CHƯƠNG 2:THỰC TRẠNG CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM VỚI ASEAN-5 TRONG GIAI ĐOẠN 2005 – 2015
2.2. Thực trạng cán cân thương mại Việt Nam với ASEAN-5
2.2.1. Hoạt động xuất khẩu trong giai đoạn 2005 – 2014
2.2.1.1. Giá trị xuất khẩu
Biểu đồ 2.1. Giá trị xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vào thị trường ASEAN-5 giai đoạn 2005 - 2014
Năm 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Tổng 5,11 5,74 6,94 8,61 7,38 8,54 10,75 13,93 14,83 15,55 Tăng Chuẩn 12% 21% 24% -14% 16% 26% 30% 6% 5%
Nguồn: Tổng hợp từ Thống kê Hải quan[13]và Trung tâm Tư liệu và Dịch vụ Thống kê [14] từ 2005 - 2014
Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đến ASEAN-5 tăng trưởng mạnh trong 10 năm qua, từ hơn 5 tỷ USD năm 2005 đến 15,5 tỷ USD ở năm 2014, tăng trưởng hơn 200%. Để nhận xét về tình hình xuất khẩu giữa Việt Nam với nhóm ASEAN-5, cần xét từng giai đoạn trong thời gian trên, kết hợp với những yếu tố trọng yếu trong quá trình hợp tác thương mại trong khu vực.
Giai đoạn 2005 – 2008 là giai đoạn xuất khẩu của Việt Nam đến ASEAN-5 tăng trưởng mạnh với tốc độ tăng trưởng đạt trên 20%, cao nhất đạt 24% năm 2008,
-15%
-5%
5%
15%
25%
0 5 10 15 20
Năm 2005 200620072008200920102011 20122013 2014
Tốc độ tăng trưởng
Tỷ USD
Xuất khẩu Tốc độ tăng trưởng
thời điểm bắt đầu cho cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu và Việt Nam cũng bị ảnh hưởng rất mạnh mẽ bởi cuộc suy thoái. Xuất khẩu sang thị trường ASEAN-5 tăng trưởng rất tốt trong thời gian trước đó đã tụt giảm hơn 14% ở năm 2009 so với cùng kì 2008. Tuy nhiên, xuất khẩu đến ASEAN-5 gần như hồi phục chỉ sau một năm, khi xuất khẩu sang ASEAN-5 đạt 8,54 tỷ USD năm 2010, thời điểm ATIGA có hiệu lực.
Giai đoạn 2011 – 2014 ghi nhận sự chuyển biến rất tích cực trong xuất khẩu của Việt Nam đến ASEAN-5 khi tốc độ tăng trưởng tăng rất cao, 26% năm 2011 và đạt đỉnh 30% năm 2012. Các năm tiếp theo, xuất khẩu Việt Nam tăng trưởng nhẹ, ổn định, ghi nhận kim ngạch xuất khẩu Việt Nam – ASEAN-5 đạt 15,55 tỷ USD vào năm 2014.
Có thể kết luận rằng, dù suy thoái kinh tế toàn cầu ảnh hưởng rất nặng nề tới kinh tế Việt Nam giai đoạn 2008 – 2011, nhưng xuất khẩu của Việt Nam đến thị trường ASEAN, đặc biệt là ASEAN-5 vẫn diễn biến rất tích cực. Đây là do hiệu quả từ lộ trình cắt giảm thuế quan CEPT của Hiệp định thương mại tự do ASEAN – AFTA và Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN – ATIGA. Khi nền kinh tế thế giới gặp khó khăn, thị trường khu vực được xem là lựa chọn hiệu quả nhất.
