buổi thảo luận thứ 2 môn học luật dân sự

NĂNG LỰC PHÁP LUẬT DÂN SỰ CỦA CHỦ THỂ TRONG XÁC LẬP GIAO DỊCHTóm tắt Bản án số 32/2018/DS- STngày 20/12/2018 của Tòa án nhân dântỉnh Vĩnh Long - Nguyên đơn là ông J Ph T và bà A Th Ph L

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 BỘ LUẬT DÂN SỰ 2005 –NXB TƯ PHÁP

2 BỘ LUẬT DÂN SỰ 2015 –NXB HỒNG ĐỨC

3 Nguyễn Hồ Bích Hằng vàNguyễn Trương Tín, Giáotrình Những quy định chung

về Luật dân sự của ĐH Luật

TP Hồ Chí Minh, Nxb HồngĐức -Hội Luật gia Việt Nam

2018, Chương VI

4 Nguyễn Xuân Quang, Lê Nết

và Nguyễn Hồ Bích Hằng,Luật dân sự Việt Nam, Nxb.Đại học quốc gia 2007

5 Đỗ Văn Đại, Luật hợp đồngViệt Nam - Bản án và bìnhluận bản án, Nxb Đại họcquốc gia TP Hồ Chí Minh

2020 (xuất bản lần thứ 8)

6 Bản án số 48-51

7 Bản án số 32/2018/DS-STngày 20-12-2018 của Tòa ánnhân dân tỉnh Vĩnh Long

8 Bản án số 56-58

9 Quyết định số GĐT ngày 25/7/2013 của Tòadân sự Tòa án nhân dân tốicao

329/2013/DS-10 Quyết định số GĐT ngày 19/8/2010 của Tòadân sự Tòa án nhân dân tốicao Quyết định số210/2013/DS-GDDT ngày21/5/2013 của Tòa dân sự Tòa

521/2010/DS-án nhân dân tối cao

11 Bản án số 62-64, 68-69, 71

26/2013/KDTM-GĐT ngày13-8-2013 của Hội đồng thẩmphán Tòa án nhân dân tối cao

13 Quyết định số GDDT ngày 23/02/2012 củaTòa dân sự Tòa án nhân dântối cao

75/2012/DS-14 Bản án số 133/2017/DSPTngày 15/5/2017 của Tòa ánnhân dân cấp cao tại Hà Nội

15 Bản án số 123-125

1 NĂNG LỰC PHÁP LUẬT DÂN SỰ CỦA CHỦ THỂ TRONG XÁC LẬP GIAO DỊCH

Tóm tắt Bản án số 32/2018/DS- STngày 20/12/2018 của Tòa án nhân dântỉnh Vĩnh Long

- Nguyên đơn là ông J Ph T và bà A

Th Ph (L Th H) người Mỹ gốc Việtđang định cư tại nước ngoài khởikiện Bị đơn là bà L K Đ yêu cầuhoàn trả cho vợ chồng nguyên đơntoàn bộ tài sản nhà đất đã nhờ mà bà

L K Đ đứng tên mua giúp năm 2014

- Bà L K Đ đã 05 lần nhận tiền của vợchồng nguyên đơn và đồng ý bán cho

vợ chồng nguyên đơn 1 căn nhà cấp 4

và quyền sử dụng đất có diện tích1.251, 8 mét vuông, bao giờ nguyênđơn về Việt Nam thì bà sẽ trả lại Khinguyên đơn yêu cầu bị đơn trao trả lạicăn nhà và mảnh đất thì bà L K Đ từchối trao trả và đề nghị sẽ hoàn lạitổng số tiền mà nguyên đơn đã đưacho bà là 13.950 USD tương đươngvới số 329.220.000 đồng và phía bịđơn tình nguyện hoàn trả 350.000.000đồng chứ không phải 550.000.000đồng như nguyên đơn yêu cầu và xin

