Nhóm 4 THẢO LUẬN TRIẾT

Phân tích cho thấy: sự phát triển hình thái kinh tế - xã hội là quá tình lịch sử - tự nhiên, diễn ra như thế nào ? Phân tích cho thấy giá trị khoa học của học thuyết hình thái KT – XH ? Vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, nhìn nhận con đường, định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay ?

Nhóm 4

1 Phạm Ngọc Hùng – 72DCKT22 (Nhóm Trưởng)

2 Trần Phương Anh – 72DCKT22 (Thư kí)

3 Lê Thị Anh – 72DCKT21

4 Trần Thị Kim Anh – 72DCKT22

5 Trần Thị Ánh – 72DCKT22

6 Huỳnh Thị Nga – 72DCKT21

7 Chu Ngọc Châu – 72DCKT21

8 Lê Thị Thủy – 72DCKT21

9 Đinh Thanh Trúc – 72DCKT22

10.Ngô Thị Bảo Anh – 72DCKT22

11.Trương Thị Thùy Trang – 72DCKT21

12 Khuất Thị Trang – 72DCKT21

13 Bùi Thị Thắm – 2DCKT22

14 Đoàn Hương Giang – 72DCKT22

15 Trần Thị Phương Thảo – 72DCKT22

16 Trần Thị Thanh Hiền – 72DCKT22

17 Phạm Thị Trà Mi – 72DCKT21

18 Nguyễn Thị Phương – 72DCKT21

19.Nguyễn Thu Thúy – 72DCKT22

20 Lê Thị Thảo Ly – 72DCKT21

21 Phan Việt Hà – 72DCKT21

22 Phạm Thị Thùy Chi – 72DCKT22

23 Nguyễn Vĩnh Công – 72DCKT21

24 Khuất Thị Thanh Mai – 72DCKT21

Câu 2: Phân tích cho thấy: sự phát triển hình thái kinh tế - xã hội là quá tình lịch

sử - tự nhiên, diễn ra như thế nào ? Phân tích cho thấy giá trị khoa học của học thuyết hình thái KT – XH ? Vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, nhìn nhận con đường, định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay ?

Bài làm

* Phân tích:

- Phạm trù hình thái kinh tế - xã hội:

+ Hình thái kinh tế - xã hội là một phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử dùng để chỉ xã hội ở từng nấc thang lịch sử nhất định với một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội đó, phù hợp với một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất và một kiến trúc thượng tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất ấy

+ Phạm trù hình thái kinh tế - xã hội chỉ ra kết cấu xã hội:

٠ Lực lượng sản xuất

٠ Quan hệ sản xuất (cơ sở hạ tầng)

٠ Kiến trúc thượng tầng

+ Vai trò các yếu tố của KTTT:

٠ Lực lượng sản xuất là nền tảng vật chất của xã hội, tiêu chuẩn khách quan để phân biệt các thời đại kinh tế khác nhau, yếu tố xét đến cùng quyết định sự vận động, phát triển của hình thái kinh tế - xã hội

٠ Quan hệ sản xuất là quan hệ khách quan, cơ bản, chi phối và quyết định mọi quan hệ xã hội, đồng thời là tiêu chuẩn quan trọng nhất để phân biệt bản chất các chế độ xã hội khác nhau

٠ Kiến trúc thượng tầng là sự thể hiện các mối quan hệ giữa người với người trong lĩnh vực tinh thần, tiêu biểu cho bộ mặt tinh thần của đời sống xã hội

- Tiến trình lịch sử - tự nhiên của xã hội loài người:

+ Sự vận động, phát triển của lịch sử xã hội, thông qua sự tác động tổng hợp của hai quy luật cơ bản là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ của lực lượng sản xuất và mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng của xã hội

+ Sự vận động phát triển của xã hội bắt đầu từ sự phát triển của lực lượng sản xuất

mà trước hết là sự biến đổi, phát triển của công cụ sản xuất và sự phát triển về tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng của người lao động

+ Khi cơ sở hạ tầng xã hội biến đổi về chất dẫn đến sự biến đổi, phát triển căn bản (nhanh hay chậm, ít hoặc nhiều) của kiến trúc thượng tầng xã hội Hình thái kinh tế

- xã hội cũ mất đi, hình thái kinh tế - xã hội mới, tiến bộ hơn ra đời

+ Cứ như vậy lịch sử xã hội loài người là một tiến trình nối tiếp nhau từ thấp đến cao của các hình thái kinh tế xã hội: Cộng sản nguyên thuỷ chiếm hữu nô lệ -phong kiến - tư bản chủ nghĩa - xã hội chủ nghĩa

