BÀI TẬP TÂM LÝ HỌC HÌNH THÀNH NĂNG LỰC SƯ PHẠM
3. Niềm vui đơn giản của một người thầy
Giống một vài giáo viên khác, tôi cũng nhận dạy tại một trung tâm giáo dục thường xuyên (GDTX) và trường khuyết tật. Những ngày đầu nhận dạy ở trung tâm GDTX khá vất vả bởi ở đây tập trung khá nhiều học viên “cá biệt”. Nhưng khi tìm hiểu, tôi nhận ra rất nhiều học sinh có hoàn cảnh đặc biệt, rất đáng thương. Với tôi, dạy ở đâu cũng vậy, đôi khi chúng ta cần “gieo” cho các em niềm tin và hi vọng, tình thương và lẽ sống nhiều hơn “gieo” con chữ. Thời đại công nghệ thông tin, ngoài bài dạy giáo án điện tử, tôi thường sưu tầm những bài viết, những thước phim, những bài hát… để gieo vào tâm hồn học trò về sống đẹp, ơn nghĩa sinh thành, tình bạn đẹp, tình thầy trò, nghị lực sống, những tấm gương hiếu học, những tấm gương vì cộng đồng… vì đó là những bài học làm người, tình người thiết thực cho các em. Đôi lúc, tôi lại giống như một người bạn, chia sẻ với các em qua những lời tâm sự, dòng thư về các vấn đề trong cuộc sống, thậm chí nhiều em đã chia sẻ cùng tôi về những chuyện khá nhạy cảm.
Niềm vui với tôi chỉ đơn giản là vậy. Một cử chỉ chia sẻ chân thành của học sinh, một nụ cười thân thiện, một ánh mắt trìu mến của các em học sinh dành cho mình, hay một sự tiến bộ nhỏ của học sinh được cho là “cá biệt” lại là niềm vui bất tận của tôi
Tâm sự của Thái Hoàng (Giáo viên Trường THPT Thành Nhân, TP.HCM)
Câu hỏi:Theo bạn người thầy giáo trong tình huống trên phải có những tri thức và kĩ năng nào để có thể thành công trong hoạt động dạy học và giáo dục trong một
150
lớp học có những học sinh được cho là “cá biệt”? Hãy trình bày và phân tích các kĩ năng đó?
Gợi ý hướng giải quyết
- Phải có tri thức và kĩ năng nhận diện các học sinh đặc biệt trong lớp học (điểm mạnh, đặc điểm cá nhân, hoàn cảnh sống, nhu cầu, sở thích…)
- Có tri thức và kĩ năng về mô hình và các nguyên tắc tổ chức - quản lý lớp học có học sinh đặc biệt
- Có tri thức và kỹ năng quản lý giảng dạy ở lớp học có học sinh đặc biệt (lên lịch giảng dạy; Lập kế họach giảng dạy; Sử dụng tài liệu, công cụ và thiết bị giảng dạy).
- Trình bày được những yêu cầu về phẩm chất và thái độ của giáo viên trong việc ứng xử với các dạng học sinh đặc biệt ( Có lòng yêu trẻ (tôn trọng nhân cách học sinh, tin tưởng học sinh), tính hài hước, “năng lực hiểu học sinh trong quá trình dạy học”. “năng lực chế biến tài liệu học tập”. “ năng lực nắm vững kỹ thuật dạy học” . “năng lực “cảm hóa” học sinh” ..).
4.Người thầy tâm huyết
Sau đây là tâm sự của một thầy giáo người Mĩ : “ Vào đầu những năm 60, ở thành phố New York, tôi làm việc với một nhóm học sinh lớp 8 và 9 nhưng trình độ đọc chỉ cỡ học trò lớp 2, lớp 3. Thật là khó để mà không tỏ ra thất vọng, cố mà làm việc, cố mà dạy chúng – những đứa bé về căn bản là đã bỏ học….
