PHẦN I MỞ ĐẦU PAGE MỤC LỤC 1A MỞ ĐẦU 2B NỘI DUNG 21 Khái niệm về dư luận xã hội 32 Chức năng của dư luận xã hội 43 Vị trí, vai trò của dư luận xã hội trong lãnh đạo, quản lý 54 Xu hướng phát triển internet và mạng xã hội ở Việt Nam 75 Một số giải pháp định hướng và xây dựng dư luận xã hội trên mạng xã hội 106 Liên hệ thực tế 13C KẾT LUẬN 15D TÀI LIỆU THAM KHẢO A MỞ ĐẦU Đối với hoạt động lãnh đạo, quản lý, việc nắm bắt được dư luận xã hội có ý nghĩa quan trọng Dư luận xã hội là nguồn thông tin ph.
Trang 1A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 2
1 Khái niệm về dư luận xã hội 2
2 Chức năng của dư luận xã hội 3
3 Vị trí, vai trò của dư luận xã hội trong lãnh đạo, quản lý 4
4 Xu hướng phát triển internet và mạng xã hội ở Việt Nam 5
5 Một số giải pháp định hướng và xây dựng dư luận xã hội trên mạng xã hội 7
6 Liên hệ thực tế 10
C KẾT LUẬN 13
D TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 2A MỞ ĐẦU
Đối với hoạt động lãnh đạo, quản lý, việc nắm bắt được dư luận xã hội có
ý nghĩa quan trọng Dư luận xã hội là nguồn thông tin phản hồi đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Để có được những quyết định đúng đắn, các cơ quan lãnh đạo, quản lý trước hết phải nắm được tâm trạng, suy nghĩ, nhu cầu, nguyện vọng của các tầng lớp Nhân dân để từ đó có sự định hướng dư luận xã hội tích cực; ra các quyết định quản lý phù hợp và hiệu quả
Để đảm bảo nắm bắt dư luận xã hội kịp thời, Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nêu rõ “Chú trọng nắm bắt, định hướng dư luận xã hội, bảo đảm thống nhất tư tưởng trong Đảng, đồng thuận cao trong xã hội” và “Kiên quyết phòng, chống các biểu hiện bè phái, “lợi ích nhóm” và lợi dụng các phương tiện thông tin đại chúng để xuyên tạc sự thật, kích động, gây rối, làm mất đoàn kết nội bộ”
Hiện nay, các tổ chức, cá nhân sử dụng tài khoản trên các trang mạng xã hội như Facebook, Zalo, Twitter, Viber, Yahoo, Wordpress… ngày càng phổ biến Việc định hướng dư luận trên mạng xã hội cũng được quan tâm Tuy nhiên, các thế lực thù địch thường lợi dụng sự phát triển của công nghệ truyền thông để tung tin phản động, tạo ra những dư luận xã hội sai lệch về chủ trương, đường lối của Đảng; nhất là nhằm vào tầng lớp thanh, thiếu niên, gây hoài nghi, hoang mang dư luận Nguyên nhân của tình trạng trên một phần do nhận thức của người sử dụng mạng xã hội còn hạn chế, mặt khác là do việc cung cấp thông tin, định hướng dư luận xã hội đôi lúc còn chưa được kịp thời, việc quản lý thông tin trên không gian mạng có lúc, có nơi còn chưa chủ động, thiếu hiệu quả… Vì vậy, thông qua các trang mạng xã hội, cần nhận diện sớm những vấn đề xã hội
có thể nảy sinh, chủ động nắm bắt, định hướng dư luận xã hội, đấu tranh với những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; góp phần phục vụ hoạt động lãnh đạo, điều hành, quản lý của cấp ủy đảng, chính quyền, cơ quan quản lý Nhà nước các cấp Với lý do đó, em chọn
nội dung: “Định hướng dư luận xã hội trên mạng xã hội” làm bài thu hoạch
kết thúc môn Xã hội học trong lãnh đạo, quản lý
Trang 3B NỘI DUNG
1 Khái niệm về dư luận xã hội
