Người có t h à n h kiên thường bỏ ngoài tai những lời góp ý tận tình của người chung quanh, từ chối tiếp nhận, học hỏi cái mới, khư khư giữ lấy những định k i ế n giáo điều, thủ cựu; song l ạ i sẵn sàng đồng tình với những tư tướng thiếu k h á c h quan, những cái nhìn phiến diện, những kiểu cách soi mói của kẻ chuyên "vạch lá tìm sâu, bới lông tìm vết" vu oan giáo họa, chặt cây sống trồng cây chết, gắp lửa bỏ tay người.
80 Văn Wóa giao dịck Bùn điện Theo nhận định của một số nhà khoa học thì thành k i ế n chính là nguyên nhân gián tiếp, cũng như trực tiếp cản trỏ sự phát triển của nhũng tư tưởng tiên bộ, những khuynh hưống hiện đại, những bước đi lên cần thiết.
Trong xã hội, thành kiên giông như chiếc vòi bạch tuộc, một khi nó đã tóm được bạn rồi thì nó sẽ chẳng ngại ngần gì mà không ra sức níu kéo, lôi bạn xuống. Thành kiến vừa ngốc nghếch, vừa nguy hiểm. Không ít người đã hiểu được điếu đó; cùng với thói tạc mạch, nó là một hội chứng lan tràn. Vậy muôn xóa bỏ thành kiên quả là chuyện viên vông.
Thành kiên có thể xem như những bản năng cổ xưa. Sợ hãi, giận dữ, thành kiên thuộc về cảm giác. Muốn sửa đổi phải hiểu rõ những yếu t ố tác động, đấy cũng là lý do khiên t h à n h kiên đôi khi kéo dài hàng chục năm, hầu như không có phương pháp hữu hiệu nào đê chống l ạ i thành kiên, chỉ có học tập, tự suy nghĩ rèn luyện tư tưởng và phải bao dung rộng lượng mình vì mọi người.
Tuy nhiên không phải vì thê mà chúng ta l ạ i buông xuôi cho t h à n h kiến p h á t triển. Những ai có tư tưởng mới đêu phải chống l ạ i thành kiến, sẵn sàng chấp nhận ý tưởng và sự thật, dù đôi khi chúng không làm bạn hài lòng lắm, thậm chí r ấ t khó chịu và cảm thấy bị xúc phạm, sẵn sàng bỏ qua và sẵn sàng tìm hiểu cặn kẽ mọi việc trước khi k ế t luận một vấn đề cũng như nhiệt tình đón nhận và hoan nghênh các ý tưởng mới. N ế u có lỗi, bạn hãy dũng
chương 4: giao dịch... v<íi người dưá\ quyền 81 cảm chân t h à n h nhận lỗi. Từ đó, đúc rút kinh nghiệm cho những l ầ n sau tốt hơn, mới hơn, đấy cũng là hình thức chống l ạ i nó. Không nên đổ lỗi cho người khác, cũng đừng cố "cãi chày, cãi cối" hoặc cố tự bào chữa, biện hộ cho lỗi lầm của mình, hoặc bảo thủ cho rằng đó không phải là lỗi, cho rằng bạn làm t h ế là điều tất nhiên. Điều này sẽ làm mọi người khó chịu và xem thường bạn hơn là hậu quả (nêu có) từ những lỗi lầm, sai trái do bạn gây nên.
XI. ĐỪNG Tự KIÊU Tự MÃN
Khoa học là vô hạn, hiểu biết của con người là có hạn.
Thường "biết người biết ta, t r ă m t r ậ n trăm thắng". Câu nói ấy không chỉ áp dụng có hiệu quả cho người xưa, qua cách ăn ở với nhau, mà hiện nay câu nói ấy vẫn còn nguyên tác dụng. Cho nên ta luôn luôn khiêm tốn, không khoe khoang là một trong những yêu cầu hàng đầu của
"biết người biết ta". Người có đức tính khiêm tổn luôn có cách nhìn đúng đắn trong việc đánh giá bản thân. Không khoe khoang, tự phụ, kiêu căng r ồ i coi thường và chê bai người khác, dù bạn rất có thực tài. Hơn ai hết, người khiêm tốn r ấ t hiểu, chỉ cần một biêu hiện "lên mặt" thôi, lập tức mối quan hệ giữa bạn và mọi người sẽ trở nên có vấn đề ngay. "Khiêm tốn" the hiện qua nhiều mặt:
- Thái độ khiêm tốn - Lời l ẽ điềm đạm - Ăn mặc nghiêm chỉnh
82 Văn \\óa giao dịch BKM điện - Việc làm, suy nghi khiêm tốn
- Học hỏi khiêm tốn, học hỏi khi bạn không biết, chưa biết và học ngay cả khi bạn đã biết.
