Trong cuộc sông, có người mối lời qua tiêng l ạ i đã nôi nóng, chửi bối, thậm chí gây gổ đánh nhau, cũng có người hám tiên, h á m của, sinh ra ăn hôi lộ, tham ó, ăn cắp, chạy theo tư lộc để làm mất n h â n cách và phẩm chất, có người thì lầm lỡ và trở t h à n h tù binh của tình cảm, mất khả n ă n g tự k i ề m chế chứ không phải do phẩm chất xấu. Nên bạn cần phải học cách tự kiểm chế mình.
Cá t í n h con người gồm có ba trạng thái là: trạng thái cá tính bê trên, trạng thái cá tính đúng mực và trạng thái
60 Văr\ Uóa giao dịch Bùn điện cá tính trẻ con. Dù ỏ trong môi trường giao tiếp nào, con người cũng thê hiện một trong ba trạng thái đó và dần dần chuyến từ trạng thái này sang trạng thái kia.
- Trạng thái cá tính bề trên: Đó là đặc trưng cá tính nhận biêt được quyển hạn và tính ưu việt của mình và thê hiện trong khi giao tiếp.
Biêu hiện cụ thê trong cuộc sông là khi giao tiếp hay ra lệnh, hoặc huấn thị "anh ta không được...", "anh phải...". Trên ô tô buýt, người bán vé nói: "Này mua vé đi, có nghe thấy không". Đó chính là biêu hiện của trạng thái cá tính bê trên. 0 trạng thái này, nêu nguôi giao tiếp là cấp dưới hoặc đàn em có thê tăng thêm vẻ uy nghi; nhưng nếu giao tiếp là đồng nghiệp sẽ gây phản ứng bất'mãn.
Như người bán vé ô tô vừa nói ở trên đây, t ấ t nhiên sẽ gây ra những phản ứng không tốt.
- Trạng thái bản tính đúng mực: Đó là đặc trưng cá tính biết bình tĩnh và khách quan p h â n tích sự việc một cách có lý trí trong quá trình giao tiếp. Thể hiện cụ thể trong cuộc sông là thường nói với giọng thương lượng "tôi nghĩ...", ''anh thấy thê nào...", "anh cho ý kiên của anh, cho lời khuyên...", v.v... đó là sự giao tiếp khéo léo tê nhị và khôn ngoan.
- Trạng thái cá tinh trẻ con: Đó là đặc trưng cá tính hay xúc động và hành động theo sự xui khiên của tình cảm
C3r\Ucty\cỊ 3: Thuật giao dịch xả thế... trong công tác 61 trong quá trình giao tiêp. Ví dụ trên ô tô buýt không may
bị người ta dẫm phải chân, liền nói tục: "Ái chà, đồ mất dạy v.v...". Đó là biêu hiện điên hình của trạng thái cá tính trẻ con. Trong ba trạng thái nói trên, trạng thái cá tính đúng mực là loại hình giao tiếp lý tưởng nhất, khôn ngoan tê nhị và t h à n h công nhất.
VII. Tự KIỂM CHẺ TRONG QUÁ TRÌNH GIAO TIẾP
Trong bói cảnh xã hội phức tạp, trong quá trình giao tiếp, bạn nên phân tích trạng thái cá tính của bạn cũng như của đôi phương. Trạng thái cá tính của con người có quan hệ mật t h i ế t VỚI đức hạnh, tính cách, trình độ học thức và môi trường giao tiếp, cũng như đôi tượng giao tiếp cụ thê. Bạn cần phải phân tích trạng thái cá tính nào chủ đạo xuyên suôt trong khi giao tiêp đê tự giác loại bỏ bực tức, nhưng khi tức giận bạn nên bình tĩnh nghĩ đến hậu quả có thê xảy ra. Năng lực kiểm chê, chi phôi và điều khiển con người trong quá trình giao tiếp. Trong xã giao, đặc biệt là trong cuộc sông làm ăn, cạnh tranh thị trưởng, có được hay không có được khả năng kiêm chê sẽ dẫn đèn kết quả một trời một vực.
