Bài giảng liệu pháp tâm lý môn tâm thần

 Giúp bệnh nhân/ người nhà nói lên quan điểm của mình Xác định các quan điểm không phù hợp hoặc chưa đầy đủ của bệnh nhân/ người nhà  Thay đổi các quan điểm chưa phù hợp và bổ sung c

Liệu pháp tâm lý là nhưng biện pháp tác

động lên tâm lý nhằm mục đích cải thiện và tăng cường sức khỏe tâm lý của thân chủ.(bệnh nhân/ người nhà)

• Dùng lời nói

• Giúp bệnh nhân/ người nhà hiểu được bản chất vấn đề

• Thảo luận cách thực hiện

• Thực hiện để làm thay đổi vấn đề

• Ngăn ngừa tái phát

 Tấm lòng

 Kỹ năng

 Kiến thức

 Kinh nghiệm

 Mình/người thân của mình bị bệnh gì đây?

 Bệnh này có nặng không? Có ảnh hưởng đến cuộc sống mình như thế nào?

 Tiến triển bệnh ra sao?

 Có điều trị được không?

 Điều trị như thế nào?

 Điều trị ở đâu là tốt nhất?

 Ai trả lời cho bệnh nhân/ người nhà

 Cơ sở để trả lời

 Trả lời đó đúng tới mức độ nào

 Đối với bệnh nhân có những rối loạn về tâm thần thì câu trả lời đó sẽ ra sao và ảnh hưởng như thế nào đến bệnh nhân

 Nhân viên y tế cung cấp các kiến thức về

 Giúp bệnh nhân/ người nhà nói lên quan điểm của mình

 Xác định các quan điểm không phù hợp hoặc chưa đầy đủ của bệnh nhân/ người nhà

 Thay đổi các quan điểm chưa phù hợp và bổ sung các kiến thức thiếu

 Hướng dẫn bệnh nhân/ người nhà thực hành

 Kết hợp: giáo dục sức khỏe và liệu pháp tâm lý

 Nội dung: giáo dục sức khỏe

 Cách thức: liệu pháp tâm lý

 Giải quyết:

◦Kiến thức về bệnh

◦Thay đổi suy nghĩ

◦Giải quyết cảm xúc của bệnh nhân

 Hỏi quan điểm của bệnh nhân về một chủ đề.

 Phản hồi: phản hồi nội dung và phản hồi cảm xúc.

 Nếu có các suy nghĩ không phù hợp, nhà trị

liệu sẽ tìm cách điều chỉnh suy nghĩ đó (chú ý không tranh cãi, không chỉ trích các suy nghĩ không phù hợp của bệnh nhân và tôn trọng

suy nghĩ của bệnh nhân mặc dù các suy nghĩ

đó không thực tế…).

 Cung cấp thông tin về chủ đề đó.

 Đánh giá suy nghĩ của bệnh nhân về chủ đề đó sau khi giáo dục tâm lý

Bình thản Tinh thần Lo lắng

Chậm đều Nhịp thở Nhanh, nông

T O M T PH N X CÓ I U KI N Ạ Ộ Ả Ạ Đ Ề Ệ

 Môi trường:

◦ Yên lặng

◦ Không bị chi phối

◦ Thoáng mát

 Tư thế thư giãn:

◦ Tạo cảm giác thoải mái.

◦ Có thể làm giãn các cơ

◦ Thuận lợi cho việc thở  

 Thời gian:

◦ Giờ cố định trong ngày

◦ Tăng dần thời gian tập

◦ Sáng sớm- nghỉ trưa- tối trước khi đi ngủ

A A

A

 Xác định hành vi:

 Xác định yếu tố khởi đầu:

 Xác định hậu quả:

 Trả lời các câu hỏi:

Cái gì (what)

Khi nào (when)

Ở đâu (where)

Như thế nào (how)

Thường xuyên như thế nào (how often)

• Giảm hành vi

• Tăng hành vi:

• Tạo ra hành vi mới:

 Yếu tố tiên quyết:

 Kiểm soát các kích thích:

◦Tình huống:

Cầm tay chỉ việc:

Mô hình:

Lời nói:

Bảng hướng dẫn:

 Thân thiện:

 Yên tỉnh:

 Vật củng cố

 Cho ngay tập tức sau hành vi

 Có danh sách các vật củng cố

 Vật củng cố với người này nhưng có thể không phải là vật củng cố của người khác.

 Chuyển từ củng cố vật chất qua củng cố tinh thần.

