A. MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài tiểu luận Đã có hàng trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa từ nghĩa gốc là gieo trồng tinh thần (Cultus Animi), gần đây, UNESCO đã đưa ra một quan niệm văn hóa là tổng thể những gì phân biệt dân tộc này với dân tộc khác. Văn hóa là sự thể hiện bản sắc và phương thức tồn tại của một cộng đồng, vì vậy, bản sắc dân tộc chính là sức sống nội sinh, là thẻ căn cước biểu lộ một cách trọn vẹn nhất sự hiện diện của cộng đồng, dân tộc ấy trong quá trình giao lưu, hội nhập. Trải hàng ngàn năm lịch sử, dân tộc Việt Nam đã rèn đúc, tôi luyện cho mình nhiều phẩm chất tốt đẹp, đó là: năng lực chế ngự thiên nhiên; tư duy độc lập, tự chủ trong chống giặc ngoại xâm; sự hình thành một hệ giá trị cốt lõi của văn hóa dân tộc với tinh thần yêu nước, ý chí độc lập tự cường, tinh thần đoàn kết, ý thức cố kết cộng đồng, gắn kết cá nhân gia đình làng xã đất nước; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa, trọng tình, lấy nhân nghĩa, lấy dân làm gốc; hòa hợp để hòa đồng, cần cù, khiêm tốn, giản dị trong lối sống… Tất cả tạo thành nhân cách của con người và được nhân dân làm thành nhân cách, cốt cách của dân tộc Việt Nam. Bản sắc văn hóa Việt là tố chất được hợp luyện song hành với lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. Bản sắc đó không phải là một hằng số, là những giá trị bất biến, mà có những giá trị mới được hình thành, bồi tụ trong quá trình hội nhập, tiếp biến giữa các nền văn hóa. Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, cùng với quá trình đặt trọng tâm vào đổi mới về kinh tế, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định đường lối xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Quan điểm này đánh dấu sự phát triển tư duy lý luận của Đảng, đồng thời cũng là kết quả tổng kết thực tiễn xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam trong suốt quá trình lãnh đạo của Đảng. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được thông qua tại Đại hội lần thứ VII (năm 1991) đã xác định nền văn hóa tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc là một trong sáu đặc trưng cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Như vậy, nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc vừa là mục tiêu phấn đấu, vừa là một nhiệm vụ trọng yếu trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Tư tưởng về xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc tiếp tục được bổ sung, phát triển đầy đủ và phong phú hơn trong các văn kiện của Đảng sau này. Hội nghị lần thứ tư BCH Trung ương Đảng khóa VII đã chỉ rõ: “Nền văn hóa mà Đảng ta lãnh đạo toàn dân xây dựng là nền văn hóa tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc”. Hội nghị lần thứ năm BCH Trung ương Đảng khóa VIII đã ra Nghị quyết riêng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng tiếp tục khẳng định “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đạm đà bản sắc dân tộc vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội”. Hội nghị lần thứ mười BCH Trung ương Đảng khóa IX đã ra kết luận về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong những năm tới. Đại hội lần thứ X của Đảng (42006) khẳng định “Tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội”. Đại hội Lần thứ XI của Đảng “Tiếp tục xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại”. Nhận thức toàn diện và sâu sắc về phương hướng, đặc trưng, nhiệm vụ và giải pháp để xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một trong những yêu cầu cấp thiết để tạo nên sự thống nhất và đồng thuận xã hội, tạo động lực cho việc triển khai các nghị quyết của Đảng về lĩnh vực văn hóa trong thời kỳ đổi mới hiện nay. Căn cứ vào đường lối, định hướng của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ đổi mới hiện nay, tôi xin chọn đề tài tiểu luận “Những giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn hiện nay”.
