Thời gian thực hiện: 1 tiết (79)
I. Mục tiêu:
1. Về kiến thức:
- HS nắm được khái niệm câu rút gọn cách rút gọn câu, hiểu được tác dụng của câu rút gọn và cách dùng câu rút gọn
2. Về năng lực:
* Năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
* Năng lực đặc thù:
- Năng lực ngôn ngữ: giao tiếp Tiếng Việt, sử dụng ngôn ngữ, trình bày những suy nghĩ, ý tưởng về cách rút gọn câu trước tập thể.
- Năng lực thẩm mĩ : Thưởng thức, nhận ra tác dụng của việc sử dụng câu rút gọn
3. Về phẩm chất:
- Yêu Tiếng Việt, giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt
- Có ý thức sử dụng câu rút gọn phù hợp khi giao tiếp( Lựa chọn cách sử dụng câu rút gọn theo những mục đích giao tiếp cụ thể của bản thân)
II. Thiết bị dạy học và học liệu
1. Thiết bị dạy học: Máy chiếu power point, màn hình, máy tính
2. Học liệu: Sách giáo khoa, kế hoạch bài dạy, những câu tục ngữ cùng chủ đề III. Tiến trình dạy học
1. Hoạt động 1: Mở đầu
a) Mục tiêu: Giúp học sinh huy động những hiểu biết về cấu tạo câu đã học để kết nối vào bài học, tạo tâm thế và định hướng chú ý cho học sinh.
b) Nội dung:Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định vấn đề cần giải quyết:
- Bạn làm gì đấy?
Em hãy trả lời câu hỏi trên và phân tích cấu trúc câu em vừa viết?
c) Sản phẩm:
- Câu trả lời của HS và phân tích cấu trúc câu VD: Tớ /xem ti vi
CN/VN
d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
- GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua câu hỏi
- Bạn làm gì đấy?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - HS làm việc cá nhân, suy nghĩ, trả lời.
- HS hình thành kĩ năng khai thác kiến thức trả lời
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
tích cấu trúc câu em vừa viết?
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
GV nhận xét, dẫn vào bài mới:
Câu thường có những thành phần chính 2 thành phần chính: CN và VN.
Có những câu chỉ có 1 thành phần chính hoặc không có thành phần chính mà chỉ có thành phần phụ. Đó là câu rút gọn – Bài hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về loại câu này
VD: Tớ /xem ti vi CN/VN
2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới Nhiệm vụ 1: Thế nào là rút gọn câu:
a) Mục tiêu:
+ Gv hướng dẫn HS nắm được khái niệm rút gọn câu, tác dụng của việc rút gọn câu
b) Nội dung:
Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiêủ thông qua hệ thống câu hỏi khai thác VD
- Cho HS nghiên cứu chuẩn bị từ tiết trước (chuẩn bị ở nhà) c) Sản phẩm:
- Rút gọn câu là: Khi nói hoặc viết, có thể lược bỏ một số thành phần của câu tạo thành câu rút gọn
- Làm cho câu gọn hơn, thông tin nhanh, tránh lặp từ; ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người.
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
học tập:
HS đọc vd (Bảng chiếu).
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS nghe trả lời câu hỏi
- Từng HS chuẩn bị độc lập
- Câu hỏi thảo luận, HS suy nghĩ thảo luận theo bàn
Bước 3: báo cáo kết quả và thảo luận
?Cấu tạo của 2 câu ở vd1 có gì khác nhau?
?Từ "chúng ta” đóng vai trò gì trong câu
?Như vậy 2 câu này khác nhau ở chỗ nào ?
?Tìm những từ ngữ có thể làm CN trong câu a ?
? Theo em tục ngữ có nói riêng về ai không hay nó đúc rút những kinh nghiệm chung, đưa ra những lời khuyên chung cho tất cả mọi người?
?Theo em, vì sao CN trong câu a được lược bỏ ?
- HS thảo luận trong 2’
-Hs đọc ví dụ.
?Trong những câu in đậm dưới đây, thành phần nào của câu được lược bỏ ?
? Vì sao lại lược đi như vậy ?
?Thêm những từ ngữ thích hợp vào các câu in đậm để chúng được đầy đủ nghĩa ?
*Ví dụ1:
- Câu b có thêm từ "chúng ta”.
- làm CN
a-Học ăn, học nói, học gói, học mở.->
Thiếu CN
b-Chúng ta học ăn, học nói, học gói, học mở-> Đủ CN
-Chúng ta, chúng em, người ta...
