CHƯƠNG I BUỔI ĐẦU ĐỘC LẬP THỜI NGÔ – ĐINH - TIỀN LÊ (THẾ KỈ X)
Tiết 12 I – TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, QUÂN SỰ
- Thời Đinh - Tiền Lê , bộ máy nhà nước đã được xây dựng tương đối hoàn chỉnh, không còn đơn giảng như nhà Ngô. Nhà Tống tiến hành chiến tranh xâm lược và bị quân ta đánh bại.
- Giáo dục lòng tự hào tự tôn dân tộc. Biết ơn các vị anh hừng có công xây dựng và bảo vệ đất nước.
- Bồi dưỡng kĩ năng vẽ sơ đồ, lập biểu đồ, trong quá trình học bài.
II. Chuẩn bị của GV và HS : 1. GV
- Lược đồ chống Tống lần thứ I (981)
- Tranh ảnh di tích LS về đền thờ vua Đinh và vua Lê 2. HS :
- Đồ dùng học tập - Bảng phụ
III. Tiến trình dạy học : 1. Dạy bài mới :
a. Giới thiệu bài mới
b. Bài mới
Hoạt động của GV và HS Nội dung
Hoạt động 1 :
Bài cũ : Đinh Bộ Lĩnh đã thống nhất đất nước như thế nào ?
CH : Sau khi thống nhất đất nước Đinh Bộ Lĩnh đã làm gì?
CH : Em hãy giải thích từ “hoàng đế” ?
HS : Vua một nước lớn mạnh được các nước khác thần phục.
GV giải thích:
+ " Vương" là tước hiệu của vua dùng cho nước nhỏ + " đế" là tước hiệu của vua nước lớn mạnh, có nhiều nước thần phục.
CH : Việc vua Đinh Tiên Hoàng xưng hoàng đế có ý nghĩa gì ?
HS : Khẳng định nước ta có nền độc lập tự chủ và hoàng đế nước Nam phải sánh ngang với hoàng đế phương Bắc.
CH : Em hiểu gì về tên nước Đại Cồ Việt ?
GV : " Đại " là lớn; "cồ" cũng có nghĩa là lớn →Nước Việt to lớn có ý nghĩa ngang hàng với Trung Hoa.
CH : Tại sao Đinh Tiên Hoàng đóng đô ở Hoa Lư ? HS: Là quê hương Đinh Tiên Hoàng, đất hẹp, nhiều đồi núi thuận lợi cho việc phòng thủ.
GV giới thiệu H. 19/ Tr.31 : Toàn cảnh cố đô Hoa Lư CH : Việc nhà Đinh đặt tên nước, bỏ niên hiệu của Trung Quốc và đặt niên hiệu riêng đã nói lên điều gì?
HS : Đinh Bộ Lĩnh muốn khẳng định nước Việt có giang sơn, bờ cõi riêng, nước Đại Cồ Việt độc lập và ngang hàng với Trung Quốc chứ không phải là nước phụ thuộc CH : Tại sao vua Đinh sai sứ sang giao hảo với nhà Tống?
HS: Mong muốn giữ vững mối quan hệ hòa bình với các nước láng giềng.
CH : Đinh Tiên Hoàng còn áp dụng biện pháp gì để xây dựng đất nước?
GV : Thời Đinh nước ta chưa có luật pháp cụ thể, vua sai đặt vạc dầu và chuồng cọp trước điện để răn đe kẻ phản loạn.
CH : Những việc làm của Đinh Bộ Lĩnh có ý nghĩa như thế nào ?
HS: Làm cho nhân dân ta có cuộc sống độc lập và hòa bình để lao động sản xuất; thế nước hưng thịnh, là cơ sở, nền tảng để xây dựng và phát triển đất nước, chiến thắng kẻ thù, bảo vệ vững chắc nền độc lập
1. Nhà Đinh xây dựng đất nước
- 968 Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi vua, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư
- 970, đặt niên nhiệu là Thái Bình
- Phong vương cho con
- Cắt cử quan lại nắm giữ các chức vụ chủ chốt
- Dựng cung điện ,đúc tiền
- Xử phạt nghiêm những kẻ có tội
--- ---
GV giới thiệu H.18/ Tr.29 : Đền thờ vua Đinh.
