TẾT NGUYÊN ĐÁN VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG

1. Lý do chọn đề tài Tết Nguyên đán (Tết Cổ Truyền, Tết Ta) là một trong những ngày lễ quan trọng bậc nhất của các nước thuộc vùng văn hóa Đông Á nói chung, trong đó có Việt Nam. Theo dòng thời gian, người Nhật Bản bỏ Tết Nguyên đán nhưng người Trung Quốc, Triều Tiên và Việt Nam vẫn giữ truyền thống đón Tết theo âm lịch này một cách long trọng. Tết Nguyên đán Việt Nam có ý nghĩa nhân văn vô cùng sâu sắc với những phong tục thể hiện nét đẹp văn hóa nông nghiệp, văn hóa cộng đồng, gia tộc, làng xóm, và những giá trị văn hóa tinh thần, đời sống tâm linh với những niềm tin, hy vọng gửi đến các vị thần linh trong thời điểm giao thời giữa năm cũ và năm mới, giữa một chu kỳ vận hành mới của đất trời, vạn vật cỏ cây và cả con người. Trong đời sống văn hóa thường nhật, trong trái tim mỗi người Việt đều mong chờ tới Tết, bất kể là họ đang ở trong nước hay nước ngoài. Dù làm bất cứ nghề gì, ở bất cứ nơi đâu, hằng năm mỗi dịp Tết đến người Việt đều mong được trở về sum họp dưới mái ấm gia đình, được cúi đầu trước bàn thờ tổ tiên, thăm lại ngôi nhà thờ, ngôi mộ, giếng nước, mảnh sân nhà,… được sống lại với những kỷ niệm gắn với quê hương thân thương. Về quê ăn Tết, đó không chỉ là một khái niệm thông thường chỉ sự dịch chuyển, đây còn là hành trình người con về với cội nguồn, nơi chôn rau cắt rốn đã đi sâu và cắm rễ vào tiềm thức văn hóa truyền thống thiêng liêng, cao đẹp của người Việt. “Ăn Tết” nhưng ai cũng hiểu, đó không chỉ là ăn uống bình thường mà còn là một nếp sống theo phong tục truyền thống. Ăn Tết, ấy là cầu cho mọi sự đều thay đổi, đổi mới tốt hơn. Tết là một dịp rất đặc biệt, gồm nhiều điều kiêng kị, để gặt hái thành quả tốt hơn ngày thường, năm mới tốt hơn năm cũ. Con người, gia đình, dòng họ, làng nước an khang, thịnh vượng. Cái mới mang cốt cách cái cũ, nhưng mỗi năm một tiến bộ, thay đổi cho phù hợp hơn. Nếp sống này mờ đường cho một năm mới con người hạnh phúc, đầy đủ hơn, đời sống được hoàn thiện hơn, mọi người tin như vậy và làm như vậy. Tết Nguyên đán là một nét đẹp gắn liền với văn hóa truyền thống Việt Nam, đi sâu vào tâm thức của quần chúng người Việt và là một dịp lễ, một món ăn tinh thần không2 thể thiếu trong văn hóa Việt. Vì vâỵ, em lựa chọn đề tài TẾT NGUYÊN ĐÁN VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG để tìm hiểu và phân tích.

ĐỀ TÀI: TẾT NGUYÊN ĐÁN VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Cơ sở lý luận 2

2.1Khái niệm văn hóa 2

2.2Khái niệm văn hóa đại chúng (Popular Culture) 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Mục đích nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu 3