-TN đúc rút những kinh nghiệm chung, đưa ra những lời khuyên chung cho tất cả mọi người
- đó là những kinh nghiệm chung, đưa ra những lời khuyên chung cho tất cả mọi người (Lược bỏ CN nhằm làm cho câu gọn hơn, mà đối tượng hướng tới vẫn không thay đổi, câu vẫn có thể hiểu được.)
*Ví dụ2:
a, Hai ba người đuổi theo nó. Rồi ba bốn người, sáu bảy người. ->lược VN.
->Rồi ba bốn người, sáu bảy người / đuổi theo nó.
b, -Bao giờ cậu đi Hà Nội ?
-Ngày mai. ->lược cả CN và VN.
->Ngày mai, tớ / đi Hà Nội.
-> M.đ: Tránh lặp lại những từ ngữ đã xuất hiện ở câu đứng trước nó, làm cho câu gọn hơn nhưng vẫn đảm bảo lượng thông tin cần truyền đạt
-> Cách lược bỏ thành phần chính của câu như các VD trên là rút gọn câu
?Thế nào là rút gọn câu ?
?Rút gọn câu để nhằm mục đích gì
?
-Hs đọc ghi nhớ1.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
Yc hs nhận xét câu trả lời.
Gv sửa chữa, đánh giá, rút kinh nghiệm, chốt kiến thức.
- Rút gọn câu là: Khi nói hoặc viết, có thể lược bỏ một số thành phần của câu tạo thành câu rút gọn
- Làm cho câu gọn hơn, thông tin nhanh, tránh lặp từ; ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người.
=>KL: Ghi nhớ: sgk (15 ).
Nhiệm vụ 2: Cách dùng câu rút gọn:
a) Mục tiêu:
+ Gv hướng dẫn HS nắm được cách dùng câu rút gọn cho phù hợp.
b) Nội dung:
Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiêủ thông qua hệ thống câu hỏi khai thác VD
- Cho HS nghiên cứu chuẩn bị từ tiết trước (chuẩn bị ở nhà) c) Sản phẩm:
- Cần chú ý đến nội dung diễn đạt và sắc thái biểu cảm của câu.
-Không làm cho người đọc, người nghe hiểu sai hoặc không hiểu đầy đủ nội dung câu nói
- Không biến câu nói thành 1 câu cộc lốc, khiếm nhã
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
học tập:
-Hs đọc ví dụ (bảng chiếu).
? Những câu in đậm thiếu thành phần nào ?
?Có nên rút gọn câu như vậy không ? Vì sao ?
?Nếu có thể khôi phục CN em sẽ làm ntn?
-2 Hs đọc ví dụ đối thoại.
?Em có nx gì về câu trả lời của người con ?
?Ta cần thêm những từ ngữ nào vào câu rút gọn trên để thể hiện thái độ lễ phép ?
?Từ 2 VD trên em hãy cho biết :Khi rút gọn câu cần lưu ý điều gì ?
-HS đọc ghi nhớ2.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
Yc hs nhận xét câu trả lời.
Gv sửa chữa, đánh giá, rút kinh nghiệm, chốt kiến thức.
- HS nghe trả lời câu hỏi
- Từng HS chuẩn bị độc lập
Bước 3: báo cáo kết quả và thảo luận
*Ví dụ 1:
-Sáng chủ nhật, trường em tổ chức cắm trại. Sân trường thật đông vui. Chạy loăng quăng. Nhảy dây. Chơi kéo co.
->Thiếu CN – làm cho câu khó hiểu.
-Không nên rút gọn như vậy, vì rút gọn như vậy sẽ làm cho câu khó hiểu(khiến người đọc, người nghe hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói).
-Thêm CN: Chúng em
*VD 2:
- Mẹ ơi, hôm nay con được điểm 10.
- Con ngoan quá! Bài nào được điểm 10 thế ?
- Bài kiểm tra toán.
- Câu trả lời của người con chưa được lễ phép.
->Thêm: (ạ, mẹ ạ).
* Lưu ý: - Cần chú ý đến nội dung diễn đạt và sắc thái biểu cảm của câu.
-Không làm cho người đọc, người nghe hiểu sai hoặc không hiểu đầy đủ nội dung câu nói
- Không biến câu nói thành 1 câu cộc lốc, khiếm nhã
3. Hoạt động 3: Luyện tập a) Mục tiêu:
- HS được luyện tập để khái quát lại kiến thức đã học trong bài, áp dụng kiến thức để làm bài tập
b) Nội dung: BT1,2,3 ( SGK)
c) Sản phẩm: Phần làm bài tập của HS d) Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
?Trong các câu tục ngữ sau, câu nào là câu rút gọn ?