Hoạt động 2 :
CH : Nhà Tiền Lê được thành lập trong hoàn cảnh nào?
HS: Sau khi Đinh Bộ Lĩnh và Đinh Liễm bị ám hại, nội bộ nhà Đinh lục đục, bên ngoài quân Tống chẩn bị xâm lượt → Lê Hoàn được suy tôn làm vua.
CH : Hãy nhận xét về tình hình đất nước lúc bấy giờ ? HS : Thế nước mất ổ định, lại đứng trước hiểm họa giặc ngoại xâm.
CH : Vì sao Lê Hoàn được suy tôn làm vua?
HS: Ông là người có tài, có chí lớn, mưu lược, dũng cảm vô song, có lòng thương yêu binh sĩ, được họ kính yêu sâu sắc. Lúc này ông lại đang giữ chức Thập đạo tướng quân thống lĩnh quân đội → lòng người quy phục.
CH : Việc Thái Hậu Dương Vân Nga trao áo hoàng bào cho Lê Hoàn nói lên điều gì?
HS : Đầy là việc làm hợp với ý trời và lòng người. Thể hiện sự thông minh, quyết đoán, biết đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích dòng họ. Vượt lên quan niệm phong kiến, bỏ qua những lời bàn tán phản đối, thậm chí cả dư luận xấu của triều đình để bảo vệ lợi ích dân tộc.
GV phân biệt " Tiền Lê " và " Hậu Lê" SGK/ Tr.30
CH : Theo em, nhiệm vụ cấp bách đối với nhà Tiền Lê lúc này là gì ?
HS : Ổn định tình hình dất nước, chuẩn bị đối phó với quân Tống.
GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm (2 phút)
CH : Chính quyền nhà Tiền Lê được tổ chức như thế nào? Vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước thời Tiền Lê ?
CH : Em hãy nhận xét bộ máy nhà nước thời Tiền Lê?
HS : Bộ máy nhà nước được tổ chức chặt chẽ, quy củ hơn thời Ngô
CH : Quân đội thời tiền Lê tổ chức như thế nào?
CH : Em có nhận xét gì về tổ chức quân đội nhà Tiền Lê?
HS : Quân đội được xây dựng thành quân đội mạnh, tổ chức quy củ.
CH : Việc chia quân làm 2 bộ phận có tác dụng gì ? HS : Cấm quân : bảo vệ vua và kinh thành
Quân địa phương : vừa tham gia sản xuất, vừa luyện tập sẵn sang chiến đấu.
CH : Những việc làm của vua Lê Hoàn có tác dụng như thế nào ?
HS : - Làm ổn định tình hình đất nước
- Chuẩn bị mọi điều kiện để sẵn sang đối phó với
2. Tổ chức chính quyền thời Tiền Lê
* Sự thành lập của nhà Tiền Lê - 979: Đinh Tiên Hoàng bị giết → nội bộ lục đục
- Nhà Tống lăm le xâm lượt.
→ 980, Lê Hoàn được suy tôn làm vua, đổi niên hiệu là Thiên Phúc, lập nên nhà Tiền Lê
- Chính quyền trung ương : VUA
THÁI SƯ - ĐẠI SƯ
QUAN
VĂN QUAN
VÕ TĂNG
QUAN - Chính quyền địa phương :
10 lộ
Phủ Châu
* Quân đội: gồm 10 đạo và 2 bộ phận
- Cấm quân
- Quân địa phương
quân Tống
Hoạt động 3:
CH : Quân Tống xâm lượt nước ta trong hoàn cảnh nào?