5.1 Phương pháp nghiên c ứu 3

5.2 Nguồn tư liệu 3

NỘI DUNG 4

1 Giới thiệu Tết Nguyên đán Việt Nam 4

2 Tết Nguyên đán Việt Nam dưới góc nhìn văn hóa đại chúng 7

2.1 Phân tích theo quan điểm của John G Nachbar về văn hóa đại chúng 7

2.1.1Tầng 1: Sản phẩm văn hóa 7

2.1.1.1 Con người……… ………… ………7

2.1.1.2 Vật mang ý nghĩa biểu tượng 8

2.1.2Tầng 2: Sự kiện 9

2.1.3Tầng nền móng 11

2.2 Biểu hiện tính đ ại chúng của Tết Nguyên đán 13

2.2.1 Qua phương tiện truyền thông đại chúng 13

2.2.1.1 Truyền hình……… … …….………… ………… ………… 13

2.2.1.2 Báo chí 15

2.2.1.3 Các nền tảng trực tuyến: Youtube, Facebook,… 16

2.2.2Kinh tế 18

KẾT LUẬN 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

Trong đời sống văn hóa thường nhật, trong trái tim mỗi người Việt đều mong chờ tới Tết, bất kể là họ đang ở trong nước hay nước ngoài Dù làm bất cứ nghề gì, ở bất

cứ nơi đâu, hằng năm mỗi dịp Tết đến người Việt đều mong được trở về sum họp dưới mái ấm gia đình, được cúi đầu trước bàn thờ tổ tiên, thăm lại ngôi nhà thờ, ngôi

mộ, giếng nước, mảnh sân nhà,… được sống lại với những kỷ niệm gắn với quê hương thân thương "Về quê ăn Tết", đó không chỉ là một khái niệm thông thường chỉ

sự dịch chuyển, đây còn là hành trình người con về với cội nguồn, nơi chôn rau cắt rốn đã đi sâu và c ắm rễ vào tiềm thức văn hóa truyền thống thiêng liêng, cao đẹp của người Việt “Ăn Tết” nhưng ai cũng hiểu, đó không chỉ là ăn uống bình thường mà còn là một nếp sống theo phong tục truyền thống Ăn Tết, ấy là cầu cho mọi sự đều thay đổi, đổi mới tốt hơn Tết là một dịp rất đặc biệt, gồm nhiều điều kiêng kị, để gặt hái thành quả tốt hơn ngày thường, năm mới tốt hơn năm cũ Con người, gia đình, dòng họ, làng nước an khang, thịnh vượng Cái mới mang cốt cách cái cũ, nhưng mỗi năm một tiến bộ, thay đổi cho phù hợp hơn Nếp sống này mờ đường cho một năm mới con người hạnh phúc, đầy đ ủ hơn, đời sống được hoàn thiện hơn, mọi người tin như vậy và làm như vậy

Tết Nguyên đán là một nét đẹp gắn liền với văn hóa truyền thống Việt Nam, đi sâu vào tâm thức của quần chúng người Việt và là một dịp lễ, một món ăn tinh thần không

2

thể thiếu trong văn hóa Việt Vì vâỵ, em lựa chọn đề tài TẾT NGUYÊN ĐÁN VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG để tìm hiểu và phân tích

2 Cơ sở lý luận

2.1 Khái niệm văn hóa

Tổ chức UNESCO (2002) định nghĩa: “Văn hóa nên được xem là tập hợp các đặc trưng tâm linh, vật chất, trí tuệ và cảm xúc ri ng biệt của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội, và ngoài văn học và nghệ thuật, nó bao gồm lối sống, cách chung sống, hệ giá trị, truyền thống và đức tin” Như vậy, văn hoá không chỉ là tinh hoa, nó còn là cái bình thường khi nó mang giá trị Nghĩa là không phân biệt văn hoá cao và văn hoá thấp, nghĩa là tính đa dạng trong văn hoá đang được thế giới dần chấp nhận

Hồ Chí Minh quan niệm: “Vì sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở

và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá Văn hoá là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”

2.2 Khái niệm văn hóa đại chúng (Popular Culture)

Theo A.A Radughin – chủ biên cuốn “Văn hóa học – Những bài giảng” thì “Văn

hóa đại chúng là loại sản phẩm văn hóa được sản xuất hàng ngày với khối lượng lớn Người ta cho rằng tiêu thụ văn hóa đại chúng là tất cả mọi người, không phụ thuộc vào địa điểm và đất nước sinh sống Đó là văn hóa của đời sống thường ngày, được giới thiệu cho công chúng rộng rãi nhất theo các kênh khác nhau, kể cả các phương tiện truyền thông và thông tin đại chúng.”

