Lòi chào t h ă m viếng là "lòi chào cao hơn m â m cỗ".
* Quà biếu: là để tỏ lòng biết ơn, tỏ ý hài lòng, bày tỏ sự tôn kính, lòng ngưỡng mộ, hoặc t h â n yêu, quý trọng.
Nhố kỹ "cách tặng quý hớn cả quà tặng" đây là nghệ thuật. Còn quà tặng thì phải hiểu ý muôn tâm lý, chứ cái họ không muốn hoặc họ có rồi, ta tặng nữa, thì họ phải gượng gạo mà nhận thôi. Đây là điều ta hay xem thường, nhưng nó l ạ i r ấ t tâm lý và thực t ế vô cùng.
156 Văn hóa giao dịch Bùn điện
* An: thức ăn ngon, giò ăn không đúng bữa, chỗ ngồi ăn không thoải mái, người cùng ngồi ăn không phù hợp, ăn không ngon; mời ai ăn tức là ta đã đảm nhận đưa lại sự chan hòa, hạnh phúc của họ trong thòi gian đó, do vậy món ăn, ngồi ăn, xếp đặt bàn ăn, cách ăn đểu phải có phép tắc cả, giữ vệ sinh các món ăn chung, đợi người chủ, người trên cầm đũa trước, ta mới được phép ăn, nhớ mòi hai người cạnh cầm đũa và ăn, uống phải đàng hoàng, gắp thức ăn, uông rượu thì phải nuốt hết thức ăn trong mồm rồi hãy chạm cốc, hãy uống, người bưng thức ăn đặt bên tay trái khách và rót rượu bên tay phải. Khi họ nói chuyện đừng nhìn ngay vào mồm người ta mà nhìn dưới cổ, khi ta nói chuyện thì nhìn lên t r á n hoặc đôi mắt của họ.
Tôi kỵ lúc ăn không được ngáp, ợ, sặc, người lịch sự khống chê tốt việc này, nêu sắp xảy ra thì xin phép đi vào buồng vệ sinh.
- Uống cà phê, trà thì dùng thìa quấy đương, còn phải bưng cóc uống không được dùng thìa húp.
- Khi xỉa răng phải lấy một tay che miệng, uống nước xong mới hầu chuyện hoặc nói chuyện.
- Sau khi ăn xong phải chò những người lớn tuổi và chủ nhà đứng lên trưốc, ta mới đứng dậy; khi ra về, ta chào chủ nhà và để l ạ i vài lời khen bữa tiệc, người phục vụ.
* Mặc: Tục ngữ có câu: "quen sợ dạ, l ạ sợ áo", "người khờ che thân, người giấu khoe của" hoặc "tốt danh hờn lành áo".
Ũ\Uctr\g 8: "Chuột ứng Tíẫ kkiêir\ tôn giũa gia đỉnh'" 157 Quần áo ta mặc, lòi nói cử chỉ là những dịp đê phô bày cá tính của mình, cho nên nó phải phù hợp vối cá tính, phong cách và vị trí tuổi tác của mình, mặc quá sang thì dễ xa quần chúng, nên mặc bình dân nhưng chỉnh t ề thì người ta kính nể, như vậy thê gian có câu "quen sợ dạ, l ạ sợ áo" cũng đúng một phần đó.
- Đàn ông mặc phải chọn m à u v ả i tạo cảm giác khỏe mạnh, hợp tuổi tác, bình dị, t r á n h trang sức diêm dúa, sặc sỡ.
- Đàn bà tô điểm bằng trang sức là l ẽ thường nhưng tránh trang sức đê khoe khoang là có của thì dễ mang vạ vào thản. Tục ngữ có câu "gái tìm tài, trai tìm sắc", nên việc trang sức tăng vẻ đẹp cho phái nữ là việc phái mày râu phải ủng hộ.
Tóm lại: Phép lịch sự giao tiếp quan trọng nhất là từ trong tâm hồn mình, còn lịch sự đầu môi chót lưỡi không bền, cho n ê n con người phải sống với bạn bè, đồng nghiệp, người t h â n bằng lòng tôn trọng, sự kính mến, niêm t i n tường, phép lịch thiệp thì bạn bè ta ngày một nhiều, cuộc sống thanh thản, hồn nhiên, trong sáng, tiếng khen sẽ nhiêu hơn là chê. Đó cũng là n h â n sinh quan cách mạng, là đạo làm người mà mỗi chúng ta hằng phấn đấu.
