CHƯƠNG 7: CƠ SỞ TÂM LÍ HỌC CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC, THÁI ĐỘ, GIÁ TRỊ VÀ NHÂN CÁCH
63. Khôn từ trong trứng khôn ra
Khi bàn luận về vai trò của yếu tố bẩm sinh, di truyền với sự phát triển năng lực, có một bạn đã đưa ra ý kiến lập luận rằng, bẩm sinh, di truyền có vai trò quyết định trực tiếp trong việc phát triển tài năng. Những đứa trẻ có biểu hiện năng lực phát triển sớm, các thần đồng là những dẫn chứng không thể chối cãi cho việc quyết định trực tiếp của di truyền trong việc hình thành tài năng, vì năng lực của những đứa trẻ này thường bộc lộ rất sớm, ngay từ khi những tác động của giáo dục và môi trường chưa phát huy mạnh mẽ. Để củng cố cho lập luận của mình, bạn sinh viên này đã đưa ra ví dụ về việc thể hiện tài năng sớm của thần đồng âm nhạc Mô-da.
Mô-da là một thần đồng mà tài năng cho tới ngày nay chưa có ai vượt qua được. Nhạc sĩ này đã biết chơi đàn vĩ cầm và dương cầm khi mới lên 3, bắt đầu viết các bản “nhạc khúc nhịp ba” (minuets) vào tuổi lên 6, soạn bản “giao hưởng”
(symphony) đầu tiên khi chưa đầy 9 tuổi, sáng tác “diễn ca khúc” (oratorio) khi 11 tuổi và “nhạc kịch” (opera) lúc mới 12.
Mô-da là nhạc sĩ thiên tài, một ngôi sao chói lọi, một thần đồng trong lịch sử âm nhạc thế giới. Tất cả những từ đẹp đẽ nhất để nói về tài năng âm nhạc đều xứng đáng có thể dành cho ông. Mô-da sinh ngày 27/1/1756 trong một gia đình âm nhạc
83
ở thị trấn San-buốc, nước Áo. Cha là Lê-ô-pôn, một nghệ sĩ chơi đàn violon có tiếng. Gia đình Mô-da có 2 người con, đó là Mô-da và chị gái Nan-nếc. Hai chị em cùng tỏ ra có năng khiếu đặc biệt về âm nhạc. Nan-nếc nhiều hơn em trai năm tuổi, từ khi 4 tuổi, cô đã có biểu hiện của một tài năng âm nhạc, chỉ sau một năm luyện tập đã đánh được những bản nhạc khá hóc búa. Tuy nhiên, tài năng của người em còn vượt xa hơn. Sở dĩ, người ta gọi Mô-da là thần đồng âm nhạc vì tài năng của ông đặc biệt và được bộc lộ từ lúc còn rất nhỏ.
Một buổi sáng mùa thu năm 1758, tức là khi Mô-da chưa đầy 3 tuổi, bà Anna Maria - mẹ của Mô-da ở nhà cùng cậu con trai, ông Lê-ô-pôn đã đi làm, còn Nan- nếc thì đi học. Như lệ thường, bà ngồi vào đàn clavơxanh (đàn piano cổ) và bắt đầu chơi những bản nhạc mà hàng ngày Nan-nếc vẫn luyện tập. Trước đó, bà cẩn thận đặt Mô-da ngồi trên chiếc ghế, phía bên phải cây đàn, để vừa đánh đàn vừa dễ dàng quay sang nói chuyện và trông nom cậu bé.
Trong khi mẹ chơi đàn, Mô-da rất chăm chú nghe và quan sát những ngón tay đang di chuyển của bà, có vẻ như những bản nhạc đang thu hút được sự chú ý của cậu. Không lâu, sau khi đã chơi một số bản nhạc ngắn, bà Maria đứng lên, đi vào bếp để lấy một cốc nước. Trước khi đi, bà đẩy chiếc ghế mà Mô-da đang ngồi sát lại cây đàn, cho cậu bé bám vào thành đàn đề phòng cậu có thể bị ngã.
Khi đang rót nước vào cốc, bà Maria chợt nghe thấy bản nhạc vừa chơi vang lên từ phòng khách, thầm ngạc nhiên nghĩ rằng cô con gái hôm nay lại đi học về sớm, bà hỏi vọng ra ngoài phòng khách: “Sao về học sớm vậy, Nan-nếc ?”. Không có tiếng trả lời, bà liền nghiêng người nhìn ra phía ngoài. Bỗng nhiên bà sững người, suýt đánh rơi cả chiếc cốc trên tay, khi nhìn thấy cậu con trai bé nhỏ của mình đang mải miết đánh lại bản nhạc mà lúc trước bà đã tập. Tuy mức độ thuần thục và tốc độ của bản nhạc chưa thật chính xác, nhưng đó chính là bản nhạc mà bà vừa
84
chơi. Không tin được ở mắt mình, sau giây lát định thần, bà Maria tiến gần lại cây đàn. Bà quyết định kiểm chứng những điều ngạc nhiên vừa được chứng kiến.
Tay trái giữ vai Mô-da, còn tay phải bà chạy trên những phím đàn một giai điệu ngắn. Ngay khi giai điệu vừa kết thúc, bàn tay bé xíu của cậu bé đặt lên phím đàn, không hề có chút ngập ngừng, cậu đánh lại giai điệu vừa xuất hiện. Cậu chơi chính xác cứ như đã từng tập nó nhiều lần. Bà Maria lại chuyển sang một giai điệu khác, lần này đó là một câu nhạc do bà tự nghĩ ra, Mô-da cũng đánh lại chính xác. Rồi những câu tiếp theo, ngày càng trở nên dài hơn, khó nhớ hơn, cậu bé cũng đánh lại được gần như là hoàn hảo. Đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, càng thử, bà Maria càng thấy được khả năng đặc biệt của con trai mình.
