- Đang khi vui mừng chó nên nói nhiêu. Loạn sinh ra bởi lời nói. Kinh nghiệm khởi điểm của sự khôn ngoan, còn óc hẹp hòi hay đem l ạ i sự cuồng tín, nóng vội. Do vậy ngay trong các buổi chiêu đãi, tiệc t ù n g con người có văn hóa luôn tỏ ra ung dung, khiêm tôn, t r á n h làm bộ làm tịch, tránh ba hoa, khoác lác mà làm mất đi k h ả n ă n g đạt mục tiêu. Đây không phải là đế n ăn tiệc, mà cùng ăn đê dẫn dắt công việc đạt tói mục đích đã suy nghĩ, cho n ê n trưốc hết là phải đi đúng giờ, nhất là chủ thì l ạ i phải đế n trước
116 Văn hóa giao dịck Bnu điện đê đón khách, ăn mặc phải phù hợp vói thòi tiết, gọn gàng sạch sẽ... N ế u ta là khách mòi thì k h i đến phải chào chủ nhà trước rồi chào khách sau. Trưốc khi vào việc nên bắt chuyện vối khách khác, chứ đừng đứng hoặc ngồi một chỗ cũng đừng chỉ nói chuyện vối người quen và nói chuyện làm ăn.
• Người phục vụ đưa lên k h ă n ưổt đầu tiên, ta hiểu là chỉ đê lau tay.
- K h ă n ăn to có thê gấp l ạ i , đặt phang phiu trên lòng, nếp gấp để bên ngoài, có thể dùng phần trong lau mồm. K h ă n nhỏ có t h ể mở ra đê trên bàn, bên trái, chớ đeo k h ă n ăn trước ngực.
- Khi nhai nên mím mồm, uống canh không nên húp, đặc biệt là không được phát ra tiếng. Thức ăn đang nóng thì đê nguội hãy ăn, không nên thổi. Không nhổ xương trên bàn, dùng khăn che mồm, lấy đũa gắp ra rồi đặt trong đĩa.
- K h i rót rượu để cóc trên bàn, miệng chai không chạm vào cốc. Người khác tiếp rượu cho thì bạn nên giơ cốc lên.
Uống rượu chỉ nên bằng một phần ba tửu lượng của bạn, chó quá chén để mất tư thế.
- Giơ cóc chúc rượu, chỉ cần nhìn nhau, không nhất t h i ế t phải chạm cốc phát ra tiếng. K h i chủ và khách phát biểu hoặc chúc rượu, nên t ạ m ngừng ăn uống, tạm ngừng nói chuyện, chú ý lắng nghe, không nên thừa cơ hút thuôc.
chương ó: Tkuậ+ giao dịck... gặp gỡ t>ợn bè 117 - Khi xảy ra bất trắc như rơi thìa, đũa, làm bắn, đổ rượu vào người bên cạnh, đừng có hoảng hốt, chớ quên xin lỗi chủ nhà và người xung quanh bị ảnh hưởng, nhanh chóng tham gia dọn sạch.
- Nêu có việc cần về sòm nên thông báo trước cho chủ nhà, đến giờ lặng l ẽ chào t ạ m biệt, đừng làm ồn ảo ảnh hưởng đến bầu không khí bữa tiệc.
- Cuối cùng cảm ơn chủ nhà, khen bữa tiệc tổ chức tốt, thức ăn nhiêu và ngon miệng.
VI. TẬP TỤC MỘT SỐ NƯỚC MÀ TA HAY TIẾP xúc LÀM VIỆC
Hãy cân nhấc trưóc khi làm, h ã y suy nghĩ trước khi nói, dốt nát là đêm t ố i của tâm hồn. Người mà nông nổi, nóng nảy, hẹp hòi thì khi xử việc, việc hay hỏng. Bởi vậy phải hiểu người, hiểu ta thì mới vào câu chuyện: chuyện dễ dàng trôi chảy. ơ đâu ta hay tiếp k h á c h thì phải hiểu qua các tập tục của các loại khách để khỏi hò hênh, bị động hoặc hiểu lầm, làm mất hòa khí ngay từ phút đầu và tất nhiên là khó đạt mục tiêu.