đề nghị miễn án phí cho bị đơn vì đãcao tuổi, khó khăn về kinh tế

- Tòa án xác định bà L K Đ có nhậntiền của nguyên đơn để mua nhà vàđất Tòa án chấp nhận một phần yêucầu của nguyên đơn là ông J Ph T và

bà A Th Ph (L Th H) là vô hiệu giấycho nền thổ cư ngày 31/5/2004, giấynhường đất thổ cư ngày 02/6/2004,giấy cam kết ngày 16/3/2011 mà cácbên đã xác lập do vi phạm điều cấmcủa pháp luật Buộc bà L K Đ hoàntrả cho ông ông J Ph (Ph J T) và bà A

Th Ph (L Th H) số tiền 350.000.000đồng

1 So với BLDS năm 2005, BLDS 2015 có gì khác về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự? Suy nghĩ của anh/chị về sự thay đổi trên

Điều 122(BLDS 2005): Điềukiện có hiệu lực của giao dịch dân sự

1 Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có

đủ các điều kiện sau đây:

a) Người tham gia giao dịch có nănglực hành vi dân sự;

b) Mục đích và nội dung của giaodịch không vi phạm điều cấm củapháp luật, không trái đạo đức xã hội;c) Người tham gia giao dịch hoàntoàn tự nguyện

2 Hình thức giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch trong trường hợp pháp luật có quy định.

Điều 117(BLDS 2015): Điềukiện có hiệu lực của giao dịch dân sự

1 Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có

đủ các điều kiện sau đây:

a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân

sự, năng lực hành vi dân sự phù hợpvới giao dịch dân sự được xác lập;b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sựhoàn toàn tự nguyện;

c) Mục đích và nội dung của giaodịch dân sự không vi phạm điều cấmcủa luật, không trái đạo đức xã hội

3 Hình thức của giao dịch dân sự làđiều kiện có hiệu lực của giao dịchdân sự trong trường hợp luật có quyđịnh

➔ Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 vềđiều kiện có hiệu lực của giao dịchdân sự so với Điều 122 Bộ luậtDân sự 2005 đã có sự thay đổi theohướng tiến bộ hơn:

- Một là, thay cụm từ “Người thamgia giao dịch” thành cụm từ “Chủthể” Điều này xác định rằng chủthể tham gia giao dịch dân sự cóthể là cá nhân hoặc pháp nhân Sựthay đổi mang tính kỹ thuật, khôngảnh hưởng thay đổi về nội dung,

đồng thời sự thay đổi đó cũng tạo

ra sự thống nhất với những thayđổi khác trong Bộ luật Dân sự2015

- Hai là, tại điều 117 Bộ luật Dân sự

2015 đề cập đến năng lực hành vidân sự phù hợp với giao dịch dân

sự được xác lập và năng lực phápluật của chủ thể Điểm bổ sungmới, quan trọng và tiến bộ của Bộluật Dân sự 2015 là năng lực phápluật của chủ thể Quy định chặt chẽhơn so với Điều 122 Bộ luật Dân

sự 2005 vì có những trường hợpnăng lực pháp luật của chủ thể cóthể bị hạn chế hoặc mất năng lựchành vi dân sự do đó không thểcho rằng mọi chủ thể đều có nănglực pháp luật như nhau khi xác lậpgiao dịch dân sự Ví dụ, đối vớingười mất năng lực hành vi dân sự,mọi giao dịch dân sự của ngườinày phải do người đại diện theopháp luật xác lập, thực hiện; cònđối với người bị hạn chế năng lựchành dân sự thì việc xác lập, thựchiện giao dịch dân sự liên quan đếntài sản của người này phải có sựđồng ý của người đại diện theopháp luật, trừ giao dịch nhằm phục

vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngàyhoặc luật liên quan có quy địnhkhác (theo khoản 2 tại Điều 22, 24

Bộ luật Dân sự 2015)