+ Tiến trình lịch sử xã hội loài người là kết quả của sự thống nhất giữa lôgíc và lịch sử Lôgíc của toàn bộ tiến trình lịch sử loài người là sự kế tiếp nhau của các hình thái kinh tế - xã hội từ thấp đến cao Đó là con đường tất yếu của tiến bộ lịch

sử Mặt khác, sự phát triển của xã hội loài người còn mang tính lịch sử

+ Sự thống nhất giữa lôgíc và lịch sử trong tiến trình lịch sử - tự nhiên của xã hội loài người bao hàm cả sự phát triển tuần tự đối với lịch sử phát triển toàn thế giới

và sự phát triển “bỏ qua” một hay vài hình thái kinh tế - xã hội đối với một số quốc gia, dân tộc

+ Hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa ra đời là tất yếu khách quan của lịch sử xã hội Phát triển là xu hướng tất yếu, cơ bản của lịch sử xã hội loài người

* Giá trị khoa học của học thuyết hình thái KT – XH:

- Lý luận hình thái kinh tế - xã hội đã giải quyết một cách khoa học về vấn đề phân loại các chế độ xã hội và phân kỳ lịch sử, thay thế các quan niệm duy tâm, siêu hình trước đó đã thống trị trong khoa học xã hội Chỉ ra động lực phát triển của lịch

sử xã hội không phải do một lực lượng tinh thần hoặc lực lượng siêu nhiên thần bí nào cả, mà do hoạt động thực tiễn của con người, trước hết là thực tiễn sản xuất vật chất dưới sự tác động của các quy luật khách quan

- Muốn nhận thức và cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới phải nhận thức và tác động cả ba yếu tố cơ bản: lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất (cơ sở hạ tầng) và kiến trúc thượng tầng Xem nhẹ hoặc tuyệt đối hoá một yếu tố nào cũng sai lầm, xét đến cùng sự là bắt đầu từ việc xây dựng, phát triển lực lượng sản xuất

* Vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, nhìn nhận con đường, định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay :

- Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội là cơ sở khoa học cho việc xác định con đường phát triển của Việt Nam đó là quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Đây có thể coi là đặc điểm lớn nhất của nước ta Đặc điểm này bao trùm, quy định loại hình phát triển của nước ta lên chủ nghĩa xã hội là loại hình

“phát triển rút ngắn” theo phương thức “quá độ gián tiếp” mà V.I Lênin đã bàn tới Việt Nam tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không qua tư bản chủ nghĩa là một tất yếu, phù hợp với xu thế khách quan của lịch sử do đặc điểm thời đại ngày nay chi phối và cho phép Chúng ta không qua chế độ tư bản chủ nghĩa vì đó là chế độ

áp bức, bóc lột và nô dịch con người, song “không qua” ở đây không có nghĩa là vứt bỏ, phủ định sạch trơn mọi thành tựu văn hóa và văn minh, mọi tiến độ khoa học kỹ thuật mà loài người đã đạt được trong chế độ tư bản chủ nghĩa

- Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội là cơ sở lí luận, phương pháp luận khoa học trong quán triệt quan điểm đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam xác định các phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam “Tiến thẳng” lên chủ nghĩa xã hội chỉ với nghĩa là không không qua tư bản chủ nghĩa với hoàn cảnh, điều kiện và trình đọ phát triển của Việt Nam

“Tiến thẳng” lên chủ nghĩa xã hội phải “tiến dần” “từ từ” “từng bước”, cố gắng đi nhanh cho kịp với thế giới nhưng phải đúng quy luật, không thể chủ quan duy trì ý trí, không đốt cháy giai đoạn, làm bừa, ẩu

- Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội là cơ sở lí luận, phương pháp luận khoa học

và cách mạng trong đấu tranh bác bỏ những quan điểm thù địch, sai trái, phiến diện

về xã hội

- Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội cũng là cơ sở lí luận khoa học để phê phán quan điểm tuyệt đối hoá cách tiếp cận xã hội bằng các nền văn minh của AlvinToffler

- Ngày nay thực tiễn xã hội và sự phát triển của nhận thức khoa học đã bổ sung, phát triển mới các quan niệm lịch sử xã hội, song lí luận hình thái kinh tế - xã hội vẫn giữ nguyên giá trị, là quan niệm duy nhất khoa học và cách mạng để phân tích lịch sử và nhận thức các vấn đề xã hội, là cơ sở nền tảng lí luận cho chủ nghĩa xã hội khoa học

- Nghiên cứu lý luận hình thái kinh tế - xã hội có ý nghĩa rất quan trọng đối với nâng cao nhận thức về bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác -Lênin, quán triệt sâu sắc đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng chủ nghĩa xã hội, củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng, kiên định con đường chủ nghĩa xã hội

- Đây cũng là cơ sở khoa học và cách mạng trong cuộc đấu tranh tư tưởng chống lại các quan điểm phiến diện, sai lầm, phản động hòng phủ nhận mục tiêu, lý tưởng, phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Câu hỏi Câu 1:

Giá trị khoa học của học thuyết hình thái kinh tế - xã hội.