Về cách cư xử, lũ học trò này đúng là một cơn ác mộng. Chúng nói chuyện bằng cái giọng giận dữ, cay độc, giễu cợt và luôn nghĩ rằng mình là đồ bỏ đi, bị người ta cười nhạo hay khinh rẻ. Tôi đã thử dạy chúng theo từng nhóm nhỏ, hay dạy từng đứa riêng rẽ, nhưng phải thành thật thú nhận rằng kết quả hầu như chẳng đáng mừng chút nào…
151
Một trong những vấn đề khác mà tôi gặp phải là, thời đó, hầu hết những tài liệu dành cho học sinh kém, phù hợp với lứa tuổi trung học cấp lớp thấp như vậy lại không có sẵn….
Một ý nghĩ lóe lên trong đầu tôi. Tôi “thuê” đám học trò nói trên làm giáo viên dạy học. Tôi nói với bọn chúng rằng ở trường tiểu học gần đó có đám trẻ lớp 1,2,3, chúng cần có người giúp đỡ tập đọc. Tôi nói rằng tôi có tiền, tôi có thể trả cho trò nào giúp đỡ đám con nít tiểu học kia. Đám học trò của tôi nhao nhao hỏi, thế dạy trong giờ học hay sau giờ học. “Trong giờ học. Đúng ra, các trò thay vì đến lớp này thì sẽ đến trường tiểu học kia dạy cho bọn trẻ… Nhưng các trò phải biết rằng nếu các trò không có mặt, thì sẽ không được trả công. Và các trò cũng phải hiểu rằng bọn trẻ con sẽ rất thất vọng nếu các trò là thầy hay cô của chúng mà lại vắng mặt, đọc không tốt, hoặc không làm việc đàng hoàng. Trách nhiệm nặng nề đấy!”
….Mục đích của tôi là tìm ra cách hợp pháp để cho khiến lũ học trò lớp 8, lớp 9 chịu đọc những bài tập đọc lớp 2, lớp 3. Tôi nghĩ rằng, nếu tôi làm cho chúng đọc được những bài tập này và đọc lại mỗi ngày, thì chắc chắn chúng sẽ tiến bộ. Và đúng như vậy. Vào cuối năm, khi kiểm tra, trình độ đọc của đám học trò lớn này đều có tiến bộ, tăng thêm một, hai thậm chí ba lớp. Nhưng những thay đổi ngoạn mục nhất là thay đổi trong hành vi và thái độ của chúng. Chúng đã biết ăn mặc cho đàng hoàng hơn, gọn gàng hơn…các trận choảng nhau đã giảm bớt trong khi số buổi dự lớp lại tang lên một cách kì diệu
(Trích trong “Còn có ai đó yêu thương bạn”, NXB Trẻ) Câu hỏi:
1. Sản phẩm lao động của người thầy giáo trong tình huống trên là gì?
2. Để thực hiện được dự án của mình, người thầy giáo trong câu chuyện trên cần có những tri thức và kỹ năng nào?
Gợi ý hướng giải quyết
152
1. Sản phẩm lao động của người thầy giáo là nhân cách học sinh ( cụ thể là nhận thức, thài độ và hành vi của học sinh đã thay đổi theo chiều hướng tích cực)
2. Để thực hiện được dự án của mình người thầy giáo cần phải:
- Hiểu được “nhu cầu”, “tính cách”, “nhân cách”, sự phát triển trí tuệ, hoạt động giao tiếp và sự phát triển nhân cách của lứa tuổi học sinh THCS.
- Hiểu được các yếu tố tổ chức và quản lý học sinh đặc biệt ( Quản lý nội quy, quy trình và nguyên tắc lớp học; Quản lý hành ví; Quản lý giảng dạy)
- Phải có “Năng lực hiểu học sinh”, “năng lực vạch dự án phát triển nhân cách học sinh”, “năng lực tổ chức các hoạt động sư phạm”…
2.NĂNG LỰC GIÁO DỤC