- Người châu Á thì nhiều nơi ta thường gặp gỡ là người
Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Xin-ga-po, Ma-lay-xi-a, Ấn Độ, Lào, Thái Lan... Những chuyên gia các nưốc này đều có n é t đặc biệt là lễ giáo, phong k i ế n , tôn giáo, khách sáo hơn so VỚI các nước phương Tây. Ngoài các điều đặc
118 Văn kóa gì a o dịcK Bùn điên biệt đó còn cần chú ý: khi ngồi không nên ngồi vắt chân qua đùi, vắt chân chữ ngũ, ta thấy các nhà lãnh đạo tiếp khách h à n g ngày qua t i vi đấy. N ế u ngồi vắt chân chữ ngũ là p h á vỡ cơ hội làm ăn trò chuyện vì họ cho là kiêu căng, trịnh thượng, t h i ế u lễ phép; tránh ngồi rung đùi, lắc chân, t r á n h vuôt tóc, chải đầu, vuôt râu, sờ cằm, gãi, ngoáy tai...
Nói tóm l ạ i các củ chỉ trước gương hay trong phòng ngủ, phòng trang trí, lúc chơi đùa không đem diễn ra trong cuộc đàm phán giao tiếp.
Riêng người Nhật Bản cần hiểu kỹ hơn. Hễ gặp ai là họ chào hỏi rất lễ phép. Họ không bao giờ đứng chuyện trò vối ai ngoài h à n h lang, khi vào nhà họ thường cởi mũ, tháo giầy, cỏi áo khoác ngoài, muốn hút thuốc lá phải xin phép chủ nhân. Người Nhật Bản ăn mặc chỉnh tề, không mặc cọc cạch. Các buổi gặp mặt bình thường họ có thể mặc sơ mi dài tay gài cúc chứ không xắn lên như ta. ở Nhật Bản không mòi khách hút thuốc lá bao giờ. Uống trà thường uống nóng và không rót quá đầy. Các công ty tiếp nhân viên mói bao giờ cũng có một buổi học nội quy, trong đó có dạy cách cúi đầu chào và kết thúc buổi nói cũng cúi đầu chào. Khi tặng quà cho nhau không dùng sô lượng 4 và 9 vì tục riêng hai con sô đó là kỵ. Quà biêu đóng gói cẩn thận giấy bọc và dây buộc t r á n h màu không phù hợp, nếu vui phải mầu hồng, mà tang tóc thì màu đen hoặc trắng.
Người Nhật r ấ t giỏi về khống chê cử chỉ thái độ của mình trong các trường hợp, họ xem đó là một đức tính đẹp. Họ
Chương ó: TkuẬt giao dịch... gộp gỡ bạn bè 119 dạy dỗ nhau hạ thấp tư t h ế đối xử với người, khi nói chuyện tỏ ra khiêm tốn. Trong các cử chỉ điệu bộ thường dùng tay phải. K h i đèn chơi nhà riêng thì phải báo trước, đến phải bấm chuông. Vào nhà không nên tự do đi l ạ i các phòng, nhất là bếp, phòng ngủ. Ngay cả đi vệ sinh cũng phải xin phép. K h i chia tay, khách để xuất trước, đồng thòi cảm ơn chủ. v ề đến n h à mình, liên gọi điện thoại báo cho chủ biêt mình đã về n h à an toàn và nhớ cảm ơn.
- Người Úc thì phần lớn giao dịch làm ăn tiên hành
trong quán rượu nhỏ, t h â n mật, cởi mở và tự nhiên hơn người châu A. c ầ n nhớ kỹ, bữa cơm nào, ai trả tiền, r ấ t sòng phang, điêu đó phù hợp với tập quán địa phương người Úc nhưng đối với việc trả tiên mà sót sắng quá hoặc quên đi là bất nhã, bất lợi.
+ Ớ Nam Mỹ dù thòi tiết nóng bức ta cũng nên chọn
trang phục mầu sẫm, dự tiệc phải đúng giờ, nhưng nêu đối tác đến muộn nửa giờ, một giò, bạn cũng đừng lấy làm l ạ , đó là lối tự do của Nam Mỹ. Khi đàm phán cần tỏ ra t h â n mật, ngồi gần nhau, khi trao đôi nên ghé sát mồm vào tai đối tác, nhưng không được sỗ sàng mất tư thê, có quà cáp lưu niệm thì hai bên cùng vui vẻ trao đôi, không có điêu gì giữ gìn lắm. Còn các vấn đề chính trị địa phương, tôn giáo, dân tộc tốt nhất là không nói, không hỏi, việc ấy có ngoại giao, có sứ quán.
