CHƯƠNG V ĐẠI VIỆT Ở CÁC THẾ KỶ XVI –XVIII
C- TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1.Ổn định :
2. KTBC: Đánh giá sự kiện lịch sử từ thế kỉ thứ XVI - đến nửa đầu thế kỉ XIX ?
--- ---
Những thành tựu khoa học- kĩ thuật của nước ta thời kì nầy phản ánh điều gì?
3. Bài mới:
Trải qua thời kì lịch sử từ thế kỉ XVI đến nửa đầu thế kỉ XIX ,biết bao nhiêu biến cố thăng trầm đã diển ra về mọi mặt kinh tế ,chính trị ,xã hội .
Hoạt động dạy và học Kiến thức cơ bản
Câu hỏi 1: Biểu hiện sự suy vong của nhà nước phong kiến tập quyền?
HS: -Vua quan ăn chơi xa xỉ .
- Nội bộ vương triều mâu thuẫn
- Quan lại địa phương lộng quyền ,ức hiếp nhân dân.
GV(H): Những cuộc chiến tranh phong kiến nào đã diễn ra ?
HS: Các cuộc chiến tranh phong kiến : + Nam - Bắc triều.
+ Trịnh - Nguyễn.
GV(H): Cuộc xung đột Nam -Bắc triều diễn ra vào lúc nào?
HS: Do sự tranh chấp giữa nhà Lê và nhà Mạc vào TK XVI.
GV(H): Sự suy yếu của nhà nước được thể hiện ở những điểm nào ?
HS: Sự tranh chấp giữa các phe phái phong kiến diễn ra quyết liệt.
- Năm 1527, Mạc Đăng Dung loại bỏ triều Lê, lập ra triều Mạc.
- Năm 1533, Nguyễn Kim chạy vào Thanh Hoá láy nghĩa " Phù Lề diệt Mạc". Hai tập đoàn phong kiến đánh nhau suốt 50 năm đòi sống nhân dân khổ cực.
GV(H): Thời gian diễn ra cuộc xung dột Trịnh- Nguyễn?
+ Biểu hiện sự suy yếu của nnhà nước phong kiến tập quyền thời Trịnh-Nguyễn?
HS:Thế kỉ XVII.
- Sự chia cắt đất nước Đàng Trong-Đàng Ngoài.
- Chiến tranh liên miên (gần nửa thế kỉ) giữa họ Trịnh và họ Nguyễn.
- Ở Đàng Ngoài, vua Lê chỉ là bù nhìn, quyền lực nằm trong tay chúa Trịnh.
GV(H): Hậu quả của cuộc chiến tranh phong kiến?
1) Sự suy yếu của nhà nước phong kiến tập quyền:
- Sự mục nát của triều đình phong kiến, tha hoá của tầng lớp thống trị.
- Chiến tranh phong kiến.
- Nam- Bắc triều
- Chiến tranh Trịnh - Nguyễn .
2) Quang Trung thống nhất đất nước.
HS: - Gây tổn thất nặng nề cho nhân dân.
- Phá vỡ khối đoàn kết, thống nhất của đất nước.
GV(H): Phong trào Tây Sơn có gọi là cuộc chiến tranh phong kiến không? Vì sao?
HS: Phong trào Tây Sơn nằm trong cuộc đấu tranh rộng lớn của nông dân nên không gọi loà chiến tranh phong kiến. Đây là cuộc khởi nghĩa lớn nhất của nông dân TK XVIII.
GV(H): Quang Trung đặt nền tảng cho sự nghiệp thống nhất đất nước như thế nào?
HS: Quang Trung đã chỉ huy nghĩa quân Tây Sơn:
- Lật dổ chính quyền họ Nguyễn ở Đàng Trong (1777).
- Lật dổ chính quyền họ Trịnh (1786), vua Lê (1788).
- Xoá bỏ ranh giới chia cắt đất nước giữa Đàng Trong và Đàng Ngoài.
- Đánh tan cuộc xâm lượt Xiêm, Thanh.
GV(H): Sau khi đánh đuổi ngoại xâm, Quang Trung có cống hiến gì trong công cuộc xây dựng đất nước?
HS: -Phục hiều kinh tế, xây dựng văn hoá dân tộc (Chiếu khuyến nông, chiếu lập học,...).
- Củng cố quốc phòng, thi hành chính sách đối ngoại khéo léo.
GV(H): Nguyễn Ánh đánh bại phong trào Tây Sơn vào thời gian nào?
- Nguyễn Ánh đã lập lại chính quyền phong kiến ra sao?
HS: - Nguyễn Ánh đặt niên hiệu là Gia Long, chon Phú Xuân làm kinh đô.
- Vua trực tiếp điều hành mọi công việc trong nước từ trung ương đến địa phương.
- Năm 1815 ban hành luật Gia Long.