Người khiêm tốn còn là người biết sống nhã nhặn, hiểu mình, hiểu ngươi, không tự đề cao mình, nhưng cũng không chấp nhận tư tưởng thua thiệt, tiêu cực, tự t i . Ngoài ra chúng ta l ạ i càng phải biết nhường nhịn. "Biết người, biết ta" còn t h ê hiện qua việc nhường nhịn nhau. Nhường ỏ đây là nhường lời, nhường bưốc, nhưỡng lợi lộc.
Khi trò chuyện với người khác, nên nghe nhiều hơn nói. Nói nhiêu vê mình là một kiểu vạch áo cho người xem lưng, chỉ có những người kém hiểu biết mới có thể mắc phải những sai lầm thô thiển ấy.
Khi ra đường, lúc lên xe, ở chốn công cộng... nên tự nguyện, tự giác nhường chỗ cho phụ nữ, trẻ em, người già yếu, nhường ngay cả những ngươi cùng vai v ế vói mình, n ê u sự nhường nhịn ấy không làm ảnh hưởng hoặc tổn thương đế n tư cách của bản t h â n bạn. Một sự nhịn là chín điêu lành.
Nhường không nên chọn hoặc tranh lấy những thức ăn ngon, chỗ ngồi tốt; phải biết quan tâm đến ngươi xung quanh một cách chân tình và chu đáo, thiệt thòi đôi chút cũng chẳng sao. v ấ n đê ở đây là lịch thiệp, có văn hóa.
Nói chung, muốn tạo được sự t h à n h công trọn vẹn trong đối n h â n xử t h ế thì c h ú n g ta phải hiểu hết ý nghĩa
Chương 4-: Tkuột giao dịelv.. vái người dưS quyển 83 của các chữ điềm đạm, khiêm tốn. ở đòi, tự phụ, kiêu căng vói người khác sẽ k h i ế n mọi người xem thường và sòm muộn gì họ cũng sẽ tìm cách xa l á n h , cô lập bạn trong mọi tình huống.
Tuy nhiên, trên thực t ế của cuộc sống hàng ngày, chúng ta bắt gặp không ít kẻ cho mình hơn người, kiêu căng khoác lác, cả những điều m à họ không thể có, hoặc chưa biết, hòng mong tìn^được sự n ể nang, k h â m phục của mọi người, tiếc rằng, họ đã không lượng sức mình, đôi khi còn hại đến t h â n .
Chúng ta cũng cần ý thức các khía cạnh của "căn bệnh" thiêu khiêm tốn mà đánh giá bản t h â n ở mức độ nào đó của tính tự kiêu, tự m ã n để kịp thòi sửa chữa, trị liệu để hoàn thiện mình.
84 Văn \\áa giao dịch Bưu điện
C h ư ơ n g 5
T H U Ậ T ỨNG X Ử L Ễ P H É P V Ă N M I N H T R O N G c u ộ c S O N G
H À N G N G À Y
Đạo làm người trước hết phải nghĩ việc thiện, nói điêu thiện, làm việc thiện để giữ được tính người. Họ thấy lợi chang bỏ nghĩa, thấy chết vẫn cứu bạn, thấy hoạn nạn hết lòng giúp đỡ, đó mới là người quân tử. Cho nên dù làm việc gì quan trọng đến mây và uy tín có lốn bao nhiêu đi nữa, cũng nên khiêm tốn đê giữ l ạ i một ít ân tình, sau này khi vê nghỉ, vê hưu còn gặp l ạ i mặt nhau. Cho nên "có yêu ai cũng nên biết điều dở của người ấy và dù có ghét ai cũng phải biêt điêu hay của người ta". Còn khéo léo và dôi trá thì nguy hiếm hơn vụng về mà thật thà, cho nên người quân tử ta nên thân, còn kẻ tiêu n h â n ta nên tránh. Từ thực t ế đó mà trong lịch sử của con ngươi từ ngàn xưa đến nay, con người sông với nhau luôn gắn bó đoàn k ế t vối tình làng nghĩa xóm, tôi lửa tắt đèn có nhau, trong các cộng đồng xã hội họ chân t h à n h lịch sự lễ phép với nhau nương tựa vào nhau để cùng tồn t ạ i và phát triển từ t h ế hệ này
chương 5: XKuột áng xả l ề phép văn m\nW trong. 85 sang thê hệ khác. Bao nhiêu kinh nghiệm từ cha truyền con nôi, từ giáo dục của gia đình là "học ăn, học nói, học gói, học mở", đến sự giáo dục của nhà trường là "tiên học lễ, hậu học văn" rồi ra ngoài xã hội "tôn sư trọng đạo".