- Còn đối vối người Mỹ khi giao dịch đàm phán không nên quá vồn vã bắt tay nhiều lần, mà có thể thẳng thắn
120 Văn Kóa giao dịch Bàu ctiện đàm phán. Hoạt động giao dịch theo nội dung thì có thể bất kỳ lúc nào kể từ lúc đi ăn sáng.
- ở Anh thì có 3 điều tối kỵ là:
1. Không được thắt ca vát kẻ sọc.
2. Không đem chuyện hoàng tộc ra trao đôi chuyện trò, t i ế u lâm, chế giễu, nếu phạm vào điều này thì đó sẽ là một sai lầm nghiêm trọng.
3. Tránh bảo người Anh là gốc người Anh, vì gốc
"ngươi Anh" chỉ người Scotlen, người Ailen, người Bắc Ailen, hoặc ngươi Wales, nói "Britain" sẽ làm hài lòng tất cả người Anh.
- Với người Pháp, bạn không nên nêu ra nhiều câu hỏi về đòi tư vì người P h á p không thích đề cập tới việc riêng gia đình và bí mật buôn bán, cả học vấn, nhà cửa, quê quán...
- Với người Đức hay để ý hình thức, đặc biệt là người phía Bắc. Họ thích mặc áo đệm vai và đội m ũ phớt. Nếu người đó là t i ế n sỹ, bạn hãy nhớ điều đó và nhiều lần nhác học vị của họ. N ế u bạn giúp họ mặc áo cũng sẽ giúp ích cho bạn. Thương gia Đức họ không thích đàm luận lan man, trước khi đàm luận cần phải chuẩn bị kỹ.
- Về đất nước Thụy Sĩ, bạn cần phải lưu ý: gửi thư nên gửi cho công ty, đừng gửi cho n h â n viên, vì nếu người nhận
ckúơng ói XKMỢ+ giao dịch", gặp g9 bạn bè 121 đi vắng, bức thư đó sẽ không bao giò được mỏ ra ở Thụy Sĩ.
Người Thụy Sĩ thích công ty có t h â m niên. Công ty của bạn càng lâu đời thì càng giành được sự mến mộ của người Thụy Sĩ. Bạn nên in năm thành lập vào danh thiếp của bạn, nó sẽ tác dụng ngoài sự mong đợi.
- Còn ở Phần Lan bất cứ mùa nào cũng không nên ăn mặc trang phục phô thông. Người Phần Lan thích xưng hô chức n ă n g của họ trong lúc đàm phán. Nêu bạn không biết xưng hô như thê nào thì cứ xưng là giám dóc, người Phần Lan cũng sẽ h à i lòng, mặc dù họ có thể không là giám đốc. Thương gia Phần Lan tương đối bảo thủ, một khi họ đã ký quyết định và bắt tay bạn, thì sẽ có hiệu lực như đã ký hợp đồng. Đàm p h á n thường ở văn phòng chứ không t ạ i bữa tiệc.
Khi giao dịch t h à n h công, việc chúc mừng thường là những bữa tiệc kéo dài và mòi bạn đi tắm hơi nước. Nêu từ chối lời mòi tắm hơi nước thì bạn cần suy xét thật kỹ vì lời mời này là một nghi lễ quan trọng, nó chứng tỏ rằng bạn đã được hoan nghênh.
Nếu thương gia mời bạn đến n h à , nhố đến đúng giờ và mang hoa tặng bà chủ (số lẻ, 5 hoặc 7 bông). Trước khi chủ nhà mòi rượu, bạn đừng có nêm thức ăn. T r á n h nói chuyện chính trị, đặc biệt là vấn để trung lập và chủ nghĩa xã hội ở Phần Lan. Người Phần Lan, nam hay nữ gặp gỡ nhau đểu bắt tay. Đó là biểu hiện sự hữu hảo, bạn không nên coi nhẹ nghi lễ này.
122 Văn kéo giao dịch Bi<M điện Lễ nghi ở các nưốc Bắc Âu giống như Phần Lan. Thụy Điên còn cầu kỳ hơn, còn Đan Mạch thì linh động hơn.
- Còn khi chúng ta đến các nước Á Rập - Trung Đông, bạn nên thận trọng từng lòi nói, cử chỉ. Quán cà phê thường là nơi gặp gỡ. Giao dịch mua bán phải chuẩn bị ít nhất uống hai tách cà phê, nước trà hoặc nưóc giải khát.