- Về mục đích và nội dung của giaodịch dân sự, tại điểm b khoản 1Điều 122 Bộ luật Dân sự 2005 quyđịnh: “Mục đích và nội dung củagiao dịch không vi phạm điều cấmcủa pháp luật, không trái đạo đức

xã hội”, từ “pháp luật” có nội hàmrất rộng bao gồm các quy địnhtrong Hiến pháp hoặc các văn bảndưới luật như nghị định, thôngtư…, “điều cấm” quá rộng làm giớihạn tự do của các chủ thể; cònđiểm c, khoản 1 Điều 117 Bộ luậtDân sự 2015 quy định: “Mục đích

và nội dung của giao dịch dân sựkhông vi phạm điều cấm của luật,không trái đạo đức xã hội” Tương

tự với hình thức giao dịch của dân

sự tại khoản 2 Điều 122 Bộ luậtDân sự 2005 quy định “Hình thứcgiao dịch dân sự là điều kiện cóhiệu lực của giao dịch trong trườnghợp pháp luật có quy định” cũngđược thay đổi cụm từ “pháp luật”thành “luật” tại khoản 2 Điều 117

Bộ luật Dân sự 2015 Như vậy tại

Bộ luật Dân sự 2015 đã có sự khắcphục, thay đổi từ “pháp luật” thành

“luật”, giúp nhấn mạnh tầm quantrọng của văn bản luật do với cácvăn bản dưới luật, giới hạn quyềnhay tự do của chủ thể là do luậtquy định

- Ngoài ra, tại khoản 1 Điều 122 Bộluật Dân sự 2005, điểm b quy địnhmục đích và nội dung của giaodịch được đặt trước điểm c quyđịnh người tham gia giao dịch hoàntoàn tự nguyện; còn tại khoản 1Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 thìngược lại điểm b quy định ngườitham gia giao dịch hoàn toàn tựnguyện được đặt lên trước điểm cquy định mục đích và nội dung củagiao dịch Như vậy tại Bộ luật Dân

sự 2015 đã có sự thay đổi về sự ưutiên khi xét điều kiện có hiệu lựccủa giao dịch dân sự

1 Đoạn nào của bản án trên chothấy ông T và bà H không cóquyền sở hữu nhà ở tại ViệtNam?

Hơn nữa ông Ph J T và bà L

Th H là người Việt Nam ở nướcngoài đã nhập quốc tịch Mỹ thìtheo quy định Luật đất đai năm

2003 và Điều 121 của Luật nhà ởnăm 2005 thì người Việt Nam định

cư ở nước ngoài được quyền sởhữu nhà ở Việt Nam khi thỏa mãncác điều kiện sau: “Người ViệtNam định cư ở nước ngoài về đầu

tư lâu dài tại Việt Nam, người cócông đóng góp với đất nước, nhàhoạt động văn hoá, nhà khoa học

có nhu cầu về hoạt động thườngxuyên tại Việt Nam nhằm phục vụ

sự nghiệp xây dựng đất nước,người được phép về sống ổn địnhtại Việt Nam và các đối tượng khác

do Uỷ ban thường vụ Quốc hội quyđịnh được sở hữu nhà ở tại ViệtNam” “Người Việt Nam định cư ởnước ngoài không thuộc diện quyđịnh này đã về Việt Nam cư trú vớithời hạn được phép từ sáu thángtrở lên được sở hữu một nhà ởriêng lẻ hoặc một căn hộ” do đóông T và bà H không được sở hữuquyền sử dụng đất ở nông thôn vàđất trồng cây lâu năm tại Việt Nam

vì vậy các giao dịch giấy cho nềnthổ cư ngày 31/5/2004, giấynhường đất thổ cư ngày02/6/2004, giấy cam kết ngày16/3/2011 bị vô hiệu do vi phạmđiều cấm của pháp luật và dokhông tuân thủ quy định về hìnhthức theo Điều 117, 123, 129 của

Bộ luật Dân sự và căn cứ theoĐiều 131 của Bộ luật Dân sự thìcác đương sự phải khôi phục lạitình trạng ban đầu, hoàn trả chonhau những gì đã nhận

2 Đoạn nào của bản án trên chothấy giao dịch của ông T và bà

H với bà Đ đã bị Tòa án tuyên

bố vô hiệu?

