Chương III NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN
Tiết 26 III – CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ BA CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
I / Mục tiêu bài học :
- Giúp HS nắm được diễn biến cơ bản nhất về lần kháng chiến thứ ba chống quân xâm lược Mông- Nguyên (1285). Làm cho HS thấy được cuộc kháng chiến đã diễn ra trong hoàn cảnh có nhiều khó khăn, thử thách to lớn, so sánh lực lượng giữa quân ta với quân Nguyên rất chênh lệch, song dân tộc ta đã chiến thắng vẻ vang.
- Bồi dưỡng, nâng cao cho HS lòng căm thù quân xâm lược, lòng yêu nước, niềm tự hào và tự cường dân tộc, biết ơn các anh hùng.
- Biết sử dụng bản đồ trong khi nghe giảng và trả lời câu hỏi, khi tự học ở nhà. Biết phân tích, so sánh, đối chiếu diễn biến giữa 3 lần kháng chiến.
II / Chuẩn bị của GV và HS :
1 / GV: - Bản đồ cuộc kháng chiến lần thứ hai (1287-1288) chống quân Nguyên xâm lược.
- Bản đồ câm Việt Nam - Giáo án + sgk
2 / HS : - SGK + đồ dùng học tập - Bảng phụ + Bút lông.
--- ---
III / Tiến trình dạy học : 1 / Dạy bài mới :
Hoạt động của GV Nội dung ghi bảng
Hoạt động 1
CH : Sau 2 lần xâm lược Đại Việt thất bại, vua Nguyên đã làm gì ? Hãy nêu một số dẫn chứng về việc nhà Nguyên chuẩn bị xâm lược Đại Việt lần thứ ba ?
HS : Đình chỉ cuộc xâm lược Nhật Bản, tập trung hàng chục vạn quân, hàng trăm thuyền chiến…
GV : Cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ ba của nhà Nguyên được chuẩn bị rất công phu, kĩ lưỡng, thể hiện ý đồ quyết tâm thôn tính nước ta của chúng. → quân dân Đại Việt gặp rất nhiều khó khăn, thử thách.
CH : Trước nguy cơ đó, nhà Trần đã làm gì ?
HS : Vua Trần khẩn trương chuẩn bị đánh giặc, cử Trần Quốc Tuấn làm tổng chỉ huy.
CH : Trình bày cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ ba của nhà Nguyên ?
GV : Tại sao nhà Nguyên chọn Vạn Kiếp xây dựng căn cứ?
HS : Gây thêm khó khăn cho quân dân nhà Trần.
Hoạt động 2
CH : Tại sao Ô Mã Nhi lại tiến về Vạn Kiếp với Thoát Hoan ?
CH : Vì hắn cho rằng quân ta yếu không cản được đoàn thuyền lương này.
GV tổ chức cho HS thảo luận. (3 phút)
CH : Em hãy tường thuật diễn biến trận Vân Đồn ?
HS tiến hành thảo luận và tóm tắt diễn biến và cử đại diện trình bày trước lớp.
CH : Chiến thắng Vân Đồn có ý nghĩa gì ?
HS : Làm cho tinh thần quân giặc rơi vào tình trạng khốn đốn, tinh thần hoang mang. Tạo thời cơ để nhà Trần mở cuộc phản công tiêu diệt quan xâm lược.
Hoạt động 3
1. Nhà Nguyên xâm lược Đại Việt
- 12/1287, quân Nguyên ồ ạt tiến vào nước ta.
- 1/1288, Thoát Hoan theo đường bộ, chọn Vạn Kiếp để xây dựng căn cứ.
- Ô Mã Nhi theo đường biển tiến vào nước ta, ngược lên sông Bạch Đằng hội quân với Thoát Hoan.
2. Trận Vân Đồn tiêu diệt đoàn thuyền lương của Trương văn Hổ
- Trần Khánh Dư cho quân mai phục ở Vân Đồn.
- Khi đoàn thuyền lương của giặc đi qua bị quân ta từ nhiều phía đánh ra dữ dội.
- Kết quả : Phần lớn thuyền lương của địch bị đắm, số còn lại bị quân Trần chiếm.
3. Chiến thắng Bạch Đằng
CH : Không thấy đoàn thuyền lương đến, Thoát Hoan làm gì ?
Kiểm tra bài cũ : Quân nhà Trần đã thực hiện kế hoạch gì để chống giặc ?
CH : Sau thất bại ở trận Vân Đồn, quân Nguyên lâm vào tính thế như thế nào ? Trước tình thế đó, quân Nguyên làm gì ?
HS : Quân Nguyên lâm vào tình thế bị động do thiếu lương thực trầm trọng. Chúng cho quân lính tàn sát dân ta…
CH : Trước tình thế đó, vua tôi nhà Trần đã làm gì ?
CH : Dựa vào đâu mà vua Trần đã chọn sông Bạch Đằng là nơi mai phục ?
HS : Địa thế hiểm trở, là nơi diễn ra chiến thắng năm 938 của Ngô Quyền, 981 của Lê Hoàn.