62 Văn Uóa giao dịcK Bùn điện
C h ư ơ n g 4 THUẬT GIAO DỊCH xử THỂ
C Ủ A N G Ư Ờ I B ư u Đ IỆ N V Ớ I N G ƯỜ I D ƯỚ I Q U Y Ể N
Quân tử đôi với người trên không nịnh bợ, đôi vối ngươi
dưới không khinh thường, còn với những câu nói dịu dàng làm nguôi cơn giận dữ, lòi nói bực tức làm tăng cơn thịnh nộ. Trong cái họa thì phúc thướng mọc sẵn, trong cái phúc thì họa thường núp sau. Cây thẳng thì bị chặt trước, giêng nước trong thì mau khô cạn, ai có phúc l ạ thường thì tất cũng có cái họa bất thường. Lời nói nhã nhặn ôn tồn còn hiệu quả mãnh liệt hơn cả hùng biện hào hoa. Cách tốt nhất đê vừa lòng ai đó là bạn hãy xin họ một lòi khuyên bảo vê đường đời, sự nghiệp, gia thất... mà bạn đang cần. Không có gì rẻ mà l ạ i quý như thái độ lễ phép văn minh - Còn tiền của là phương tiện của kẻ thông minh, trí tuệ, nhưng l ạ i là mục đích của kẻ t h i ế u học, h á m lợi. Ta phải phân biệt khi gặp gỡ, ta yêu quý người khuyên bảo ta, chứ không phải người tâng bốc nịnh hót ta - Kẻ tự mãn công thần thì quên hết công sức người khác, còn thành tích của mình thì không bao giò quên, mà còn tô vẽ thêm. Cho n ê n sự bội bạc bạn bè
Cir\ưcrr\CỊ 4: Thuật giao dịek... vói nguôi dưới Cịuỵền 63 không làm nản lòng người có công vun đắp và ăn ở phúc đức, chăm lo cho mọi người trong những lúc hàn vi khô cực.
Hà tiện là thói quen của kẻ giàu, còn tính ích kỷ ghen tuông là của kẻ yêu đương. Im lặng còn tốt hơn là nói thiêu suy nghĩ, t h i ế u thận trọng.
ì. NGƯỜI LÃNH ĐẠO CAN CÓ KỶ NĂNG NHẬN THỨC CON NGƯỜI
Thường có sự trái ngược nhau giữa những người lãnh đạo khi xét vê cùng một ngưòi, điêu này có ảnh hưởng xấu tới ý thức và h à n h vi của người dưới quyên, c ầ n h ế t sức tránh kiêu đánh giá con người chỉ căn cứ theo hiện tượng bề ngoài, hoặc là chỉ để cập đến một đặc điểm duy nhất hay sự nổi bật nhất của cá nhân, hoặc là không xét thái độ lao động mà chỉ nhấn mạnh đến quan hệ với người xung quanh, hoặc chỉ thiên về một mẫu tiêu cực.
Người lãnh đạo cần biết n h ì n vê phía trước, xác định xem người dưới quyền sẽ h à n h động như thê nào trong tình huống này hay tình huống khác, cần sử dụng những biện pháp nào để đảm bảo cho mọi h à n h vi cần t h i ế t để đạt hiệu quả cao.
Sau cùng là xem xét đức tài của người cán bộ.
a) V ề đức:
Xem phẩm chất gương mẫu , đoàn kết, lòng t r u n g t h à n h , t ậ n tụy, thẳng thắn, dũng cảm, tính kiên quyết, giản dị, liêm k h i ế t , sự quyết đoán, trách nhiệm, gần gũi,
64 VăK\ hóa giao dịek Butu điện cởi mở, dân chủ, công bằng, nhiều người ủng hộ, hay nói cách khác là phải tâm phục khẩu phục.
b) Về tài:
Xem điểm học vấn tốt nghiệp, hoạt động thực tiễn khi thực thi nhiệm vụ, sự độc lập sáng tạo, sự bao quát, tự tin, lòng quyết tâm vươn lên, nói cho cùng là phải: đi được, viết được, nói được, hướng dẫn, kiêm tra được, tổng hợp được, rồi trở lại đê xuất được.
Tóm l ạ i có đức mà không có tài thì như ông bụt ngồi yên một chỗ, công việc không dám làm, dám quyết. Ngược lại có tài mà thiêu đức thì tuy được việc nhưng dễ quan liêu, độc đoán, dễ lãng phí tham ô, dẫn đến cục bộ địa phương, hẹp hòi, kiêu căng, tự mãn.
li. CÁCH ỨNG XỬ VỚI MỌI NGƯỜI CỦA NGƯỜI LÃNH ĐẠO Người k i ế n thức cạn thì ứng xử bằng t hủ đoạn vặt, người kiên thức rộng, t ầ m nhìn xa thì dùng trí tuệ để đề ra các phương án thông minh sắc sảo. Chớ lo người đời chưa h i ế u m ì n h mà phải lo mình có đủ tài đức để hiểu đời. Ai gieo đạo đức kiên thức thì người đó gặt vinh quang, thắng lợi t h à n h đạt càng vinh hiển. Yên ổn thanh bình đừng quên lúc nguy biến và địa vị giàu sang quyền cao chức trọng chớ quên thuở h à n vi thiêu thốn. Cho nên cùng chung sống VỚI nhau lúc hiểm nguy cùng khổ thì thân thiện, còn ở chung với nhau lúc có địa vị quyền uy thì khó k h ă n lạnh nhạt.
chương 4: "Chuột giao dịck... vái người Auáì chuyền 65 Lòi đã nói, tên đã bay, ngày đã hết, cả ba thứ đó không bao giò trở l ạ i , cũng như những lòi độc ác nói ra lọt vào tai người ta thì làm sao mà lôi kéo nó l ạ i được.