Trang 1A MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài tiểu luận
Đã có hàng trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa từ nghĩa gốc là gieotrồng tinh thần (Cultus Animi), gần đây, UNESCO đã đưa ra một quan niệm vănhóa là tổng thể những gì phân biệt dân tộc này với dân tộc khác Văn hóa là sựthể hiện bản sắc và phương thức tồn tại của một cộng đồng, vì vậy, bản sắc dântộc chính là sức sống nội sinh, là thẻ căn cước biểu lộ một cách trọn vẹn nhất sựhiện diện của cộng đồng, dân tộc ấy trong quá trình giao lưu, hội nhập
Trải hàng ngàn năm lịch sử, dân tộc Việt Nam đã rèn đúc, tôi luyện chomình nhiều phẩm chất tốt đẹp, đó là: năng lực chế ngự thiên nhiên; tư duy độclập, tự chủ trong chống giặc ngoại xâm; sự hình thành một hệ giá trị cốt lõicủa văn hóa dân tộc với tinh thần yêu nước, ý chí độc lập tự cường, tinh thầnđoàn kết, ý thức cố kết cộng đồng, gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - đấtnước; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa, trọng tình, lấy nhân nghĩa, lấydân làm gốc; hòa hợp để hòa đồng, cần cù, khiêm tốn, giản dị trong lốisống… Tất cả tạo thành nhân cách của con người và được nhân dân làm thànhnhân cách, cốt cách của dân tộc Việt Nam
Bản sắc văn hóa Việt là tố chất được hợp luyện song hành với lịch sửđấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Bản sắc đó không phải là mộthằng số, là những giá trị bất biến, mà có những giá trị mới được hình thành,bồi tụ trong quá trình hội nhập, tiếp biến giữa các nền văn hóa
Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, cùng với quá trình đặt trọng tâm vàođổi mới về kinh tế, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam
đã xác định đường lối xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắcdân tộc Quan điểm này đánh dấu sự phát triển tư duy lý luận của Đảng, đồngthời cũng là kết quả tổng kết thực tiễn xây dựng và phát triển văn hóa ViệtNam trong suốt quá trình lãnh đạo của Đảng
Trang 2Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội được thông qua tại Đại hội lần thứ VII (năm 1991) đã xác định nền vănhóa tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc là một trong sáu đặc trưng cơ bản củachế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Như vậy, nền văn hóa tiên tiến, đậm đàbản sắc dân tộc vừa là mục tiêu phấn đấu, vừa là một nhiệm vụ trọng yếutrong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Tư tưởng về xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộctiếp tục được bổ sung, phát triển đầy đủ và phong phú hơn trong các văn kiệncủa Đảng sau này Hội nghị lần thứ tư BCH Trung ương Đảng khóa VII đãchỉ rõ: “Nền văn hóa mà Đảng ta lãnh đạo toàn dân xây dựng là nền văn hóatiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc” Hội nghị lần thứ năm BCH Trung ươngĐảng khóa VIII đã ra Nghị quyết riêng về xây dựng và phát triển nền văn hóaViệt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng tiếp tục khẳng định “Xâydựng nền văn hóa tiên tiến, đạm đà bản sắc dân tộc vừa là mục tiêu, vừa làđộng lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội” Hội nghị lần thứ mười BCHTrung ương Đảng khóa IX đã ra kết luận về tiếp tục thực hiện Nghị quyếtTrung ương 5 (khóa VIII) về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đàbản sắc dân tộc trong những năm tới
Đại hội lần thứ X của Đảng (4/2006) khẳng định “Tiếp tục phát triểnsâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội, làm chovăn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội”
Đại hội Lần thứ XI của Đảng “Tiếp tục xây dựng nền văn hoá ViệtNam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoátốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại”
Nhận thức toàn diện và sâu sắc về phương hướng, đặc trưng, nhiệm vụ
và giải pháp để xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm
đà bản sắc dân tộc là một trong những yêu cầu cấp thiết để tạo nên sự thống
Trang 3nhất và đồng thuận xã hội, tạo động lực cho việc triển khai các nghị quyết củaĐảng về lĩnh vực văn hóa trong thời kỳ đổi mới hiện nay.
Căn cứ vào đường lối, định hướng của Đảng Cộng sản Việt Nam vềphát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ đổi mới hiện nay, tôi xin chọn đề
tài tiểu luận “Những giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn hiện nay”.