Không biết thì hỏi, không giỏi thì học.
Kẻ muốn tiên không lo không có tài mà chỉ lo thiêu ý chí nghị lực.
Người giàu nên đọc sách từ thiện, người thông minh nên luyện chí khiêm nhướng.
ì. LỄ PHÉP LỊCH THIỆP LÀ sự KHIÊM TON, NHƯỜNG
NHỊN, KÍNH TRÊN, QUÝ DƯỚI, GIẢN DỊ, NGHIÊM CHỈNH, HIẾU THẢO VỚI MỌI NGƯỜI
Mỗi dân tộc, đặc biệt là mỗi địa phương, mỗi vùng có những tập quán lễ nghi, có những quy định về đôi n h â n xử thê theo t r u y ề n thống đạo giáo hoặc tập tục của dân tộc đó từ cha t r u y ề n con nôi cho đến ngày nay, có điều giống nhau, có điều k h á c nhau, hoặc có điêu l ạ i khác hẳn nhau, cho nên đế n đâu ta cũng phải tìm hiểu phong tục tập quán để khi giao dịch, ăn ở, sinh sông cho phù hợp, tạo cho ta dễ hòa mình vào cộng đồng và tỏ ra con người có văn hóa lễ phép, lịch thiệp.
Đã là người có lễ phép, lịch sự thì trong giao dịch phải tránh người ta hiểu nhầm là mình chơi trội, ra vẻ ta đây
86 Văn Kóa giao dịek Buu ctiậrt uyên bác, thâm nho, toàn diện mà tỏ ra khiêm tốn, bình thản và giản dị, chừng đó đã thu phục được n h â n tâm.
Lịch thiệp, lễ phép không mất t i ề n mua m à còn mua được tất cả. Con người muốn t h à n h công trên đường đòi không gì quý bằng phải học hỏi các tư tưởng của người xưa, ghi nhớ nhũng lòi nói bất hủ của các cố nhân, xem đó như là khuôn vàng thước ngọc giúp chúng ta tạo dần nên các bậc thang để tiên mạnh trên con đường tạo lập sự t h à n h đạt các mục đích của đường đòi.
li. PHẢI CÓ ĐỨC TÍNH BÌNH TĨNH, GIAN DỊ VÀ Tự NHIÊN Như thê thì bất cứ ở đâu, ỏ các nới đô hội, các buổi long trọng, dù anh được xếp đứng ngồi ở hàng trước thì anh đừng tỏ ra ta đây là được trọng vọng và nêu người ta có xép anh đứng ngồi phía sau thì anh cũng bình thản, vui vẻ không tỏ ra bất mãn hoặc nói năng thiêu lịch thiệp, làm như thê anh càng được xung quanh cảm tình và yêu mến.
Muốn có những người dễ thương, dễ quý, dễ mến, dễ phục thì trước hết mình phải dễ thương, dễ quý, dễ mến, dễ phục, còn con người nào quá dễ dàng mở cửa đón rưốc, mời mọc ta, nếu có gì phật ý thì cũng dễ dàng đóng cửa lạnh lùng đuổi ta ra. ở đòi ai mà chả biết, nóng lên là nổi cơn khùng, người khôn hóa dại, người tài hóa ngu, miếng ăn là miếng tồi tàn, mất ăn một miếng lộn gan lên đầu.
Bình tĩnh, giản dị, tự nhiên l ạ i khiêm tốn nữa, thì chính là khuôn vàng thước ngọc của sự lịch thiệp, lễ phép;
CẰ\UƠY\Q 5ì TKuột láng XIỈ lễ phép văn minK trong. 87 còn nóng nảy tự ái là nguồn gốc tai h ạ i cho mọi sự cay đắng chua xót và thất bại của trường đời, nó làm cho sự văn minh lịch thiệp của con người trở t h à n h kẻ thiêu văn hóa, thiêu k i ề m chê, quá tiểu nhân, quá nhỏ nhen, tinh thần bất ôn định, đầu óc luôn hằn học.
Tính nóng nảy là sự đối lập của tính bình tĩnh, còn lòng tự ái là sự đối lập của tính kiên n hẫn bình thản vô tư.
Rèn luyện tính kiên n hẫn vô tư là yếu t ố cơ bản của lễ phép, lịch sự, của con người có văn hóa, có n h â n cách. Kẻ tiểu n h â n nghĩ rằng cứ dìm được người ta là tự nâng được phẩm giá của mình lên; chê được, bỏ được, cái hay của người tức là cất cái dở, cái kém của mình, để hòng nâng nó lên t h à n h cái hay, cái tốt của mình cho người đòi nghe.
