CHƯƠNG 7: CƠ SỞ TÂM LÍ HỌC CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, THÁI ĐỘ, GIÁ TRỊ VÀ NHÂN CÁCH
80. Phương pháp giáo dục đạo đức cho học sinh
1. Trong giờ học giáo dục công dân của lớp 9C, thầy giáo T hỏi học sinh:
- Nếu các em gặp người bị tai nạn ở đường thì các em sẽ làm gì?
Em học sinh A trả lời:
- Thưa thầy, em phải giả vờ như không biết và tiếp tục đi.
Thầy giáo mắng học sinh:
- Em làm như thế là không được, là một người học sinh phải biết giúp đỡ người gặp nạn chứ!
Học sinh A ấp úng nói:
- Nhưng thưa thầy, chiều hôm qua em nhìn thấy thầy….
Thầy giáo cắt ngang:
- Nhưng hôm qua tôi đang bận!
Cả lớp cười ồ lên.
2. Chủ nhật, được nghỉ học, nhà trường phát động ngày giúp đỡ các gia đình thương binh liệt sĩ ở địa phương. Theo phân công, lớp 9C cùng cô giáo chủ nhiệm chịu trách nhiệm giúp đỡ mẹ Hiền - mẹ Việt Nam anh hùng. Hẹn nhau lúc 8 giờ nhưng mãi 9 giờ 30 cả lớp mới lục tục kéo đến. Khi đến nơi thấy cô giáo Hoài đang gánh nước đổ vào bể giúp mẹ. Nhìn dáng người nhỏ bé của cô như còng xuống vì sức nặng của gánh nước, mồ hơi lăn từng giọt trên má, cả lớp đều xấu hổ,
105
không ai bảo ai, mỗi người một việc giúp mẹ Hiền. Buổi làm việc xong sớm hơn dự định.
Câu hỏi:
1. Hãy đánh giá lời nói và việc làm của các thầy cô giáo trong các tình huống trên.
2. Từ nội dung của 2 câu chuyện trên, làm thế nào để tiến hành biện pháp giáo dục học sinh hiệu quả nhất?
3. Nếu bạn là đồng nghiệp của thầy T, bạn nhắc nhở và góp ý với thầy T như thế nào?
Gợi ý hướng giải quyết
Câu 1: Lời nói và việc làm của thầy T trong tình huống trên là không thống nhất.
Tính thống nhất là một đặc điểm của nhân cách. Nếu lời nói và việc làm không thống nhất sẽ không có một nhân cách tốt và không tạo ra uy tín của người thầy.
Học sinh sẽ không nghe lời và làm theo.
Việc làm của cô giáo Hoài là một tấm gương sáng ngời về đạo đức. Cô là hiện thân của siêu nhân cách nên đã cảm hóa được học sinh.
Câu 2: Muốn sử dụng bất kỳ biện pháp giáo dục đạo đức nào cho học sinh có hiệu quả thì người thầy, cô giáo phải là một tấm gương tốt cho học sinh. Lời nói phải đi đôi với việc làm.
Câu 3: Có thể dùng câu nói của Khổng Tử để nhắc nhở thầy T: “Mình không giữ được thân mình cho chính, làm sao sửa chữa người khác cho chính được”.
81.Tờ bạc mới
Bà lão ăn mày đội nón mê, quàng cái túi xẹp lép lên vai, bước khỏi chợ.
- Ê, bà già, cho nè.
Bà nghe tiếng lao xao của lũ học trò đi học về. Một cậu dúi vào tay bà tờ bạc mới cứng, tiếng ai đó cười. Bà mừng quýnh, lập cập cám ơn. Bà mân mê tờ bạc, cố
106
đoán xem là tờ mấy nghìn. Nhưng tờ bạc hơi là lạ, bà chịu không đoán được, đành gấp thẳng nếp cất vào túi.
Lần đến tủ bánh mì quen nơi góc chợ, bà đưa tờ bạc cho cô gái hôm nay bán hàng thay mẹ. Hàng ế, cô mải mê dán mắt vào quyển truyện. Cô nghe tiếng bà lão, giật mình cầm lấy tờ bạc, mắt mở to sợ hãi, quăng tờ bạc vào góc tủ. Nó nhìn bà lão trân trối. Ngẫm nghĩ một hồi, nó nói tiếng hơi run.