2 Mục đích
Nghiên cứu đề tài tiểu luận “Những giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn hiện nay" sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về
văn hóa, bản sắc dân tộc, giao lưu và tiếp biến văn hóa, thực trạng văn hóa vàxây dựng văn hóa hiện nay; góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của di sảnvăn hóa trên địa bàn tỉnh Cao Bằng Nâng cao đời sống kinh tế, đời sống vănhoá, giữ gìn và phát huy được những giá trị văn hoá truyền thống của đồngbào các dân tộc thiểu số Để từ đó tiếp tục xác định các mục tiêu, biện pháplãnh đạo của Đảng để giải quyết vấn đề hiệu quả tại địa phương
3 Giới hạn
3.1 Đối tượng: Giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng trên
lĩnh vực bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa
3.2 Không gian: tại tỉnh Cao Bằng.
3.3 Thời gian: Trong giai đoạn 2017 - 2020.
4 Phương pháp nghiên cứu
Trang 45 Ý nghĩa thực tiễn
Nghiên cứu đề tài tiểu luận sẽ góp phần cung cấp những kiến thức cơ
bản về văn hóa, bản sắc dân tộc, giao lưu và tiếp biến văn hóa; bản sắc dân
tộc trong quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa; Nâng cao nhận thức bảo tồn,
phát huy truyền thống văn hóa, bản sắc dân tộc trong thời kỳ hội nhập quốc
tế, CNH, HĐH đất nước; Vận dụng trong công tác lãnh đạo, quản lý sựnghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắcdân tộc ở các tỉnh phía Bắc nói chung và tỉnh Cao Bằng nói riêng
6 Cấu trúc tiểu luận: Tiểu luận gồm 3 phần chính:
A MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài tiểu luận
2 Mục đích
3 Giới hạn (đối tượng, không gian, thời gian)
4 Phương pháp nghiên cứu
5 Ý nghĩa thực tiễn
6 Cấu trúc tiểu luận
B NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận của nội dung nghiên cứu
2 Phân tích thực trạng nội dung nghiên cứu
3 Những biện pháp/giải pháp giải quyết
4 Đề xuất, kiến nghị
C KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 5B NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận của nền văn hóa Việt Nam
1.1 Một số khái niệm về văn hóa
Văn hóa là một lĩnh vực xã hội rộng lớn, văn hóa gắn liền với conngười, do con người sáng tạo ra và phục vụ cho cuộc sống con người Vì vậy,
có thể coi lịch sử xã hội loài người là lịch sử phát triển của văn hóa Văn hóađóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển hưng thịnh, suy vong của mộtquốc gia, một dân tộc hay một thời đại
Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về văn hóa Trong “Thập kỷ thế giới
vì sự phát triển văn hóa”, ông Phederico Mayor Laragoza nguyên Tổng giám đốc UNESCO đưa ra khái niệm: “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại Qua các thế kỷ hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và các thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”[1].
Trong cuốn “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam” PGS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: : Văn hoá là hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần được sáng tạo, tích luỹ trong lịch sử nhờ quá trình hoạt động thực tiễn của con người Các giá trị này được cộng đồng chấp nhận, vận hành trong đời sống xã hội và truyền lại cho thế hệ sau Văn hoá thể hiện trình độ phát triển
và những đặc tính riêng của mỗi dân tộc.
“Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích củacuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạođức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ chosinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộnhững sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” Người đã khẳng định “Trong
Trang 6công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn đề cùng phải chú ý đến và phải coi
là quan trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa”
Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, phương hướng xây dựng và pháttriển văn hóa đã được Đảng ta xác định là: “Phát huy chủ nghĩa yêu nước vàtruyền thống đại đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ, tự cường xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, xây dựng và phát triển văn hóa Việt Namtiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm chovăn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người,từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnhvực sinh hoạt và quan hệ con người; tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thầncao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội côngbằng, văn minh, tiến bước vững chắc lên chủ nghĩa xã hội”
1.2 Quan niệm về di sản văn hóa và bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa; Bản sắc văn hóa ở Việt
Nam hiện nay
Luật Di sản văn hoá được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩaViệt Nam, khoá X kỳ họp thứ 9 thông qua đã khẳng định “Di sản văn hoáViệt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một
bộ phận của Di sản văn hoá nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệpdựng nước và giữ nước của nhân dân ta”
Đồng thời, Luật Di sản văn hoá quy định: “Di sản văn hoá bao gồm di sản văn hoá phi vật thể và di sản văn hoá vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị về lịch sử, văn hoá, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hoà XHCN Việt Nam”.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảngkhóa VIII đã xác định 10 nhiệm vụ về xây dựng và phát triển nền văn hóaViệt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Trong đó nhiệm vụ thứ tư là bảotồn và phát huy các di sản văn hóa Nghị quyết đã chỉ rõ nội dung của nhiệm
Trang 7vụ này như sau: “Di sản văn hóa là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc,
là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hóa Hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống (bác học và dân gian), văn hóa cách mạng, bao gồm cả văn hóa vật thể và phi vật thể"
Ở Việt Nam, di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được coi là hai bộphận hữu cơ cấu thành kho tàng di sản văn hóa dân tộc Chúng luôn gắn bómật thiết, có tác động tương hỗ và tôn vinh lẫn nhau, nhưng vẫn có tính độclập tương đối:
Di sản văn hóa vật thể là cái hữu hình, tồn tại dưới dạng vật chất, chứađựng những hồi ức sống động của loài người, là bằng chứng vật chất của cácnền văn hóa, văn minh nhân loại
Di sản văn hóa phi vật thể là cái vô hình, chỉ được lưu truyền và biểuhiện bằng hình thức truyền miệng, truyền nghề và các dạng bí quyết nghềnghiệp khác Phần lớn di sản văn hóa phi vật thể chỉ có thể biểu hiện các mặtgiá trị thông qua các cử chỉ, hoạt động trình diễn của các nghệ nhân dân gian -những chủ thể sáng tạo văn hóa và chủ sở hữu các di sản
Di sản văn hóa phi vật thể, tồn tại phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức vàhành vi của các chủ thể sáng tạo văn hóa và chủ sở hữu di sản Trong nhữngtrường hợp cá biệt, chủ thể sáng tạo văn hóa và chủ sở hữu di sản là một cộngđồng cư dân, thì ý chí, khát vọng, nhu cầu, thậm chí lợi ích của họ cũng có tácđộng không nhỏ đến sự tồn vong của di sản văn hóa phi vật thể Và, chính họ
là nhân tố quyết định những di sản văn hóa phi vật thể nào cần được bảo tồn,phương cách bảo tồn, sử dụng và khai thác chúng nhằm thỏa mãn nhu cầuhưởng thụ văn hóa của cá nhân và cộng đồng
Nhìn chung, di sản văn hóa Việt Nam mang “tính dân gian” rất rõ rệt