158 Văn kóa giao dịck Bưu điện
C h ư ơ n g 9
T H U Ậ T G I A O D Ị C H x ử T H Ế H À N G N G À Y V Ớ I M ỌI N G Ư Ờ I
T R O N G CỘN G Đ O N G
Người có văn hóa cao là người phát triển được mọi năng khiêu vê tinh thần và tiếp thu hiểu được các kinh nghiệm t h à n h bại trong cuộc sống. Đã thông minh lại khôn ngoan mới giữ được t h â n lâu bền. Ta phải biết tự lực, biết tự mưu sinh, biết làm để sông thì mới không ỷ lại, không cầu cạnh dựa dẫm ai, có như vậy mối giữ được cần kiệm, mới thực h à n h được liêm, chính, còn làm việc nghĩa m à không tính toán hơn thiệt, gánh vác việc chung mà không so đo vun vén, không cục bộ địa phương thì đó mối là chí công vô tư. Cũng vậy thường nhà có dâu dữ mất cả họ, nhà có chó dữ mất cả láng giềng, anh em h i ề n thật là hiền, chỉ vì đồng t i ề n mà tan n á t lòng nhau, cho nên cùng chung sống với nhau lúc t h i ế u thốn thì dễ, còn ở chung với nhau lúc có quyền lợi thì khó. Kẻ dựa dẫm vào người thì không vững chắc, kẻ nhờ vả vào ngươi thì không bền lâu, người h á m danh việc làm thường giả dối. Công việc mà
CivẨcfr\g Ọ: xkwộ+ giao dịch xùi +Kế... trong cộng đồng 159 không gian lao thì thắng lợi không vinh hiển. Lãnh đạo giỏi đâu cần đông quân, lắm ban nhiều bệ mà cần duy trì kỷ cương, cơ chế và đạo đức. Một mẹ nuôi nổi lo con, còn 10 con không nuôi nôi một mẹ. Ớ đời hễ sinh sự thì sự sinh, mà bót việc thì việc bốt. Từ l ẽ đó mà trong cuộc sông đòi thường của con người ở trong một đất nước đã t r ả i qua bao nhiêu năm chiến tranh t r i ề n miên, bão táp liên tục, khói lửa bom đạn hắn chưa quên, vết thương chiên tranh hẳn chưa h à n gắn. Do đó cuộc sống của mỗi con người, mỗi gia đình, của cộng đồng trong xã hội chúng ta còn phải t r ả i qua biết bao vất vả, khó khăn, để sớm h à n gắn vết thương chiên tranh, đem l ạ i âm no, hạnh phúc, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh cho mọi người.
Cùng trong cuộc sống đó của thòi mở cửa, thòi hậu chiên đã nảy nở, xuất hiện biết bao t ấ m gương sống đẹp, sống tình nghĩa, sống mẫu mực, chân chính, hết m ì n h vì đất nước, vì sự nghiệp. Bên cạnh mặt tích cực đó của xã hội, nó cũng nảy sinh thêm một sô mặt tiêu cực của một lớp người trở nên bon chen, hẹp hòi, con người dần dần do nhịp sống lôi cuốn, thu hút, dẫn đến họ nhìn đòi bằng cặp mắt phiên diện, một chiểu, cuộc sống của con người đó không còn trung thực với chính bản t h â n mình nữa, xem đòi vối ý thức vàng thau lẫn lộn, không p h â n biệt được các bậc quân tử với kẻ tiểu nhân: được chim bẻ ná, được cá vất nơm, được cơm bỏ sắn, được t r ă n g quên đèn... sắc đẹp, chức trọng, quyền cao làm i m bặt tiếng nói chính nghĩa
160 Văn kóa giao dịch Butu điện của lương tâm, còn ham muốn cá nhân thì có thể phá vỡ mọi ràng buộc của luật pháp, quên đi mọi sự giáo dục của gia đình, nhà trường, xã hội và những luân thường đạo lý từ ngàn xưa để lại.
ơ đời "ai cũng muôn được người ta khen mình". Chúng
ta đểu khát khao những lòi khen chân thành, nhưng mà than ôi! ít khi người ta cho ta cái đó, đừng có ngóng chò mà mất công, vô ích, vì con người thường lo cho mình là quan trọng hơn, nên khen người sợ người hơn mình. Đòi sẽ thanh thản và thú vị khi nào ta nhất t h i ế t xem thường những lời khen phỉnh nịnh đó, những lời đường mật không có căn cứ vun đắp cho ta.