Việc tất phải đến thế, lý tất phải như thế. tình ắt phải như vậy, chi có người bao dung, thận trĩng, đức tin chính nghĩa mới nhìn xa trông rộng, bắt được t h ế thời, thòi t h ế mới ứng xử trọn vẹn đôi bên. Do vậy đã là lãnh đạo phải ứng xử vối con người và sự việc theo các trình tự và nể nếp sau:
1. Những thứ ta ham muốn thì trước tiên dành cho người khác. Mình phải đối xử với mọi người như mình muôn mọi người đôi xử vói mình. Luôn nói lời cảm ơn, chào hỏi, VUI vẻ. Hãy trách mình trưóc, đừng trách người vội, điêu đó thể hiện ta vì bạn và lòng cao thượng của mình.
2. Biết nhận sai lầm và sửa chữa sai lầm của mình là tự nâng cao lòng tin và tín nhiệm của mình - l ạ i phải biết lắng nghe người khác nói, nhất t h i ế t không được nói chuyện phiếm vê người khác sau lưng họ - nhất là người có thắc mắc, mâu thuẫn. Biết im lặng, biết giữ bí mật những điều không nên nói, nhất là những người hay nói ba hoa.
3. Không nên hy vọng chò đợi sự công bằng tuyệt đôi trong cuộc sống, t r á n h nói về cái tôi nhiều, biết lễ nghĩa phép tắc cư xử và biết nói "không" với những người hay tranh cãi, không chịu thua ai ý kiên mình đê xử thê tê nhị, chưa cần thì chưa nhận xét, vì nó là phương p h á p chứ không phải mục tiêu, còn phê bình ai là sự việc sai chứ
66 Văn Wóa giao dịch Bùn điện không ám chỉ con ngươi, phải nâng họ lên,không làm mất phẩm giá của họ. Khi bác bỏ ý kiến nào cũng n ê n lịch sự tế nhị, đừng sợ cấp dưới giỏi hơn mình, không che giấu khuyết điểm cho người thân.
4. Dành nhiều thòi gian cho nhiệm vụ chiên lược, công việc phải có trọng tâm, t r á n h bắt đầu chậm, họp thiêu sự chuẩn bị, họp xong t h i ế u k ế t luận giao nhiệm vụ, không dùng kính lúp t r á n h hoài nghi - luôn phải có đổi mối, dừng lại, thỏa m ã n là t ụ t hậu - Thành tích của tập thể là thành tích chung, không gì hổ thẹn bằng quy công của tập thể cho cá n h â n mình. Giao việc phải rõ, khó phải hỏi hết, mòi người được giao nhiệm vụ góp ý trước khi quyết định; hòa mình vào hoạt động của tập thể, gần gũi quần chúng.
5. Một sô người lãnh đạo luôn kêu ca n h i ề u việc, hay mệt mỏi, đó chính là cách tổ chức làm việc tồi, hãy tạo thói quen dùng sổ tay, cuối ngày có suy nghĩ về việc làm trong ngày, đừng quá sa lầy vào điện thoại ngoài mục tiêu. Khi đã nghỉ phải thật sự nghỉ ngơi, t r á n h thói xấu như tán gẫu, tùy tiện và t ậ t thiêu tinh thần trách nhiệm.
6. Lòi nói phải đi đôi với việc làm, phải dân chủ, công khai, công bằng, công tâm, sáng tạo, năng động, phải chân thực, có bản lĩnh, phải biết chia giai đoạn của công việc, đồng thời phải kiểm tra, phải b i ế t t u dưỡng rèn luyện mình và đồng nghiệp.
CMươv\CỊ 4: "Chuột giao dịch... vài ngUcli dưới quyền 67 7. K h i nói chuyện phải nhìn thắng vào mặt đôi phương, nói nhiêu thì phải biết xin phép, xin lỗi, k ế t bạn mối phải quý trọng tình bạn cũ, đừng bao giò gian dối, không h à n h động lúc giận dữ, làm việc phải mạnh dạn, dũng cảm đê sau này không tiếc nuôi ân hận. Phải học cách nhịn cái nhỏ, lo cái lốn. Khi nhờ ai làm một việc gì cho bạn thì phải nghĩ ngay là lợi ích của họ ở đâu, hãy dùng những lời nói ấm áp tình người.