và “tính dân gian” trong di sản văn hóa phi vật thể lại càng đậm đặc hơn Vănhóa dân gian cho ta khả năng khai thác kho tàng tri thức bản địa (tri thức vềmôi trường thiên nhiên; về lao động sản xuất, về dưỡng sinh trị bệnh và về
Trang 8ứng xử xã hội, quản lý cộng đồng ) Có thể hiểu, tri thức bản địa là hiểu biết
mà một cộng đồng người đã tích lũy và “trưng cất” thành những kinh nghiệmứng xử với tự nhiên và xã hội, được truyền lại cho đời sau bằng trí nhớ,truyền miệng và “cầm tay chỉ việc” trong lao động sản xuất, quản lý xã hội.Tri thức bản địa có những đặc trưng cơ bản là: mang dấu ấn tác động của môitrường tự nhiên rất rõ nét, dấu ấn của cộng đồng - chủ thể sáng tạo và có tínhđịa phương, vùng miền Đặc trưng này chính là yếu tố làm nên sự đa sắc trong
di sản văn hóa của một quốc gia, dân tộc Do đó, cũng làm cho mức độ tinh tế
và nhạy cảm trong di sản văn hóa phi vật thể tăng lên đáng kể Nó là cái gì đórất “mỏng manh”, dễ “lay động”, dễ bị biến dạng trước những tác động, dù lànhỏ nhất, từ con người và xã hội Song, trong chừng mực nào đó, chính độnhạy cảm như vậy lại tạo ra khoảng không gian rộng lớn cho sự sáng tạo củacác chủ thể văn hóa Đó chính là yếu tố làm cho di sản văn hóa Việt Namcàng mang tính đa dạng hơn, xét cả dưới cấp độ quốc gia (54 cộng đồng tộcngười) và cấp độ địa phương (các vùng, miền)
Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắcdân tộc là nhằm xây dựng nền văn hóa Việt Nam hiện đại có sự thống nhấthữu cơ giữa tính tiên tiến và tính đậm đà bản sắc dân tộc Đây là kết quả củaviệc tổng kết kinh nghiệm lãnh đạo xây dựng và phát triển nền văn hóa mớicủa Đảng Cộng sản Việt Nam Trong mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể, Đảng tađều đề ra phương hướng, nhiệm vụ phát triển văn hóa phù hợp với yêu cầu vànhiệm vụ cách mạng
Trong thời kỳ đổi mới, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhậpquốc tế, Đảng ta đã xác định nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền vănhóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Trình độ tiên tiến của nền văn hóakhông mâu thuẫn với bản sắc văn hóa dân tộc, ngược lại hai đặc tính thốngnhất biện chứng với nhau, tác động qua lại và quy định lẫn nhau
Trang 9Bản sắc văn hóa dân tộc là các giá trị đặc trưng tiêu biểu phản ánh diệnmạo, cốt cách, phẩm chất và bản lĩnh riêng của mỗi quốc gia, dân tộc; là dấuhiệu cơ bản để phân biệt nền văn hóa của dân tộc này với dân tộc khác Bảnsắc văn hóa dân tộc thể hiện tập trung trong truyền thống văn hóa dân tộc.Truyền thống văn hóa là các giá trị do lịch sử truyền lại, được các thế hệ saukết thừa gìn giữ và phát huy trong thời đại của mình tạo nên dòng chảy liêntục của lịch sử văn hóa Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là những giá trịbền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, được vun đắpnên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước: “Đó là lòngyêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộngđồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái khoan dung,trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, sự tinh tếtrong ứng xử, tính giản dị trong lối sống” Bản sắc văn hóa dân tộc là cơ sở đểliên kết xã hội và liên kết các thế hệ, tạo nên sức mạnh tinh thần của dân tộc.
Vì vậy, bản sắc văn hóa dân tộc vừa được coi là “căn cước”, vừa đượccoi là “bộ gien” di truyền văn hóa dân tộc Đứng trước sự bùng nổ của cáchmạng khoa học - công nghệ và sự tác động của xu thế toàn cầu hóa, khu vựchóa, các quốc gia, dân tộc, nhất là các nước đang phát triển đều ý thức sâu sắcviệc bảo vệ, giữ gìn các giá trị đặc sắc và đa dạng của văn hóa dân tộc, chốngnguy cơ bị đồng hóa
Vì vậy, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trở thành yêu cầukhách quan và là mục tiêu của sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóaViệt Nam hiện nay Đồng thời, để làm động lực thúc đẩy sự phát triển của đấtnước trong thời kỳ mới, chúng ta cần bảo vệ và phát huy các tài sản văn hóavật thể và phi vật thể, các giá trị tinh hoa của văn hóa dân tộc, xây dựng môitrường văn hóa lành mạnh