- Tờ một ngàn bà ạ! Để cháu bán cho bà ổ bánh mì to thơm giòn. Bà lão nuốt nước miếng, cầm ổ bánh mì quay đi. Vừa được mấy bước chân bà giật mình đứng lại, bởi tiếng kêu líu ríu của cô bé. Cô bé cũng vừa chạy tới cầm tay bà.
- Bà ơi, lúc nãy là tờ 5 nghìn, cháu nhìn nhầm. Cháu gửi bà tiền thừa.
Bà lão hấp háy đôi mắt mù, lập cập cảm ơn và lò dò bước đi. Cô bé đứng nhìn theo một lát rồi chạy về tủ bánh mì run run bật lửa, cầm tờ bạc âm phủ nơi góc tủ đốt đi.
(Trích trong báo “Sinh viên Việt Nam”) Câu hỏi:
1. Hành vi của cậu bé trên đây có phải là hành vi phi đạo đức? Vì sao?
2. Theo bạn yếu tố tâm lí nào trong cấu trúc hành vi đạo đức của cậu bé còn bị hạn chế?
3. Cô bé bán bánh mì đã nói dối với bà lão ăn xin. Hành vi của cô bé là hành vi đạo đức hay hành vi phi đạo đức? Vì sao?
4. Nếu là giáo viên chủ nhiệm lớp tình cờ biết được chuyện này bạn sẽ ứng xử như thế nào?
Gợi ý hướng giải quyết
Câu 1: Hành vi của cậu bé trên đây là hành vi phi đạo đức.
Câu 2: Cậu bé đã có tri thức đạo đức là giúp người nghèo, là một hành vi tốt nhưng hành vi của cậu lại không phải là hành vi đạo đức vì còn thiếu niềm tin đạo đức, thiện chí đạo đức và tình cảm đạo đức.
107
Câu 3: Cô bé bán bánh mì mặc dù đã nói dối nhưng hành vi của cô vẫn được coi là hành vi đạo đức vì xuất phát từ động cơ mang ý nghĩa đạo đức và có đầy đủ các tiêu chuẩn của hành vi đạo đức.
Câu 4: Sử dụng câu nói của F. Hubbart khuyên nhủ cậu học trò: “Tư tưởng đẹp thì hành vi phải đẹp”.
82.Tính tự giác của sinh viên ngày càng thấp
Trong buổi giao lưu với sinh viên Học viện Báo chí tuyên truyền, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng chia sẻ rằng, sinh viên ngày nay có quá nhiều thứ say mê nên không tập trung nhiều cho việc học.
Thầy Đan Tâm, nguyên Hiệu trưởng trường Đại học Công đoàn cũng nhận xét: “Trong thực tế và theo thống kê xác suất, chỉ có khoảng 20%, tức là 1/5 số sinh viên có bản lĩnh và ý thức tự giác học tập, còn lại thì không chăm học và lười học. Họ bỏ tiết, không chép bài, lười suy nghĩ, lười đọc sách v.v… Ngay trong giờ học, có thể bắt gặp rất nhiều cảnh sinh viên không nghe giảng, chép bài mà thay vào đó là sử dụng di động để gọi điện, nhắn tin. Thậm chí, nhiều bạn còn ngang nhiên dùng laptop để giải trí hay thực hiện một công việc khác không hề liên quan đến nội dung bài giảng.
(Trích trong “sinhviendanminh.net”) Câu hỏi:
1. Theo bạn, việc sinh viên lười học, bỏ tiết, không chép bài, lười đọc sách, không nghe giảng có phải là những hành vi phi đạo đức không? Vì sao?
2. Là sinh viên bạn có suy nghĩ gì về căn “bệnh” nói trên? Cách “chữa trị”
những căn bệnh này như thế nào là có hiệu quả?
Gợi ý hướng giải quyết
Câu 1: Đó là những hành vi phi đạo đức vì thiếu những tiêu chuẩn của hành vi đạo đức.
108
Câu 2: Yêu cầu sinh viên đưa ra những suy nghĩ của mình, phê phán những hành vi này và biện pháp khắc phục.