Người nào đã học được bí quyết làm thoa mãn lòng đói k h á t lời khen đó, nó tuy kín đáo mà giày vò nguôi ta, đâm rễ trong lòng người ta thì kẻ ấy nắm được mọi người trong tay mình, được mọi người tôn trọng sùng bái.
Cái vòn quý n h á t của con người là n ă n g lực khêu gợi được lòng hăng hái của mọi người. Chỉ có khuyên khích và khen ngợi mối làm p h á t sinh và nẩy nở những tài năng quý nhất của người ta thôi. Ta biết chắc có người sẽ nói:
Phải! A i l ạ gì cái thuyết mật ngọt chết ruồi! Nịnh hót cho người ta lên mây xanh chứ gì! Nhưng ông ơi! Người thông minh họ không cắn câu đâu!.
Vậy lòi khen tặng và lối nịnh hót khác nhau ở chò nào? Chính ở chỗ một đằng chỉ ỏ ngọn lưỡi, giả dối để kiếm
chương Ọ: Thuật giao dịck xả thế... trang cộng đồng 161
lời. Còn có người ngược l ạ i từ chòi sự khen ngợi đó là họ muôn ta khen họ lần nữa để qua đó mà càng tôn cao giá trị họ lên như họ từng mong muôn.
Ta ca tụng những người giúp việc ta trước mặt họ. Ta ca tụng họ khi họ vắng mặt. Ta còn tìm được cách ca tụng họ sau khi ta chết nữa, ta ghi ra câu này và nhờ người ta khắc lên mộ chí của ta.
"Đây là nơi an nghỉ ngàn thu của một người biết cách thu nhận những người thông minh hơn mình".
"Bất kỳ người nào tôi gặp cũng có chỗ hơn tôi, đáng cho tôi học" lòi khen phải tự t h â m tâm ta phát ra. Đừng tiếc những lòi cảm ơn và khuyên khích! Những lời nói đó, ít lâu sau ta có thê quên đi, nhưng những ngươi được ta khen tặng, sẽ hoan hỷ và luôn luôn nhắc nhỏ tói.
Người chân chính bao giờ cũng trọng thầy, quý bạn, mến đồng nghiệp và ghét nịnh hót, người như vậy thì nghe điêu phải mãi không chán, chịu nghe lời khuyên can, đê biết mình, mà răn sửa t ậ t hư, thói xấu của mình. Còn kẻ thiêu giáo dục thì không kể, nhất là kẻ kiêu căng nịnh hót luồn trên, đe dưới, chèn đồng cấp thì lại ghét người chê mình, thích người khen mình, mà thật ra mình chưa đến mức khen như vậy; xa lánh người can ngăn, thấy người thẳng thắn cương nghị thì chê cười cho là dại khờ, thấy người trung tín thì l ạ i lẩn tránh, thờ ơ, lạnh nhạt, như t h ế thi muốn t i ế n cũng chang bền chắc, có t i ế n c h ú t nào đó
162 Văn \\óa giao dịch Bùn đ\Ậy\
chang qua là nịnh bợ, che mắt mọi người, chỉ được một thòi gian nào đó thôi, rồi nó sẽ bộc lộ bản chất thấp hèn yếu kém m à không sao giấu kín mãi được.
Bởi vậy nên người xưa đã nói những câu khuôn vàng thuốc ngọc như sau:
"Người chê ta mà chê phải tức là thầy ta.
Người khen ta mà khen phải tức là bạn ta.
Còn người nịnh hót ta l ạ i là người muốn h ạ i ta, đưa ta đến vực thẳm".
Từ đấy mà phải tu n h â n tích đức của đạo làm người;
phải ăn ở có đức hạnh; phải làm việc lành t r á n h điều dữ;
phải nghĩ việc thiện t r á n h điểu ác.
Nước đã đổ làm sao múc l ạ i được, việc đã hỏng, hối hận thì đã rồi. Cho nên:
- Không yêu gì mà chẳng ghét gì, đó là được một nửa sự khôn ngoan rồi.
- Không nói gì, cũng chả quá tin gì, đó là phần nửa của phần khôn ngoan kia còn l ạ i .
Trong lĩnh vực đầu tiên của xã giao là xử thế, sống trong đòi người mà quen biết được nhiều người là dĩ nhiên, n h ư n g chinh phục được lòng người và làm mọi người xung quanh quý mến mình thì đó mói chính là điều khó.