Trang 102 Thực trạng việc bảo tồn và phát huy giá trị các
di sản văn hóa tỉnh Cao Bằng giai đoạn hiện nay
Cao Bằng là một tỉnh nằm ở phía Đông Bắc của Tổ quốc, là tỉnh có bềdày lịch sử - văn hóa, là nơi hội tụ và sinh tồn của các dân tộc anh em như:Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô, Sán Chỉ, Kinh, Hoa và các dân tộc ít ngườikhác Mỗi dân tộc đều có những bản sắc văn hóa riêng biệt tạo nên bức tranhvăn hóa đặc sắc, phong phú Các dân tộc trên địa bàn tỉnh sinh sống hòathuận, quây quần bên nhau tạo nên sự giao thoa văn hóa hết sức đa dạng.Đồng thời, với vị trí địa lý giáp với tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc, sự giao lưuvăn hóa, kinh tế với nước bạn đã hình thành nên một diện mạo văn hóa đadạng trong thống nhất, mang tính đặc thù riêng
Cao Bằng có diện tích tự nhiên 6.690,72 km², phía Bắc và Đông Bắcgiáp tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc), có đường biên giới dài trên 332 km, phíaTây giáp tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang, phía Nam giáp tỉnh Bắc Kạn, phíaĐông Nam giáp tỉnh Lạng Sơn Địa hình Cao Bằng chia cắt mạnh và phứctạp, miền địa hình núi đá vôi có đặc trưng của địa hình dạng catstơ chiếm diệntích khá lớn, phân bố hầu hết ở các huyện trong tỉnh Đây là một dạng địahình độc đáo, điểm nổi bật của kiểu địa hình này là có nhiều hệ thống hangđộng và sông suối ngầm rất đa dạng và phong phú Tiêu biểu có ĐộngNgườm Ngao với vẻ đẹp nguyên sơ và được đánh giá đẹp vào bậc nhất ĐôngNam Á, Thác Bản Giốc, hồ Thang Hen
Là tỉnh miền núi vùng cao biên giới, xa các trung tâm kinh tế lớn củavùng Đông Bắc và cả nước nhưng Cao Bằng lại có bẩy cửa khẩu, trong đó
có cửa khẩu quốc gia Tà Lùng Đây là lợi thế quan trọng, tạo điều kiện chotỉnh giao lưu kinh tế với bên ngoài, nhất là Trung Quốc
Với thành phần đa sắc tộc, mỗi dân tộc đều có bản sắc văn hóa riêngbiệt, độc đáo Kho tàng văn hóa vật thể và phi vật thể Cao Bằng rất đa dạng
và phong phú, nhiều di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh như: ditích quốc gia đặc biệt Pác Bó, rừng Trần Hưng Đạo; khu di tích lịch sử Đông
Trang 11Khê, khu di tích Lam Sơn Đó là tiềm năng về du lịch cả tự nhiên và nhânvăn của Cao Bằng.
2.1 Công tác lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực
hiện
Công tác bảo tồn các di sản văn hóa đã được các cấp ủy và chính quyềntỉnh Cao Bằng quan tâm chỉ đạo và tổ chức thực hiện từ nhiều năm trước đây.Đồng thời xác định được vị trí, vai trò và tầm quan trọng của các di sản vănhóa trong sự nghiệp phát triển của xã hội, nhất là trong chương trình xây dựngnông thôn mới hiện nay Ban Thường vụ Tỉnh ủy Cao Bằng đã ban hànhchương trình số 17- CTr/TU ngày 09 tháng 6 năm 2006 về bảo tồn và pháthuy các giá trị văn hoá truyền thống đặc sắc của Cao Bằng;
Hằng năm, căn cứ nhiệm vụ, nội dung của Nghị quyết thì Ủy ban nhândân tỉnh Cao Bằng đã ban hành kế hoạch chung và cơ quan chuyên mônhướng dẫn cụ thể theo từng nội dung kế hoạch để cơ sở triển khai thực hiện.Trên cơ sở Nghị quyết của Đảng bộ tỉnh và kế hoạch của Ủy ban nhân dântỉnh, các Đảng bộ huyện, thành phố và chính quyền cấp huyện, thành phố đãxây dựng chương trình hành động, kế hoạch giai đoạn triển khai thực hiệnNghị quyết của Tỉnh ủy Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị từTỉnh tới cơ sở đã đưa nhiệm vụ vào chương trình, kế hoạch công tác hàngnăm của đơn vị, địa phương
Công tác chỉ đạo, lãnh đạo được cơ quan quản lý nhà nước thống nhấttriển khai từ Tỉnh đến xã, việc tu bổ, tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa, tổchức khảo sát, tiếp xúc với các nghệ nhân, già làng, trưởng bản ghi chép tưliệu, đến việc phục dựng lễ hội bảo đảm tính trung thực của lễ hội truyềnthống, đồng thời loại bỏ những hủ tục lạc hậu trong ma chay, cưới xin, nghithức cúng tế huyền bí
Thông qua lễ hội, các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc đượckhơi dậy, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của đồng bào các dân tộc trên địabàn Trong những năm qua, cấp ủy, chính quyền các cấp đã làm tốt công tác