Tuy nhiên giấy cho nền thổ cưngày 31/5/2004, giấy nhường đất

thổ cư ngày 02/6/2004 được lậpgiữa nguyên đơn và bị đơn LKĐxét về hình thức thì tờ cho đất thổ

cư và tờ nhường đất thổ cư khôngtuân thủ theo quy định của phápluật, không được công chứng,chứng thực theo quy định tại Điều

127 của Luật đất đai năm 2003 vàĐiều 117 của Bộ luật dân sự nênkhông phát sinh hiệu lực của hợpđồng

Vì vậy các giao dịch giấy chonền thổ cư ngày 31/5/2004, giấynhường đất thổ cư ngày02/6/2004, giấy cam kết ngày16/3/2011 bị vô hiệu do vi phạmđiều cấm của pháp luật và dokhông tuân thủ quy định về hìnhthức theo Điều 117, 123, 129 của

Bộ luật dân sự và căn cứ theo Điều

131 của Bộ luật dân sự thì cácđương sự phải khôi phục lại tìnhtrạng ban đầu, hoàn trả cho nhaunhững gì đã nhận

Từ những phân tích trên nênchấp nhận một phần yêu cầukhởi kiện của nguyên đơn

Vô hiệu giấy cho nền thổ cư ngày31/5/2004, giấy nhường đất thổ cưngày 02/6/2004, giấy cam kết ngày16/3/2011 mà các bên đã xác lập

do vi phạm điều cấm của pháp luật

Buộc bà L K Đ hoàn trả cho ôngông JPh(Ph J T) và bà A Th Ph(L

Th H) số tiền 350.000.000 đồng

3 Suy nghĩ của anh/chị (trongmối quan hệ với năng lực phápluật của chủ thể) về căn cứ đểTòa án tuyên bố giao dịch trên

vô hiệu?

Điều 117 (BLDS 2015) Điều kiện cóhiệu lực của giao dịch dân sự

1 Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có

đủ các điều kiện sau đây:

a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân

sự, năng lực hành vi dân sự phù hợpvới giao dịch dân sự được xác lập;b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sựhoàn toàn tự nguyện;

c) Mục đích và nội dung của giaodịch dân sự không vi phạm điều cấmcủa luật, không trái đạo đức xã hội

2 Hình thức của giao dịch dân sự làđiều kiện có hiệu lực của giao dịchdân sự trong trường hợp luật có quyđịnh

Điều 122 (BLDS 2015) Giao dịchdân sự vô hiệu

Giao dịch dân sự không có một trongcác điều kiện được quy định tại Điều

117 của Bộ luật này thì vô hiệu, trừtrường hợp Bộ luật này có quy địnhkhác

Điều 127 (Luật đất đai 2003) Trình

tự, thủ tục chuyển nhượng quyền sửdụng đất

1 Việc nộp hồ sơ chuyển nhượngquyền sử dụng đất được quy định nhưsau:

a) Hồ sơ chuyển nhượng quyền sửdụng đất nộp tại văn phòng đăng kýquyền sử dụng đất; trường hợp hộ giađình, cá nhân sử dụng đất tại nôngthôn thì nộp tại Uỷ ban nhân dân xãnơi có đất để chuyển cho văn phòngđăng ký quyền sử dụng đất;

b) Hồ sơ chuyển nhượng quyền sửdụng đất gồm hợp đồng chuyểnnhượng quyền sử dụng đất và giấychứng nhận quyền sử dụng đất

Hợp đồng chuyển nhượng quyền sửdụng đất phải có chứng nhận củacông chứng nhà nước; trường hợphợp đồng chuyển nhượng quyền sửdụng đất của hộ gia đình, cá nhân thìđược lựa chọn hình thức chứng nhậncủa công chứng nhà nước hoặc chứngthực của Uỷ ban nhân dân xã,phường, thị trấn nơi có đất

2 Trong thời hạn không quá mườilăm ngày làm việc, kể từ ngày nhận

đủ hồ sơ hợp lệ, văn phòng đăng kýquyền sử dụng đất có trách nhiệmthẩm tra hồ sơ, gửi hồ sơ cho cơ quanquản lý đất đai thuộc Uỷ ban nhân

dân cấp có thẩm quyền cấp giấychứng nhận quyền sử dụng đất để làmthủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sửdụng đất.