 Trừng phạt:

 Cho ngay sau hành vi

 Nói cho trẻ biết lý do trừng phạt

 Chú ý thái độ khi trừng phạt bằng bạo lực

 Chọn hành vi

 Chọn vật củng cố

◦Dễ tìm

◦Có thể cho ngay sau khi hành vi xuất hiện

◦Có thể dùng nhiều lần mà không gây nhàm chán

◦Không mất nhiều thời gian để cho vật củng cố

 Áp dụng việc củng cố:

◦Trước khi thực hiện nói cho trẻ kế hoạch

◦Cho vật củng cố ngay khi trẻ thực hiện đúng

 Thực hiện kế hoạch:

◦Nói cho trẻ về kế hoạch trước khi thực hiện

◦Cho vật củng cố khi trẻ thực hiện được các hành

vi thay thể

◦Luôn luôn hằng định với các biện pháp: tách các vật củng cố đối với các hành vi không mong

muốn, trừng phạt các hành vi không mong

muốn và cho vật củng cố đối với các hành vi

thay thế

 Thực hiện kế hoạch:

◦Chia hành vi mong muốn ra thành các bước nhỏ

◦Bước đầu tiên: chọn các hành vi tương tự hoặc hành vi xảy ra tình cờ Củng cố hành vi đó

◦Khi các bước đã hoàn thiện, chuyển qua bước cao hơn

◦Chủ yếu dùng củng cố để ổn định hành vi

TRÁNH TIẾP XÚC

 Con người bị rối loạn không phải do sự việc xảy ra mà do quan điểm của chúng ta về điều đó

 Con người đau khổ là do tạp niệm, để diệt khổ phải có chính niệm.

 Tư tưởng không thông, bình tông (bình đông) cũng nặng

 Epictetus: Con người bị rối loạn không phải do

sự việc xảy ra mà do quan điểm của chúng ta về điều đó

 Phật: con người đau khổ là do tạp niệm, để diệt khổ phải có chánh niệm.

 Việt Nam: Tư tưởng không thông, bình tông

(bình đông) cũng nặng

 Con người bị rối loạn không phải do chính bản thân sự kiện mà do quan niệm về sự kiện đó

CHÁNH

NIỆM

DIỆT KHỔ

Tư tưởng không thông

• Con người bị rối loạn

kiện mà do quan niệm

kiện mà do quan niệm cứng nhắc cứng nhắc

8g30 rồi

mà chưa

đến

Người thất hứa nhiều quá, không tốt

Mình xấu trai quá không ai yêu

mình

Không biết có bị tai nạn không

Có lẻ có việc gì đến muộn thôi

8g30 rồi

mà chưa

đến

Không biết có bị tai nạn không

VẤN ĐỀ

SUY

NGHI

CẢM XÚC

HÀNH VI

8g30 rồi

mà chưa

đến

Không biết có bị tai nạn không

Có lẽ có việc gì đến muộn thôi

 A: Sự kiện hoạt hoá ( Activating event): mạch nhanh

 B: Niềm tin (Belief) : bị bệnh tim

 D: Tranh luận (Dispute): đã bị nhiều lần

nhưng không có chuyện gì xảy ra

 E: Hiệu quả (Effective): cảm giác lo lắng

giảm đi

cái gì để tránh lặp lại các phản ứng suy nghĩ không hợp lý

 Trầm cảm

 Rối loạn lo âu: bao gồm rối loạn ám ảnh cưỡng bức, sợ khoảng trống, sợ đặc hiệu, rối loạn lo

âu lan tỏa, rối loạn stress sau sang chấn

 Rối loạn ăn uống

 Hiểu được bản chất của liệu pháp thông qua hai câu:

 Nhàn cư vi bất thiện

 Ở không sinh bệnh

 Quan hệ 2 chiều của trầm

SỰ KiỆN SANG CHẤN

TRẦM CẢM

TRẦM CẢM

GiẢM HOẠT ĐỘNG

GiẢM HOẠT ĐỘNG

 Thời xa xưa: cha mẹ đặt đâu con ngồi đó

 Thời nay: con đặt đâu cha mẹ ngồi đó

 Nhận xét về quan hệ vợ chồng trong hai tình huống trên

 Xưa: sống chung thích : ngoài vào trong

 Nay: thích sống chung: trong ra ngoài

 Liên hệ bản thân Có hoạt động nào xảy ra cả hai khuynh hướng này không?

 Áp dụng nguyên lý này ở bệnh nhân trầm cảm

 Bệnh nhân trầm cảm mất sự thích thú tham gia các hoạt động

 Đứng trước một hoạt động họ thường nghĩ

rằng công việc đó sẽ chẳng có gì thích thú cả

 Vì vậy họ sẽ không làm

 Đối với bệnh nhân trầm cảm thực hiện: từ

ngoài vào trong: làm rồi sẽ thích

 Nhớ lại khi các anh chị học chơi thể thao hoặc chơi nhạc các anh chi học tuần tự như thế

nào?

 Khi các anh chị học ngành y các anh chị học

các môn học theo trình tự như thế nào?

 Các anh chị dạy con học đọc, anh chị thực hiện theo các bước nào?

