Chương 6. CHỨC NĂNG ĐIỀU KHIỂN
6.2. Lãnh đạo và phong cách lãnh đạo
Có nhiều cách hiểu khác nhau về lãnh đạo:
- Lãnh đạo là làm cho công việc được hoàn thành bởi người khác.
- Lãnh đạo là tìm cách ảnh hưởng đến người khác để đạt được mục tiêu của tổ chức.
- Lãnh đạo là điều chỉnh, ra lệnh và đi trước
Nhà lãnh đạo dù được hiểu ở góc độ nào thì trước hết vẫn phải là một thành viên của tổ chức. Vì thế họ có đủ đặc điểm của một cá nhân,
cá nhân đó sinh hoạt và chịu tác động của tập thể, cá nhân này mãi là một cá nhân đặc biệt để được đặt ở một cương vị lãnh đạo.
Để trở thành một nhà lãnh đạo hữu hiệu thì phải:
- Có mặt mọi nơi, nắm bắt mọi việc, lắng nghe mọi người, nhưng không làm việc của người khác
- Là người lạc quan, bền bỉ để luôn hướng về mục đích của tổ chức và có những phẩm chất đặc biệt là:
+ Điềm tĩnh để làm chủ tình huống + Trung thực với các cộng sự + Cởi mở, song cương quyết + Giản dị, nhiệt tình
Vượt lên trên hết tâm lý cá nhân, tâm lý của đoàn nhóm; nhà lãnh đạo có một tâm lý đặc thù thể hiện dưới dạng uy tín. Uy tín lãnh đạo là khả năng ảnh hưởng đến người khác, làm cho người khác tin tưởng, tuân phục một cách tự nguyện.
Mỗi một nhà quản trị đều có những cách thức, phương pháp để lãnh đạo nhân viên của mình. Tập hợp những phương pháp hay cách thức tác động mà nhà quản trị thường sử dụng để chỉ huy nhân viên thực hiện một nhiệm vụ hay công việc nào đó được gọi là phong cách lãnh đạo.
6.2.2. Phân loại phong cách lãnh đạo
Hai chức năng cơ bản của nhà quản trị đối với nhân viên là:
- Hướng dẫn: giao việc và khuyến khích nhân viên hoàn thành công việc.
- Lắng nghe: Hiểu những khó khăn của cấp dưới, kịp nhận ra vấn đề.
- Cách ứng xử của nhà lãnh đạo trong khi thực hiện chức năng lãnh đạo của mình được hiểu là phong cách lãnh đạo.
NHÀ LÃNH ĐẠO
ĐỐI TƯỢNG LÃNH ĐẠO (nhân viên)
Hướng dẫn Lắng nghe
Phân loại phong cách lãnh đạo theo quan điểm của Kurt Lewin
Trên thực tế, đây là cách phân loại phong cách lãnh đạo phổ biến.
Dựa vào mức độ tập trung quyền lực, Kurt Lewin chia phong cách lãnh đạo làm ba loại:
Phong cách độc đoán (chuyên quyền): Đặc trưng bởi sự áp đặt của nhà quản trị đối với nhân viên, các nhân viên chỉ thuần túy là người nhận và thi hành mệnh lệnh, nhà quản trị cũng thường xuyên kiểm tra, giám sát chặt chẽ cấp dưới trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Phong cách dân chủ: là phong cách trong đó nhà quản trị ra quyết định sau khi bàn bạc, trao đổi và tham khảo ý kiến của cấp dưới.
Phong cách tự do: nhà quản trị sử dụng ít quyền lực, dành cho cấp dưới độ tự do cao, vai trò của nhà quản trị là giúp đỡ tạo điều kiện cho cấp dưới thông qua cung cấp thông tin và các phương tiện khác.
Mỗi phong cách lãnh đạo trên điều có những ưu nhược điểm của nó. Điều đó đòi hỏi các nhà quản trị phải dựa vào các yếu tố cụ thể khác nhau như: đặc điểm phát triển của tổ chức, đặc điểm tâm lý cá nhân của nhà quản trị, tình hình cụ thể của tổ chức để lựa chọn phong cách lãnh đạo phù hợp. Nhà quản trị phải biết thay đổi phong cách lãnh đạo khi nó không phù hợp với sự phát triển của tổ chức.
Phân loại phong cách lãnh đạo căn cứ theo mức độ quan tâm đến công việc và con người (mô hình của Đại học bang OHIO)
Quan điểm của các nhà nghiên cứu của Đại học OHIO: phong cách S2 là tốt nhất.
Tuy nhiên, trong thực tế điều này không phải luôn đúng trong mọi tình huống bởi tính phức tạp của công việc lãnh đạo.
Phân loại phong cách lãnh đạo theo ô cờ của Robert Blake và Jame Mouton
Robert Blake và Jame Mouton đề xuất phong cách lãnh đạo theo dạng ô cờ quản lý gồm 4 phong cách cực đoan và một phong cách khả thi nhất (giữa bàn cờ).
1 2 3 4 5 6 7 8 9
9 1,9 9,9
8 7 6
5 5,5
4 3 2
1 1,1 9,1
- Phong cách 1.1: nhà quản trị ít quan tâm đến công việc và con người. Họ chỉ bỏ ra những nỗ lực tối thiểu để duy trì công việc.
- Phong cách 1.9: nhà quản trị quan tâm nhiều đến con người mà ít quan tâm đến công việc, phong cách này mang tính xuề xòa kiểu gia đình, thân thiện và thoải mái.
- Phong cách 9.1: nhà quản trị quan tâm tối đa đến công việc nhưng ít quan tâm đến con người, phong cách quản lý mang tính độc đoán thích hợp trong những điều kiện nhất định.
- Phong cách 9.9: nhà quản trị quan tâm tối đa đến công việc và con người. Là cách quản trị theo tinh thần đồng đội, công việc được hoàn thành nhờ sự toàn tâm, toàn ý, sự phụ thuộc lẫn nhau trong tổ chức.
- Phong cách 5.5: nhà quản trị quan tâm đến con người và công việc ở mức độ vừa phải. Đây là phong cách quản trị đạt đến sự cân đối
Quan
tâm đến con người
Quan tâm đến sản xuất
Là nguyên nhân
Dẫn tới
Đáp ứng
giữa mức độ thực hiện công việc và duy trì tinh thần của các nhân viên ở mức độ thỏa đáng.