Là một hiện tượng xã hội phức tạp, dư luận xã hội được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau
Dưới góc độ triết học, nghiên cứu dư luận xã hội như là một bộ phận của
ý thức xã hội và phản ánh thực tại xã hội nói chung Theo đó, dư luận xã hội bắt nguồn từ những hành vi, hoạt động của các cá nhân hoặc nhóm trong xã hội đang sống, lao động và sinh hoạt hàng ngày Dư luận xã hội phản ánh những gì xảy ra trong đời sống thực tiễn
Dưới góc độ chính trị học, nghiên cứu dư luận xã hội với tư cách là một
phương thức thể hiện quyền tự do ngôn luận; một công cụ để gây ảnh hưởng lên các quá trình chính trị và chính sách như các cuộc bầu cử, hoặc hoạt động hoạch định và thực thi chính sách công
Dưới góc độ kinh tế học, dư luận xã hội phản ánh thị hiếu, nhu cầu của
các khách hàng đối với một loại hàng hóa hay dịch vụ nhất định Quan niệm kinh tế học nhấn mạnh chủ thể của dư luận xã hội là các nhóm khách hàng và mối quan tâm thảo luận của họ là những đặc điểm, tính chất của các loại hàng hóa, dịch vụ nhất định Bởi thế, dư luận xã hội biểu hiện dưới hình thức của những trạng thái nhu cầu, thị hiếu và cả xu hướng sở thích đối với những loại hàng hóa, dịch vụ nhất định
Dưới góc độ tâm lý học, coi dư luận xã hội là trạng thái tâm lý phản ánh
thái độ, nguyện vọng, thái độ và tình cảm của cá nhân đối với những gì đang trực tiếp tác động tới đời sống của họ Định nghĩa tâm lý học nhấn mạnh các khía cạnh tâm lý cá nhân của dư luận xã hội
Dưới góc độ xã hội học nghiên cứu dư luận xã hội như sản phẩm của quá
trình tương tác xã hội giữa các cá nhân và giữa các nhóm xã hội Trong quá trình này, con người với vai trò cá nhân và là thành viên nhóm, cộng đồng xã hội, trao đổi thảo luận và tìm đến sự nhận định được chia xẻ và mang tính chất chung đối với vấn đề mà họ cùng quan tâm Sự trao đổi, thảo luận mang tính công khai là yếu tố không thể thiếu trong quá trình hình thành dư luận xã hội Đối diện với
Trang 4các vấn đề liên quan đến lợi ích của mình, con người không chỉ nhận biết và nhận thức về vấn đề, mà còn tìm cách xác định mối quan hệ và cách ứng xử của mình đối với vấn đề Một mặt, nó là cơ sở cho việc xác định mối quan hệ và cách thức ứng xử chính là lợi ích của bản thân trong tương quan với lợi ích
nhóm, xã hội Có nhà nghiên cứu đã khẳng định: Dư luận là sự thể hiện tâm trạng xã hội, phản ánh sự đánh giá của các nhóm xã hội lớn, của nhân dân nói chung về các hiện tượng đại diện cho lợi ích xã hội cấp bách trên cơ sở các quan hệ đang tồn tại Mặt khác, cách thức ứng xử của cá nhân đối với vấn đề mà
họ quan tâm còn bị chi phối mạnh mẽ từ hệ giá trị - chuẩn mực mang tính phổ quát của nhóm và rộng hơn là của xã hội Giá trị và chuẩn mực được coi là cơ sở
cho việc đưa ra các phán xét đánh giá của con người, như một quan niệm coi dư luận là ý kiến có tính chất đánh giá về các vấn đề xã hội mà nhóm công chúng cảm thấy có ý nghĩa đối với họ, hoặc là vấn đề đó động chạm đến lợi ích chung, các giá trị chung Tiếp cận xã hội học cho phép chúng ta bóc tách được các tầng
