BÀI TẬP TÂM LÝ HỌC HÌNH THÀNH NĂNG LỰC SƯ PHẠM
15. Nghề nào cũng cao quý
Ngay từ nhỏ, bạn đã ước mơ được trở thành một người giáo viên mẫu mực, mang tri thức đến cho học trò. Mơ ước của bạn dần được hiện thực hóa khi bạn vượt qua kỳ thi đại học khó khăn, đỗ vào trường đại học sư phạm Hà Nội. Tuy nhiên, nhiệt huyết của bạn đã bị dội một gáo nước lạnh khi trong trong dịp tết vừa qua.
Trong dịp Tết, một người bạn thân của bố bạn, vốn là một doanh nhân thành đạt về hưu đến thăm gia đình. Sau khi nghe bố bạn vui mừng giới thiệu về cô con gái - một tân sinh viên của trường đại học sư phạm Hà Nội, người bạn của ông đã nói ngay: “Sao ông lại cho cháu thi vào sư phạm là gì? Thời của anh em mình, “chuột chạy cùng sào, mới vào sư phạm” đã đành, giờ lại bắt chúng nó đi vào cái con đường cụt đó? Tốt nghiệp ra, chẳng biết có xin được việc không? Nghe nói, để xin được việc cũng phải mất vài trăm triệu. Mà nếu có may mắn xin được việc, lương cũng chẳng đủ sống. Thời xưa, cái nghề này dù có nghèo thì cũng còn được cái danh là nghề cao quý, đạo đức, còn ngày nay, cái danh cũng chẳng còn! Nghề sư phạm giờ có quá nhiều thị phi. Thầy chẳng ra thầy, trò chẳng ra trò! Khi thì thầy trò đánh nhau, khi lại rủ học trò vào nhà nghỉ; điểm chác thì mua bán; đạo đức thì xuống cấp trầm trọng. Ông chẳng nghe báo chí nói đầy ra đấy! Tôi không hiểu vì vao ông lại hướng nghiệp cho con mình như vậy!?”
Câu hỏi: Trước những quan điểm của người khách trên, bạn sẽ phản ứng, xử lý tình huống này như thế nào?
Gợi ý hướng giải quyết
- Vận dụng kiến thức tâm lý học đánh giá đúng tình huống: Môi trường làm việc và những đặc trưng của nghề (môi trường kinh doanh khá khắc nghiệt, nghề kinh doanh khá phức tạp), có thể bị ảnh hưởng đến quan điểm tiêu cực của người khách khi nhìn nhận về những vấn đề của cuộc sống. Cái tôi của ông về việc muốn khẳng định nghề nghiệp của mình cũng có thể dẫn đến xu hướng chê bai những nghề nghiệp khác, trong đó có nghề sư phạm.
166
- Giữ thái độ bình tĩnh, lắng nghe tích cực, thấu hiểu và chia sẻ với quan điểm về những mặt trái và những khó khăn đặc trưng của nghề sư phạm. Cần nhận thức rằng, thái độ, sự bình tĩnh và khéo léo của chính bạn là cách tốt nhất để khẳng định vị thế và ý nghĩa của nghề sư phạm.
- Bên cạnh việc thấu hiểu những thông tin mà người khách cung cấp về những mặt trái của nghề, bạn cần khéo léo, tế nhị cung cấp những thông tin khẳng định ý nghĩa của nghề sư phạm. Cần chứng minh ngắn gọn rằng, nghề sư phạm là nghề mà nếu thiếu nó, xã hội rất khó có thể vận hành, phát triển tốt đẹp. Bên cạnh những hiện tượng tiêu cực trong giáo dục, ngành vẫn còn rất nhiều những tấm gương sáng, những nhà giáo mẫu mực.
- Mỗi nghề đều có thuận lợi và khó khăn nhất định khi làm việc. Cần chia sẻ rằng, việc lựa chọn nghề sư phạm của bạn dựa trên sự cân nhắc từ những yếu tố như: hứng thú, tính cách, năng lực của bản thân; những yêu cầu cơ bản của nghề sư phạm; cơ hội việc làm sau khi ra trường. Mỗi người đều có định hướng giá trị của riêng mình và bạn cảm thấy hài lòng, hạnh phúc với lựa chọn của mình.
- Trong tình huống này, cần vận dụng tốt năng lực lắng nghe tích cực; năng lực thuyết phục; năng lực kiềm chế cảm xúc; năng lực phản ánh cảm xúc và tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc giao tiếp. Cần vận dụng sáng tạo những hiểu biết về nghề sư phạm và những hiểu biết xã hội về hiện trạng của nghề trong việc chia sẻ thông tin và thay đổi quan điểm cua vị khách nọ.