Văn hoá đại chúng là tổng thể các ý tưởng, quan niệm, thái độ, hành động hay hành vi, được công nghiệp hoá theo cơ chế thị trường hội nhập quốc tế, phát tán thành các hình ảnh, sự kiện, hiện tượng văn hoá đa đạng Nó có đối tượng hưởng thụ là đại

đa số dân chúng và được phổ cập, truyền bá rộng rãi thông qua các phương tiện thông tin đại chún như báo chí, phát thanh, và ngày nay là truyền hình và internet

3 Đối tượng nghiên cứu

3

Tết Nguyên đán – lễ hội lớn nhất trong các lễ hội truyền thống của người Việt Nam

4 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu tính đại chúng c ủa Tết Nguyên đ án thông qua nguồn gốc, nghi lễ, vai trò,

ý nghĩa từ đó rút ra giá trị của Tết Nguyên đán dưới góc nhìn văn hóa đại chúng

5 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu

5.1 Phương pháp nghiên cứu

- Kết hợp kiến thức liên ngành, các ngành Văn hóa học, Xã hội học, Nhân học,

- Đề tài sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau: Phương pháp lịch sử, phân tích tổng hợp, thống kê

- Dựa trên quan điểm của John G Nachbar về ba tầng của văn hóa đại chúng, phân tích tầng 1 và tầng 2 để hiểu về tầng nền móng, rút ra được ý nghĩa và giá trị văn hóa đại chúng của Tết Nguyên đán Việt Nam

5.2 Nguồn tư liệu

Khai thác và chọn lọc tư liệu từ nhiều nguồn khác nhau như: Sách, trang tin chính thống (Youtube, phim ảnh, video phỏng vấn, báo, tạp chí khoa học,…)

Từ đó rút ra những thông tin cần thiết phục vụ cho đề tài nghiên cứu

4

NỘI DUNG

1 Giới thiệu Tết Nguyên đán Việt Nam

Phong tục mừng năm mới đã có từ xa xưa Nguời Việt sử dụng cả dương lịch lẫn

âm lịch nên mỗi năm có hai ngày Tết: Tết Tây và Tết Ta (Tết Nguyên đán) Việt Nam

là quốc gia có 54 tộc người với những hệ lịch pháp, cách đón năm mới và tổ chức lễ hội khác nhau Trong văn hóa Việt Nam nói chung, Tết Nguyên đán là lễ hội cổ truyền của dân tộc, thiêng liêng nhất và kéo dài nhất Vì được tính theo chu kỳ Mặt Trăng nên thời gian diễn ra Tết Nguyên đán thường có sự khác nhau giữa các năm và luôn muộn hơn Tết Dương Lịch Theo lịch âm, c ứ ba năm sẽ có một năm nhuận nên Tết Nguyên đán không bao giờ diễn ra trước ngày 21 tháng 1 Dương lịch và sau ngày

19 tháng 2 Dương lịch Thông thường, Tết sẽ rơi vào cuối tháng 1 và đầu tháng 2 Dương lịch, kéo dài trong khoảng 7 – 8 ngày trong không khí tươi vui, rộn ràng Trong dịp này, người Việt sẽ dọn dẹp, trang trí nhà cửa, chuẩn bị đồ ăn, thực hiện lễ nghi theo phong tục truyền thống, đi lễ chùa, du xuân,… như một cách để chào mừng năm mới

Xét về mặt chữ của tên gọi “Tết Nguyên đán” Theo cách đọc âm Hán – Việt, chữ

“tiết” đọc là “tết”, “nguyên” trong tiếng Hán có nghĩa là sự khởi đầu, đầu tiên và