Chương Ọ' Tkuột giao dịch XIỈ +Kế... tfong cộng đồng 163
Còn kẻ tiểu n h â n thì tham danh hám lợi, muốn điều khiển họ, lôi kéo họ cần: một là đưa danh, hai là đưa lợi thì họ ngoan ngoãn vô cùng.
Do vậy giao tiếp giữa người với người là thể hiện trình độ văn hóa, văn minh, học thức, đạo đức và thái độ xử sự của con người - nó phản ánh trình độ văn hóa giáo dục và đồng thời mang đậm tính dân tộc lịch thiệp.
Phép giao tiếp vừa là điều phải học, vừa là điểu đem dạy dỗ, nó cũng trở t h à n h một loại hình nghệ thuật, nghệ thuật giao tiếp m à đã có r ấ t nhiêu lốp học, nhiêu cuộc hội thảo, nhiều quyển sách xuất bản khắp nơi trên t h ế giới, có được sự giao tiếp nghệ thuật tinh tế, lịch sự thì hiệu quả sẽ n â n g cao cho con người lên r ấ t lớn.
Trong giao tiếp ở cơ quan, nơi công cộng hay ngay trong gia đình đều cần những phép tắc lễ giáo nhất định, nhằm đạt tối mục đích là thông hiểu lẫn nhau, tôn trọng nhau, hưống tối điêu mong muôn của các bên giao tiêp.
Thời đạ i chúng ta đang sống là thòi đạ i khoa học công nghệ thông tin. Đó cũng là thời đạ i của các cặp phạm t r ù đối lập nhau: hòa hợp - chia rẽ, đối thoại - đối đầu, hợp tác - cạnh tranh hội nhập. Nó đòi hỏi con người một lối sống, một cách ứng xử, một t â m lý tương ứng, thích nghi, thích ứng, đổi mới, cách t â n liên tục không ngừng...
164 Văn kóa giao dịch BUM điện Xã hội ta đang trở t h à n h xã hội hiện đại, bất kể những trì trệ, ách tắc, lạc hậu. Con người hiện đại hướng vào các giá trị vừa có tính nhân loại thòi đại, vừa có tính dân tộc.
Nó củng luôn là "mâu thuẫn", "phân tán", "tập trung",
"căng thắng, mất cân bằng, cân bằng". Đe ứng xử theo kiêu hiện đại, chúng ta cần chú ý đến một số đặc điểm tâm lý sau:
- Coi trọng cung đê đáp ứng cầu, công bằng trong hưởng t h ụ .
- Coi trọng chất lượng để giữ gìn chữ tín với người tiêu dùng.
- Thiên vê đôi thoại, hòa hợp, thương lượng, nhượng bộ hơn là độc thoại, đôi đầu, khảng khăng không nhượng bộ, chỉ biết đến lợi ích của bản thân ha}' của cộng đồng lốn nhỏ mà không biết dung hòa lợi ích.
- Sòng phang, rõ ràng, dứt điểm. Xử lý theo từng công đoạn vụ việc. Quan hệ công tác, công việc tách khỏi riêng tư.
- Chơi bài ngửa, không úp mở khi cần thiết.
- H à n h động bằng cách chọn ra nhiêu phướng án dê tìm ra phương án tối ưu tướng đôi.
- Tất bật, căng thẳng, hay cáu gắt vì làm việc trí óc nhiều hơn chân tay, vì vậy cần thay đổi hoạt động nghỉ ngơi.
- Thời gian là t i ề n bạc nên cần quý trọng từng giò từng phút.
C\\Uơt\CỊ Ọ: "Chuột giao dịch Tíủ. tkế... trong cộng đồng 165 - Cuộc đời có thê chia theo từng "đoạn, kênh, tách sóng vối các kênh khác", chơi ra chơi, làm ra làm, ăn ra ăn.
Cũng từ cuộc sông náo nhiệt, nên hệ sinh thái mất cân bằng, bị ô nhiễm, con người r ấ t muôn gắn vối thiên nhiên, động vật và giao tiếp với người khác đê thư giãn.