KHÔNG

BIẾT ĐỌC

HỌC CÁC CHƯ CÁI

HỌC GHÉP ÂM

HỌC ĐÁNH VẤN

ĐỌC ĐƯỢC SÁCH

HIỆN TAI MONG DỢI

HIỆN TAI

Không tập tạ

MONG DỢI

Nâng được tạ 50kg

 Xác định các điểm hiện tại

 Xác định cụ thể rỏ ràng điểm mong muốn

 Tự dặt ra các điểm trung gian phù hợp với hoàn cảnh của bản thân

 Bệnh nhân có được cảm giác thành công.

 Động lực để tiếp tục thực hiện các hoạt động

 Tự tin.

 Đạt được mục tiêu

• Mỗi người ghi nhận một hoạt động mình muốn thay đổi.

• Đánh giá hoạt động đó hiện tại và ghi vào ô

đầu tiên

• Đánh giá hoạt động mong muốn và ghi vào ô cuối cùng.

• Tự tạo bước đi riêng cho mình vào các ô ở giữa

• Sau đó thảo luận với người bên cạnh về cách ghi nhận của mình

 Mỗi người kể tên một hoạt động mà các anh/chị thực hiện trong ngày

 Người sau không trùng với người trước

 Hoạt động ưa thích

 Hoạt động phải làm

 Sự chuyển hóa giữa hoạt động phải làm và hoạt động thích làm

 Chuyện gì xảy ra nếu trong cuộc sống toàn là việc phải làm? Buổi sáng, khi vừa mở mắt

trong đầu xuất hiện toàn những việc phải làm, lúc đó bạn cảm thấy thế nào?

 Chuyện gì xảy ra nếu trong cuộc sống toàn là việc thích làm?

 Bệnh nhân trầm cảm thường có biểu hiện:

nhiều hoạt động phải làm

 Cân bằng:

◦Tăng hoạt động thích làm

◦Chuyển các hoạt động phải làm thành thích làm

 Chú ý cách phân loại hoạt động trong buổi 2

 Các hoạt động trước đây bệnh nhân thích làm

 Thấy được cái hay trong hoạt động

 Động cơ không thể tự có mà phải do một quá trình tâm lý tác động vào cá nhân.

 Có thể quá trình này diễn ra một cách tự động, chúng ta không nhận thức đầy đủ do đó người

ta nghĩ rằng các động cơ đó là tự nhiên

 Những động cơ tự nhiên đó không mạnh và không bền để thực hiện các công việc khó khăn

và lâu dài

MUỐ N

VỪA TÚI TiỀN

 Động cơ là mong muốn làm cái gì đó

 Là yếu tố chính để đưa ra và đạt đến mục tiêu

 Động cơ bên trong và động cơ bên ngoài

 Các nhà tâm lý dùng từ “Động cơ” để mô tả tại sao

◦một người trong một tình huống cụ thể

◦lại chọn lựa một đáp ứng mà

◦không chọn đáp ứng khác hoặc

◦tại sao với đáp ứng đó người ta lại dành hết sức lực và tâm trí vào đó

 phần thưởng có được không phải từ chính

hoạt động mà là hậu quả của hoạt động đó

 Động cơ bên ngoài xuất phát từ việc dùng các phần thưởng bên ngoài như thứ ăn, phần

thưởng, tiền

 sự khích lệ này là từ bên ngoài, sự khích lệ này tách rời khỏi cá nhân và nhiệm vụ

 Động cơ bên trong được nghiên cứu bởi các nhà tâm lý giáo dục và tâm lý xã hội từ những năm

đầu của 1970

 Động cơ bên trong đề cập đến các sự khen thưởng

có được bởi chính trong hoạt động đó

 Động cơ bên trong xuất phát từ các yếu tố nội tại như cảm giác tự nhiên của trẻ về sự tò mò, sự cấp thiết, tự tin và hài lòng khi làm một nhiệm vụ

Khả

năng

Thành công

Được cái gì?

Quan trọng

Có ích

Có hứng thú Công

đổ ra

80

1 Không dự tính – Không nhận thức được nhu cầu phải thay đổi

về việc thay đổi

tư tưởng và hướng tới hành động Những câu nói phản ánh việc khỏi đầu dịch chuyển

để điều chỉnh hành vi và môi trường

được theo hành động đã làm Các bước duy trì thay đổi dài hạn là khác với các bước thay đổi ban đầu.

giảm Bệnh nhân có thể tái phát với các vấn đề hành vi trước đây.

81

Không dự tính

• Gây nghi ngờ

• Nâng cao nhận thức về rủi ro và những vấn đề

Suy tính

• Tìm ra những mâu thuẫn trong tư tưởng

• Không chọn ủng hộ bên nào

Hành động

 Khuyến khích các bước “vừa tầm”

 Tìm hiểu “các bước được thực hiện thế nào?”

 Phát triển các kỹ năng mới

Duy trì

 Tìm ra những hành vi mới

 Xây dựng kế hoạch phòng tránh tái phát

83