- Địa phương: chia nước ta làm 30 tỉnh và 1 phủ trực thuộc.
- Xây dựng quân đội mạnh.
GV(H): Tình hình kinh tế nước ta TK XVI đến nửa đầu TK XIX có đặc điểm gì?
HS: - GV nên chia thành 4 nhóm HS: 2 nhóm làm về tình hình kinh tế, 2 nhóm làm về tình hình văn
- Lật đổ chính quyền các tập đoàn phong kiến .
- Đánh đuổi giặc ngoại xâm . - Phục hồi kinh tế , văn hóa.
3) Nhà Nguyễn lập lại chế độ phong kiến tập quyền.
- Đặt kinh đô quốc hiệu . - Tổ chức bộ máy quan lại ở triều đình , các địa phương .
4) Tình hình kinh tế , văn hoá
--- ---
hoá.
- GV chuẩn bị 2 bảng phụ (theo phụ lục) để trống, mời đại diện HS các nhóm lên hoàn thành bảng thống kê, theo từng nội dung.
4. Củng cố:
Làm bài tập ở nhà theo SGK.
BẢNG THỐNG KÊ TÌNH HÌNH KINH TẾ VĂN HOÁ Ở CÁC THẾ KỈ XVI - NỬA ĐẦU TK XIX
T T
Những điểm nổi bật
Thế kỉ XVI-XVII Thế kỉ XVIII Nửa đầu TK XIX
1 Nông
nghiệp
- Đàng Ngoài: trì trệ, bị kìm hãm (chúa Trịnh không lo khai hoang,củng cố đê điều).
- Đàng Trong: có
những bước phát triển, khai hoang lập làng.
- Vua Quang Trung ban hành "Chiếu khuyến nông".
- Các vua Nguyễn chú ý việc khai hoang, lập ấp, lập đoòn điền.
- Việc sửa đắp đê không được chú trọng.
2 Thủ
công nghiệp
- Xuất hiện nhiều làng thủ công.
- Nghề thủ công được phục hồi dần.
- Xuất hiện nhiều xưởng thủ công, làng thủ công.
- Nghề khai thác mỏ được mở rộng.
3 Thươn
g nghiệp
- Xuất hiện nhiều chợ, phố xá, đô thị.
- Buôn bán với nước ngoài được mở rộng nhưng sau có phần hạn chế.
- Giảm thuế. mở của ải, thông chợ búa.
- Nhiều thành thị, thị tứ mới.
- Hạn chế buôn bán với người Tây.
4 Văn
học nghệ thuật
- Văn học và nghệ thuật dân gian phát triển mạnh.
- Chữ Quốc ngữ ra đời.
- Ban hành "chiếu lập học" phát triển chữ Nôm.
- Văn học bác học, văn học dân gian phát triển rực rỡ (Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương).
- Nghệ thuật sân khấu chèo tuồng, tranh dân gian, nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng.
5 Khoa
học - kĩ thuật
- Sử học, địa lí, y học đạt nhiều thành tựu (Lê Quý
Đôn, Phan Huy Chú, Lê Hữu Trác).
- Tiếp thu kĩ thuật máy móc tiên tiễn của phương Tây.
5. Dặn dò: Học thuộc bài và chuẩn bị bài sau:"Làm bài tập lịch sử".
--- Tuần : 34
Tiết : 64
Ngày soạn: 28/4/2009 Ngày dạy: 29/4/2009
BÀI TẬP LỊCH SỬ (PHẦN CHƯƠNG VI)
A- MỤC TIÊU:
1/Kiến thức: Từ thế kỉ thứ XVI đến thế kỉ thứ XVIII , tình hình chính trị có nhiều biến động ; nhà nước phong kiến tập quyền thời Lê sơ suy sụp và nhà Mạc thành lập ,các cuộc chiến tranh phong kiến Nam - Bắc triều ,Trịnh - nguyễn ;sự chia cắt Đàng Trong - Đàng Ngoài .
. Phong trào nông dân khởi nghĩa bùng nổ và lan rộng ,tiêu biểu là phong trào nông dân Tây Sơn .
. Mặc dù tình hình chính trị đất nước có nhiều biến động ,nhưng tình hình kinh tế văn hoá vẫn có bước phát triển mạnh .
2/ Tư tưởng: Tinh thần lao động cần cù sáng tạo của nhân dân trong việc phát triển nền kinh tế , văn hoá đất nước .
. Tự hào về truyền thống đấu tranh anh dũng của dân tộc chống chế độ phong kiến thối nát ,chống giặc ngoại xâm bảo vệ độc lập dân tộc.
3/ Kĩ Năng: - Thực hành các dạng bài tập . Rèn luyện kiến thức qua trò chơi.