lớp lợi ích và mối quan hệ giữa chúng, những gì chi phối và định hướng sự tham gia của cá nhân và nhóm xã hội vào quá trình thảo luận công khai đối với các vấn đề quan tâm
Từ những phân tích nêu trên, trong đề tài này sử dụng khái niệm dư luận xã
hội như sau: Dư luận xã hội là sự phán xét, đánh giá thể hiện thái độ và kỳ vọng của các nhóm xã hội đối với các vấn đề đang diễn ra trong xã hội có liên quan đến lợi ích và giá trị của họ; dư luận xã hội được hình thành thông qua các cuộc trao đổi, thảo luận công khai
2 Chức năng của dư luận xã hội
- Chức năng nhận thức: Dư luận xã hội có chức năng phản ánh thực tại xã
hội với các hiện tượng, sự kiện, vấn đề, quá trình xã hội Xã hội có nhu cầu nhận biết và dư luận xã hội có chức năng đáp ứng nhu cầu nâng cao hiểu biết về sự vật, hiện tượng xảy ra
- Chức năng định hướng và điều chỉnh hành vi: Chức năng này gắn liền
với chức năng kiểm soát hành vi của con người trong xã hội
- Chức năng giải toả tâm lý - xã hội: Dư luận xã hội luôn phản ánh tâm tư,
Trang 5nguyện vọng và tình cảm của các các nhân Do vậy, có thể thông qua dư luận xã hội có thể chia sẻ, bày tỏ tình cảm hoặc thể hiện các bức xúc, nhờ vậy mà giải tỏa tâm lý - xã hội
- Chức năng điều hòa các quan hệ xã hội: Dư luận xã hội là cơ chế trao
đổi để đi đến thống nhất ý kiến thành đánh giá chung; có khả năng giải toả sự căng thẳng xã hội; tạo ra sự liên kết, đồng thuận xã hội Luật pháp không thể là chiếc chìa khóa vạn năng điều chỉnh mọi quan hệ xã hội thì lúc ấy dư luận xã hội sẽ đóng vai trò để điều chỉnh các quan hệ xã hội
- Chức năng giám sát và tư vấn: Thông qua dư luận xã hội, người ta thể
hiện sự phán xét đánh giá về các chủ trương, chính sách lớn của đất nước và các hoạt động cụ thể của bộ máy chính quyền Thông qua đó, dư luận xã hội tư vấn cho chính quyền cách giải quyết vấn đề
3 Vị trí, vai trò của dư luận xã hội trong lãnh đạo, quản lý
Dư luận xã hội là đối tượng của lãnh đạo, quản lý: Lãnh đạo, quản lý luôn
ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến nhận thức, thái độ và ý kiến của người khác, tức là tác động tới “ý kiến” của cá nhân và dư luận (ý kiến) xã hội
Cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp thường xuyên phải đối mặt với các luồng ý kiến của các nhân viên dưới quyền và của những người khác Do đó, cán
bộ lãnh đạo quản lý có nhu cầu nắm bắt, hiểu biết và có cách ứng xử phù hợp với các loại ý kiến đó để đảm bảo hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ được giao
Dư luận xã hội là phương tiện, công cụ của lãnh đạo quản lý:
Dư luận xã hội là công cụ để ra quyết định trong quản lý xã hội Dựa vào các ý kiến khác nhau nêu ra trong dư luận xã hội để ra quyết định đúng đắn được nhiều người ủng hộ Dư luận xã hội là công cụ để thực hiện quyết định Dựa vào
sư hiểu biết, sự nhất trí, đồng lòng và sự sẵn sàng hợp tác cùng chia sẻ để thực hiện quyết định quản lý
Cán bộ lãnh đạo, quản lý cần nắm bắt thường xuyên, liên tục và kịp thời
dư luận xã hội vì đó là công cụ để làm việc Cần tạo ra những luồng dư luận xã hội tích cực và ủng hộ việc thực hiện thành công những quyết định để lãnh đạo
Trang 6quản lý xã hội.