Trường hợp các bên chuyển nhượngphải thực hiện nghĩa vụ tài chính mànghĩa vụ tài chính đó được xác địnhtheo số liệu địa chính thì văn phòngđăng ký quyền sử dụng đất gửi số liệuđịa chính đến cơ quan thuế để xácđịnh nghĩa vụ tài chính theo quy địnhcủa pháp luật; văn phòng đăng kýquyền sử dụng đất thông báo cho cácbên chuyển nhượng thực hiện nghĩa

vụ tài chính

Trong thời hạn không quá năm ngàylàm việc, kể từ ngày thực hiện xongnghĩa vụ tài chính, các bên tham giachuyển nhượng quyền sử dụng đấtnhận giấy chứng nhận quyền sử dụngđất tại nơi đã nộp hồ sơ

Điều 121 (Luật nhà ở 2005) Nộidung uỷ quyền quản lý nhà ở

1 Uỷ quyền quản lý nhà ở là việc chủ

sở hữu nhà ở uỷ quyền cho ngườikhác thực hiện trách nhiệm chủ sởhữu trong quản lý nhà ở Nội dung vàthời hạn uỷ quyền do các bên thỏathuận và được ghi trong hợp đồng uỷquyền; nếu không có thoả thuận vềthời hạn uỷ quyền thì hợp đồng uỷquyền có hiệu lực một năm, kể từngày ký kết hợp đồng uỷ quyền

2 Bên uỷ quyền quản lý nhà ở phảitrả chi phí quản lý, trừ trường hợp cácbên có thoả thuận khác.

Theo bản án số 32/2018/DT- ST ngày20/12/2018 của Tòa án nhân dân tỉnhVĩnh Long:

“Giấy cho nền thổ cư ngày 31/5/2004,giấy nhường đất thổ cư ngày02/6/2004 được lập giữa nguyên đơn

và bị đơn L K Đ xét về hình thức thì

tờ cho đất thổ cư và tờ nhường đất thổ

cư không tuân thủ theo quy định củapháp luật, không được công chứng,chứng thực theo quy định tại Điều

127 của Luật đất đai năm 2003 vàĐiều 117 của Bộ luật dân sự nênkhông phát sinh hiệu lực của hợpđồng Hơn nữa ông Ph J T và bà L Th

H là người Việt Nam ở nước ngoài đãnhập quốc tịch Mỹ thì theo quy địnhLuật đất đai năm 2003 và Điều 121của Luật nhà ở năm 2005 thì ngườiViệt Nam định cư ở nước ngoài đượcquyền sở hữu nhà ở Việt Nam khithỏa mãn các điều kiện sau: “NgườiViệt Nam định cư ở nước ngoài vềđầu tư lâu dài tại Việt Nam, người cócông đóng góp với đất nước, nhà hoạtđộng văn hoá, nhà khoa học có nhucầu về hoạt động thường xuyên tạiViệt Nam nhằm phục vụ sự nghiệpxây dựng đất nước, người được phép

về sống ổn định tại Việt Nam và các

đối tượng khác do Uỷ ban thường vụQuốc hội quy định được sở hữu nhà ởtại Việt Nam” “Người Việt Nam định

cư ở nước ngoài không thuộc diệnquy định này đã về Việt Nam cư trúvới thời hạn được phép từ sáu thángtrở lên được sở hữu một nhà ở riêng

lẻ hoặc một căn hộ”do đó ông T và bà

H không được sở hữu quyền sử dụngđất ở nông thôn và đất trồng cây lâunăm tại Việt Nam…”

➔ Dựa theo quy định tại Điều 127 củaLuật đất đai năm 2003, Điều 121 củaLuật nhà ở năm 2005 và Điều 117 của

Bộ luật dân sự 2015 thì ông Ph J T và

bà L Th H không có năng lực phápluật trong giao dịch dân sự này NênTòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Longtuyên bố giao dịch dân sự trên vô hiệu

là thuyết phục và đúng với quy địnhcủa pháp luật

II GIAO DỊCH XÁC LẬP BỞINGƯỜI KHÔNG CÓ KHẢ NĂNGNHẬN THỨC

Tóm tắt quyết định số GĐT:

339/2013/DS-Tranh chấp về hợp đồng mua bán nhà

ở gắn liền với quyền sử dụng đất Nguyên đơn: chị Đặng thị Kim Ánh,

bị đơn: bà Phạm Thị Hương, bàHương ủy quyền cho ông Trịnh Bình

Tấn làm đại diện.Vợ chồng ông Hội

và bà Hương tạo lập được 1 ngôi nhàgắn liền với quyền sử dụng đất là 167,3m2 Năm 2007 ông Hội bị tai biếnnằm liệt một chỗ không nhận thứcđược Ngày 8/2/2010, bà Hương tự ýbán căn nhà và diện tích đất trên cho

vợ chồng ông Hùng và bà Trinh.Ngày10/8/2010, tòa án nhân dân thành phốTuy Hòa tuyên bố ông Hội bị mấtnăng lực hành vi dân sự Chị Ánhkhởi kiện yêu cầu tòa hủy hợp đồngmua bán giữa ông Hội, bà hương với

vợ chồng ông Hùng và bà Trinh vìcho rằng việc bà Hương chuyểnnhượng quyền sở hữu nhà và quyền

sử dụng đất cho ông Hùng, bà Trinhtrong lúc bố chị là ông Hội đang bịnằm liệt giường, không nhận thứcđược hành vi của mình là khôngđúng

Tòa sơ thẩm chấp nhận yêu cầu tạiđơn khởi kiện của bà Ánh, hủy hợpđồng chuyển nhượng sử dụng đất lậpngày 8/2/2010, buộc bà Hương trả lạitiền và vợ chồng ông Hùng phải trảlại giấy chứng nhận quyền sử dụngđất, bác yêu cầu của bà Hương, ôngBình và vợ chồng ông Hùng về việccông nhận hợp đồng chuyển nhượngquyền sử dụng đất lập ngày 8/2/2010 Tòa phúc thẩm chấp nhận yêu cầukháng cáo của vợ chồng ông Hùng,

sửa quyết định của bản án sơ thẩm,công nhận hợp đồng mua bán nhà ởgắn liền với quyền sử dụng đất ngày8/2/2010.

1 Từ thời điểm nào ông Hội thựcchất không còn khả năng nhậnthức và từ thời điểm nào ôngHội bị Tòa án tuyên bố mấtnăng lực hành vi dân sự?Thời điểm ông Hội thực chất khôngcòn khả năng nhận thức: từ năm

2007, ông Hội đã bị tai biến nằm liệtmột chỗ và không còn nhận thứcđược

Thời điểm ông Hội bị Tòa án tuyên

bố mất năng lực hành vi dân sự: saukhi thụ lý vụ án, Tòa án nhân dânthành phố Tuy Hòa quyết định tuyên

bố ông Đặng Hữu Hội bị mất nănglực hành vi dân sự vào ngày 7/5/2010

2 Giao dịch của ông Hội(với vợ

là bà Hương) được xác lậptrước hay sau khi ông Hội bịtuyên bố mất năng lực hành vidân sự?

Ngày 8/2/2010, giao dịch dân sự củaông Hội được xác lập, đến ngày7/5/2010 tòa mới tuyên bố ông Hội bịmất năng lực hành vi dân sự Vậy,thời điểm xác lập giao dịch là trướckhi ông hội bị tuyên bố mất năng lựchành vi dân sự

3 Theo Tòa án nhân dân tối cao,phần giao dịch của ông Hội có

vô hiệu không? Vì sao? Trên

cơ sở quy định nào?

Theo Tòa án nhân dân tối cao, phầngiao dịch của ông Hội không bị vôhiệu, vì thời điểm bà Hương ký hợpđồng chuyển nhượng sử dụng đất choông Hùng, bà Trinh thì ông Hội chưachết nên bà Đặng Thị Kim Ánhkhông có quyền khởi kiện yêu cầuhủy hợp đồng chuyển nhượng giữa vợchồng ông Hội, bà Hương với ôngHùng, bà Trinh theo quy định tại điều

192 bộ Luật Tố tụng Dân sự

4 Trong thực tiễn xét xử, có vụviệc nào giống hoàn cảnh củaông Hội không và Tòa án đãgiải quyết theo hướng nào?Cho biết tóm tắt vụ việc màanh/chị biết

