BÀI KIỂM TRA môn lý LUẬN QUẢN lý GIÁO dục

Câu hỏi: Lựa chọn 1 trong 7 tiền đề, phân tích và liên hệ với bản thân mình? Câu hỏi: Lựa chọn 1 trong 7 sự khác biệt của lý luận quản lý giáo dục, phân tích và liên hệ vận dụng đối với đơn vị (với 1 chức năng cụ thể) mình công tác? Câu hỏi: Đồng chí hãy phân tích mô hình quản lý giáo dục mà mình tâm đắc? Liên hệ với thực tiễn của đơn vị, đề xuất các biện pháp để phát huy các điểm mạnh và hạn chế những điểm yếu?

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

BÀI KIỂM TRA MÔN: LÝ LUẬN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Giảng viên phụ trách:

Học viên:

Lớp: Cao học Quản lý Giáo dục QH-202

Hà Nội - 2021

Hạn nộp bài theo quy định: ngày……tháng 8 năm 2021 Thời gian nộp bài: ngày … tháng 8 năm 2021

Nhận xét của giảng viên chấm bài:

Điểm:………Giảng viên (kí tên)………

BÀI KIỂM TRA

Câu hỏi: Lựa chọn 1 trong 7 tiền đề, phân tích và liên hệ với bản thân mình?

Câu hỏi: Lựa chọn 1 trong 7 sự khác biệt của lý luận quản lý giáo dục, phân tích và liên hệ vận dụng đối với đơn vị (với 1 chức năng cụ thể) mình công tác?

Câu hỏi: Đồng chí hãy phân tích mô hình quản lý giáo dục mà mình tâm đắc? Liên hệ với thực tiễn của đơn vị, đề xuất các biện pháp để phát huy các điểm mạnh và hạn chế những điểm yếu?

BÀI LÀM

Giáo dục là một dạng hoạt động đặc biệt có nguồn gốc từ xã hội Bản chất của hoạt động giáo dục là quá trình truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử-xã hội của các thế hệ loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hóa dân tộc, nhân loại được kế thừa, bổ sung, hoàn thiện và trên cơ sở đó không ngừng phát triển

Quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra Quản lý giáo dục hay quản ly nhà trường

là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tất

cả các thành tố của quá trình giáo dục và dào tạo nhằm đạt mục tiêu đã đề ra

Trong thực thế quản lý giáo dục là quá trình tác động có kế hoạch, có tổ chức của các cơ quan quản lý giáo dục các cấp tới các thành tố của quá trình dạy học-giáo dục nhằm làm cho hệ thống giáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục nhà nước đề ra Quản lý giáo dục có những tiền đề sau đây:

Quản lý giáo dục là một động từ chứ không phải một danh từ; Quản lý giáo dục là một khái niệm có tình huống cụ thể; Quản lý giáo dục là một quá trình đòi hỏi sự chấp nhận, tích hợp và đồng hóa; Để trở thành nhà quản lý giáo dục giỏi cần học cách tham gia vào các cuộc tranh luận về mục đích và giá trị; Học quản

lý là một quá trình tìm tòi/gợi mở; Quản lý giáo dục được thể hiện trong hành vi của người quản lý; Quản lý giáo dục lôi cuốn sự biến đổi

Quản lý được thể hiện trong hành vi của người quản lý: Khi sự thay đổi đến với giáo dục - đào tạo, hơn bao giờ hết các cấp lãnh đạo, quản lý từ cấp cao nhất cho đến những người điều hành trực tiếp từng bộ phận (trưởng khối, tổ trưởng bộ môn, trưởng phòng, giáo viên v.v , từ đây với tất cả các cấp độ quản lý gọi chung

là người quản lý) cần thể hiện được năng lực lãnh đạo, quản lý của mình

Điều đó liên quan đến vị thế và quyền lực Cần có một chuyển biến quan trọng trong nhận thức về quản lý Phải xem quản lý là hoạt động lôi cuốn tất cả các thành viên trong nhà trường/cơ sở giáo dục cùng tham gia, từ người có địa vị cao cho đến từng thành viên trong tổ chức, từng giáo viên, cán bộ công nhân viên, thâm chí từng học sinh, sinh viên nữa

Quản lý có nghĩa là tiến hành một công việc, là làm cho một sự kiện nảy sinh, là quá trình lôi cuốn tất cả mọi người vào hoạt động của họ trong tổ chức Quản lý là hoạt động chung của toàn bộ tổ chức