Trong công cuộc đổi mới hiện nay cần tạo ra dư luận xã hội nhằm thực hiện mục tiêu chung là dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Dư luận xã hội là nguồn thông tin công cộng rất cần cho việc phát hiện vấn đề và những phương án giải quyết vấn đề
Dư luận xã hội là một loại thiết chế xã hội đặc biệt với nghĩa là dư luận xã hội bao gồm cả các bộ máy tổ chức truyền thông đại chúng với các quy định liên quan Dư luận xã hội có khả năng tạo ra những hệ giá trị, những quy tắc và những chuẩn mực có thể tạo dựng, kiến tạo, củng cố, duy trì, ủng hội, phê phán, xoá bỏ những hệ giá trị, quy tắc và chuẩn mực cũ lạc hậu lỗi thời Cán bộ lãnh đạo quản lý cần có kỹ năng khai thác đồng thời hai loại khả năng này, đặc biệt là khả năng kiến tạo xã hội của dư luận xã hội
Dư luận xã hội là một nguồn lực to lớn do kết hợp được các yếu tố nhận thức, thái độ và hành động của vô số người thuộc các giai tầng, các thành phần trong xã hội trong nước và quốc tế Do đó, nếu biết cách tạo dựng, định hướng, điều chỉnh thì dư luận xã hội là một loại nguồn lực, một loại sức mạnh, một loại quyền lực rất quan trọng và cần thiết đối với lãnh đạo, quản lý
4 Xu hướng phát triển internet và mạng xã hội ở Việt Nam
Năm 2020, với 70% dân số có truy cập internet; 73% dân số tham gia hoạt động mạng xã hội, tương đương với chỉ số này ở nhiều quốc gia phát triển trên thế giới; xu hướng phát triển tiếp tục của internet và mạng xã hội ở Việt Nam sẽ
có nhiều bước ngoặt mới Năm 2019, Nghị quyết số 52/NQ-TW năm 2019 về Một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp
lần thứ Tư đã nêu rõ: “Xác định nội dung cốt lõi của chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư của nước ta là thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên tất cả các ngành, lĩnh vực và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, trọng tâm là phát triển kinh tế số, xây dựng đô thị thông minh, chính quyền điện tử, tiến tới chính quyền số”.
Chương trình Chuyển đổi số quốc gia Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ ban hành vào năm 2020, đã xác
Trang 7định ba cấu thành cơ bản là Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số Chiến lược chuyển đổi số được coi là một động lực căn bản có thể đem lại sự bứt tốc và đột phá cho quá trình số hóa toàn diện nói chung cũng như phát triển internet và mạng xã hội ở Việt Nam nói riêng trong thời gian tới Với quan điểm, lấy Người dân là trung tâm cảu chuyển đổi số, Chương trình đã xác định hai chỉ báo có tác động trực tiếp đến phát triển intenet và mạng xã hội:
- Phủ hạ tầng băng rộng cáp quang đến 100% số xã và trên 80% người dân
- Phổ cập dịch vụ mạng di động 4G/5G và điện thoại di động thông minh điều kiện song trùng này khi được đảm bảo sẽ càng thúc đẩy sự phát triển mạng xã hội và truyền thông xã hội đến với toàn xã hội
Theo định hướng phát triển đó, một số xu hướng của của mạng xã hội và truyền thông xã hội được dự báo như sau:
Xu hướng phổ cập và bao trùm Ngày càng có thêm nhiều người được tiếp
cận internet băng thông rộng và sở hữu điện thoại di động thông minh giá rẻ Như một cách thức mặc định, sở hữu một điện thoại chạy hệ điều hành Android,
có nghĩa là người sử dụng đã bắt đầu tham gia vào mạng xã hội nhất định như google, youtube Với giao diện đơn giản, dễ sử dụng và miễn phí, các nhóm xã hội như người cao tuổi, người nghèo sống ở vùng sâu, vùng xa…vốn trước đây như đứng ngoài internet và mạng xã hội thì sẽ có cơ hội trở thành cư dân mạng