“đán” là buổi sáng sớm, ngày Nghĩa gốc của từ “nguyên đán” là chỉ “ngày đầu tiên của một năm Nông lịch” tức “ngày mồng Một theo lịch Mặt Trăng” Cái tên Nguyên đán là hiên âm từ tiếng Hán có nghĩa là “bắt đầu một buổi sáng” với sự trong lành, yên ả Vấn đề Tết Nguyên đán có nguồn gốc như thế nào vẫn là một vấn đề gây tranh cãi Hầu hết thông tin đều cho rằng đây là lễ hội có nguồn gốc từ văn hóa Trung Hoa

và du nhập vào Việt Nam trong thời kỳ 1000 năm Bắc thuộc Nhưng theo sự tích

“Bánh chưng bánh dày” thì người Việt đã ăn Tết từ đời Vua Hùng thứ VI trong truyền thuyết nước Văn Lang của lịch sử Việt Nam (trị vì 1712 – 1632 TCN), tức trước cả thời Tam Hoàng Ngũ Đế của Trung Hoa.Trong sách Kinh Lễ của Khổng Tử - nhà tư tưởng, nhà triết học, nhà giáo dục, nhà nổi tiếng của Trung Quốc có viết: “Ta không biết Tết là gì, nghe đâu đó là tên của một ngày lễ hội lớn của bọn người Man, họ nhảy múa như điên, uống rượu và ăn chơi vào những ngày đó.” Sách Giao Chỉ Chí cũng có đoạn viết: “Bọn người Giao Quận thường tập trung lại từng phường hội nhảy múa hát

5

ca, ăn uống chơi bời trong nhiều ngày để vui mừng một mùa cấy trồng mới,không những chỉ có dân làm nông mà tất cả người nhà của Quan lang, Chúa động cũng đều tham gia lễ hội này.” Tuy nhiên, xét về mặt chữ nghĩa thì Tết Nguyên đán Việt Nam

có những đ ặc điểm khác so với Tết Nguyên đán của người Trung Quốc Viện ngôn ngữ học Hà Nội đã chứng minh rằng: Rết Nguyên đán của Việt Nam được tính theo chu kỳ quay của mặt trăng (tức là Âm lịch) trong khi Tết Nguyên đán c ủa Trung Quốc lại được tính theo mặt trời (tức là Dương lịch) Cho nên, thực chất Tết của người Việt

sẽ gần giống với Xuân Tiết của người Trung Hoa hơn chứ không hoàn toàn trùng với Tết của người Trung Hoa và các quốc gia khác trong khu vực Đông Á Dù vậy, có thể nói rằng, bất kể Tết Nguyên đán có nguồn gốc từ đâu thì đây vẫn luôn là dịp lễ quan trọng trong văn hóa truyền thống Việt Nam bao thời kì này và vẫn luôn giữ vững nét đẹp, giá trị của mình trong tâm hồn toàn thể người Việt

Văn hóa Đông Nam Á, đặc biệt là văn hóa Việt Nam thuộc nền văn minh nông nghiệp lúa nước, vì vậy Nông lịch là một phần vô cùng quan trọng trong đời sống của dân tộc Việt Để tiện cho việc canh tác, người xưa đã chia thời gian trong năm thành

24 tiết khí để thuận tiện cho việc canh tác, giữa mỗi tiết có một thời khắc “giao thừa” Trong đó, tiết quan trọng nhất là tiết đầu tiên của một chu kì canh tác, gieo trồng, tức

là Tiết Nguyên đán mà sau này được biết đến với cái tên Tết Nguyên đán sau khi được Việt hóa Bên cạnh đó, về “tiết”, Tiến sĩ Trần Long (giảng viên khoa Văn hóa học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, đây là một hiện tượng khí hậu thay đổi sau 15 ngày quả đất tự quay quanh nó và đi một đoạn trên quỹ đạo biểu kiến quanh mặt trời Còn về cụm từ

“nguyên đán”, tác giả Vũ Ngoc Khánh trong “Việt Nam phong tục toàn biên” cho rằng, đúng nghĩa thì Nguyên đán chỉ là một ngày, tức ngày mùng một tháng Giêng Trong khoảng thời gian này, Bắc bán c ầu dịch chuyển đến gần mặt trời hơn, thời tiết

ấm áp, cây cối đâm chồi nảy lộc Trong quan niệm của người Việt, đây không chỉ báo hiệu sự giao thoa giữa đ ất trời, thần linh với con người mà còn là dịp đoàn viên Vào thời điểm này, dù ở xa hay gần thì người con Việt Nam đều hối hả quay về sum sọp bên gia đình, hướng về quê hương Từ bữa cơm Tất niên trước thềm giao thừa, các gia đình thắp hương mời ông bà, tổ tiên và những người thân đã khuất về ăn cơm, đón Tết cùng con cháu Trên bàn thờ gia tiên là những mâm ngũ quả, mâm cỗ với nhiều món