HS: Nhà Tống luôn nuôi khát vọng bành trướng xâm lược. Nhân cơ hội cuối năm 979 nội bộ nhà Đinh lục đục vì tranh quyền lợi → Quân Tống liền gấp rút tập trung quân đội, chuẩn bị xâm lược nước ta
CH : Quân Tống tiến hành xâm lược nước ta như thế nào?
CH : Em có nhận xét gì về quân Tống ?
HS : Là một đạo quân mạnh, hiếu chiến, tiến vào nước ta với lực lượng đông.
CH : Lê Hoàn đã chuẩn bị cho cuộc kháng chiến như thế nào ? Em có nhận xét gì về cách bố trí, mai phục của Lê Hoàn ?
HS : Chủ động đoán đúng hướng tấn công của địch Biết kế thừa cách đánh giặc của Ngô Quyền GV Tường thuật lại cuộc kháng chiến theo lượt đồ.
GV Yêu cầu HS tường thuật lại cuộc kháng chiến
CH : Cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi có ý nghĩa gì ?
CH : Vì sao cuộc kháng chiến chống Tống giành thắng lợi ?
HS : - Do triều Tiền Lê đã chuẩn bị rất kĩ lưỡng - Sự chỉ huy tài tình, sáng suốt của Lê Hoàn
- Nhân dân doàn kết, trên dưới một lòng cùng nhau chống giặc
CH : Tại sao sau khi chiến tranh chấm dứt, Lê Hoàn vẫn sai sứ sang Trung Quốc đặt lại quan hệ bình thường ? HS : Để thể hiện mong muốn giữ vững mối quan hệ hòa bình, thân thiện với các nước láng giềng.
3. Cuộc kháng chiến chống Tống của Lê Hoàn:
* Hoàn cảnh lịch sử:
Cuối năm 979 nhà Đinh rối loạn → Quân Tống chuẩn bị xâm lược nước ta
b) Diễn biến
- Địch : Do Hầu Nhân Bảo chỉ huy theo 2 đường thuỷ và bộ tiến đánh nước ta.
- Ta: + Chặn quân thuỷ ở sông Bạch Đằng
+ Diệt cánh quân bộ ở biên giới phía bắc thắng lợi.
* Ý nghĩa:
- Bảo vệ nền độc lập của đất nước - Đánh bại âm mưu xâm lượt của kẻ thù
- Củng cố lòng tin vững chắc vào sức mạnh và tiền đồ của dân tộc
2. Củng cố:
- GV khái quát lại nội dung bài học
- Vẽ sơ đồ bộ máy chính quyền trung ương và địa phương thời Tiền Lê?
- Việc nhân dân ta lập đền thờ vua Đinh chứng tổ điều gì ? - trình bày diễn biến cuộc kháng chiến chống Tống bằng lược đồ - Trả lời câu đố:
+ Vua gì lúc nhỏ, cùng bạn chăn trau, chon lấy cờ lau, làm cờ tập trận?
+Vua Đinh Bộ Lĩnh, đặt nước tên gì, những năm trị vì, đóng đô ở đâu?
+ Nói nhanh tướng giặc tên gì
Đem quân xâm lượt thành trì Hoa Lư Vua Lê là bật quân sư
( Hai đường chặn giặc) Đánh cho tan xát, nhục nhừ rút lui
+ Bạch Đằng mổi sáng trận đầu. Phá tan Nam Hán công lao vua gì?
--- ---
+Bạch Đằng mỗi sáng trận Nhì. Phá tan nhà Tống Vua gì Đố em?
3. Dặn dò:
- Học bài cũ
- Chuẩn bị tiếp bài 9 " II - Sự phát triển về KT và văn hóa"
+ Tìm hiểu nguyên nhân làm cho nền kinh tế thời Đinh – Tiền Lê có những bước phát triển + XH thời kì này gồm những giai cấp, tầng lớp nào ?
+ Đời sống XH và văn hóa nước Đại Cồ Việt có gì thay đổi ?