GV giáo dục cho HS thấy nhà Trần đã biết dựa vào dân lợi dụng địa hình hiểm trở của đất nước để đánh giặc
GV tổ chức cho HS hảo luận nhóm (3 phút).
CH : Dựa vào lược đồ, hãy trình bày diễn biến trận chiến trên sông Bạch Đằng 4/1288 ?
HS tiến hành thảo luận và cử đại diện trình bày diễn biến trước lớp.
CH : Cánh quân thủy bị tiêu diệt, còn cánh quân bộ do Thoát Hoan chỉ huy thì như thế nào ?
CH : Em hãy nêu ý nghĩa của chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 ?
HS : Tiêu diệt được ý chí xâm lược Đại Việt của đế chế Nguyên. Sau thất bại này, quân Nguyên phải từ bỏ hoàn toàn tham vọng thôn tính Đại Việt.
GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm (3 phút)
CH : Cách đánh giặc của nhà Trần trong cuộc kháng chiến lần thứ ba có gì giống và khác so với lần thứ hai ?
HS : * Giống : tránh thế mạnh lúc đầu, chủ động vừa đánh giặc vừa rút lui để bảo toàn lực lượng, chờ thời cơ để phản công tiêu diệt giặc, thực hiện kế hoạch “vường không nhà trống”
* Khác : Tập trung tiêu diệt đoàn tuyền lương của Trương Văn Hổ để quân Mông-Nguyên không có lương thảo nuôi quân, dồn chúng vào thế bị động, khó khăn; chủ động bố trí trận địa bãi cọc ở sông Bạch Đằng để tiêu diệt đoàn
- 1/1288, Thoát Hoan chia quân làm 3 đạo chiếm đóng Thăng Long.
→ Nhân dân kinh thành thực hiện chủ trương “vườn không nhà trống”
→ Quân Nguyên lâm vào tình thế bị động, cạn kiệt lương thực, Thoát Hoan rút quân lên Vạn Kiếp và rút quân về nước theo 2 đường thủy bộ.
- Nhà Trần quyết định mở cuộc phản công và bố trí mai phục ở sông Bạch Đằng
- 4/1288, đoàn thuyền do Ô Mã Nhi rút về nước theo sông Bạch Đằng
- Quân ta nhử địch vào sâu trận địa khi nước triều dâng cao
- Khí nước triều rút, quân Trần cho thuyền nhỏ ra đánh → giặc tháo chạy, thuyền xô vào bãi cọc
- Kết quả : Toàn bộ cánh thủy binh giặc bị tiêu diệt.
- Cánh quân bộ do Thoát Hoan chỉ huy từ Vạn Kiếp rút về nước bị quân dân ta tập kích liên tiếp.
--- ---
thuyền chiến của giặc và đánh sập ý đồ xâm lược của nhà Nuyên đối với nước ta.
2 / Củng cố :
- GV khái quát lại nội dung bài học
- Dựa vào lược đồ, em hãy trình bày tóm tắt diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân Nguyên 1287-1288) ?
- Chọn đáp án đúng nhất : Người chủ trương rút khỏi Vạn Kiếp là ai ?
A . Trần Khánh Dư B . Trần Quốc Tuấn C. Trần quang Khải 3 / Dặn dò :
- HS học bài cũ, trình bày diễn biến bằng lược đồ.
- Chuẩn bị mục IV “nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên” , trả lời các CH sau :
+ Nguyên nhân nào làm cho cả 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên của dân tộc ta đều giành thắng lợi ?
+ Ý nghĩa lịch sử của 3 lần kháng chiến đem lại ?
5. Nhận xét của tổ:
………
………
………
………
Tuần 14 : 23 /11 → 29 / 11 /2009 Ngày soạn: 20 / 11 / 2009 Bài 14 : BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
MÔNG-NGUYÊN (THẾ KỈ XIII)
Tiết 27 : IV – NGUYÊN NHÂN THẮNG LỢI VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG - NGUYÊN
I / Mục tiêu bài học :
- HS hiểu được những nguyên nhân dẫn đến thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên.
- Bồi dưỡng, nâng cao cho HS lòng căm thù quân xâm lược, lòng yêu nước, niềm tự hào và tự cường dân tộc, biết ơn các anh hùng.
- Biết sử dụng bản đồ trong khi nghe giảng và trả lời câu hỏi, khi tự học ở nhà.
II / Chuẩn bị của GV và HS : 1 / GV: - Ảnh về Trần Quốc Tuấn - Tác phẩm Hịch tướng sĩ
- Giáo án + sgk
2 / HS : - SGK + đồ dùng học tập - Bảng phụ + Bút lông.
III / Tiến trình dạy học : 1 / Dạy bài mới :
Hoạt động của GV và HS Nội dung ghi bảng
Hoạt động 1
GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm (5 phút).
HS tiến hành thảo luận, trình bày kết quả vào bảng phụ và vử đại diên trình bày trước lớp.
CH : Theo em, những nguyên nhân nào dẫn đến thắng lợi của cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên ?