Xu hướng hội tụ hệ sinh thái Các mạng xã hội, bên cạnh chức năng
truyền thông là thiết lập và duy trì tương tác xã hội giữa con người với nhau, đã liên tục tìm kiếm, bổ sung các chức năng mới:
+ Liên quan hoạt động thương mại như quảng cáo, mua bán;
+ Liên quan đến giải trí như phim, ảnh, nhạc, sách nói;
+ Liên quan đến công cụ tìm kiếm và chỉ dẫn như bản đồ, các chỉ mục hướng dẫn tìm sản phẩm thực phẩm và du lịch,
+ Liên quan đến hoạt động của chính quyền như thực hiện một phần chức năng giao dịch hành chính công (Zalo)…
Trang 8Tạo lập hệ sinh thái các ứng dụng chạy trên nền tảng mạng xã hội sẽ thu hút con người tham gia sâu hơn vào hoạt động mạng xã hội trong đó có truyền thông xã hội
Xu hướng nội dung thời gian thực Với năng lực của băng thông rộng, tính
năng kỹ thuật ngày càng cao của thiết bị điện thoại di động thông minh cũng như nhu cầu tiềm ẩn thể hiện bản thân mình của người dùng, mạng xã hội càng dịch chuyển sang các nội dung thông tin thời gian thực và đa phương tiện Truyền thông không chỉ giới hạn ở ngôn ngữ mà bao gồm các sản phẩm nội dung như clip, video, ảnh động… do chính người dùng làm ra
Xu hướng tích hợp Nếu hiện nay trên thế giới có khoảng 8,7 tỷ thiết bị
Internet vạn vật (IoT) thì đến năm 2025 con số này được dự báo là 16,5 tỷ và năm 2030 là 25 tỷ Ước tính 40% thiết bị trong sản xuất, còn 60% là thiết bị dân dụng từ xe ô tô tự lái, tủ lạnh thông minh, đồng hồ thông minh, hay hệ sinh thái nhà thông minh Mỗi một thiết bị như vậy có thể là một điểm node trong mạng lưới siêu kết nối toàn cầu Đồng thời các thiết bị cùng loại còn có thể tạo lập ra mạng xã hội đặc thù của nhóm người dùng
Với viễn cảnh đó, nghiên cứu và định hướng, quản lý mạng xã hội và truyền thông xã hội sẽ gặp nhiều thách thức to lớn, đòi hỏi sự đổi mới tư duy và
sự bắt kịp của quá trình chính sách và quản lý
5 Một số giải pháp định hướng và xây dựng dư luận xã hội trên mạng xã hội
- Đổi mới nhận thức về vai trò của mạng xã hội đối với dư luận xã hội
Với việc liên tục cập nhật những tiến bộ mới nhất trong nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo cho việc phát triển nền tảng công nghệ, các mạng xã hội đang ngày càng thông minh hơn và mang lại nhiều tiện ích lớn hơn cho người sử dụng
Không dừng lại ở việc cung cấp thông tin cho người dùng và từ người dùng,
mạng xã hội với các tiện ích của nó đang trở thành diễn đàn trao đổi thảo luận giữa các cá nhân với cá nhân, giữa nhóm với nhóm mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý hay chênh lệch thời gian Với số lượng người dùng tăng nhanh chóng và các tiện ích thông tin ngày càng thông minh, mạng xã hội
Trang 9trở thành mảnh đất màu mỡ cho sự hình thành các luồng ý kiến khác nhau: tích cực - tiêu cực; xây dựng – chống đối; thật – giả Trao đổi, thảo luận để hình thành ý kiến là khâu không thể thay thế được trong quá trình hình thành
dư luận xã hội Mạng xã hội đang làm điều này với tốc độ nhanh, phạm vi rộng
và mức độ cập nhật luôn thời sự
- Hoạt động thông tin của các cơ quan chức năng cần được mở rộng và làm sâu sắc hơn nữa trên mạng xã hội
Mạng xã hội là môi trường mà thông tin có thể đến từ bất kỳ chủ thể nào; thông tin có thể được kiểm chứng cũng như không thể kiểm chứng hoặc không kịp kiểm chứng vì tốc độ quá nhanh Do đó, nhận định về độ trung thực, tính chính xác, tích cực của thông tin trên mạng xã hội lại phụ thuộc chủ yếu vào ý thức, trách nhiệm và mục đích của cá nhân người đăng tải Một nguồn thông tin chính danh, sẵn sàng cho kiểm chứng, sẽ là chỗ dựa cho sự hình thành các luồng