Có thể có những cách hiểu về quản lý khác nhau trong những tổ chức khác nhau nhưng điều đó chỉ phản ánh sự khác biệt giữa các tổ chức về khía cạnh quy

mô, công nghệ, nhân sự và kết quả hoạt động mà thôi, không làm lu mờ quan niệm

về quản lý như đã trình bày

Trong một tổ chức, người quản lý là cầu nối giữa cách làm cũ và cách làm mới Chính họ cũng là những thành viên và cũng phải trải qua những phản ứng giống như bao người khác - khi đối mặt với những thay đổi lớn lao trong cách sống và cách làm việc, người ta có thể phản ứng một cách tiêu cực, bởi vì không còn nữa những điều ổn định và tiên liệu được mà thay vào đó là là sự lạ lẫm, mơ

hồ và hoang mang

Người quản lý hiệu nghiệm phải có khả năng tiếp cận và xử lý hàng loạt những tình huống và vấn đề phức tạp Quản lý sự căng thẳng, đối đầu giữa lý thuyết và thực tiễn đầy biến động đòi hỏi người quản lý phải có kĩ năng phân tích, xác định ưu tiên và kỹ năng giao tiếp hiệu quả

Người quản lý là người làm cho sự biến đổi được diễn ra trong một tổ chức, một nhà trường Nếu người quản lý làm điều mình nói, hành xử nhất quán với những nội dung mình đã truyền đạt, thực hiện các cam kết và lời hứa, thể hiện lòng nhiệt tình và khí thế về những thay đổi đang diễn ra thì thành viên của nhà trường cũng sẽ cảm thấy họ cũng có thể bắt tay vào đổi mới giáo dục và cam kết với sự thay đổi

Vai trò, nhiệm vụ của người cán bộ quản lý

Trong một tổ chức người lãnh đạo là người có vai trò quan trọng quyết định

sự thành bại của tổ chức Vai trò đó được thể hiện trong các nhiệm vụ chính của người lãnh đạo sau:

Xác định phương hướng, mục đích của cơ quan tổ chức và thiết lập chiến lược hoạt động để đạt được mục đích; Huy động và sử dụng tối ưu các nguồn tài nguyên để thực hiện mục đích; Dự báo những thay đổi, quá trình phát triển và vạch ra các kế hoạch ngắn hạn và dài hạn; Xây dựng hệ thống thông tin báo cáo hợp lý; Xây dựng các quy định, luật lệ và điều kiện làm việc tạo môi trường thuận lợi cho các thành viên trong tổ chức hoàn thành nhiệm vụ và đáp ứng nhu cầu của họ; Xây dựng chế độ động viên khen thưởng kịp thời; Đánh giá việc hoàn thành nhiệm vụ từng giai đoạn cụ thể; Để hoàn thành nhiệm vụ trên đòi hỏi người lãnh đạo cần có trình độ và kỹ năng nhất định trong công tác quản lý lãnh đạo Người lãnh đạo phải tập hợp được những cán bộ dưới quyền, tạo điều kiện để họ tham gia tích cực vào mọi hoạt động của tổ chức

Nhà quản lý tốt thể hiện qua kỹ năng quản lý

Kỹ năng của người lãnh đạo và người quản lý khó có thể tách biệt một cách rạch ròi nhưng trên cơ sở sự khác nhau giữa khái niệm lãnh đạo và quản lý, chúng

ta cũng có thể tách biệt kỹ năng của hai loại cán bộ này như sau:

Chẩn đoán (dự đoán, tiên đoán) là khả năng thuộc về nhận thức hoặc lý trí

Đó là khả năng hiểu được tình huống hiện tại và nhận thức được những gì có thể

hy vọng xảy ra trong tương lai Thích ứng là khả năng thuộc về hành vi Nó bao hàm việc thích ứng các hành vi của người lãnh đạo và các nguồn lực khác sẵn có

để đáp ứng được những bất ngờ của tình huống và để có thể giảm bớt sự cách biệt giữa tình huống hiện tại và mục đích hay mục tiêu muốn đạt được Giao tiếp là khả năng xử lý làm cho mọi người dễ dàng hiểu và chấp nhận

Kỹ năng kỹ thuật là khả năng sử dụng tri thức, các phương pháp, kỹ thuật

và thiết bị cần thiết cho việc thực hiện các nhiệm vụ nhất định có được từ kinh nghiệm, giáo dục và đào tạo

Kỹ năng làm việc với con người (Human skill) là năng lực và cách nhìn khi làm việc với con người và thông qua con người, bao gồm cả cách thức động viên thúc đẩy và áp dụng phương pháp lãnh đạo hữu hiệu

Kỹ năng lý luận (nhận thức) là khả năng hiểu được sự phức tạp của toàn thể tổ chức và biết được vị trí mà hoạt động riêng của nó phù hợp với tổ chức

Hiểu biết các yếu tố kỹ thuật phong phú của hệ thống kỹ thuật; Sử dụng các

kỹ thuật thích hợp, hợp lý; Có khả năng về các kỹ thuật chuyên biệt

Kỹ năng xã hội và quan hệ: Là khả năng lôi kéo sự tham gia của tập thể, của cộng đồng vào công tác chăm sóc sức khỏe Là khả năng quan hệ tốt với các

cơ quan tổ chức có liên quan đến chăm sóc sức khỏe Đó là kỹ năng hoạt động chính trị, kỹ năng thông tin, giao tiếp v.v