ơ các nước hồi giáo tốt nhất là cai rượu. Ớ I-rắc, đến thời kỳ ăn chay trong tháng chay chỉ cần dùng miếng vải trăng đậy những chai rượu ở cửa hàng. Nhưng ở A - rập Xê-út thì bạn nên hạn chê h ú t thuốc. Chụp ảnh không được hoan nghênh. Trang trí cây nô-en, phụ nữ lái xe là những điều kiêng kỵ. Được mòi đế n n h à chơi, bạn nhố mang theo quà. Bà chủ không có mặt ở trong bữa cơm.
Việc tiếp đón do đàn ông đảm nhiệm. N ế u không may hỏi đế n sức khỏe bà chủ thì sẽ là phạm một sai lầm. Nếu thương gia nưốc ngoài ngẫu nhiên gặp một phụ nữ, không nên tiếp xúc quá lâu, n ê u không sẽ bị ăn đòn. 0 các míốc Ả-rập, không nên đê cập vấn đê chính trị Trung Đông, không nên đề cập vấn đề chính sách dầu lửa quốc tế.
VU. PHONG CÁCH TIẾP xúc VỚI NGƯỜI ĐẾN NHỜ GIÚP ĐỠ Đây là việc mà thướng xảy ra và chiếm nhiều thời gian của những người lãnh đạo có uy tín, những người có chức quyển - đặc biệt là người làm công tác n h â n sự.
Chương ó: Xkuột giao dịch... gập gỡ bọn bè 123 Trong đòi này, không ai không muốn được người khác nhò đến và không ai không cần đến ngươi khác. Có nhiều cách yêu cầu giúp đỡ, có cách nhìn thì nhận được như của bô thí, có cách thì bị từ chối, có cách thì nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình. Vì sao? Nguyên nhân căn bản là ở chỗ ngươi xin giúp đỡ đã nắm được nghệ thuật yêu cầu để nghị hay chưa?
Muốn nắm được nghệ thuật này, cần làm đúng mấy điều sau:
- Chọn đúng thời cơ: K h i đối tác tâm tình thoải mái, đến n h à tất sẽ được sự giúp đỡ hào phóng và ngược l ạ i , nêu đối tác đang ròi rắm t â m trí, việc yêu cầu tất sẽ l à m bực mình thêm mà hỏng việc. Ngoài ra sau 12 giò 30 phút trưa, sau 10 giờ tối, trưỏc 9 giờ sáng, chủ nhật đêu là "giờ xấu", vì đôi phướng đang chuẩn bị nghỉ ngơi, làm phiền người ta tất sẽ không t h u được k ế t quả hài lòng.
- T h à n h khẩn: Khi k hẩn cầu người khác, nên trình bày t h à n h thật những khó k h ă n trước mắt của mình, làm nổi bật vấn đê, đừng đưa những vấn đê lan man vào cảu chuyện. Lòi nói chân t h à n h , t h â n thiết, dễ hiểu.
- Chú ý lễ nghi: Bình thường giao dịch cần chú ý lễ nghi, khi đi nhờ người ta giúp càng phải chú ý lễ nghi từ cách đứng ngồi đến cách ăn nói.
- Không k h ú m n ú m cũng không kênh kiệu. Đi nhờ người ta t ấ t nhiên cần chú ý lễ nghi, nhưng nếu hạ thấp mình quá sẽ tổn h ạ i đến phẩm giá con người, bị người
124 Vân kóa giao dịcK Bưu điện khinh cho. c ầ n làm ro khái niệm "nhờ" và "xin", v ề phẩm giá, người đi nhò và người giúp ngang nhau.
- Cần phải n hẫn nại: Có người đi nhò người ta giúp đỡ hay nóng VỘI, l ầ n đầu tiên đến n h à không gặp đã than thở sô đen, có lẽ người đó không giúp gì cho mình; lần thứ hai đến gặp, thấy thái độ đối phương mập mờ, liền từ bỏ ý định. L ầ n thứ ba... diễn ra y như cũ, như vậy sẽ khó làm nên chuyện đấy. Bạn hãy nhớ, Gia Cát Lượng ba lần được Lưu Bị t h â n chinh đến mòi, mới chịu ra giúp.
- Phải chân thành, giản dị, khiêm tốn, bình tĩnh và vô tư thì đến đâu cũng được hoan nghênh, quý mến, làm gì cũng được giúp đỡ, ủng hộ và tất nhiên là dễ thành đạt trên đương đời, trong đối n h â n xử thê.