Với học thuyết hình thái kinh tế – xã hội, C.Mác và Ph.Ăngghen đã tạo ra một cuộc cách mạng thật sự trong triết học, đã “tống cổ chủ nghĩa duy tâm ra khỏi hầm trú ẩn cuối cùng của nó, đó là lĩnh vực xã hội” và đưa đến cho khoa học xã hội một phương pháp nghiên cứu thật sự khoa học Cho đến nay học thuyết ấy vẫn còn tràn đầy sức sống và vẫn giữ được những giá trị đích thực của nó:

 Thứ nhất, chính học thuyết ấy đã khẳng định: sản xuất vật chất là cơ sở của đời sống xã hội, phương thức sản xuất quyết định các mặt của đời sống xã hội Do

đó, khi nghiên cứu, giải thích các hiện tượng xã hội chúng ta không được xuất

phát từ ý thức, tư tưởng, từ ý chí chủ quan của con người mà phải xuất phát từ quá trình sản xuất của xã hội, từ phương thức sản xuất

 Thứ hai, học thuyết ấy cũng đã chỉ ra xã hội là một kết cấu vật chất đặc biệt, một cơ thể sống sinh động và hoàn chỉnh, bao gồm các mặt, các yếu tố, các mối quan hệ thống nhất với nhau, tác động qua lại lẫn nhau Trong đó quan hệ sản xuất là quan hệ cơ bản nhất, quyết định các mối quan hệ xã hội khác, đồng thời

nó còn là tiêu chuẩn khách quan để phân biệt các chế độ xã hội và phân kỳ lịch

sử một cách khoa học nhất, đúng đắn nhất

 Thứ ba, học thuyết ấy còn chỉ ra: sự phát triển của các hình thái kinh tế – xã hội

là một quá trình lịch sử - tự nhiên, nghĩa là nó diễn ra theo các quy luật khách quan chứ không phải theo ý muốn chủ quan của con người

Câu 2:

Có những yếu tố nào cấu thành hình thái kt- xh

Các yếu tố cấu thành một hình thái kinh tế - xã hội:

Một là, các lực lượng sản xuất của xã hội ở một trình độ phát triển nhất định, đóng vai trò là cơ sở vật chất - kỹ thuật của xã hội đó

Hai là, hệ thống quan hệ sản xuất được hình thành trên cơ sở thực trạng phát triển của lực lượng sản xuất, đóng vai trò là hình thức kinh tế của các lực lượng sản xuất đó; những quan hệ sản xuất này hợp thành một cơ cấu kinh tế của xã hội, đóng vai trò là cơ sở hạ tầng kinh tế của việc xác lập trên đó một kiến trúc thượng tầng nhất định

Ba là, hệ thống kiến trúc thượng tầng được xác lập trên cơ sở hạ tầng kinh tế, đóng vai trò là các hình thức chính trị, pháp luật, đạo đức, văn hoá của các quan hệ sản xuất của xã hội

Câu 3: Các giai đoạn phát triển của hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa?

1) Quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen Hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa ra đời sau thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa, trải qua hai giai đoạn cơ bản phát triển từ thấp đến cao

+) Giai đoạn thấp của xã hội cộng sản là giai đoạn mới được “thoát thai”, “lọt lòng” từ chủ nghĩa tư bản, còn mang “dấu vết” của xã hội tư bản Đây là thời kỳ

quá độ về chính trị, là thời kỳ cải biến cách mạng toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Trong giai đoạn này, chế độ kinh tế và sự phát triển văn hóa mới đạt tới giới hạn đảm bảo cho xã hội thực hiện nguyên tắc phân phối làm theo năng lực, hưởng theo lao động +) Giai đoạn cao của xã hội cộng sản là giai đoạn chủ nghĩa cộng sản đã được xây dựng hoàn toàn Ở giai đoạn này con người không còn lệ thuộc phiến diện và cứng nhắc vào phân công lao động xã hội; lao động trong giai đoạn này không chỉ là phương tiện kiếm sống mà nó trở thành nhu cầu của con người Trình độ phát triển của xã hội cho phép thực hiện nguyên tắc phân phối theo nhu cầu

2) Quan điểm của V.I.Lênin V.I.Lênin đã phát triển và cụ thể hoá quan điểm phân

kỳ hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa của C.Mác và Ph.Ăngghen Ông gọi giai đoạn thấp là xã hội xã hội chủ nghĩa (hay chủ nghĩa xã hội), giai đoạn cao là

xã hội cộng sản chủ nghĩa (hay chủ nghĩa cộng sản) Đặc biệt, ông phát triển lý luận về thời kỳ quá độ lâu dài từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Theo đó, hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chia làm ba giai đoạn cơ bản