Cho nên kẻ tiểu n h â n ở đòi trong sự giao thiệp h à n g ngày gây ra biết bao điều bậy bạ, đen trắng lập lờ, vàng thau lẫn lộn. Ớ đòi ai mà chả biết, dù là người bình thường thôi, nhưng lúc nào cũng cho rằng tư duy và h à n h động của mình là đúng, là quan trọng hơn cả, đó cũng là do ta quá kém hiểu biết về người, về đời, nên cách suy nghĩ và xử lý quá vụng và thiêu n h ã nhặn, thiêu khiêm tôn thì sẽ gây ra biết bao điêu đổ vỡ, cay đắng, thậm chí thất bại trong cuộc đòi mình đang sống.
Suy nghĩ cho kỹ trước khi nói, trong lúc giao tiếp phải giữ gìn t h ậ n trọng, b i ế t người b i ế t ta, phải chân t h à n h đúng mức, đừng có gièm pha chê giễu, đừng có châm chọc
88 Văn hóa 9Ì00 dịch Bưu điện công kích, mà chạm vào lòng tự ái của ngươi ta, nêu mình muôn người ta nghe mình, làm theo mình thì phải tôn trọng người, biết người ta đang cần gì, ưóc vọng, cá tính, bản chất của họ thì ta sẽ thuyết phục được tâm hồn họ, gảy thiện cảm vối họ, đó là chìa khóa giao thiệp lễ phép, đưa đến t h à n h công cho ta trong cuộc đòi. Ngược l ạ i nếu vô tình hoặc vụng về mà gây nên ác cảm va vấp từ buổi ban đầu thì con đường thất bại của ta đã bày sẵn, khó lòng mà lấy t h ă n g bằng và lòng tin của người ta nữa.
Việc làm đáng làm triệt đê cương quyết, mà không làm triệt để cương quyết thì bị thất bại khó lường. Kẻ tự cho mình tài giỏi, thì tai không còn nghe được lời hay lẽ phải nữa, mà l ạ i nghe được lời nịnh bợ tâng bốc, do vậy trong đòi người phải dùng lòng thướng yêu để cai quản người và dùng lòng ngay thẳng bao dung để cai quản mình, càng khiêm nhường bao nhiêu thì thiên h ạ càng quý trọng bấy nhiêu.
Trong lịch sử loài người t r ả i qua bao nhiêu thê kỷ đã sản sinh ra biết bao nhiêu ngươi lẫy lừng vang dội, nhũng con người vĩ đại đó có nhiều bài học quý báu, kinh nghiệm sâu sắc trên đường đời, họ đã lưu t r u y ề n l ạ i cho hậu thê chúng ta một kho tàng tư tưởng quý báu, nhất là trong nghệ thuật giao tiếp lịch thiệp, đối n h â n xử t h ế khôn ngoan. Thừa hưởng kho tàng quý báu đó và để t h à n h công trên đường đòi bao tranh đấu vất vả, bao va vấp thất bại,
C\\Ucft\CỊ 5: t h u ậ t ứng XIỈ lê phép văn irvink tt"ong... 89 không gì quý bằng học l ạ i , ôn l ạ i những tư tưởng của người
xưa, tiếp thu những lòi nói khuôn vàng thước ngọc giúp ta thành đạt trên bước đường xử t h ế đi đến tương lai mà ta hằng mong ưốc.
ni. TRONG THUẬT GIAO THIỆP PHẢI THEO HAI ĐIỂU CHÍNH
Một là đừng chạm vào lòng tự ái của ai,
Hai là phải suy nghĩ, nói, làm điều thiện, tránh điều ác.
ở đòi điều gì m à m ì n h không muốn người ta nói hoặc làm đối vói mình, thì mình cũng đừng có nói, làm đối với người khác. Họ cũng như ta, ta không muốn thì họ cũng không muốn. Đừng dùng địa vị, t h ế lực nào đó mà đẩy người ta đến bước đường cùng, hết lý, phải ngậm miệng, làm cho người ta đỏ mặt tía tai, toát cả mồ hôi; còn ta tuy hả lòng nở dạ thật nhưng là thoáng qua thôi. Nghĩ l ạ i chúng ta rất nông nổi, bất nhân, bất trí, về sau họ lấy lại được thăng bằng, họ suy nghĩ, lắm khi còn đưa l ạ i tác hại khó luông cho bản t h â n ta. Cho nên thuật giao tiếp xử t h ế của đời nằm gọn trong chữ "lễ".