?Những thành phần nào của câu được rút gọn ? Rút gọn như vậy để làm gì ?
?Em hãy thêm các thành phần đã bị rút gọn vào các câu tục ngữ trên cho đầy đủ ?
-Hs thảo luận theo 2 nhóm, +Nhóm 1: phần a
+Nhóm 2: phần b
?Hãy tìm câu rút gọn trong các ví dụ dưới đây ?
?Khôi phục những thành phần câu đã bị rút gọn ?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS nghe và lên bảng trả lời câu hỏi
- Từng HS chuẩn bị độc lập
- thảo luận, HS suy nghĩ thảo luận theo bàn, theo nhiệm vụ nhóm
Bước 3: báo cáo kết quả và thảo luận 1-Bài 1 (16 ):
a. (->Câu đủ thành phần) b. ->Rút gọn CN
(-> chúng ta/ ăn quả...) c. ->Rút gọn CN
(-> người(ai)/ nuôi lợn...)
–> Làm cho câu ngắn gọn, thông tin nhanh,dễ nhớ, dễ thuộc.
d. ->Rút gọn nòng cốt câu
->( Chúng ta nên nhớ rằng/ tấc đất…) 2-Bài 2 (16 ):
a- Tất cả các câu đều rút gọn CN Tôi bước tới...
Tôi thấy cỏ cây...lom khom...lác đác...
Tôi như con quốc... con gia gia...
Tôi dừng chân...
Tôi cảm thấy chỉ có một mảnh...
b-Thiếu CN (trừ câu 7 là đủ CV , VN ).
- Người ta đồn rằng... Quan tướng cưỡi ngựa... Người ta ban khen... Người ta ban cho... Quan tướng đánh giặc... Quan tướng xông vào... Quan tướng trở về gọi mẹ...
?Cho biết vì sao trong thơ, ca dao thường có nhiều câu rút gọn như vậy
? Cậu bé và người khách hiểu lầm nhau vì sao?
? Bài học rút ra qua bài tập trên là gì?
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
Yc hs nhận xét lẫn nhau, nhận xét ý thức làm việc cá nhân, làm việc nhóm Gv sửa chữa, đánh giá, rút kinh
nghiệm, chốt kiến thức.
->Trong thơ, ca dao thường có nhiều câu rút gọn vì y/c: Ngắn gọn, có vần, đảm bảo y/c về số chữ trong từng dòng.
*BT3
Cậu bé và người khách hiểu lầm nhau vì khi trả lời người khách cậu bé đã dùng 3 câu rút gọn khiến người khách hiểu sai ý nghĩa
->BH: Phải cẩn thận khi dùng câu rút gọn, dùng không đúng có thể gây hiểu lầm
4. Hoạt động 4: Vận dụng a) Mục tiêu:
- HS vận dụng những kiến thức đã học để giải quyết một vấn đề trong cuộc sống - Hướng dẫn học sinh tìm tòi mở rộng sưu tầm thêm kiến thức liên quan đến nội dung bài học.
b) Nội dung:
- GV hướng dẫn HS thực hiện việc vận dụng kiến thức đã học vào làm BT 4 - GV mời 2 HS lên bảng, thực hiện 1 cuộc hội thoại ngắn – chủ đề học tập.
- HS chỉ ra câu rút gọn các bạn đã sử dụng.
- Nhận xét về cách dùng câu rút gọn của các bạn
c) Sản phẩm: Phần trình bày của học sinh d) Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
GV hướng dẫn HS thực hiện việc vận dụng kiến thức đã học vào làm BT 4
GV mời 2 HS lên bảng, thực hiện 1 cuộc hội thoại ngắn – chủ đề học tập.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
Yc hs nhận xét lẫn nhau, nhận xét ý thức làm việc của HS
Gv sửa chữa, đánh giá, rút kinh nghiệm, chốt kiến thức toàn bài.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS nghe và lên bảng trả lời câu hỏi
- Từng HS chuẩn bị độc lập
- thảo luận, HS suy nghĩ thảo luận theo bàn, theo nhiệm vụ nhóm
Bước 3: báo cáo kết quả và thảo luận - Việc dùng câu rút gọn ở đây có t/d gây cười và phê phán vì rút gọn đến mức không hiểu được và rất thô lỗ
- HS tạo lập đoạn thoại
- HS chỉ ra câu rút gọn các bạn đã sử dụng.
- Nhận xét về cách dùng câu rút gọn của các bạn