16. Phương pháp dạy học
Sau khi tốt nghiệp, bạn về công tác tại một trường học gần nhà. Trong một giờ giảng dạy, bạn đang cho học sinh thảo luận rất sôi nổi về một vấn đề xã hội mà các em quan tâm. Việc các em tranh luận sôi nổi làm cho giờ học của bạn sôi động, không “trật tự” như các giờ học khác. Trong khi các nhóm đang tiến hành thảo luận, một cô giáo lớn tuổi, dạy cạnh lớp bạn nhẹ nhàng mời bạn ra ngoài và đề nghị bạn yêu cầu lớp trật tự, không cho nói chuyện ồn ào như vậy. Trong chia sẻ của cô giáo lớn tuổi, bạn có thể ngầm hiểu bao gồm cả sự trách móc, phê bình của cô về việc bạn mới ra trường còn trẻ tuổi, ít kinh nghiệm nên không biết cách quản lý lớp, không nghiêm khắc với học sinh, để học sinh nói chuyện riêng trong giờ
167
học. Cô khuyên trong dạy học cần nghiêm khắc để học sinh phải sợ, từ đó trật tự trong giờ học như trong các tiết học của cô.
Câu hỏi: Trong tình huống đó, bạn nhận thức và giải quyết như thế nào?
Gợi ý hướng giải quyết
- Đây là tình huống mâu thuẫn thường nảy sinh giữa các giáo viên lớn tuổi và trẻ tuổi xuất phát từ nhận thức khác nhau về phương pháp dạy học. Sự tích cực và thảo luận sôi nổi của các học sinh trong lớp bạn đang dạy có thể ít nhiều ảnh hưởng đến lớp của cô giáo bên cạnh. Ngoài ra, cái tôi của cô giáo lớn tuổi cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cái nhìn không thiện cảm về giờ dạy của bạn.
- Trong tình huống này cần bình tĩnh, lắng nghe, đồng thời mong cô thông cảm vì có thể việc thảo luận của lớp có thể làm phiền giờ dạy của cô. Chia sẻ để cô hiểu, thông cảm vì lớp bạn đang tiến hành thảo luận nhóm. Thể hiện mong muốn được lĩnh hội những kinh nghiệm giảng dạy, đặc biệt là phương pháp giảng dạy từ cô vào một thời điểm thích hợp khác. Tiếp tục tiến hành giờ học theo đúng giáo án đã được chuẩn bị nhưng khuyến khích học sinh thảo luận nhóm trật tự hơn.
- Trong một buổi khác, chủ động đến lắng nghe những góp ý về chuyên môn của cô giáo – người đồng nghiệp lớn tuổi và có nhiều kinh nghiệm giảng dạy hơn bạn. Cần thể hiện thái độ cầu thị, ghi nhận và khuyến khích việc chia sẻ những kinh nghiệm giảng dạy của cô. Cần khẳng định rằng, điều đó rất có ý nghĩa với những người mới vào nghề như bạn. Bên cạnh đó, cũng cần chủ động trình bày một cách khoa học, logich và xin ý kiến góp ý của cô về những mục tiêu, nội dung, tiến trình giảng dạy mà bạn đang vận dụng phương pháp mới – phương pháp dạy học tích cực. Nếu có những bất đồng trong quan điểm, cần bình tĩnh lắng nghe, không thể hiện thái độ cực đoan.
- Trong trường hợp vẫn tồn tại sự khác biệt trong quan điểm, cần triệt để tận dụng các diễn đàn và tiếng nói của những người có cùng quan điểm với mình để tạo thành một dư luận, một trào lưu chung trong hội đồng về việc vận dụng phương pháp giảng dạy tích cực trọng dạy học, nhưng cần tế nhị để tạo ra các nhóm mâu thuẫn đối kháng. Tích cực, chủ động tham gia vào những đợt hội giảng, duyệt giảng chính thức do nhà trường, bộ môn tổ chức. Đây là nơi bạn có thể danh
168
chính ngôn thuận trình bày quan điểm khoa học của mình, đồng thời cũng sẽ được tập thể đánh giá khách quan. Đó chính là con đường gián tiếp nhưng khách quan, có ảnh hưởng tích cực, mạnh mẽ làm thay đổi nhận thức của đồng nghiệp trong tập thể sư phạm, đồng thời tránh được những mâu thuẫn đối kháng, gây mất đoàn kết nội bộ.
- Trong tình huống này bạn cần chú ý vận dụng tốt các kỹ năng giao tiếp, đặc biệt là kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thấu hiểu. Cần vận dụng tốt những kiến thức tâm lý để hiểu tâm lý của đồng nghiệp, đặc biệt là những mâu thuẫn có thể nảy sinh từ các thế hệ cán bộ khác nhau. Cần vận dụng tốt kỹ năng kiềm chế cảm xúc, kỹ năng thuyết trình để tạo thành một năng lực tổng hợp có khả năng thuyết phục, thay đổi nhận thức của đồng nghiệp về những vấn đề chuyên môn.