Lễ là khiêm tốn, là nhường nhịn, đặt cái tôi, cái cá nhân mình sau người khác, là không chạm đế n lòng tự trọng, tự ái của ai. Là con người không ích kỷ, biết khắc phục được cá tính của mình thì sẽ thanh thản, vô tư, bao
90 Vcm Kóa giao dịcK lòun điện dung, cởi mở. Điều n à y có ý nghĩa nhất là đối với người trên, r ấ t cẩn thận khi giao thiệp cư xử vối người đuối vê chữ lễ. Cũng là hai người với nhau, nhưng khi cùng bạn áo v ả i thì nói năng không h ề để ý, còn khi người t h à n h kẻ bại thì nói năng phải thận trọng, người bại rất để ý lời nói, cử chỉ của người t h à n h công, người trên thì l ạ i thường hay thất lễ với kẻ dưới, đó là điều r ấ t dễ xảy ra vì kẻ quyền cao p h ú quý thường sinh ra tự phụ kiêu căng, chính vậy mà hạn chê, thậm chí thất bại trong đường đòi đi tiếp của họ.
Ngược với loại người quyền cao p h ú quý, kẻ nghèo khổ thường cho kẻ có địa vị giàu sang khinh người, kiêu ngạo.
Bởi những thói trịnh thượng, châm biếm, chê giễu hay bật ra ở loại người đắc chí ấy. Họ có biết đâu, trong nỗi gian t r u â n vất vả của cuộc h à n h trình ngắn ngủi, một đòi người đáu dễ tìm k i ế m sự mưu sinh ở xã hội đông dân như hiện thời, người đắc chí chả bao, còn người bất đắc chí thì hằng hà sa số, ỏ đâu cũng vậy, Đông cũng như Tây, xưa cũng như nay, cho nên trong tình bạn bè, kẻ đắc chí phải tự k i ề m chê rèn luyện mình đê giữ trọn vẹn chữ lễ của tình bằng hữu lâu dài.
Trong đời thường của con người, ai mà chả tìm kiêm sự mưu sinh cho mình, cho gia đình và vợ con; cho nên phú quý, tài hoa, sắc đẹp, danh vọng, địa vị ai mà chả mơ tưởng ham muốn nhưng muốn mà không đạt thì sinh ganh tị, quấy phá bằng mọi t hủ đoạn, vu oan giá họa, xuyên tạc sự thật, gắp lửa bỏ tay người, làm cho người bị liên lụy,
Chương 5: Xkuột ủng xtỉ lê phép văn mink trong. 91 khô tâm. Đó là l ẽ dĩ n h i ê n nó phải như vậy. Bởi vậy có của quý mà khoe khoang là mang kẻ tham, ghen đến h ạ i mình. Có tài hoa, địa vị mà kiêu căng là tạo hiềm khích, kèn cựa, gây khó khăn cho con đường t i ế n lên của ta.
Người xưa tước vị càng cao thì càng khiêm tốn nhường nhịn, quyền t h ế càng lớn thì càng sâu sát muôn dân, lợi lộc càng nhiều thì càng chia sẻ cho những người xung quanh, lộc bất tận hưởng nên suốt đòi không gặp họa. Cái khổ của người nghèo chưa phải là cái đói rét lầm than của họ, vì họ vẫn sống lạc quan, vẫn lao động say sưa, nhưng vì họ nhìn thấy cảnh xa hoa, đàng điếm, kiêu hãnh, lên xe xuống ngựa, ăn chới phê phơn của những kẻ phú quý quyền uy ở thòi đại văn minh này thì làm sao mà họ chịu được.
Trong lĩnh vực xã giao xử thê, nghệ thuật chinh phục lòng người, thì điều kiện tiên quyết và căn bản nhất vẫn là tinh thần vô tư, ý thức khiêm tốn không tham quyên cố vị, biết làm lúc sung sức hợp thời, biết thôi lúc đuối sức hết thời. Thiên thòi, địa lợi, n h â n hòa cũng là một nội dung giao tiếp và đối n h â n xử thê r ấ t là uyên bác, súc tích. Cho nên phải hiểu t h ế thòi, thòi thế, để không ai khinh nhờn được, thê là biết giữ phẩm giá của mình. Không ôm cái lo vào mình, t h ế là biết giữ thêm, không bao biện, phiền phức đế n ai. Ớ đời mà giữ được mấy điểm như vậy t h i ế t tưởng là nhận được một sự vui thú trọn vẹn như vậy mối đúng câu "cách mệnh là sự nghiệp của quần chúng", quần chúng mới làm nên sự nghiệp, ta chó có ôm vớ vào cho cái