Đến trưa, khi ông Lê-ô-pôn về nhà, việc đầu tiên, bà Maria gọi ông đến bên cây đàn để cho ông chứng kiến khả năng đặc biệt của cậu con trai. Bây giờ đến lượt ông bố ngỡ ngàng khi thấy con trai mình, mọi ngày chỉ bình thường như những cậu bé khác, bỗng nhiên có những biểu hiện đặc biệt của một thiên tài âm nhạc. Sau khi kiểm tra kỹ năng khiếu của con trai bằng những đoạn nhạc khá hóc búa, ông tự hào nói với vợ: “ Đó là một tài năng đặc biệt, rồi em xem, mai đây, mọi người sẽ nhắc đến thằng bé nhà mình nhiều đấy”.
Điều đó đã sớm xảy ra, chỉ ít lâu sau, dưới sự hướng dẫn của ông Lê-ô-pôn, hai đứa con của ông đã cùng nhau luyện tập đồng thời hai loại nhạc cụ là violon và clavơxanh, chúng có thể biểu diễn độc tấu cũng như hoà tấu một cách khá thuần thục. Trong khi người khác phải mất nhiều năm mới có thể học để hoàn thiện kỹ thuật chơi một trong hai nhạc cụ này, thì chỉ trong hai năm, những đứa con ông đã nắm được kỹ thuật trình diễn thành thạo, đặc biệt là Mô-da. Cậu vừa có kỹ thuật tốt, có nhạc cảm và tỏ ra có tâm lý vững vàng trong khi biểu diễn. Chính vì thế Mô-da thường được ông Lê-ô-pôn giới thiệu trong các cuộc trình diễn âm nhạc ở
85
San-buốc, sau đó là thành phố Viên - thủ đô nước Áo, và khắp các thành phố lớn của Châu Âu.
Còn rất nhiều câu chuyện đặc biệt kể về tài năng âm nhạc đặc biệt của Mô-da, tuy nhiên, tất cả đều hướng tới một sự thật lịch sử là, tài năng của thần đồng âm nhạc này bộc lộ từ rất sớm, khi ông còn rất nhỏ tuổi. Dựa trên lập luận này mà ý kiến của bạn nọ khẳng định rằng, rõ ràng, yếu tố bẩm sinh, di truyền có vai trò quyết định đối với việc hình thành tài năng của Mô-da, trong trường hợp này chính là tài năng âm nhạc.
Câu hỏi:Trước lập luận và dẫn chứng trên, ý kiến của bạn như thế nào? Bạn đồng ý hay không không đồng ý với ý kiến này? Hãy đưa ra quan điểm của mình và những dẫn chứng cụ thể để biện giải cho các lập luận của bản thân.
Gợi ýhướng giải quyết:
- Vai trò của yếu tố bẩm sinh, di chuyền và yếu tố thể chất nói chung đối với sự hình thành và phát triển nhân cách, trong đó có sự phát triển năng lực là không phải bàn cãi. Những ảnh hưởng của yếu tố di truyền đối với mức độ cao của năng lực trong các lĩnh vực, trong đó có âm nhạc là một thực tế. Tuy nhiên, cho rằng bẩm sinh, di truyền có vai trò quyết định trực tiếp tài năng là phiến diện, không chính xác.
- Thành công của bản thân Mô-da và chị gái của mình, ngoài yếu tố bẩm sinh, di truyền còn phải kể đến vai trò của yếu tố môi trường và sự giáo dục chuyên biệt từ phía gia đình. Việc ngay từ khi còn trong bụng mẹ đã được sống trong môi trường âm nhạc và nghệ thuật đỉnh cao, sau khi ra đời, họ thường xuyên đắm mình trong môi trường âm nhạc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc phát triển tài năng. Tình yêu nghệ thuật và tài năng của bố mẹ Mô-da đã được truyền một cách tự nhiên qua môi trường âm nhạc cho họ. Bên cạnh đó, phải kể đến một yếu tố rất
86
quan trọng đó là, tài năng của cả hai chị em đã được chính cha mẹ họ phát hiện sớm và giáo dục chuyên biệt, kịp thời.
- Nếu Mô-da không được sinh ra trong môi trường âm nhạc, không được giáo dục kịp thời bởi những người thầy tài năng (trong trường hợp này là cha mẹ ông), thì rất có thể loài người đã không có một thần đồng âm nhạc kiệt suất đến vậy.
- Nếu có năng khiếu từ nhỏ, nhưng Mô-da không có hứng thú với hoạt động nghệ thuật, không nỗ lực rèn luyện và đam mê học hỏi thì tài năng của Mô-da có lẽ cũng không thể phát tiết mãnh mẽ đến vậy. Nói cách khác, ngay cả trong trường hợp này, trường hợp mà vai trò của bẩm sinh, di truyền thể hiện tương đối rõ với sự phát triển tài năng, thì chúng cũng không phải là yếu tố quyết định trực tiếp.
Yếu tố có ảnh hưởng quyết định ở đây vẫn là hoạt động cá nhân của bản thân Mô- da cùng những tác động chuyên biệt, kịp thời từ phía gia đình.