6

ăn truyền thống ngày Tết như: bánh chưng, bánh dày,… thể hiện tấm lòng của con cháu với người đã khuất Theo tín ngưỡng giân gian, người nông dân Việt coi Tết là dịp để tưởng nhớ và thể hiện lòng biết ơn đến các vị thần linh trong nông nghiệp như thần Đất, thần Mưa, thần Sấm, thần Nước,… Với văn hó a làng xã, ngày Tết Việt Nam mang đâm tính cộng đồng Đây không chỉ là thời gian nghỉ ngơi sau một mùa vụ mà còn là dịp để mọi người cùng nhau quây quần làm và thưởng thức những món ăn ngon, đồng thời bày lỏ lòng biết ơn với những người đã nuôi nấng, dạy dỗ mình Người Việt có câu: “Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy” là vì vậy Ông Nguyễn Hùng Vĩ – nhà nghiên cứu văn học dân gian, giảng viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng: “Tết tạo nên một biểu tượng hội nhập và khẳng định tính cộng đồng quốc gia và điều đó đã diễn ra liên tục suốt chiều dài lịch sử Đó là s ự đồng thuận rất tự nhiên về văn hóa, trong đó

có đóng góp vô song của Tết”

Có nhiều công trình nghiên cứu về Tết Nguyên đán Việt Nam thể hiện đây là nét đẹp văn hóa truyền thống đặc biệt Đầu tiên, dịp lễ này thể hiện tính cộng đồng, tinh thần đoàn kết của mỗi con người Việt “Về quê ăn Tết” không chỉ là một hành trình

về với gia đình mà còn là một biểu hiện văn hóa, hướng về cội nguồn Trong bầu không khí tiêng liêng c ủa thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, người ta trao nhau những lời chúc tụng, mong một năm bình an, khỏe mạnh, may mắn, phát tài phát lộc Chính vì vậy, người Việt có rất nhiều phong tục, lễ nghi trong ngày Tết để thể hiện ước mong về cuộc sống tốt đẹp Về mặt tâm linh, người ta thường sửa sang

mộ phần, chú ý bàn tờ gia tiên dịp Tết để thể hiện sự tưởng nhớ và mong muốn được phù hộ trong năm mới Đây là đạo lý “uống nước nhớ nguồn” trân quý từ bao đời nay trong văn hóa Việt Người Việt Nam tin rằng những ngày Tết vui vẻ đầu năm báo hiệu một năm mới tốt đẹp, thịnh vượng Họ hy vọng rằng năm cũ qua đi sẽ cuốn theo

cả những muộn phiền, không may mắn, chào đón một năm mới với những hy vọng mới, mang đến sự lạc quan tin tưởng cho tất cả mọi người

Tóm lại, Tết Nguyên đán không chỉ là dấu mốc đánh dấu thời điểm giao mùa mà còn là nội hàm, nội lực văn hóa dân tộc Việt, với ý nghĩa xâu xa và mang tính thiêng liêng trang trọng, nhằm tiễn đưa năm cũ, chào đón năm mới, với những lời cầu chúc

7

về một năm mạnh khỏe, sinh sôi, mưa thuận gió hòa gắn liền với những phẩm chất tốt đẹp, đặc trưng văn hóa nông nghiệp và đời sống tâm linh c ủa người Việt

2 Tết Nguyên đán Vi ệt Nam dưới góc nhìn văn hóa đại chúng

2.1 Phân tích theo quan đi ểm của John G Nachbar về văn hóa đại chúng

Cấu trúc ngôi nhà c ủa John G Jachbar hình dung Văn hóa đại chúng như ngôi nhà

có một tầng nền móng và hai tầng lầu Tầng nền móng là Tâm thức văn hóa Tầng lầu

1 là tầng của những Sản phẩm văn hóa (Artifacts) Tầng lầu 2 là tầng của những Sự kiện (Event) Qua các sự kiện, các sản phẩm Văn hóa đại chúng hiển thị (visible) ở tầng lầu 2 và 1, nhà nghiên cứu có thể khám phá những niềm tin và giá trị không hiển thị (invisible) nằm sâu dưới tầng nền móng