Kỹ năng thiết kế: Khả năng thực hành xây dựng giải pháp khả thi cho mỗi vấn đề, căn cứ vào thực tế mà người quản lý gặp phải; Khả năng phân tích và giải quyết vấn đề Khả năng xác định rõ các vấn đề, phân tích được các tình huống phức tạp và qua việc giải quyết những vấn đề vướng mắc, có khả năng làm lộ ra những cơ hội đang tồn tại và khả năng thực thi các giải pháp của vấn đề

Kỹ năng quản lý hoạt động chăm sóc sức khoẻ; Kỹ năng lập kế hoạch; kỹ năng thực hiện kế hoạch; kỹ năng giám sát; đánh giá v.v

Kỹ năng ra quyết định: Là khả năng làm việc sáng tạo của người quản lý chủ yếu là để giải quyết các vấn đề nẩy sinh trong quá trình quản lý Để có kỹ năng này người quản lý phải có nhiều kỹ năng khác đã được nêu ở trên

Phẩm chất của người quản lý: Có 3 loại phẩm chất

Phẩm chất chính trị; Phẩm chất cá nhân; Phẩm chất công tác

Bất kỳ một một người nào muốn tiến bộ cũng cần có mục tiêu lý tưởng phấn đấu của mình Việc xác định rõ ràng mục tiêu hoạt động và phấn đấu để đạt được mục tiêu của mình chính là động lực quan trọng bậc nhất của người quản lý lãnh đạo Mục tiêu và lý tưởng chính đáng của người lãnh đạo là phấn đấu để tổ chức của mình đạt được mục tiêu chiến lược của tổ chức Để phấn đấu vì mục tiêu chung người lãnh đạo phải đặt lợi ích của tổ chức lên trên lợi ích cá nhân, luôn tìm tòi, sáng tạo, vượt qua các khó khăn thử thách trong công việc Mục tiêu và

lý tưởng của người lãnh đạo không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của chính họ mà còn ảnh hưởng đến các cá nhân cũng như nhóm và tập thể trong tổ chức, đó cũng chính là động lực thúc đẩy tổ chức phát triển

Làm việc có tính nguyên tắc

Tính nguyên tắc thể hiện trong việc tôn trọng các luật lệ trong tổ chức, gương mẫu thực hiện các luật lệ quy định Đảm bảo nguyên tắc đối xử công bằng với mọi người, khen thưởng và kỷ luật đúng thực chất, không thiên vị, tránh sự chi phối tình cảm cá nhân Tránh định kiến và trù dập những người không ăn ý hoặc đã có những tiền sự không tốt trước đây

Nhạy cảm, sáng tạo trong lãnh đạo quản lý

Lãnh đạo quản lý là quá trình động, hoàn cảnh và con người trong tổ chức luôn biến đổi vì thế người lãnh đạo phải nhạy bén với các thay đổi của môi trường bên trong và bên ngoài tổ chức Người lãnh đạo cần kịp thời đưa ra các quyết định hợp lý để ứng phó với các thay đổi, đáp ứng các tâm tư nguyện vọng chính đáng của cấp dưới Phát hiện và phát huy được các nhân tố mới trong tổ chức sẽ tạo

điều kiện cho tổ chức phát triển Tính nhạy cảm trong lãnh đạo đòi hỏi người lãnh đạo phải có các kiến thức về tâm lý quản lý lãnh đạo, có khả năng phát hiện các diễn biến tâm lý của cấp dưới để kịp thời ứng xử giải quyết các khó khăn vướng mắc của

cá nhân cũng như của nhóm, tránh được các căng thẳng giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với nhóm, cấp dưới với cấp trên Người lãnh đạo cần tạo ra không khí thi đua lành mạnh trong tổ chức tránh đố kỵ và bè phái trong giải quyết công việc

Quan hệ đúng mực với người dưới quyền

Tạo và giữ được uy tín với người dưới quyền là bí quyết cho lãnh đạo thành công Muốn tạo và giữ được uy tín với cấp dưới trước tiên người lãnh đạo phải gương mẫu, đối xử đúng mực với cấp dưới, kiềm chế sự bột phát của tình cảm, biết lắng nghe và nói đúng lúc đúng chỗ Người lãnh đạo luôn luôn phải đòi hỏi

sự cố gắng của cấp dưới, tôn trọng, tin tưởng vào cấp dưới quyền, động viên khuyến khích cấp dưới hoàn thành nhiệm vụ Đi đôi với đòi hỏi cấp dưới hoàn thành nhiệm vụ thì bản thân người lãnh đạo cũng phải đòi hỏi sự nỗ lực học hỏi

và phấn đấu của bản thân mình

Tính trung thực, giản dị, có văn hoá trong cuộc sống

Người lãnh đạo thường có những quyền lực nhất định, những quyền lực này có thể liên quan đến người khác và đến lợi ích vật chất của cá nhân và tập thể Trung thực trong lãnh đạo thể hiện tính không vụ lợi cá nhân, không thiên vị, không dối trên, lừa dưới, biết phân tích, sử dụng và cung cấp thông tin về các vấn