- Trong thực tiễn xét xử, có vụ việcgiống hoàn cảnh của ông Hội

- Cụ thể: Ngày 19/9/2003, ông Tìnhđến phòng công chứng ký hợp đồngtặng cho một ngôi nhà cho bà Nga.TạiBản án dân sự sơ thẩm số 40/DS- STngày 17/11/2003, Tòa án nhân dânquận 3, Thành phố Hồ Chí Minhtuyên bố ông Tình mất năng lực hành

vi dân sự.Trong trường hợp này, ông

Tình xác lập hợp đồng trước ngày tòa

án tuyên bố ông mất năng lực hành vidân sự.Về thời điểm thực tế bắt đầumất năng lực hành vi dân sự, Tòa ánnhận định: “ông Tình đã có một quátrình dài bị bệnh tâm thần phải điềutrị liên tục từ năm 2000”.Điều đó cónghĩa là ông Tình xác lập hợp đồngsau khi thực tế mất năng lực hành vidân sự

- Hướng giải quyết của tòa án: Trong

vụ việc trên, bên mua yêu cầu phảilấy thời điểm cá nhân chính thức bịtuyên bố mất năng lực hành vi dân sựnghĩa là chỉ những giao dịch xác lậpsau ngày này mới vô hiệu.Tuy nhiên,theo Tòa án “do ông Tình mất nănglực hành vi dân sự nên mọi giao dịchdân sự do ông Tình thực hiện đều vôhiệu theo điều 140 BLDS năm 1995

Ví dụ 2:

- Bản án số 1/2006/DS- ST ngày21/2/2006 tòa án nhân dân tỉnh YênBái.Hướng giải quyết của Tòa làtuyên bố giao dịch dân sự vô hiệutoàn bộ do vi phạm quy định tại điều

133 BLDS 2005

- Nội dung tóm tắt: Ngày 20/1/2004

vợ chồng ông Cường, bà Bình ký giấychuyển nhượng cho anh Thăng- conriêng của bà Bình một bất độngsản.Ngày 10/8/2005, anh Hưng- contrai ông Cường và bà Chế(ông Cường

và bà Chế đã ly hôn năm 1979) đăng

ký việc giám hộ cho ông cường tạiUBND xã dựa trên biên bản giámđịnh pháp y tâm thần số 147/GĐPYngày 15/12/2005 có kết luận: ôngCường bị mắc bệnh loạn thần do sửdụng rượu.Tòa án xác định ôngCường là người mất năng lực hành vidân sự từ thời điểm trước ngày1/1/2004.Hợp đồng được xác lập vàongày 20/1/2004 tức là sau thời điểmông Cường được tòa tuyên bố mấtnăng lực hành vi dân sự.Việc bà Bình

tự ý định đoạt bất động sản này là tráivới quy định của pháp luật về quyền

sở hữu vì đây là tài sản riêng của ôngCường Do đó giao dịch dân sự củaông Cường, bà Bình và anh Thăng là

vô hiệu toàn bộ do vi phạm điều 133BLDS 2005.Cuối cùng Tòa án raquyết định hủy bỏ hợp đồng giaodịch, yêu cầu anh Hưng và bà Bìnhcùng chịu trách nhiệm hoàn trả lại sốtiền từ anh Thăng và chi phí khi anhThăng đầu tư xây dựng công trìnhtrên đất

5 Suy nghĩ của anh chị về hướnggiải quyết của Tòa án nhân dântối cao trong vụ việc trên(liênquan đến giao dịch do ông Hộixác lập)?Nêu cơ sở pháp lý khiđưa ra hướng xử lý?