2.1.1 Tầng 1: Sản phẩm văn hóa

2.1.1.1 Con người

Xét về yếu tố con người, chủ thể của lễ hội Tết Nguyên đán là cộng đồng dân tộc Việt Nam trong và ngoài nước Dân số hiện tại của Việt Nam là gần 98.5 triệu người vào ngày 17/11/2021 theo số liệu mới nhất từ Liên Hợp Quốc, chiếm 1.25% dân số thế giới và đứng thứ 15 trong bảng xếp hạng dân số các nước và vùng lãnh thổ trên thế giới Về ý nghĩa nhân sinh, Tết Nguyên đán là Tết của mọi người Việt và mọi gia đình Việt Cộng đồng Việt cổ tiếp xúc với âm lịch từ ít nhất hai ngàn năm trước và được thực hành trong đời sống văn hóa như thành phần hữu cơ của toàn bộ hệ thống,

là thời điểm bùng nổ những đặc trưng văn hóa của cả một cộng đồng

Tất cả người Việt Nam đều có Tết và đón Tết như một lẽ đương nhiên Đây là một quá trình lâu dài trong sự tích lũy văn hóa c ủa những tộc người sinh sống trên mảnh đất Việt Trong đó, mỗi tộc người có thể có những đặc điểm riêng khi bước vào lễ hội đón năm mới tùy theo bản sắc tộc người, nhưng khi hòa trong cộng đồng quốc gia, tất

cả đều có sự tán thưởng, tôn xưng Tết Nguyên đán Động thái này góp phần cố kết dân tộc ở một tầm độ rộng lớn nhất, sâu sắc nhất Sự tôn trọng Tết riêng của từng tộc người khác nhau không mâu thuẫn với quá trình tiếp biến, hội nhập thành cái Tết chung ở tầm độ quốc gia – dân tộc Bên cạnh đó, trong văn hóa Việt tồn tại rất nhiều những tín ngưỡng, tôn giáo, mỗi tôn giáo đều có ngày lễ trọng đ ại riêng nhưng t ất cả

8

đều cùng chung Tết Nguyên đán, tôn trọng và hưởng quyền tín ngưỡng song song với tinh thần dân tộc Có thể nói rằng, trong văn hóa Việt Nam, không một lễ hội nào có thể sánh được với Tết về mức độ ảnh hưởng rộng lớn của nó Đây là lễ hội mà mọi công dân đều đồng thuận và việc cùng nhau thực hành Tết là một biểu hiện cho tính cộng đồng

Chủ thể lễ hội là toàn thể dân tộc Việt Nam đã thể hiện đặc điểm đầu tiên của một yếu tố văn hóa đại chúng

2.1.1.2 Vật mang ý nghĩa biểu tượng

Có nhiều vật, hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng gợi nhớ đến Tết Nguyên đán Việt Nam

- Đối với người miền Bắc, nhắc đến Tết là nhắc đến hoa đào – loài hoa chỉ nở vào mùa Xuân, gắn liền với Tết Nguyên đán Ngày xưa, người ta tin rằng, việc bẻ cành đào về cắm trong lọ sẽ khiến ma quỷ chạy xa, không đến quấy phá cuộc sống Ngoài ra, hoa đào còn thể hiện cho sự đổi mới, sinh sôi phát triển, chứa đựng nguồn sinh khí mới giúp mọi người, mọi nhà bình an, may mắn Tuy nhiên, không giống với người miền Bắc, người miền Nam thường chưng hoa mai vào dịp tết Màu vàng của hoa mai được xem là màu sắc tượng trưng cho giàu sang, phú quý Hoa mai nở càng nhiều cánh thì càng đem lại nhiều may mắn và sung túc