Biểu đồ 2.2. Kim ngạch xuất khẩu Việt Nam – ASEAN-5 theo từng quốc gia
Nguồn: Tổng hợp từ Thống kê Hải quan[13]và Trung tâm Tư liệu và Dịch vụ Thống kê [14] từ 2005 - 2014
0 1,000 2,000 3,000 4,000 5,000
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Tỷ USD
Indonesia Malaysia Phillipines Singapore Thái Lan
Giai đoạn 2005 – 2010, Malaysia và Singapore là hai thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam với tỷ trọng xuất khẩu cao nhất nhóm ASEAN-5. Nổi bật là Singapore khi giá trị xuất khẩu của Việt Nam đến thị trường này hàng năm ổn định xung quanh mức 2 tỷ USD, cao nhất 2,7 tỷ USD năm 2008. Tuy xuất khẩu sang Malaysia không cao bằng Singapore trong giai đoạn trên, nhưng mức tăng trưởng hàng năm rất đáng kể khi chỉ trong 5 năm, kim ngạch xuất khẩu sang Malaysia tăng trưởng hơn 100%. Đối với các thị trường Thái Lan, Philippines và Indonesia, kim ngạch xuất khẩu cũng ghi nhận sự tăng trưởng qua hàng năm, nổi bật là Indonesia khi xuất khẩu sang thị trường này tăng từ 468,8 triệu USD năm 2005 lên đến hơn 1,4 tỷ USD năm 2010.
Giai đoạn 2010 – 2014, xuất khẩu đến ASEAN-5 tiếp tục tăng mạnh. Malaysia và Thái Lan trở thành hai thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam trong khu vực trong những năm đầu thập niên. Xuất khẩu sang Thái Lan tăng 64% năm 2011 và tiếp tục tăng 46% năm 2012, so với cùng kỳ, vượt Singapore trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam. Trong khi giá trị xuất khẩu sang Malaysia tăng trưởng lần lượt 32% và 62% trong hai năm 2011 và 2012, đạt kim ngạch 4,5 tỷ USD cuối năm 2012, và tiếp tục là thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam trong khu vực.
Diễn biến xuất khẩu sang Singapore, Philippines và Indonesia cũng rất tích cực, khi đều ghi nhận tăng trưởng ổn định và đạt kim ngạch xuất khẩu cao nhất vào năm 2014.
Một vấn đề khác về tình hình xuất khẩu đến ASEAN-5. Tuy xuất khẩu sang các quốc gia ASEAN-5 vẫn rất mạnh, chiếm phần lớn tổng giá trị xuất khẩu cả khu vực, nhưng đã có dấu hiệu suy giảm ở tốc độ tăng trưởng khi trong hai năm gần đây chỉ ghi nhận mức tăng trưởng lần lượt 6% và 5%, rất nhỏ nếu so với 30% năm 2012.
Bảng 2.1. Tỷ trọng xuất khẩu vào ASEAN-5 so với ASEAN
Đơn vị tính: tỷ USD 2005 2006 200
7
200 8
200 9
201 0
201 1
201 2
201 3
201 4 ASEAN-5 5,1 5,7 6,9 8,6 7,4 8,5 10,8 13,9 14,8 15,6 ASEAN 5,7 6,6 8,1 10,3 8,8 10,4 13,7 17,4 18,4 19,1 Tỷ lệ (%) 88,9 86,5 85,5 83,3 84,2 82,4 78,7 79,9 80,5 81,3 Nguồn: Tổng hợp từ Trung tâm Tư liệu và Dịch vụ Thống kê [14] từ 2005 - 2014
Chiếm đến gần 90% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong khu vực ASEAN ở năm 2005, nhưng tỷ lệ này suy giảm trong những năm tiếp theo và thấp nhất ở năm 2011, chỉ chiếm 78,7% tổng giá trị xuất khẩu, thấp nhất trong 10 năm.
Dưới góc độ tích cực, thống kê trên cho thấy Việt Nam đã mở rộng được thị trường xuất khẩu của mình, giảm bớt phụ thuộc về đầu ra với các quốc gia ASEAN- 5, vốn là các nền kinh tế mạnh của khu vực. Tuy nhiên, một cái nhìn khách quan hơn, giai đoạn 2005 – 2011, giá trị xuất khẩu của Việt Nam đến ASEAN-5 không gia tăng, nền sản xuất còn nhiều yếu kém, chủ yếu là mặt hàng thô, hoặc qua sơ chế nên dù sản lượng xuất khẩu gia tăng, nhưng giá trị đóng góp vào cán cân chung vẫn còn hạn chế (Tổng cục Hải Quan, 2011)[13]. Nhưng từ năm 2012 đến 2014, tỷ lệ này đã gia tăng ổn định cho thấy nhiều nỗ lực của Việt Nam trong việc gia tăng giá trị xuất khẩu.