Nói dối là xấu. Song trong xã giao, một câu nói dối không có ác ý, có thể t r á n h được nhiều điểu phiền phức. Ví dụ, bạn đi t h ă m bệnh n h â n bị bệnh, nhưng chưa biết bệnh tình của bạn, bạn nhất định sẽ nói dối không có ác ý: "Anh cứ yên tâm điêu trị, ít ngày nữa là có thể ra viện đó mà".
Muôn phát huy tác dụng của câu nói không ác ý, cần chú ý mấy điếm sau:
- Nịnh nhưng không khoa trương. Có người bạn đi làm đầu theo mốt thời cổ, hỏi "này anh trông có đẹp không?".
Bạn không nên trả lời "đẹp" mặc dù bạn chả thấy có gì là đẹp, n h ư n g để lấy lòng bạn khỏi phật ý, cần thì ta nên nói:
"hay, hấp dẫn đấy" t h ế là đủ.
C\\IẲƠY\CỊ Ói XKuệi+ giao dịch... gặp gỡ bọn bè 125 - Không được thổi phồng một câu nói dối. Người ta mòi bạn đi dự vũ hội mà bạn lấy cố nhức đầu từ chối thì không nên thôi phông việc bạn nhức đầu như t h ế nào, uống thuốc ra sao. Nói dôi cũng như nói chuyện ngụ ngôn khác, càng ít càng tốt.
- Không nên nói dối hoài. N ế u trong một ngày bạn nói dối nhiều l ầ n thì bạn dễ bị lật tẩy lắm.
- Nói dối kỵ nhất là sơ hở. Không nên vội vàng tìm có che chắn, cần phải nói rõ ràng chậm chạp ý tứ của mình, mắt nhìn vào đối phương, nêu mắt đảo đưa, hoặc nhìn trộm xem đối phương có tin vào lời mình nói hay không thì hỏng việc. Trưóc tiên giả t h i ế t t ấ t cả những gì bạn nói đêu là sự thật, khi nói không được lấy tay hoặc khăn mùi xoa che miệng, vì những ngôn ngữ hình thê đó sẽ mách bảo cho ngươi khác biêt rằng bạn đang nói dôi.
- Qua điện thoại nói dôi dễ dàng hơn nói trực diện.
- Hãy nhố những câu nói dôi của mình và luôn luôn đi đôi với làm. Cần chuẩn bị một lời nói dôi khác để phòng ngừa câu trước bị l ậ t tẩy. Ví dụ bạn từ chòi lời mời, nói là đi bệnh viện nhô răng, không may l ạ i gặp người đó ở quán rượu, bạn cần phải bình tĩnh, mỉm cười, "uống thuốc rồi mà răng vẫn đau, tôi muôn uống rượu đê quên cơn đau".
- Không nên nói dôi nhiêu quá, tích l ạ i làm cho cuộc sống bị gò bó.
126 Văn Kóa giao dịch Bui* điện Vậy thì bạn làm t h ế nào để biết được người khác đang nói dối.
Có the suy đoán từ mấy hiện tượng như sau:
- Che mồm, tay che mồm, ngón cái ấn vào má. Mấy ngón tay hoặc cả nắm tay đè lên môi. Có khi giả vò ho một tiếng đê che giấu động tác che mồm.
- Sờ mũi, thực chất đó là động tác khéo léo hơn che mồm, có khi chỉ là động tác che dưới m ũ i một hai cái, hoặc phết một cái.
- D ụ i mắt, đây là biêu hiện t r á n h nhìn đối phương khi nói dối. Đàn ông thường dụi mạnh hơn, lời nói dối ly kỳ quá thì động tác nhìn lảng t r á n h sang một bên.
- Gãi cổ, lấy ngón tay trỏ gãi dái tai.
- Đỏ mặt, cơ bắp trên mặt căng thẳng, đồng tử mở to hoặc thu nhỏ, nháy mắt liên tục, dưới nách toát mồ hôi.
- Vò tai hoặc kéo dái tai.
Trong xã giao, nói dôi không có ác ý và nhận biết đôi phương nói dôi đểu có công hiệu như nhau.
Ngoài ra còn thuật chiều theo sở thích của đối tác bằng cách tìm điểm hay, đẹp, trội của đối tác, chờ thời cơ mà đối tác đang vui vẻ, hứng thú. Nhưng chiều theo sở thích phải tôn trọng tính chân thành. Vì sự nịnh bợ bao giờ cũng áy n á y trong lòng và dễ thể hiện ra mặt.