- Bao lì xì màu đỏ: Phong bao tượng trưng cho sự kín đáo, màu đỏ tượng trưng cho may mắn, cát tường cùng một số tiền bên trong trong được coi là “lộc đầu năm” Vào dịp Tết, trẻ em Việt Nam thường đi chúc tết ông bà, cha mẹ sau đó nhận lại những bao lì xì chứa đựng may mắn, tài lộc cùng những lời chúc mừng năm mới

- Cây nêu: Theo phong tục dân gian Việt Nam, cây nêu được dựng trước sân nhà vào ngày 23 tháng Chạp – ngày Táo quân cưỡi cá chép hóa rồng lên chầu trời Đây là loại cây được làm từ cây tre, trúc, bương, lồ ô dài kho ảng 5 – 6 mét, chặt sách lá chỉ

để lại phần ngọn Trên ngọn cây thường cột nhiều thứ có tính chất biểu tượng của địa phương, dân tộc như chuông gió, ống sáo Người ta tin rằng, những vật treo ở cây nêu

và những tiếng động là để báo hiệu cho ma quỷ biết rằng nơi đây là nhà có chủ, không được tới quấy nhiễu Buổi tối, người ta treo thêm một chiếc đèn lồng để tổ tiên biết

9

đường về nhà ăn Tết với con cháu Vì thế cây nêu dường như là cầu nối giữa đất trời,

vũ trụ, giữa quá khứ, hiện tại và tương lai

- Mâm cỗ Tết cổ truyền Việt Nam không bao giờ thiếu bánh chưng, bánh dày Hai lo ại bánh này đã trở thành một nét văn hóa, một món ăn truyền thống và lâu đời trong văn hóa Việt Cùng với truyền thuyết xa xưa về các vị vua Hùng thời lập quốc, bánh chưng, bánh giày còn gắn liền với nền văn minh nông nghiệp lúa nước Các nguyên liệu để làm nên món này là lá dong, gạo nếp, đ ậu xanh, hành, thịt heo,… đều

là những nguyên liệu truyền thống của dân tộc, thể hiện chữ hiếu của người con với cha mẹ và lòng biết ơn đối với trời đất, thần linh

- Mâm ngũ quả gắn với âm dương ngũ hành, thường bao gồm ít nhất 5 loại trái cây khác nhau, tượng trưng cho ngũ hành – những nhân tố tạo nên trời đất Mâm ngũ quả tượng trưng cho lòng thành kính với tổ tiên và thể hiện ước mong c ủa gia chủ trong năm mới Ví dụ như Tết miền Nam thường bày mâm ngũ quả bằng mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài với mong muốn “cầu sung vừa đủ xài” để năm mới ấm no, hạnh phúc Dù có sự khác biệt giữa các vùng miền nhưng mâm ngũ quả ngày Tết là nét văn hóa đặc trưng của người Việt, thể hiện tấm lòng hướng về cội nguồn, tổ tiên

và cuộc sống ấm no hạnh phúc

- Mứt Tết: Người Việt thường có phong tục tới nhà nhau để thăm hỏi, chúc Tết,

vì vậy những món mứt là thứ không thể thiếu của gia chủ dùng để tiếp khách Mỗi loại có một màu sắc, hương vị và ý nghĩa riêng như mứt hạt sen thể hiện mong muốn năm mới sum họp, con cháu đầy nhà; mứt quất mang ý nghĩa cho những vận may, an lành và thịnh vượng trong năm mới

2.1.2 Tầng 2: Sự kiện

Tết Nguyên đán bao gồm nhiều hoạt động có nghi thức, mang tính biểu tượng được kiểu thức hóa mà mọi người dân Việt Nam tham gia như một cách thức tạo nên những giai đoạn chuyển đổi, với mục đích chào mừng và tôn vinh niềm tin, giá trị chung trong văn hóa Việt, được cả cộng đồng Việt hưởng ứng và thực hiện

Một số nghi thức, phong tục phổ biến:

- Dọn dẹp, trang trí nhà cửa: Từ trước ngày 23 tháng Chạp, phân lớn các gia đình đã dọn dẹp nhà cửa xong xuôi như một bước đệm để chào đón sự an khang, thịnh vượng Đây là phong tục gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của dân tộc Việt