đề một cách khách quan

Bản thân người lãnh đạo cũng là một thành viên trong tập thể, trong cộng đồng như những người bình thường khác vì thế họ cũng phải là người có nếp sống văn hoá phù hợp với đạo đức, lối sống, phong tục, truyền thống văn hoá của cộng đồng xã hội Sống trung thực là một phẩm chất không thể thiếu của người lãnh đạo được thể hiện trong khi thực hiện công việc tại cơ quan cũng như trong cuộc sống hàng ngày tại gia đình hay trong xã hội Tự chủ, tự tin, giản dị, mẫu mực và có văn hoá trong ăn nói, đi đứng, trang phục làm tôn vinh thêm uy tín trong công tác của người lãnh đạo, đây chính là yếu tố tạo nên quyền lực cá nhân cho người lãnh đạo

Quyền lực địa vị

Quyền lực địa vị còn được gọi là quyền lực chính thức, có nguồn gốc từ bên trong tổ chức Người quản lý có ảnh hưởng đến một nhóm người để thực hiện mục tiêu bởi vì người đó được đặt vào vị trí đó trong tổ chức để sử dụng quyền lực điều hành các hoạt động của tổ chức Người ta cho rằng quyền lực địa vị giảm dần trong một tổ chức từ trên xuống dưới: những người có địa vị cao ủy quyền và trách nhiệm cho những người ở địa vị thấp hơn và những người có địa vị thấp hơn lại ủy quyền và trách nhiệm cho những người thấp hơn nữa

Quyền lực cá nhân

Quyền lực cá nhân bắt nguồn từ những người dưới quyền Quyền lực cá nhân theo hướng từ cấp dưới ảnh hưởng đến cấp trên và nhà quản lý Quyền lực

cá nhân được mở rộng ảnh hưởng qua sự kính trọng của cấp dưới đối với cấp trên

và thể hiện sự cam kết của họ đối với người lãnh đạo cấp trên của mình Quyền lực cá nhân còn được gọi là quyền lực không chính thức Quyền lực không chính thức được coi là phạm trù thể hiện trong cuộc sống hàng ngày bởi vì nó có thể dần dần thu được từ cấp dưới, đồng thời cá nhân cũng có thể bị mất đi dần dần do uy tín của người quản lý giảm đi Người lãnh đạo không chính thức trong một nhóm, được nhóm tin cẩn là một ví dụ về người có thể được trao hay mất đi quyền lực

cá nhân của mình

Mỗi cá nhân có thể kiểm soát quyền lực riêng của mình - tuy nhiên cũng có thể họ không hoàn toàn kiểm soát được toàn bộ hệ thống các mối quan hệ xã hội, nhưng họ cũng kiểm soát được rất nhiều các quan hệ do quyền lực mà họ tạo ra

Các nhà lãnh đạo cấp cao trao quyền lực địa vị bằng cách ủy quyền và trách nhiệm cho các nhà quản lý, các nhà quản lý lại chiếm được lòng tin của cấp trên thông qua khả năng làm việc, cách ứng xử, sự tự tin và sự trung thành Cấp dưới tạo nên quyền lực cá nhân cho các nhà quản lý, họ cho phép họ chấp nhận hay phục tùng quyền lãnh đạo của cấp trên

Các nhà quản lý tạo dựng được quyền lực cá nhân thông qua giải quyết các vấn đề của con người với sự tôn trọng họ, qua cử chỉ hành vi thân thiện với sự

hiểu biết và sử dụng kiến thức, kinh nghiệm cần thiết để lãnh đạo người khác hoàn thành các mục tiêu đề ra

Trên thực tế quyền lực là sức mạnh quan hệ giữa những con người với nhau

Có thể nói một người trao quyền lực cho người khác và lại dùng quyền lực để kiểm soát người mà mình đã trao quyền lực Quyền lực thường tồn tại trong hệ thống tổ chức Các bằng chứng về hành vi quyền lực tồn tại có thể quan sát thấy được nhưng việc nhận biết các hành vi quyền lực phụ thuộc vào từng người khác nhau ở các thời điểm khác nhau, trong các phạm vi khác nhau

Để thực hiện tốt nhiệm vụ của nhà quản lý thì tốt nhất là có cả hai loại quyền lực địa vị và quyền lực cá nhân Có thể nói nôm na là cùng một lúc vừa được người ta sợ và được người ta quý mến để làm cho người khác phải thực hiện tốt nhiệm vụ

Sử dụng quyền lực

Sử dụng quyền lực như thế nào đó chính là nghệ thuật và trình độ của người quản lý Biết sử dụng tốt quyền lực sẽ tạo điều kiện để củng cố và tăng cường quyền lực Các tài liệu về quản lý đã đưa ra rất nhiều khuyến cáo là quyền lực phải là một khía cạnh quan trọng mang đặc tính của cá nhân những người quản lý Các nhà quản lý phải biết sử dụng quyền lực hợp lý Hơn nữa từ các nguồn của quyền lực

có được, người quản lý cần phải có chiến lược sử dụng các nguồn của quyền lực để hoàn thành các mục tiêu trong cương vị lãnh đạo và nhiệm vụ, mục tiêu của cơ quan tổ chức Dưới đây xin nêu một số chiến lược sử dụng quyền lực quan trọng:

Quyết đoán là một phương pháp truyền thông có sức mạnh mà nhiều người

đã biết để sử dụng trong công tác hàng ngày Đó chính là một trong các điểm cơ bản trong quản lý cần được phát huy tối ưu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

BÀI KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN 2 MÔN: LÝ LUẬN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Giảng viên phụ trách:

Học viên:

Lớp: Cao học Quản lý Giáo dục QH-202

Hà Nội - 2021

Hạn nộp bài theo quy định: ngày……tháng 8 năm 2021 Thời gian nộp bài: ngày … tháng 8 năm 2021

Nhận xét của giảng viên chấm bài:

Điểm:………Giảng viên (kí tên)………

BÀI KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN 2

Câu hỏi: Lựa chọn 1 trong 7 sự khác biệt của lý luận quản lý giáo dục, phân tích và liên hệ vận dụng đối với đơn vị (với 1 chức năng cụ thể) mình công tác?

BÀI LÀM Quản lý giáo dục là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội Trong hệ thống giáo dục, con người giữ vai trò trung tâm của mọi hoạt động Con người vừa là chủ thể vừa là khách thể quản lý Mọi hoạt động giáo dục và quản lý giáo dục (QLGD) đều hướng vào việc đào tạo và phát triển nhân cách thế

hệ trẻ, bởi vậy con người là nhân tố quan trọng nhất trong QLGD

Quản lý thường được coi là một hoạt động thực tiễn, việc xác định các mục tiêu, phân bổ các nguồn lực cũng như việc đánh giá tính hiệu nghiệm, kết quả - tất cả đều là những hành động Nhiều nhà hoạt động thực tiễn thậm chí gạt bỏ không thương tiếc các lý thuyết, các quản điểm quản lý vì họ cho rằng chúng quá

xa rời với “hiện thực” của nhà trường

Sự thiếu gắn kết giữa lý luận và thực tiễn là điều dễ nhận thấy và cũng cũng

dễ xảy ra trong quản lý giáo dục nói riêng và quản lý xã hội, quản lý sản xuất nói chung Các nhà bác học “sáng chế” ra lý luận, còn những nhà thực hành thì “lặn ngụp” trong công việc quản lý thường nhật Thực ra chúng ta đều biết rằng, không thể thực hành mà không có sự dẫn đường của lý luận Như chúng ta cũng biết rằng

lý luận phải gắn liền với thực tiễn, phải xuất phát từ thực tiễn và đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn Không thể chỉ có một thứ lý luận cao xa bất khả dụng Cũng không thể hoạt động thực tiễn có hiệu quả mà không học hành gì Cũng có những nhà quả lý giáo dục cho rằng họ không có bao nhiêu sách vở, chữ nghĩa, nhưng vẫn làm việc tốt, bởi họ có “kinh nghiệm thực tiễn” cực kỳ phong phú Thực ra chúng

ta có thể nhận thấy rằng trong cái kho tàng “kinh nghiệm” tích lũy được qua nhiều năm hoạt động thực tiễn đã “ẩn tàng” những lý luận mà người thủ đắc nó chẳng nói ra mà thôi

Quá trình quản lý giáo dục diễn ra trong mọi tình huống khi con người ta

tụ tập lại cùng nhau để hoạt động vì mục đích chung, để đạt được kết qả đã cùng nhau thỏa thuận Có thể có những cách hiểu về quản lý khác nhau trong những tổ chức khác nhau, nhưng điều đó chỉ phản ánh sự khác biệt giữa các tổ chucws về phía cạnh quy mô, công nghệ, đội ngũ và kết quả hoạt động mà thôi

Khi nghiên cứu lý luận quản lý giáo dục, chúng ta cần lưu ý đến sự khác biệt giữa việc quản lý một cơ sở giáo dục với việc quản lý những tổ chức khác Chính những sự khác biệt đó là nhu cầu tất yếu để hình thành nên “khoa học quản

lý giáo dục” Trong lý luận quản lý giáo dục có những đặc điểm khác biệt so với quản lý các lĩnh vực khác đó là:

Thứ nhất, các mục đích cụ thể, tường minh, lượng hóa của các thiết chế giáo dục - cũng như của nhiều tổ chức dịch vụ khác, rất khó xác định rõ ràng so với việc xác định mục đích của các cơ sở sản xuất, kinh doanh

Thứ hai, trong giáo dục, rất khó đo lường, đánh giá việc đạt được các mục đích Trong các tổ chức kinh doanh việc đánh giá này rất khả dĩ

