Bài giảng cấp cứu tâm thần

- Trong TTPL, KĐ xuất hiện đột ngột, khó lường, không liên quan đến ngôn ngữ hoặc cảm xúc, nó thiếu hòa hợp.-Trong rối loạn hoang tưởng dai dẵng, Bn ít KĐ, nếu có thì do nội dung của hoa

CẤP CỨUTÂM THẦN

Các dạng rối loạn cấp cứu

Phần I

• KÍCH ĐỘNG

1 Định nghĩa

• Kích động tâm thần vận động là những hoạt động quá mức, lộn xộn, vượt sự chịu đựng của người chung quanh, có tính nguy hiễm, phá hoại do bệnh lý tâm thần gây ra

• Cần phân biệt những hoạt động quá mức ở lễ hội, xét bối cảnh văn hóa nhất định thì là không phải kích động

2 Nguyên nhân

• Có thể do các nguyên nhân sau:

2.1 Lú lẫn: KĐ lộn xộn do mất năng lực định hướng

2.2 Lo âu: KĐ dữ dội do Bn bị căng thẳng quá mức nhưng không có đánh người

2.3 Sa sút trí tuệ: Mất tự chủ, bỏ đi lang thang, có thể đánh người nhưng không nguy hiểm

2 Nguyên nhân (tiếp theo)

2.4 Rối loạn cảm xúc: đều có cả hai H/c trầm cảm và hưng cảm

- Trầm cảm cũng có kích động nhưng không mạnh

- Hưng cảm hay gây ra kích động Bn hoa tay múa chân, nói hổ lốn la hét ít ngủ, không biết mệt, khoái cảm

2.5 Do căn nguyên tâm lý:

- Do Bn phản ứng lại các sang chấn tâm lý, trong trường hợp này Bn không mất tự chủ, còn thích nghi với thực tế

- KĐ hysterie thường mang mau sắc cảm xúc, điệu bộ và kèm theo nhiều triệu chức cơ năng đa dạng

- Trong TTPL, KĐ xuất hiện đột ngột, khó lường, không liên quan đến ngôn ngữ hoặc cảm xúc, nó thiếu hòa hợp.

-Trong rối loạn hoang tưởng dai dẵng, Bn

ít KĐ, nếu có thì do nội dung của hoang tưởng chi phối

2 Nguyên nhân (tiếp theo)

• 2.7 Do rối loạn tính cách:

- Gặp ở Bn có nhân cách bùng nổ, Bn có

xu hướng nổ ra những cơn bạo loạn khi yêu cầu của bn không được đáp ứng thõa mãn

• 2.8 bệnh thực thể:

- Gặp ở bệnh u não, xơ mạch não, kích động thường kèm theo mê sảng, lú lẩn, căng trương lực Ngoài ra còn

do các bệnh nhiễm trùng nhiễm độc như do viêm não màng não, thương hàn, sốt rét, nhiễm độc rượu, ma túy

3 Biểu hiện lâm sàng

• 3.1 Cơn kích động:

- Ckđ có thời gian dài hoặc ngắn tùy vào bệnh lý, nó ít liên quan đến nội phát mà chủ yếu do phản ứng tâm lý

- Ckđ gặp ở những người dễ bị kích thích, không làm chủ bản

thân do sa sút trí tuệ, CPTTT, biến đổi nhân cách do động kinh

- Biểu hiện KĐ giận dữ, KĐ lo âu, cơn rối loạn vận động phân ly, cơn tăng thở

3 Biểu hiện lâm sàng (tiếp theo)

• 3.2 trạng thái kích động:

+ Thời gian thương đối dài, thường gặp bệnh lý tâm thần, trong các bệnh loạn thần nội phát, gồm các loại sau:

- KĐ hưng cảm

- KĐ do hoang tưởng và ảo giác chi phối

- KĐ do tâm thần phân liệt

- KĐ căng trương lực

- Ngoài ra còn gặp trong các bệnh loạn thần thực thể hoặc do nhiểm độc (rượu), trạng thái lú lẩn

4 Xử trí

• 4.1 Tâm lý liệu pháp:

- KĐ do căn nguyên tâm lý

- Bn không nguy hiểm thì cởi trói, từ tốn, trấn an, giải thích

- nếu Bn quá kích động sử dụng hóa liệu pháp ngay, cho vào phòng cách ly nếu thấy quá nguy hiểm cho người khác

Giờ 2-3: nếu Bn không hết kích động thì tiêm bắp cho Bn một

liều như trên đến khi Bn ngủ yên

Nếu Bn quá kích động ta có thể sử dụng: Haloperidol 5mg x 2-4 ống/ngày

khi hết kích động chuyển sang liều uống và lưu ý đến các tác

dụng phụ

- KĐ mạnh không đáp ứng với các thuốc ATK

- Bn KĐ có chống chỉ định đối với thuốc ATK

Bn có cảm giác giam giữ

- Bn quá kích động cố định Bn tại giường bằng dây to bản nhưng không được qua

24 giờ

Phần II

• TỰ SÁT

1 Dịch tể học

• Nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở thanh thiếu niên

• 90% do có Rl tâm thần

• Gia tăng trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế tùy theo tin

ngưỡng văn hóa

• Tự sát cao ở người độc thân

• Hành vi tự kết kiễu cuộc đời nhưng chưa gây tử vong được gọi

là hành vi toan tự sát

2 Nguyên nhân

• 2.1 Tự sát do phản ứng:

- Do sang chấn tâm lý gây thất vọng, đau khổ, tự sát để chứng tỏ sự chung thủy hoặc chứng tỏ vô tội hoặc không chịu được sự bất toại,Thấy cuộc đời không lối thoát

• 2.2 Tự sát do trầm cảm nặng:

- Gặp ở các bệnh hưng trầm cảm, loạn thần phản ứng, Rối loạn phân liệt cảm xúc

3 Các hình thức tự sát

• 3.1 các hình thức thông thường

- Vùng nông thôn , tự sát thường tự độc bằng thuốc trừ

sâu,thuốc diệt cỏ …

- Các loại thuốc an thần, thuốc trầm cảm, thuốc sốt rét

- Nhảy cầu, thắt cổ, tự thiêu, cắn lưỡi ,cắt mạch máu ,dí tay vào ổ điện…

- Tự sát bằng hỏa khí (súng ,bom mìn ) ở VN hiếm, do súng đạn được quản lý chặc chẻ

3 Các hình thức tự sát

• 3.2 Hình thức tương đương tự sát

- Không chịu ăn

- Nghiện độc chất nặng (rượu, ma túy)

- Từ chối sự chăm sóc của Bn bệnh nặng mạn tính

- Rối loạn hành vi (phóng xe vượt ẩu, đua xe )

- Hành vi tự hủy hoại cơ thể

4 Đặc điểm lâm sàng

• 4.1 Xung động tự sát:

- Xuất hiện đột ngột nhảy lầu, lao đầu vào ô tô, tàu hỏa

- Gặp trầm cảm nặng, lo âu nặng, TTPL, Loạn thần hưng trầm cảm, Hoang tưởng ảo giác chi phối

- gặp Bn tự sát do lú lẩn thì phải tìm căn nguyên thực thể

- Gặp ở người suy luận bệnh lý, loạn thần mạn tính

4 Đặc điểm lâm sàng

4.3 Tự sát do dự

- Tự sát nữa chừng thì kêu cứu hoặc báo cho thầy thuốc

- Gặp ở người cảm xúc không ổn định, giàu cảm xúc, lo âu do thất vọng, nhân cách bệnh lý

5 Phương pháp xử trí

• 5.1 Theo dõi quản lý bệnh nhân

- Phát hiện sớm ý tưởng toan tự sát

- Vào viện để được theo dõi sát

- Phòng bệnh phải thoáng, dễ quan sát, không có vật dễ gây thương tích trong phòng, cần có camera theo dõi 24/24 (Bn

có thể cắn lưỡi, đập đầu vào tường, dùng áo quần thắt cổ )

- Cần có người nhà hợp tác với thầy thuốc để quản lý và chăm sóc Bn

5 Phương pháp xử trí

• 5.2 Tâm lý liệu pháp

- Liệu pháp cá nhân (thông cảm, giải thích hợp lý, động viên nâng

đở Bn về tâm thần )

- Quá trình năm viện cần được quan tâm đối xử đúng đắn tránh

có thái độ khinh bỉ tiêu cực, chê bai

- Đề phòng Bn dấu thuốc sau đó dồn thuốc để uống 01 lần tự sát

- Có loại thuốc trầm cảm kích hoạt y tưởng tự sát nên cần cảnh giác và lưu ý vấn đề này

5 Phương pháp xử trí

• 5.3 Hóa liệu pháp: (tiếp theo)

+ Tự sát do hoang tưởng và ảo giác chi phối

- Thường do loạn thần (TTPL, loạn thần hưng trầm cảm, loạn thần phản ứng )

- Dùng thuốc ATK: Aminazin, Haloperidal, Risperidal

- Cần thiết phải theo dõi sát Bn

5 Phương pháp xử trí

• 5.4 Choáng điện ( electro shock)

- Gây co giật bằng điện

- Một trong các liệu pháp điều trị nhất

- Không thực hiện khi không có sự đồng ý của gia đình và Bn có chống chỉ định

- Liệu trình thường làm 08 lần thực hiện cách nhật, tiếp theo choáng củng cố 02 tuần, 02 lần/01 tuần

- Vẫn cần kết hợp với các liệu pháp khác

5 Phương pháp xử trí

• 4.5 Tư vấn cho gia đình bệnh nhân

- Tư vấn cho mọi thành viên của gia đình biết rõ nguy cơ tự sát của Bn, không xem thường, không chủ quan, không cho rằng đó là lời đe dọa suông

- Thầy thuốc phải giải thích rõ nguyên nhân

- Trầm cảm nội sinh thì phải điều trị thuốc trung bình sáu tháng kết hợp các liệu pháp tâm lý

- Cần có các trung tâm trị liệu ban ngày để

Bn đến tiếp tục điều trị

• Good bye

• See you again