+) Những cơn đau đẻ kéo dài (thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội) V.I.Lênin một mặt thừa nhận quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về thời kỳ quá độ theo nghĩa rộng- từ xã hội tư bản chủ nghĩa lên xã hội cộng sản- quá độ trực tiếp từ những nước tư bản chủ nghĩa phát triển cao lên xã hội cộng sản Mặt khác từ thực tiễn lịch sử, V.I.Lênin còn nói đến hình thức quá độ đặc biệt, gián tiếp của các nước tư bản phát triển ở mức trung bình và quá độ bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa của nhiều nước vốn là nước nông nghiệp lạc hậu, các nước tiền tư bản lên chủ nghĩa xã hội (quá độ đặc biệt của đặc biệt);

+) Xã hội xã hội chủ nghĩa- giai đoạn đầu của hình thái kinh tế-xã hội cộng sản; + Xã hội cộng sản chủ nghĩa- giai đoạn cao của hình thái kinh tế-xã hôi cộng sản

Câu 4: Sự tác động qua lại giữa xã hội và tự nhiên?

- Sự tác động qua lại: Lịch sữ phát triển XH trãi qua nhiều giai đoạn từ thấp đến cao, tương ứng với mỗi giai đoạn ấy là một hình thái KTXH Sự vận động thay thế nhau của các hình thái kinh tế trong lịch sử đều do tác động cũa quy luật khách quan, đó chính là lịch sử tự nhiên và XH Các Quy luật khác quan là:

+ Quy luật về sự phù hợp của QHSX với tính chất trình độ của LLSX

+ Quy luật CSHT quyết định KTTT, chính do tác động của quy luật khách quan

mà các hình thái ktxh vận động phát triển từ thấp đến cao trong lịch sử, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của con người, quá trình phát triển khách quan của xh có nguồn gốc sâu xa với sự phát triển của LLSX Do đó, LLSX quyết định sự vận động và phát triển của hình thai ktxh như một quá trình tự nhiên

Câu 5: Mác đưa ra nhận định: “Cái cối xay quay bằng tay đưa lại xã hội có lãnh chúa, cái cối xay quay bằng hơi nước đưa lại xã hội có nhà tư bản công nghiệp” Luận điểm này nhấn mạnh vai trò của yếu tố nào ?

Luận điểm này nhấn mạnh vai trò của yếu tố công cụ lao động

Lịch sử phát triển của xã hội loài người là lịch sử thay đổi của các phương thức sản xuất Sự thay đổi bắt đầu từ sự thay đổi lực lượng sản xuất, lực lượng sản xuất là nội dung, là quá trình sản xuất, Quan hệ sản xuất là hình thức của quá trình sản xuất, hình thức của sản xuất bao giờ cũng ổn định hơn C.Mác đưa ra nhận định:

“Cái cối xay quay bằng tay đưa lại xã hội có lãnh chúa, cái cối xay chạy bằng hơi nước đưa lại xã hội có nhà tư bản công nghiệp” Như vậy theo C.Mác, lực

lượng sản xuất xét đến cùng là cái đóng vai trò quyết định trong việc thay đổi phương thức sản xuất dẫn tới thay đổi toàn bộ quan hệ xã hội Năng suất lao động

xã hội là thước đo trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đồng thời xét đến cùng thì nó là nhân tố quan trọng cho sự thắng lợi của một trật tự xã hội Tương ứng với một phương thức sản xuất thích hợp là một chế độ thống trị xã hội phù hợp Sự phát triển của một lực lượng sản xuất dẫn tới sự phát triển của một quan hệ sản xuất để từ đó đưa đến một chế độ thống trị xã hội khác nhau.Lực lượng sản xuất quyết định sự hình thành và phát triển của quan hệ sản xuất, một khi lực lượng sản xuất đã biến đổi thì sớm hay muộn quan hệ sản xuất cũng phải biến đổi cho phù hợp với trình độ của lực lượng sản xuất mới Tuy vậy quan hệ sản xuất cũng thể hiện tính độc lập tương đối với lực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất tác động trở lại lực lượng sản xuất quy định mục đích xã hội của sản xuất Trên cơ sở

đó hình thành một hệ thống những yếu tố thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Quy luật về sự phù hợp của quan hệ với trình độ của lực lượng sản xuất là quy luật phổ biến tác động tới toàn bộ quá trình phát triển của lịch sử loài người từ xã hội công xã nguyên thuỷ tới xã hội cộng sản tương lai và là quy luật cơ bản nhất của hệ thống các quy luật xã hội