Thứ ba, sự hiện diện của trẻ em, thanh thiếu niên như là tâm điểm cảu các

cơ sở giáo dục - đào tạo cũng góp phần vào sự “mơ hồ” không rõ ràng nói trên

Thứ tư, người quản lý và người giáo viên ở trường phổ thông (và ở mức độ nhẹ hơn, nếu xét đến các trường hợp đại học) đều có chung một căn bản chuyên nghiệp, với những giá trị được chia sẻ, được đào tạo và có những kinh nghiệm không khác nhau bao xa

Thứ năm, mối quan hệ “khách hàng” giữa giáo viên với học sinh, giữa giảng viên với học sinh có nhiều điểm khu biệt so với mối quan hệ nhà chuyên môn - khách hàng ở những lĩnh vực hoạt động khác

Thứ sáu, cấu trúc tổ chức của các cơ sở giáo dục thường bị “chia cắt, phân đoạn” vì những nhân tố bên trong cũng như các tác động bên ngoài, quá trình ra quyết định của các trường chịu ảnh hưởng của quá nhiều tới mức dư thừa - của các cơ quan các nhóm “thế lực” bên ngoài từ trung ương tới cơ sở, hoặc cộng đồng (nếu xã hội hóa công tác giáo dục được triển khai không hợp lý)

Thứ 7, nhiều các bộ quản lý cao cấp hay cấp trung gian trong trường phổ thông - mức độ đỡ cam go hơn các trường đại học - có quá ít thời gian giành cho hoạt động quản lý trong toàn bộ công việc của họ

Trong 7 yếu tố trên, học tập và nghiên cứu tiếp cận môn lý luận quản lý giáo dục bản thân thấy tâm đắc nhất với yếu tố “Các mục đích cụ thể, tường minh, lượng hóa của các thiết chế giáo dục - cũng như của nhiều tổ chức dịch vụ khác, rất khó xác định rõ ràng so với việc xác định mục đích của các cơ sở sản xuất, kinh doanh”

Trên thực tế, thật khó mà có được những "định chuẩn" rành mạch - dứt khoát đối với hoạt động giáo dục khi so sánh với các hoạt động sản xuất kinh doanh vì sản phẩm của quá trình giáo dục là con người Quản lý giáo dục là quản

lý quá trình hình thành và phát triển nhân cách con người Mà con người luôn là một thực thể đa dạng và biến đổi Trong khi đó các cơ sở sản xuất, kinh doanh lại luôn đặt lợi nhuận lên hàng đầu (chẳng hạn như phải đạt lợi nhuận cao nhất, doanh thu nhiều nhất, số lượng hàng hóa đa dạng phong phú về mẫu mã và chủng loại )

Do đó những mục đích cụ thể, tường minh, lượng hóa của các thiết chế giáo dục, các nhà trường rất khó xác định rõ ràng so với việc xác định mục đích của các cơ

sở sản xuất, kinh doanh Đây là một đặc trưng rất quan trọng tạo nên sự khác biệt giữa hoạt động giáo dục với hoạt động sản xuất kinh doanh Điều này được thể hiện rất rõ trong việc thực hiện chức năng kế hoạch hóa

Chức năng kế hoạch trong quản lý giáo dục là quá trình xác định các mục tiêu phát triển giáo dục và quyết định những biện pháp tốt nhất để thực hiện các mục tiêu đó Chức năng kế hoạch là chức năng đầu tiên của một quá trình quản

lý Thông thường, trong các hoạt động giáo dục, công việc đầu tiên phải làm trong quá trình quản lý là chức năng kế hoạch Chức năng kế hoạch giúp cho toàn bộ hệ thống hình dung trước được kết quả cần đạt và con đường để đạt tới kết quả đó Nội dung của chức năng kế hoạch thể hiện ở 4 hoạt động cơ bản sau:

Xác định và phân tích mục tiêu quản lý giáo dục

Từ những căn cứ để thực hiện chức năng kế hoạch, các nhà quản lý có đủ điều kiện để xác định hệ thống mục tiêu cần thiết của từng cấp hoặc từng cơ sở

giáo dục Hệ thống mục tiêu quản lý giáo dục này cần thể hiện rõ 2 nhóm mục tiêu cụ thể: đó là nhóm mục tiêu phát triển giáo dục (cả về số lượng và chất lượng giáo dục) và nhóm mục tiêu điều kiện để thực hiện mục tiêu giáo dục

Việc phân tích mục tiêu sẽ giúp cho việc lựa chọn đúng đắn các mục tiêu (mục tiêu có tính khả thi) và từ đó xác định đúng chiến lược hành động theo từng mục tiêu cụ thể Kỹ thuật phân tích mục tiêu có thể có nhiều cách làm khác nhau, thông thường các nhà quản lý có thể áp dụng phương pháp phân tích 4 yếu tố thuộc 2 nhóm: Nhóm thuộc yếu tổ chủ quan của đơn vị là mạnh, yếu; nhóm thuộc các yếu tố khách quan là thuận lợi, khó khăn (phương pháp phân tích SWOT)