- Hướng tuyên bố hợp đồng vô hiệucủa Tòa là thuyết phục và cần đượccông nhận.Nên lấy ngày cá nhân thực

sự mất năng lực hành vi dân sự làmmốc để bảo vệ quyền lợi cho họ hoặcnhững người kế thừa quyền, nghĩa vụcủa họ.Bộ luật dân sự đã cho phéptuyên bố vô hiệu hợp đồng khi mộtngười xác lập hợp đồng trong tìnhtrạng không nhận thức được hành vicủa mình.Trong khi đó trường hợpcủa ông Hội là 1 trường hợp nghiêmtrọng hơn, ông Hội không chỉ khôngnhận thức được hành vi của mình vàothời điểm xác lập giao dịch mà cònkhông nhận thức được hành vi từtrước đó cho đến khi ông mất nêncàng cần tuyên bố hợp đồng vô hiệu

- Về cơ sở pháp lý theo khoản 1 điều

122 BLDS 2005 điều kiện để giaodịch dân sự có hiệu lực: “Người thamgia giao dịch hoàn toàn tựnguyện.”Điều này vẫn được quy định

ở điều 117 BLDS 2015, theo đó chủthể có năng lực pháp luật dân sự,năng lực hành vi dân sự phù hợp vớigiao dịch dân sự được xác lập và chủthể tham gia giao dịch dân sự hoàntoàn tự nguyện.Giao dịch được xáclập bởi người chưa đủ năng lực hành

vi dân sự hay không hoàn toàn tựnguyện thì không có giá trị pháplý.Như vậy, nên kết hợp cả 2 điều luậttrên( điều 122 BLDS 2005 và điều

117 BLDS 2015) để tuyên bố giaodịch dân sự vô hiệu.Trong trường hợpnày ông Hội xác lập Giao dịch dân sựtrong khi thực sự bị mất năng lựchành vi dân sự và việc điểm chỉ là do

bà Hương cầm tay ông thực hiện nêntheo đó vi phạm nguyên tắc tựnguyện

6 Nếu giao dịch có tranh chấp làgiao dịch tặng cho ông Hội thìgiao dịch đó có bị vô hiệukhông?Vì sao?

Căn cứ điểm b khoản 2 điều 125BLDS 2015: “Giao dịch dân sự chỉlàm phát sinh quyền hoặc chỉ miễntrừ nghĩa vụ cho người chưa thànhniên, người mất năng lực hành vi dân

sự, người có khó khăn trong nhậnthức, làm chủ hành vi, người bị hạnchế năng lực hành vi dân sự vớingười đã xác lập, thực hiện giao dịchvới họ;”

Nếu giao dịch có tranh chấp là giaodịch tặng cho ông Hội thì trongtrường hợp này giao dịch dân sự làmphát sinh quyền cho người mất nănglực hành vi dân sự không bị vô hiệu

III Giao dịch xác lập do có lừa dối

1 Điều kiện để tuyên bố mộtgiao dịch dân sự vô hiệu do cólừa dối theo BLDS 2005 vàBLDS 2015

Lừa dối trong giao dịch dân sự làhành vi cố ý của một bên hoặc củangười thứ ba nhằm làm cho bên kiahiểu sai lệch về chủ thể, tính chất củađối tượng hoặc nội dung của giaodịch nên đã xác lập giao dịch đỏ Vềđiều kiện để tuyên bố một giao dịchdân sự vô hiệu do có lừa dối theoBLDS 2005 điều 132 và BLDS 2015điều 127 không có sự khác nhau: cảhai bộ luật đều quy định nếu giao dịch

mà có sự lừa dối thì bên bị lừa dối cóquyền yêu cầu tòa án tuyên bố giaodịch vô hiệu

Tóm tắt quyết định:

Nguyên đơn là ông Nguyễn Danh Đô,

bà Phạm Thị Thu khởi kiện bị đơn là

bà Trần Thị Phố (Trần Thị Phú), anhNguyễn Thế Vinh ; người có quyềnlợi, nghĩa vụ liên quan là ông Trần BáToàn, bà Trần Thị Phú Vân vì tranhchấp hợp đồng mua bán nhà

Ông Đô và bà Thu bán nhà cho bàPhú với giá 330 lượng vàng Bà Phố

đã trả 230 lượng vàng và còn 100lượng chưa thanh toán Mặc dù không

có thoả thuận của bà Phố nhưng anhVinh (con trai bà Phố) thỏa thuận với

vợ chồng bà Thu hoán nhượng cho bà