xác định niên đại thế kỷ thứ V do những nét nhân chủng của người HyLạp mà thời kỳ Gupta ở Ấn

Độ đã tiếp thu trong nghệ thuật điêu khắc và ảnh hưởng nghệ thuật này đến Phù Nam

2.2 Chữ viết:

Hai ngôn ngữ cổ Ấn Độ là chữ Phạn (Sankrit) và chữ Pali góp phần quan trọng hình thành nên các ngôn ngữ ở Đông Nam Á Từ rất sớm, người Chăm đã dùng chữ Phạn để ghi chép các sự kiện, hiện tượng diễn ra trong cuộc sống của con người và tình hình quốc gia

mà dấu tích còn để lại đó là các văn bia, bia ký

18 Lê Thị Liên (2006), Nghệ thuật Phật giáo Hindu giáo ở Đồng bằng sông cửu Long trước thế kỷ X, nxb Thế giới,

tr79

Các chữ viết ở trên di vật vàng di tích Đá Nổi, Gò Tháp có nét ảnh hưởng của loại chữ Brahmi Nam Ấn - kiểu khắc chữ có đầu vuông, cùng với những tiếu tượng điêu khắc cho thấy mối giao lưu về mặt chữ viết giữa văn hóa Óc Eo và văn hóa Gupta ở Ấn Độ Từ mối liên hệ này có thể xác định di vật ở Đá Nổi nằm chủ yếu khoảng thế kỷ 4-6 SCN19

Văn bia K5 được phát hiện ở Gò Tháp hiện được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh được khắc bằng hệ chữ Brahmi Dựa vào kiểu chữ

trên bi ký niên đại khoảng thế kỷ VI

19 Lê Thị Liên (2006), Nghệ thuật Phật giáo Hindu giáo ở Đồng bằng sông cửu Long trước thế kỷ X, nxb Thế giới,

tr143