Cơ chế chính sách pháp luật

Đội ngũ

CSV

C thiết

bị

Thôn

g tin

Tài chín

h

Dạy học

Hoà

n thiện đổi mới

Lã

nh đạo

và quả

n lý

Cơ hội

Thuậ

n lợi (O)

Thác

h thức

Khó khăn (T)

Ki

nh

tế

Văn hoá

Xã hội

Cô

ng ng

đi và biện pháp cần thực hiện tương ứng với các mục tiêu và điều kiện cụ thể

Xây dựng kế hoạch thực hiện mục tiêu Khi đã lựa chọn được các mục tiêu hoạt động và xác định chiến lược hành động cho mỗi mục tiêu cụ thể, các nhà quản lý giáo dục cần tiến hành xây dựng

kế hoạch cho các hoạt động Xây dựng kế hoạch (hay lập kế hoạch là thiết kế trước các bước đi, biện pháp thực hiện cho các hoạt động tương lai để đạt được những mục tiêu đã xác định qua việc sử dụng hợp lý (tối ưu) những nguồn lực đã

có và sẽ được khai thác

Có nhiều loại kế hoạch khác nhau sẽ được xây dựng: Nếu dựa vào yếu tố thời gian có: Kế hoạch dài hạn (5-10 năm) hay còn gọi là kế hoạch chiến lược; kế hoạch trung hạn (3-5 năm); kế hoạch ngắn hạn (1-2 năm hoặc ngắn hơn); Dựa vào quy mô quản lý có: Kế hoạch tổng thể (kế hoạch đổi mới giáo dục phổ thông); kế hoạch bộ phận (kế hoạch đổi mới giáo dục tiểu học, kế hoạch đổi mới giáo dục THCS,…); Dựa vào hoạt động cụ thể có: Kế hoạch xây dựng cơ sở vật chất, kế hoạch xây dựng đội ngũ, kế hoạch quản lý tài chính, kế hoạch dạy học…

Lập kế hoạch có thể được tiến hành ở các cấp độ quản lý khác nhau:

Cấp quốc gia (trung ương) tương ứng với kế hoạch cấp vĩ mô (chiến lược)

Kế hoạch vĩ mô thường đề cập tới việc thực hiện các mục tiêu lớn hoặc mục tiêu dài hạn; Lập kế hoạch cấp tỉnh, huyện có thể được coi là kế hoạch trung gian giữa

kế hoạch vĩ mô và kế hoạch vi mô

Cấp vi mô tương ứng với kế hoạch vi mô (kế hoạch tác nghiệp hay kế hoạch hành động trong từng thời gian ngắn (dài nhất là một năm học hoặc năm dương lịch) cho từng cơ sở giáo dục Một điều rất quan trọng là kế hoạch cấp vi mô ở từng cơ sở giáo dục cũng có thể được xây dựng theo nhiều cấp khác nhau Ví dụ: một trường học cũng có thể phải xây dựng kế hoạch chiến lược (tính theo thời gian 1 hoặc 2 nhiệm kỳ của hiệu trưởng); xây dựng quy hoạch sử dụng cơ sở vật chất của nhà trường hoặc quy hoạch xây dựng và phát triển đội ngũ của nhà trường; và cuối cùng là kế hoạch năm học thực hiện các hoạt động giáo dục của nhà trường Việc lập kế hoạch trong quản lý giáo dục về một khía cạnh nào đó có thể coi nó là hoạt động có tính chất dự báo Tính chất dự báo đó thể hiện rõ nét nhất trong kế hoạch chiến lược Bởi vậy, dù có ở cấp quản lý nào cũng cần lập kế hoạch chiến lược Nhà quản lý cần đặt trọng tâm vào tư duy và hành động mang tính chiến lược Việc lập kế hoạch phải chú tâm vào tương lai Đối với giáo dục

cả tương lai gần và tương lai xa đều quan trọng như nhau Kế hoạch phải định hướng hoạt động không những của nhà quản lý mà của cả tổ chức vào các kết quả cần đạt; kế hoạch phải thể hiện tập trung sự quan tâm và nguồn lực vào các vấn

đề bức xúc mà tổ chức đang quan tâm Và cuối cùng khi lập kế hoạch phải thể hiện mối quan hệ hợp tác

Đối với việc lập kế hoạch chiến lược trong quản lý giáo dục phải xác định được rõ tầm nhìn, sứ mạng và các giá trị của hệ thống/tổ chức (cấp lập kế hoạch chiến lược), từ đó lựa chọn các mục tiêu chiến lược và hệ thống giải pháp hợp lý