Một con người từ t ấ m bé đã là một n h â n cách, một cá tính có đời sống riêng, cách nhìn riêng, cách sống riêng, bản tính riêng, vừa độc lập, tách biệt, vừa muốn hòa đồng, hòa hợp với "kẻ khác". Mỗi người là một t h ế giới riêng, độc đáo không thể "hòa tan" vào ngươi khác. Mỗi ngươi vừa là người lao động, người tiêu dùng, người điểu khiển, người giao tiếp. Một mình mà không cô đơn; độc lập mà không tách khỏi cộng đồng; tách biệt mà không cô lập; hòa hợp mà không hòa tan. Giá trị tối cao là "tự do, độc lập" để tự thể hiện, phát triển. Việc giao thiệp ứng xử trong thòi đạ i ngày nay thật là câng thẳng tất bật, phong phú, lý thú và cũng đầy trắc trở phức tạp. Từ đó mà giúp ta nhìn rõ là giao tiếp đâu chỉ ở cái bắt tay, câu nói đầu lưỡi mà nó được chú ý nhiều đến cử chỉ, thái độ, giọng nói, tác phong, ăn mặc, trang phục. Những người giao tiếp lịch thiệp có quan hệ rộng là những người có kiên thức vê giao tiếp m à họ tiếp nhận được là nhờ sự giáo dục của nhà trường, xã hội, gia đình, sách vở và một phần quan trọng là do chịu khó tự rèn luyện tính nết như: b ì n h tĩnh, bình thản, vui vẻ, lễ phép khiêm tốn, tinh đòi, chân thành, trung thực, nhanh trí, biết kiểm chế và cũng biết cởi mở.
166 Văn kóa gì a o dịch Btfu điện Trong giao tiếp cũng có người nói mãi mà người ta không hiểu, do rào trước đón sau, dây cà mắm muối, muôi nói chuyện của ta l ạ i vòng vèo mãi chuyện người, hoặc nói lửng lơ, nửa chừng làm cho hiệu quả thấp kém, không đạt mục đích - nói cho cùng vẫn là trình độ và nghệ thuật giao tiếp.
"Bê ngoài cởi mở lúc mới gặp.
Trong lòng lưu luyến phút chia tay".
Cũng trong quá t r ì n h sống của con ngươi, tự rút ra được kinh nghiệm và ứng xử là:
Mềm quá hóa ra dễ bị nhờn Nghiêm quá sinh ra ít kẻ gần Nước trong quá thì không có cá Người kiêu quá mất hết bạn bè.
- Kẻ có mặt ta hay nịnh hót, thì vắng mặt ta l ạ i hay chê bai; cho nên câu khen ta quá đáng của kẻ t i ế u nhân xin h ạ i hơn lời chê thậm tệ của kẻ thù, cây thẳng hay bị chặt trước, giếng nước trong thì mau cạn; kẻ nào hay nói leo theo đuôi ý ta, đó là kẻ tiểu nhân, ta nên xa lánh, t r á n h tìm họ ở những lời khuyên.
- Người mà hẹp hòi, nông nổi, nóng nẩy thì xử việc việc hay hỏng, tiếp người hay giận, do vậy:
clv*ctr\g Ọ: ~c\r\uật giao dịch XIỈ thể'... trang cộng đồng 167 Tính khí kiêng nhất là hung hăng
Tâm địa kiêng nhất là hẹp hòi
Tài năng kiêng nhất là khoe khoang.
- Việc tất phải đến t h ế , lý tất phải như vậy, chỉ có người khiêm tốn, t r ầ m tĩnh, lễ phép, bình thản, chân thành và bao dung rộng lượng thì giải quyết mối trôi chảy, dứt điểm và đạt mục tiêu mong muôn.
- Lúc gặp gỡ giao tiếp tất nhiên là phải sáng suốt tinh đời, phải có bản lĩnh, mưu trí, biết t r á n h chạm vào lòng tự ái của người, biết chiểu chuộng vui tính, nhẹ nhàng từ lời nói, cử chỉ, thái độ. Biết được người ta sẽ giao tiếp về ước vọng mắc mó của họ thì câu chuyện sẽ hòa hợp và thành công.
- Cái "tay" giận đỗi không đánh nổi cái "mặt" tươi cưỡi, cử chỉ, thái độ, giọng nói và lòi l ẽ quan trọng đến t h ế cho nên ở đời giao tiếp hãy theo phương châm:
Lây oán báo oán thì oán càng chồng chất Lây đức báo oán thì oán mau tiêu tàn Oán thù nên mở không nên khép
Nếu có làm ơn cho ai thì hãy quên đi, còn chịu ơn ai cố nhố mà trả cho được.
Không có kẻ chông đối nào đáng sợ bằng kẻ ta mạt sát chế nhạo họ - cho nên người có óc hay châm biếm gièm pha là con ngưòi nhỏ nhen mang vạ vào thân. Bởi vậy những người t r ả i qua nhiều t h ă n g t r ầ m đau khổ sẽ l à m cho con