HS : Nhân dân theo lệnh triều đình thực hiện chủ trương “vườn không nhà trống”, tự vũ trang, hăng hái tổ chức các đội dân binh phối hợp chiến đấu với triều đình.
- Trong hội nghị Diên Hồng, tất cả các bô lão đều đồng thanh “quyết đánh”…
GV nhận xét và chốt ý.
Kiểm tra bài củ: Em hãy nêu một số dẫn chứng để thấy các tầng lớp nhân dân thời Trần đều tham gia kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên ? CH : Nêu những việc làm của nhà Trần đã chuẩn bị cho ba lần kháng chiến ?
HS : Nhà Trần rất quan tâm chăm lo sức dân, nâng cao đời sống vật chât, tinh thần của nhân dân bằng nhiều biện pháp.
CH : Em hãy trình bày những đóng góp của Trần Quốc Tuấn trong ba lần kháng chiến chống quân Mông-Nguyên ?
HS : Ông là tác giả của các tác phẩm binh thư nổi tiếng.
Ông còn là tác giả của Hịch tướng sĩ. Ông đã nghĩ ra các cách đánh độc đáo, sáng tạo phù hợp với hoàn cảnh từng giai đoạn.
Kiểm tra bài củ : Trình bày cách đánh sáng tạo của nhà Trần trong 3 lần kháng chiến ?
HS : - Thực hiện kế hoạch “vườn không nhà trống”
- Tránh thế mạnh, đánh chỗ yếu của kể thù.
- Biết phát huy lợi thế của quân ta và lợi thế của đất nước.
→ Buộc địch từ thế mạnh chuyển sang thế yếu, ta từ bị động chuyển sang thế chủ động
Hoạt động 2 GV tổ chức cho HS thảo luận (5 phút)
CH : Theo em, ba lần kháng chiến chống quân Mông- Nguyên thắng lợi trong hoàn cảnh lịch sử thời đó có ý nghĩa quan trọng như thế nào ?
HS tổ chức thảo luận, trình bày kết quả vào bảng phụ và cử đại diện trình bày trước lớp
1. Nguyên nhân thắng lợi
- Trong ba lần kháng chiến, tất cả các tầng lớp nhân dân, các thành phần dân tộc đều tham gia đánh giặc, bảo vệ quê hương đất nước.
- Trong ba lần kháng chiến, nhà Trần đã chuẩn bị rất chu đáo tiềm lực về mọi mặt cho mỗi cuộc kháng chiến.
- Trần Quốc Tuấn là người đã có công lao to lớn trong ba lần kháng chiến.
- Thắng lợi gắn liền với tinh thần hi sinh, quyết chiến quyết thắng của toàn dân ta mà nòng cốt là quân đội nhà Trần.
- Thắng lợi đó cũng không thể tách rời những chiến lược, chiến thuật đúng đắn sáng tạo của vương triều Trần và các danh tướng.
2. Ý nghĩa lịch sử
- Thắng lợi đã đập tan tham vọng và ý chí xâm lược Đại Việt của đế chế Nguyên, bảo vệ được độc lập toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền quốc gia của dân tộc.
- Thắng lợi đã góp phần xây đắp nên --- ---
GV nhận xét và chốt ý
CH : Em học được bài học lịch sử gì từ ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên ?
HS : Dùng mưu trí để đánh giặc, lấy đoàn kết toàn dân để đánh giặc.
truyền thống quân sự Việt Nam.
- Thắng lợi đã để lại bài học vô cùng quý giá : củng cố khối đoàn kết toàn dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là sự quan tâm của nhà nước đến toàn dân, dựa vào dân để đánh giặc.
- Thắng lợi góp phần ngăn chặn những cuộc xâm lược và làm thất bại mưu đồ thôn tính những miền đất còn lại ở châu Á của Hốt Tất Liệt.
2 / Củng cố :
- GV khái quát lại nội dung bài học
- Cho HS làm bài tập trắc nghiệm khách quan
+ Trần Quốc Tuấn đã có những đóng góp gì trong ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông- Nguyên ?
A. Ông là người yêu nước thiết tha, căm thù giặc cao độ, thương nhân dân, quân lính hết lòng.
B. Viết “Hịch tường sĩ” để động viên tinh thần chiến đấu của quân đội.
C. Tiêu diệt đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ.
D. Cho quân đóng cọc trên sông Bạch Đằng, bố trí các đạo quân mai phục, nhử địch sa bẫy.
3 / Dặn dò :
- HS học bài cũ và trả lời các CH trong SGK /tr 68
- Xem trước bài “Sự phát triển kinh tế, văn hóa thời Trần”, chuẩn bị các CH : + Tình hình kinh tế nhà Trần sau chiến tranh như thế nào ?
+ Xã hội thời Trần có những tầng lớp nào ?
5. Nhận xét của tổ:
………
………
………
………
Ngày soạn: 24 / 11 / 2009 Bài 15 : SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ, VĂN HÓA THỜI TRẦN