Trên cơ sở kế hoạch chiến lược, hệ thống/tổ chức/các bộ phận lập các kế hoạch hành động Kế hoạch hành động phải làm rõ các nội dung: Xác định các hoạt động cơ bản và xác định thứ tự các hoạt động sẽ thực hiện; Xác định các quỹ thời gian cho việc thực hiện từng hoạt động; Tính toán nguồn lực cần thiết cho từng hoạt động; Phân công trách nhiệm cho các đơn vị, cá nhân phụ trách và thực hiện; Quy định cơ chế phối hợp giữa các đơn vị hoặc cá nhân; Xác định yêu cầu, chuẩn kiểm tra, đánh giá tương ứng với các công việc; Quy định chế độ báo cáo kết quả thực hiện công việc Khi lập kế hoạch trong quản lý giáo dục phải đảm bảo tính tối ưu và cân đối; tính pháp lý và hiện thực; huy động được nhiều lực lượng tham gia vào quá trình lập kế hoạch

Triển khai thực hiện kế hoạch

Việc triển khai thực hiện các kế hoạch liên quan tới việc tổ chức thực hiện các loại kế hoạch, bao gồm: Tổ chức cho các lực lượng trong và ngoài đơn vị giáo dục quán triệt được kế hoạch cần được triển khai về các vấn đề: mục tiêu cần đạt; bước đi, biện pháp cần thực hiện; các nguồn lực được sử dụng và các chế độ chính sách hỗ trợ…; Xây dựng lực lượng cốt cán trong việc triển khai từng hoạt động hoặc từng nhiệm vụ, trong đó làm rõ mối quan hệ từng bộ phận, cá nhân và cơ chế hoạt động Triển khai, hướng dẫn và đôn đốc thực hiện các hoạt động cụ thể; Giám sát việc thực hiện các hoạt động và thường xuyên động viên khen thưởng hoặc có thể điều chỉnh kế hoạch hoặc các điều kiện, biện pháp hay bước đi

Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch Việc kiểm tra đánh giá cần được tiến hành đồng thời với việc lựa chọn các mục tiêu và xây dựng các loại kế hoạch Theo đó việc kiểm tra đánh giá phải xác định trước chuẩn mực được sử dụng để đánh giá việc thực hiện kế hoạch Nếu chuẩn mực thiếu rõ ràng hoặc không thể đo đạc được các kết quả thực hiện theo kế hoạch thì cần điều chỉnh lại mục tiêu hoặc các chỉ tiêu cụ thể trong bản kế hoạch

Kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch cần được sơ kết hoặc tổng kết

cụ thể Kết quả này được báo cáo trước tập thể và cơ quan quản lý cấp trên Khi cần thiết có thể điều chỉnh lại ở các khâu để đảm bảo việc đạt được những mục tiêu cơ bản đã xác định

Tiến trình thực hiện chức năng kế hoạch

Giai đoạn tiền kế hoạch (giai đoạn xác định mục tiêu): Sản phẩm của giai đoạn tiền kế hoạch là hệ thống các mục tiêu quản lý của mỗi đơn vị, tổ chức

Giai đoạn lập kế hoạch: Sản phẩm của giai đoạn lập kế hoạch là hệ thống các bản kế hoạch như: kế hoạch chiến lược; quy hoạch (kế hoạch gắn với một nội dung hoạt động trên một địa bàn và trong một thời gian cụ thể); kế hoạch hành động (các loại kế hoạch năm học hay kế hoạch học kỳ, kế hoạch tháng…)

Giai đoạn triển khai thực hiện kế hoạch: Giai đoạn thực hiện kế hoạch là quá trình đang biến đổi nên sản phẩm của quản lý là sự thể nghiệm tính đúng đắn của các quyết định quản lý và sự điều chỉnh cần thiết để đảm bảo đạt tới các mục tiêu

Giai đoạn kết thúc việc thực hiện kế hoạch: Sản phẩm của giai đoạn này là kiểm tra đánh giá, tổng kết thực hiện kế hoạch, là bản báo cáo về các kết quả đã đạt được trong đó chỉ rõ cách đo lường, đánh giá và các bài học rút ra trong quá trình thực hiện kế hoạch và chuẩn bị cho quá trình quản lý tiếp theo

Theo khía cạnh nội dung của vấn đề, chức năng kế hoạch phải tính tới quá trình thực hiện các chức năng quản lý khác và kéo dài suốt quá trình quản lý Do

đó, tính kế hoạch phải cao hơn, triệt để hơn để đảm bảo việc đạt tới các mục tiêu,

đó cũng chính là vai trò chủ yếu của chức năng kế hoạch khởi đầu và định hướng cho mọi hoạt động trong quá trình quản lý giáo dục

Tóm lại, mỗi nhà trường là một tổ chức với những đặc điểm khác nhau bị

chi phối bởi lịch sử, cấu trúc, quy mô, phong cách của nhà quản lý…Vì vậy không thể áp dụng một cách thức quản lý nào duy nhất vào tất cả các nhà trường cũng như không thể một nhà trường chỉ sử dụng duy nhất một phương pháp quản lý Việc phân tích các đặc trưng quản lý giáo dục trong sự quy chiếu với thực tế công tác quản lý giáo dục sẽ giúp nhà trường nhận biết và áp dụng linh hoạt, hiệu quả vào công tác quản lý của trường