1.3.1. Thực trạng an toàn thực phẩm trên thế giới
ATTP đang là vấn đề nóng bỏng không chỉ tại những nước kém phát triển mà ngay cả các nước phát triển vẫn thường xuyên xảy ra tình trạng NĐTP, cùng với xu hướng phát triển của xã hội và toàn cầu hóa, bệnh truyền qua TP và NĐTP đang đứng trước nhiều thách thức mới, diễn biến mới về cả tính chất, mức độ và phạm vi ảnh hưởng [23].
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hơn 1/3 dân số các nước phát triển bị ảnh hưởng của các bệnh do TP gây ra mỗi năm, các vụ NĐTP có xu hướng ngày càng tăng, trên thế giới hàng năm có khoảng 1,3 tỷ người bị tiêu chảy, trong đó 70% nguyên nhân do sử dụng TP bị ô nhiễm [33]. Nước Mỹ mỗi năm vẫn có 76 triệu ca NĐTP với 325.000 người phải đi viện và 5.000 người tử vong. Ở các nước phát triển khác như EU, Hà Lan, Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc, … có hàng ngàn trường hợp người bị NĐTP mỗi năm và phải chi phí hàng tỉ USD cho việc ngăn chặn nhiễm độc TP [32] [34]. Một số ví dụ điển hình về NĐTP như tại trường công thuộc làng Masrakh, bang Bihar miền đông Ấn Độ sau khi ăn bữa ăn trưa ngày 16/7/2013, có ít nhất 20 học sinh tử vong và 21 em khác phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch có biểu hiện bị ngộ độc [29]. Tại Peru, 03 trẻ em đã thiệt mạng và hơn 50 em khác phải nhập viện sau một bữa ăn trưa tại trường tiểu học ngày 22/9/2011. Theo các quan chức địa phương, gạo và cá được sử dụng để nấu bữa ăn cho các em đã bị nhiễm độc do được để trong một container, trước đó vốn dùng để chứa thuốc diệt chuột, còn tại Trung Quốc ngày 22/5/2013, hơn 500 học sinh tại tỉnh Thanh Hải đã phải nhập viện do bị NĐTP. Các em đều có triệu chứng nôn mửa, chóng mặt và đau đầu sau khi dùng bữa ăn nhẹ với bánh quy và sữa có chất lượng kém. Số thực phẩm này được cung cấp theo một chương trình nâng cao chế độ dinh dưỡng cho học sinh tại các khu vực vùng sâu, vùng xa [30].
Theo chiến lược về ATTP khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO thì bệnh truyền qua TP và ô nhiễm tiếp tục là vấn đề nổi bật về sức khỏe cộng đồng khu vực Tây Thái Bình Dương. Hơn 200 bệnh đã được ghi nhận do TP không an toàn từ những bệnh nhẹ như tiêu chảy cho đến những bệnh gây hậu quả nặng nề như ung thư. Những vụ dịch bệnh truyền qua TP và những vấn đề về ô nhiễm TP không chỉ ảnh hưởng đến cộng đồng tại địa phương mà còn nhanh chóng trở thành vấn đề sức khỏe của toàn cầu do sự phát triển nhanh của thương mại TP và du lịch quốc tế [35].
1.3.2. Thực trạng an toàn thực phẩm tại Việt Nam 1.3.2.1. Tình hình ngộ độc thực phẩm tại Việt Nam
Theo báo cáo của Cục An toàn thực phẩm về công tác bảo đảm ATTP tại BATT tại KCN/KCX giai đoạn 2010-2015 (tính đến hết 30/6/2015), toàn quốc đã xảy ra 84 vụ NĐTP tại BATT trong KCN/KCX, làm 6.566 người mắc, 6.059 người đi viện và không ghi nhận trường hợp tử vong. Trung bình mỗi năm có 14 vụ, 1.094,3 người mắc và 1.009,8 người đi viện do NĐTP tập thể trong KCN/KCX [18].
Bảng 1.1. Tình hình NĐTP BATT tại KCN/KCX tại Việt Nam giai đoạn năm 2010-2015 (tính đến hết 30/6/2015)
Năm 2010 2011 2012 2013 2014 2015
Số vụ 15 13 14 16 16 10
Số mắc 1051 1139 997 818 1167 1394
Số tử vong 0 0 0 0 0 0
Số vụ NĐTP tại BATT của KCN/KCX không có biến động nhiều, tuy nhiên số mắc đang có chiều hướng gia tăng. Năm 2015 đã ghi nhận các vụ NĐTP lớn làm nhiều người mắc tại Nghệ An, Trà Vinh, Long An, Tiền Giang.