8. Trí thức là sức mạnh của xã hội loài người, còn trí tuệ l ạ i tạo ra của cải vật chất và tinh thần - sống có văn hóa, lễ phép, có kiên thức là vón quý nhất trên đòi - ta phải biết những khiêm khuyết, yêu điếm của ta mà khắc phục, rèn luyện, đừng đê bản t h â n ta mềm lòng yếu đuối, dễ bị a dua theo người khác, không có bản lĩnh. Người chính trực không lợi dụng sai sót của người khác để mưu danh tranh lợi cho bản t h â n mình. Người lương thiện thì không thê tiên hậu bất nhất, nghĩ nói một đường thì làm một nẻo - người lương thiện sẽ được t ấ t cả: tình bằng hữu, sự tín nhiệm, lòng k h â m phục và sự tôn trọng.
9. Sự ham muôn làm điêu thiện của con người được mọi người tôn trọng, nhưng biết bao người trở t h à n h thất vọng vì thiêu thận trọng. Phải thận trọng để t r á n h được thất bại và t r á n h hủy hoại danh tiêng. Người mà biết t á n thưởng đề cao người khác, nhận biết được những điều tốt đẹp ở người khác là người không sợ kém bạn, không xấu
68 Văn hóa giao dịch Bùn điện xa, đố kỵ, thấp hèn. Còn người hay hứa hẹn mà không thực hiện được là kẻ thất hứa, trung hậu một cách giả dối là sự ranh ma xảo quyệt cần cẩn trọng.
10. Lòng người quảng đại phóng khoáng là điều đẹp đẽ trong cuộc đời, họ tất sẽ đạt được mọi sự tốt lành - còn kẻ độc ác tôi tăm, thiêu tình người thường ẩn núp dưới dáng vẻ hiển hòa, k h ú m núm, cho nên người thông minh biết cảnh giác VÓI người bề ngoài lương thiện nhưng tâm dạ đen tôi. Ta phải biết đôi xử với mọi loại người sao cho đều đạt mục đích, không mất lòng, không gây thù hằn. Cũng do thiêu can trọng mà có người gần đạt tối mục tiêu cuộc đời, mục đích cuộc sống, chỉ sơ suất cỏn con mà công chang thành, danh chang toại. Tóm l ạ i ta phải biết nói, nói rõ, nói đúng.
HI. MỘT VÀI KINH NGHIỆM TRONG CÒNG TÁC LÃNH ĐẠO Người lãnh đạo có quyên nhưng chưa nên sử dụng hết quyên h à n h k h i còn khả năng thuyết phục, cũng như "lộc bất tận hưởng" có được quà, lộc thì nên chia sẻ cho bạn bè hàng xóm, láng giềng, thì lộc càng thêm lộc, bạn càng thêm bạn, hàng xóm láng giêng càng thêm đượm đà thân thiết, vui buồn, sưống khô, tôi lửa tắt đèn có nhau.
Còn ngươi lãnh đạo sử dụng đầy đủ cùng vối uy tín trong cóng tác, người lãnh đạo phải chiếm được sự ủng hộ chân tình, có thiện chí của cấp dưói. Có như vậy, mọi quyết định đôi vối cấp dưới mới được thực hiện nhanh chóng.
(Zi\ưctng 4: Tkuật giao d ị c h " vcíi người dưáì quyền 69 Rõ ràng năng lực công tác của người lãnh đạo là phẩm chất chủ yêu làm cho mọi người tôn trọng vô điều kiện.
Nêu có năng lực công tác cao hơn và sâu hơn người khác, lại k ế t hợp vối trình độ cao về văn hóa, tính chân thực, tính khiêm tốn thì người lãnh đạo chắc chắn sẽ được tập thể đánh giá cao.
Quyền lực tùy theo ý nghĩa quyết định quản lý, chia các quyết định t h à n h các dạng sau:
1. Dạng t hứ nhất có thể gồm những mệnh lệnh quan trọng nhất mà mọi người lãnh đạo phải liên tục kiểm tra việc thực hiện.
2. Dạng thứ hai là những mệnh lệnh đòi hỏi có kiểm tra theo định kỳ (một l ầ n trong tháng, hay một l ầ n trong tuần...).
3. Dạng thứ ba gồm những mệnh lệnh chỉ cần kiểm tra k ế t quả cuối cùng.
4. Dạng thứ tư gồm những công việc đòi hỏi kiếm tra có lựa chọn.
5. Dạng thứ n ă m gồm những mệnh lệnh nói chung không cần kiểm tra.
Đương nhiên cũng còn có những phương án về h ì n h thức tổ chức kiểm tra khác.
Trong quá trình giao tiếp, cách đối xử của cá n h â n ngươi lãnh đạo tạo t h à n h cớ sở cho uy tín cũng như quyên
70 Văn hóa giao dịck Bi/tu ã\Ận lực của lãnh đạo. Phong cách, uy tín của người lãnh đạo là nhân t ố quan trọng trong việc tranh t hủ được sự tôn trọng và phục tùng của tập thể.