B-PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
C-TIẾN TRÌNH DẠY HỌC: Bài tập chuẩn bị trên phiếu . Bảng phụ để chơi trò chơi ô chữ.
Tiến trình:
Thảo luận Nhóm:
Nhóm 1 và nhóm 3:
Câu 1: Tổ chức triều đình nhà Nguyễn gồm có sáu bộ . Em hãy kể nhiệm vụ của mỗi bộ theo thứ tự sau:
- Bộ Hộ: Lo việc tài chính ,tô thuế ,kho tàng ,vật giá . - Bộ
lại :...
...
- Bộ
lễ : ...
...
--- ---
- Bộ
binh : ...
...
- Bộ
hình : ...
...
- Bộ
công : ...
...
Câu 2: Một người nước ngoài có mặt ở nước ta thời ấy đã viết : " Ta có thể kê một bản danh mục vô tận về các chức quan cấp dưới mà bất cứ ai muốn thương lượng một công việc buôn bán nào ở xứ nầy đều phải đút lót cho họ " . Theo em ý kiến nầy nói lên tình trạng gì ở nước ta , xãy ra trong lĩnh vực nào ?
Câu 3 : Cuối thế kỉ XVIII Văn học viết bằng chữ Nôm phát triển đến đỉnh cao . Em hãy kể tên một số tác phẩm tiêu biểu :
...
...
...
...
...
...
Câu 4: Điền những thành tựu cơ bản ở cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX trên các lĩnh vực sau:
a) Lịch
sử : ...
...
...
b) Địa
lí : ...
...
...
c) Y
học: ...
...
...
Nhóm 2 và nhóm 4:
Câu 5: Nông nghiệp dưới thời Nguyễn được phản ánh qua những thông tin sau . a. Thông tin nào thể hiện yếu tố tích cực ? ( Đánh dấu X vào câu em chọn ).
- Diện tích khai hoang tăng lên đáng kể . - Nông dân bị địa chủ cường hào cướp đoạt ruộng đất
-Diện tích đất bỏ hoang còn nhiều . - Nhà nước trói buộc nông dân vào ruộng đất để thu tô
- Phủ Khoái Châu dân bỏ đi phiêu tán. thuế và phu dịch .
- Việc di dân lập ấp được tiến hành - Đê điều không được chú trọng ,lụt lội thường xuyên
nhiều ở các tỉnh phía Nam. xãy ra
-Nhà nước thực hiện chế độ quân điền - Phần lớn đất tập trung trong tay địa chủ.
Câu 5:
a) Nêu khái quát tình hình đời sống của nhân dân lao động dưới chế độ phong kiến tập quyền triều Nguyễn :
...
...
...
...
...
...
b) Trong đoạn trích trong tờ sớ của Nguyễn Công Trứ ở mục 1,phần II ,trang 139 SGKLS7 ,em thấy điều gì về tầng lớp quan lại thời Nguyễn ?
...
...
...
...
Câu 6:Lập bảng về tình hình giáo dục,khoa học - kĩ thuật thời Nguyễn và nêu nhận xét chung . (theo mẫu)
CÁC LĨNH VỰC
TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN Giáo dục
,thi cử
...
...
...
Sử học ,địa lí ,y học : ( Tên tác giả,tác phẩm nổi tiếng ).
...
...
...
.
...
...
.
...
.
Kĩ thuật: ...
...
...
.
...
--- ---
Nhận xét chung :
...
...
...
...
GV: Sau khi HS thảo luận xong ,giáo viên cho học sinh nhận xét và đi đến kết luận.
4. Dặn dò: Về nhà hoàn thành các bài tập vào vở . Xem lại toàn bộ nội dung lịch sử đã học trong năm qua để tiết sau chúng ta học tiết TỔNG KẾT .
--- Tuần : 34
Tiết : 65
Ngày soạn: 30/4/2009 Ngày dạy: 1/5/2009
TỔNG KẾT
A-MỤC TIÊU:
1.Kiến thức: về lịch sử thế giới trung đại : Giúp học sinh củng cố những hiểu biết đơn giản ,những đặc điểm chính của chế độ phong kiến phương Đông (đặc biệt là Trung Quốc) và phương Tây ;thấy được sự khác nhau giữa xã hội phong kiến phương Đông và phương Tây.
- Về lịch sử Việt Nam : Giúp HS thấy được quá trình phát triển của lịch sử Việt Nam từ thế kỉ thứ X đến nửa đầu thế kỉ XIX với nhiều biến cố lịch sử .
2.Tư tưởng : - Giáo dục cho học sinh ý thức trân trọng những thành tựu mà nhân loại đã đạt được trong thời gian trung đại .
- Trình bày các sự kiện đã học ,phân tích một số sự kiện ,quá trình lịch sử ,rút ra kết luận về nguyên nhân ,kết quả và ý nghĩa của các quá trình lịch sử đã học .