Mặc dù vậy, trên thực tế số vụ NĐTP có thể còn lớn hơn nhiều. Điều này khẳng định NĐTP vẫn còn khá phổ biến và ngày càng diễn biến phức tạp, rất khó cho việc tìm nguyên nhân cũng như thực hiện các biện pháp kiểm soát. Đây là một thách thức lớn đối với công tác phòng chống NĐTP. Bệnh truyền qua TP là nguy cơ lớn đối
với sức khỏe con người và giống nòi do sử dụng lâu dài TP không đảm bảo an toàn.
Hiện nay, Bộ Y tế đã xác định được tỷ lệ ca bệnh truyền qua TP/100.000 dân. Cơ cấu bệnh truyền qua TP chủ yếu được ghi nhận: tiêu chảy (75-89,7%), lỵ trực khuẩn (2,2- 4,6), thương hàn (0,5-1,2%), viêm gan vi rút A (0,2-0,86%). Cơ cấu nguyên nhân NĐTP cấp tính và các bệnh truyền qua TP thường gặp là do VSV và độc tố (74,5% số ca NĐTP), độc tố tự nhiên (18,75%), hóa chất (2,8%), các nguyên nhân khác chiếm 3,9% số ca [16].
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng NĐTP trên. Một trong những nguyên nhân là do: kiến thức, thực hành về ATTP của người trực tiếp chế biến không tốt; điều kiện vệ sinh cơ sở không đảm bảo; nguyên liệu TP không an toàn; phương pháp chế biến, bảo quản không đúng quy định [16].
1.3.2.2. Tình hình ngộ độc thực phẩm tại Tiền Giang
Theo số liệu thống kê của Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Tiền Giang, tình hình NĐTP tại tỉnh Tiền Giang từ năm 2010 đến năm 2017 diễn biến phức tạp, đã xảy ra 56 vụ NĐTP với 3.235 người mắc và 05 người tử vong. Riêng năm 2016-2017 xảy ra 09 vụ NĐTP với 332 người mắc, không có trường hợp tử vong, trong đó NĐTP xảy ra tại các BATT công ty chiếm 07 vụ/9 vụ (chiếm 309 người mắc/tổng số 332 người mắc) [11] [12] [13].
Bảng 1.2. Tình hình NĐTP giai đoạn năm 2010-2017 tại tỉnh Tiền Giang
Bảng 1.3. Phân loại NĐTP theo căn nguyên giai đoạn năm 2010-2017 tại Tiền Giang
Năm 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Vi sinh vật 03 10 01 02 01 03 03 03
Độc tố tự nhiên 02 04 01 0 01 0 0 0
Năm 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Số vụ 11 15 06 03 06 06 04 05
Số mắc 735 293 275 866 145 589 140 192
Không rõ nguyên
nhân 06 01 04 01 04 03 01 02
Trong giai đoạn từ năm 2010-2017 các vụ NĐTP do VSV chiếm đa số 26 vụ, tiếp theo là không rõ nguyên nhân chiếm 22 vụ và cuối cùng là do độc tố tự nhiên chiếm 8 vụ. Công tác thanh kiểm tra, giám sát các BATT tỉnh Tiền Giang từ năm 2012 đến năm 2017:
Theo báo cáo của Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Tiền Giang, hiện nay trên địa bàn tỉnh Tiền Giang có 242 BATT. Kết quả thanh kiểm tra của Đoàn thanh kiểm tra liên ngành Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Tiền Giang cho thấy, các BATT chưa đạt hết các điều kiện ATTP về cơ sở và trang thiết bị, dụng cụ; NCB chưa thật sự có kiến thức, thực hành đúng và đầy đủ các yêu cầu về ATTP trong CBTP: không thực hiện khám sức khỏe định kỳ/khám sức khỏe hết hạn, xác nhận kiến thức cho NCB chưa đầy đủ, không thực hiện cập nhật kiến thức ATTP, bảo quản TP và lưu mẫu thức ăn không đúng quy định, không mang bảo hộ lao động, một số bếp ăn chưa bố trí theo nguyên tắc một chiều, … [10] [11] [13].
Bảng 1.4. Công tác thanh kiểm tra, giám sát BATT tại Tiền Giang từ năm 2012- 2017
Năm 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Tổng số cơ sở 144 156 170 185 220 242
Số cơ sở được kiểm tra 144 154 170 167 207 239
Số lượt kiểm tra 366 378 378 167 207 239
Số cơ sở vi phạm 24 27 18 27 12 12