ý kiến đúng đắn và tử tế Kết quả nghiên cứu của đề tài cho thấy, trong giai đoạn đầu của Covid-19, ngay cả trong bối cảnh lan tràn của tin giả, tin đồn thất thiệt trên mạng xã hội thì người trả lời vẫn đặt niềm tin cao nhất vào thông tin của các
cơ quan chức năng Việt Nam Ngay từ giai đoạn đó, việc trang Thông tin Chính phủ đã hoạt động tích cực trên facebook, Bộ Y tế đã hoạt động tích cực trên Zalo
đã tạo hiệu ứng hết sức tích cực cho dư luận xã hội
- Xác định rõ hoạt động trên mạng xã hội là hoạt động thường xuyên đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý
Bên cạnh việc xử lý các thủ tục hành chính và giao dịch với người dân thông qua internet (Chính quyền điện tử, chính quyền số), các cơ quan nhà nước, cần thiết đưa hoạt động thường xuyên của mình lên môi trường internet và tham gia sâu hơn vào hoạt động mạng xã hội Kinh nghiệm của phòng chống dịch Covid 19 cho thấy, thông tin, sự hiện diện Thủ tướng chính phủ, của người đứng đầu Ban chỉ đạo trên các mạng xã hội đem lại cảm giác an tâm và củng cố sự tin cậy từ phía cư dân mạng đối với sự nhất quán trong lời nói và hành động của Đảng và Chính phủ Trong thực tiễn “thật”, gần dân là đến thực địa, ba cùng với dân, thì trong “thực tế ảo”, gần dân là có tài khoản mạng xã hội cũng như mỗi
Trang 10người cư dân mạng Nhiều nguyên thủ quốc gia, chính khách cao cấp ở các nước trên thế giới đều có tài khoản mạng xã hội với tư cách là tài khoản cá nhân nhưng được điều hành bởi đội ngũ truyền thông chuyên nghiệp
- Các cơ quan truyền thông chính thống cần thể hiện vai trò dẫn dắt trong trên môi trường mạng xã hội
Truyền hình, phát thanh, báo chí cần khẳng định hơn nữa vai trò, vị thế của mình trong thời đại kỹ thuật số Dòng thông tin tích cực của báo chí vẫn phải là dòng thông tin chủ lưu với thông tin chất lượng, chính xác, kịp thời, khách quan, là bộ lọc đáng tin cậy về mọi vấn đề xã hội, dư luận quan tâm Gia tăng mạnh mẽ hơn hoạt động của các phương tiện truyền thông đại chúng chính thống trên môi trường mạng xã hội Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng những người truyền thông chính thống về bản lĩnh chính trị, về năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, công nghệ, trau dồi đạo đức, ý thức về sứ mệnh nghề nghiệp, năng lực thuyết phục bằng các sản phẩm truyền thông tin cậy
- Tăng cường các phương tiện và công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) trong nắm bắt theo thời gian thực các khuynh hướng thông tin và ý kiến trên mạng
xã hội
Giám sát mạng xã hội đang trở thành một hướng đi mới trong nắm bắt dư luận xã hội, nhận diện và xác nhận các khuynh hướng “nóng” của tâm trạng xã hội, phòng ngừa và loại bỏ các thông tin xấu độc, chống Đảng, nhà nước và chế
độ Theo Bộ Thông tin và Truyền thông, Trung tâm giám sát an toàn không gian mạng quốc gia có thể xử lý được hàng trăm triệu tin trong một ngày Từ đó, việc giám sát, phát hiện và xử lý những thông tin xấu, độc được tốt hơn Trước Đại hội XIII, Trung tâm đã xử lý khoảng 35.000 tin bài xấu, độc, sai trái trên các nền tảng mạng xã hội và internet
Để tăng cường năng lực nghiên cứu điều tra dư luận xã hội, nên có quy định và cơ chế cho phép các viện nghiên cứu tiếp cận và khai thác dữ liệu giám sát mạng xã hội phục vụ cho công tác nghiên cứu dư luận xã hội
6 Liên hệ thực tế